 |
Liberales is een onafhankelijke denktank binnen de liberale beweging. De leden zien het liberalisme als een progressieve beweging die opkomt voor de vrijheid van het individu, rechtvaardigheid en mensenrechten. |
|
& A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U V W Y Z a d e t v y Ž
Een vrouw in Berlijn - Anoniem - vrijdag 18 februari 2005
Er bestaan heel wat dagboeken over de Tweede Wereldoorlog, maar geen enkel is zo openhartig als dit anoniem dagboek over de gebeurtenissen in Berlijn van april tot juni 1945. De schrijfster, die op het moment van schrijven ongeveer dertig jaar oud was, was een ontwikkelde kosmopolitische vrouw en noteerde in drie schoolschriften indringend wat miljoenen vrouwen meemaakten: eerst het overleven in de puinhopen, zonder water, gas en elektriciteit, gepijnigd door honger, angst en weerzin en vervolgens na de slag van Berlijn, de vernederingen en verkrachtingen, de wraak van de Russische overwinnaar. Het boek is een onthutsend document over gruwel en schaamte.
Het beslissende woord - Averroes - vrijdag 12 mei 2006
De voorbije jaren gaan steeds meer stemmen op dat de islam een achterlijk geloof is dat zich niet kan conformeren met de moderne en seculiere westerse waarden. Averroes is de naam die telkens opduikt als er weer een debat is over de vraag of de islam wel kritiek kan verdragen. Deze Spaans-Arabische filosoof is dan het toonbeeld van openheid en bereidheid om ook de islam aan kritiek te onderwerpen. Dat was zo na de Rushdie-affaire, en recent nog tijdens de cartoonrellen. De vertaling van Het beslissende woord, een van zijn belangrijkste werken van Averroes, maakt het ook voor de Nederlandse lezer mogelijk om na te gaan of zijn werk terecht wordt aangehaald.
Op de vlucht voor eerwraak - Ayse - vrijdag 24 juni 2005
Op de vlucht voor eerwraak is het levensverhaal van Ayse. Zij is geen alleenstaand geval. Meer dan dertigduizend vrouwen in Duitsland bevinden zich in dezelfde situatie en lijden onder de patriarchale structuur van hun familie. Huiselijk geweld, slagen en verwondingen zijn er schering en inslag. De macht van de vader, maar ook van de broers en andere mannelijke familieleden ten aanzien van de meisjes en vrouwen is absoluut. Dit alles komt voort uit het eergevoel dat diep geworteld zit in de religieuze tradities. ‘Mijn ouders hebben liever een dode dochter dan een zondige’, zo opent Ayse haar getuigenis.
De grondbeginselen van het goede leven - Epicurus - vrijdag 05 mei 2006
Epicurus werd geboren in 341 v.C. op het Griekse eiland Samos. In 306 v.C. verhuist hij definitief naar Athene. Hij koopt een huis met een ommuurde tuin: de Tuin van Epicurus of ook wel de Atheense tuin. Leerlingen zoeken hem hier op en hij ontwikkelt het epicurisme. Het voornaamste doel ervan was de mensen te bevrijden van angst voor de dood, maar ook voor het leven. Hij leerde de mensen in een tijd van maatschappelijke onzekerheid geluk en voldoening te zoeken in hun privé-leven. Het epicurisme was een zeer uitgewerkte filosofie en samen met het stoïcisme heeft ze langdurig het ethisch denken beïnvloed.
Niet van horen zeggen - Hellema - vrijdag 13 januari 2006
Hellema, een pseudoniem voor Alexander Bernard van Praag, werd in april 1943 als lid van het verzet opgepakt in Amsterdam en doorstond nadien zes Duitse concentratiekampen. Twee jaar later kon hij ontsnappen uit een dodenmars na de ontruiming van Flossenbürg. Hij was enige tijd in dienst bij het Amerikaanse bezettingsleger in Duitsland, tot hij naar Nederland terugkeerde. Ter gelegenheid van de zestigste herdenking van het einde van de oorlog heeft hij een passende bloemlezing uit eigen werk samengesteld onder de titel Niet van horen zeggen. Door zijn overlijden op 20 maart 2005 heeft hij de verschijning ervan niet meer meegemaakt.
Verzamelde gedichten - Horatius - vrijdag 31 maart 2006
De door Horatius verkondigde levensvisie heeft altijd veel sympathisanten gekend omdat haar ideaal en uitgangspunt volledig menselijk zijn. Volgens Horatius heeft iedereen, zowel als individu als burger, zijn eigen verantwoordelijkheid en keuzemogelijkheden om het goede leven na te streven. Niet God of de goden, maar het individu en zijn medemensen zijn de enige beoordelaars van deze goedheid. De horatiaanse levensvisie is met andere woorden die van de ‘gulden middenweg’ tussen een individualistische en een maatschappelijke ethiek. Desondanks wordt zijn gehele oeuvre bevolkt door verschillende goden.
Over de geest van de wetten - Montesquieu - vrijdag 08 december 2006
Het originele van De l’Esprit des Lois is dat het boek de collectieve logica van samenlevingen en instituties ziet in samenhang met de uiteenlopende varianten die zich in verschillende omstandigheden ontwikkelen. In navolging van Aristoteles onderscheidde Montesquieu drie voorkomende staatsvormen: de despotie, de monarchie en de republiek. Van de laatste waren er twee varianten mogelijk: een aristocratie of een democratie. Welke staatsvorm een land had was het gevolg van bovengenoemde factoren. Omdat deze oorzaken verschilden, verschilden ook de beginselen en de doeleinden van een staat, wat ook gold voor de politieke deugden. Recensie door Rob Hartmans.
Wereldgeschiedenis 264-145 v.C. - Polybios - vrijdag 09 november 2007
De titel Wereldgeschiedenis kan in onze ogen misleidend overkomen, want de horizon van Polybios reikte niet tot het verre oosten, dus niet tot bijvoorbeeld China (dat toen ook een bloeiperiode kende) en in dit boek ook niet ten zuiden van de Sahara. Maar tegelijk is hij geslaagd, want in de ogen van Polybios en zijn tijdgenoten was de wereld rond de Mare Nostrum de bewoonde wereld, de oikoumenè en Polybios wou die wereld beschrijven. In zijn inleiding rekent hij erop dat iedereen ter wereld, jong en oud, geïnteresseerd zal zijn om zijn werk te lezen. Zijn sterkte lag niet in een mooi, vloeiend proza, wel in zijn denktrant; de inhoud primeerde op de vorm. Recensie door Jef Abbeel.
Filosofisch woordenboek - Voltaire - vrijdag 20 juni 2003
In 1764 publiceerde Voltaire een filosofisch woordenboek, het Dictionnaire philosophique. Hij deed dat in dezelfde geest als Diderot en d'Alembert, die de hoofdredacteurs waren van de eerste universele encyclopedie. Hun ging het om een systematische en kritische uiteenzetting, lemma per lemma, van het menselijke weten. Voltaire werkte ook daar aan mee. In zijn eigen woordenboek ging hij selectiever te werk. Over begrippen uit de filosofie en theologie, waar zijn inziens nog veel misverstanden over bestonden, gaf hij een meer dan wetenschappelijke uiteenzetting.
Liberticide. Kritische reflecties op het neoliberalisme - Bakker & Brouwer (red.) - vrijdag 19 december 2008
Uit de titel van deze bundel blijkt dat de hier verzamelde auteurs van mening zijn dat het neoliberalisme de vrijheid om zeep helpt. Dat lijkt een krasse beschuldiging, maar wie de bijdragen leest over de gevolgen van de neoliberale ideologie op de terreinen van de zorg, de ruimtelijke ordening, de veiligheid, de economie, de journalistiek en het overheidsapparaat, kan niet beweren dat er niets aan de hand is. Omdat de markt optimaal moet kunnen functioneren, worden steeds meer zaken onttrokken aan democratische controle, terwijl tegelijkertijd de bureaucratie niet minder wordt maar juist groeit en allerlei traditionele sociale verbanden in hoog tempo eroderen. Recensie door Rob Hartmans.
Connected!’ - Nicholas A. Christakis & James H. Fowler - vrijdag 12 maart 2010
Of het nu MySpace, Twitter, Netlog of Facebook is, het draait allemaal om hetzelfde: contact houden met je vrienden, hen inlichten waar je mee bezig bent en hetzelfde te weten komen van hen. En ook al doen we graag alsof dat heel revolutionair is, als we de auteurs mogen geloven is het nieuwe wijn in oude zakken. De technologie is anders, maar wat zijn die sociale netwerksites meer dan manieren om je sociale netwerk te beheren, iets wat we al doen sinds we als jagers-verzamelaars achter een oeros aangingen, deze net aan onze werpspeer zagen ontsnappen maar gelukkig in het hol van een stel vrienden terecht konden voor een taaie hap? Recensie door Marnix Verplancke.
Motorrijden zonder God - Wim Aalten - vrijdag 15 mei 2009
Omdat ik zelf niets met motorrijden heb – omdat ik de risico’s te groot vind – had ik enige bedenkingen om aan het boek Motorrijden zonder God te beginnen. Ik werd echter al snel in het verhaal gezogen. Het boek is een combinatie van een jongensboek vol avonturen a la Karl May, een liefdesverhaal, een existentiële beschouwing en een filosofische zoektocht. Ook zou het boek heel goed gekenmerkt kunnen worden als een vrijdenkersroman. Rob is een echte vrijdenker: hij is grotendeels autodidact en onafhankelijk. Hij onderzoekt en beschouwt. En zoals iedereen die kritisch begint te denken is god de eerste die sneuvelt. Recensie door Floris van den Berg.
‘De haan van Asklepios - Ludo Abicht - maandag 28 februari 2011
In De haan van Asklepios. Pleidooi voor een positief atheïsme gaat Ludo Abicht verder op zijn pleidooi voor een postreligieuze en seculiere samenleving, maar dan één waarin religies hun eigenheid kunnen behouden. Het klopt dat gelovigen bereid zijn om toegevingen te doen en hun eigen waarheid opzij te schuiven, maar niet de religieuze leiders. Zij zullen nooit aanvaarden dat mensen hun ethische normen baseren op de rede. In die zin is dit boek een verdienstelijke poging om rede en geloof met elkaar te verzoenen, maar biedt het geen overtuigende oplossing voor een werkzame en harmonieuze multireligieuze samenleving. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Ware Geuzen zijn Turks noch Paaps - Ludo Abicht - vrijdag 04 november 2005
Religies zijn wereldwijd bezig aan een remonte. Ze stellen de uitgangspunten van de Verlichting in vraag en ondersteunen het conservatief reveil dat overal in de wereld zichtbaar wordt. Heel wat mensen staan wantrouwig tegenover de globalisering en verlangen weer naar het authentieke, het romantische, het geborgene. Daarmee staat de moderniteit volop ter discussie en komen de zelfverklaarde vrijzinnigen danig onder druk. In zijn boek Ware Geuzen zijn Turks noch Paaps gaat de filosoof Ludo Abicht in op de kritiek van groepen en mensen op het rationalisme, de maakbaarheid van de samenleving en het dogmatisme van het ‘politiek correcte denken’.
Eén maat en één gewicht - Ludo Abicht - vrijdag 22 november 2002
Hoe is het conflict tussen Israël en Palestina ontstaan? Waarom blijft dat conflict aanslepen? Moet het westen zich mengen in het Israëlisch-Palestijnse conflict? Welke oplossingen kunnen wij naar voren schuiven? De Antwerpse filosoof Ludo Abicht verhult in Eén maat en één gewicht niet dat het conflict moeilijk te begrijpen is. Het is een onontwarbaar kluwen waarin internationaal economische en militaire belangen en plaatselijke geschiedenis in elkaar gestrengeld zijn. Eén maat en één gewicht is een geïnformeerd, genuanceerd en geëngageerd essay. Geëngageerd omdat Abicht partij kiest voor een echte en gewaarborgde Palestijnse autonomie, en hij niet medeplichtig wil worden aan de uitzichtloosheid van het conlict.
De haan van Asklepios - Ludo Abicht - vrijdag 04 februari 2011
In De haan van Asklepios. Pleidooi voor een positief atheïsme gaat Ludo Abicht verder op zijn pleidooi voor een postreligieuze en seculiere samenleving, maar dan één waarin religies hun eigenheid kunnen behouden. Het klopt dat gelovigen bereid zijn om toegevingen te doen en hun eigen waarheid opzij te schuiven, maar niet de religieuze leiders. Zij zullen nooit aanvaarden dat mensen hun ethische normen baseren op de rede. In die zin is dit boek een verdienstelijke poging om rede en geloof met elkaar te verzoenen, maar biedt het geen overtuigende oplossing voor een werkzame en harmonieuze multireligieuze samenleving. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Intelligente emotie - Ludo Abicht - vrijdag 07 februari 2003
Veel mensen zoeken hun heil in allerlei vormen van irrationalisme, religieus fundamentalisme, etnisch nationalisme, onverdraagzaamheid, New Age toestanden en ‘emotionele intelligentie’ als reactie tegenover de vroegere overbeklemtoning van de rede en het wetenschappelijk denken. Deze vlucht in romantisch extremisme heeft ook te maken met de globalisering. Veranderingen zoals het neoliberalisme, wetenschappelijke proeven als het klonen en de gentechnologie, en multiculturaliteit scheppen bij veel mensen onzekerheid. De filosoof Ludo Abicht beschrijft deze evolutie in zijn boek Intelligente Emotie en plaatst dit tegenover de ‘emotionele intelligentie’.
De Verlichting vandaag - Ludo Abicht - vrijdag 19 oktober 2007
De Verlichting staat onder druk, daarom is het aangewezen om weer de cruciale doelstelling ervan uit te leggen. Dat doet Ludo Abicht onvoldoende. Het gaat niet zozeer om een strijd tegen een godsdienst als leidraad voor ons leven, maar om de bescherming en bevordering van de unieke rechten en plichten van elk individu. De ware kern van de Verlichting is het individualisme. Tegen religieuze dogma’s en tegen collectivistische oplossingen zoals het communisme en het fascisme. De mens, en alleen de mens staat centraal. In die zin is een sociaal en humaan liberalisme de enige optie voor wie gelooft in de waarden van de Verlichting. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De haan van Asklepios - Ludo Abicht -
In De haan van Asklepios. Pleidooi voor een positief atheïsme gaat Ludo Abicht verder op zijn pleidooi voor een postreligieuze en seculiere samenleving, maar dan één waarin religies hun eigenheid kunnen behouden. Het klopt dat gelovigen bereid zijn om toegevingen te doen en hun eigen waarheid opzij te schuiven, maar niet de religieuze leiders. Zij zullen nooit aanvaarden dat mensen hun ethische normen baseren op de rede. In die zin is dit boek een verdienstelijke poging om rede en geloof met elkaar te verzoenen, maar biedt het geen overtuigende oplossing voor een werkzame en harmonieuze multireligieuze samenleving. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Israël-Palestina - Ludo Abicht & André Gantman - vrijdag 05 februari 2010
Israël-Palestina. Tweespraak over oorzaken en oplossingen is de neerslag van een lang gesprek tussen hoogleraar Ludo Abicht en jurist André Gantman. Beiden hebben heel wat gemeen, namelijk een familiale en persoonlijke Joodse ‘connectie’, vrijzinnig, Antwerpenaar, Vlaamsgezind. Maar toch staan ze lijnrecht tegenover elkaar, de ene, een uitgesproken marxistische filosoof, tegenover de andere, een overtuigde liberale vrijdenker. De ene pro Palestina, de andere pro Israël, maar gelukkig en uitzonderlijk wordt het geen dovemans gesprek. Het is een genuanceerde kijk op een probleem dat zo gevoelig ligt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Tussen twee werelden - Dyab Abou Jahjah - vrijdag 06 februari 2004
Iedereen in België en Nederland kent Abou Jahjah als stichter van de AEL, de Arabisch-Europese Liga en als fanatiek voorvechter van de rechten van Arabieren, verdediger van de slachtoffers van racisme, zionisme en Amerikaans imperialisme. Bij de verkiezingen van 18 mei 2003 haalde hij wel wat stemmen, maar werd niet verkozen. Zijn nieuw boek Tussen twee werelden kreeg heel wat weerklank. Het is een mengeling van zijn visie op de geschiedenis van het Midden-Oosten in de 20ste eeuw, een autobiografie en een politiek manifest van de AEL. Het handelt over de omgang van Belgen en vooral Vlamingen met allochtonen.
Hemelse golven - Pearl Abraham - vrijdag 15 oktober 2010
Na Mullah Omar is in Amerika de bekendste talibanstrijder ongetwijfeld John Walker Lindh, de all American boy die op zijn 16de de islam ontdekte, naar Jemen en Pakistan trok om er te studeren aan een islamschool en op 25 november 2001 in Afghanistan door de noordelijke alliantie gevangengenomen werd terwijl hij zij aan zij vocht met de taliban. Dat die jongen vrijwel gedwongen werd om schuldig te pleiten op de beschuldigingen van lidmaatschap van de taliban en het dragen van wapens, en daarvoor veroordeeld werd tot 20 jaar zonder recht op strafvermindering zit heel wat Amerikanen bijzonder hoog. Recensie door Marnix Verplancke.
De echte twintigste eeuw - Anna Achmatova - vrijdag 17 maart 2006
In haar dagboek De echte twintigste eeuw beschrijft Anna Achmatova de precaire positie waarin Sovjet-dichters zich toen bevonden. In feite vormt het één lang pleidooi voor de spirituele onafhankelijkheid van mensen in de poëzie. Haar man werd vermoord, haar zoon gearresteerd en jarenlang gevangen gezet. Tal van haar collega’s en vrienden werden bespioneerd, monddood gemaakt, opgesloten, gemarteld en vermoord. In de Sovjetunie werd ze beschouwd als een ‘klassenvijand’ en een ‘verjaarde dichteres’. In feite zorgde ze ervoor dat de Russische poëzie door die vreselijke twintigste eeuw werd geloosd, en dat op zich is een bijzondere vermelding waard.
De utopie van de vrije markt - Hans Achterhuis - vrijdag 30 april 2010
Voorstanders van het neoliberale denken wijzen op de toegenomen welvaart en groei die dank zij een vrije markt werden gerealiseerd. Maar dat klopt niet. ‘Een kwart eeuw neoliberale globalisering heeft geresulteerd in minder groei en grotere sociale verschillen’, aldus Achterhuis die wijst op het onmiskenbare feit dat de Scandinavische landen ‘tot de meest concurrerende economieën ter wereld behoren’. De auteur bepleit geen terugkeer naar het aloude Keynesianisme, hij kant zich ook niet tegen het kapitalisme of de vrije markt op zich, maar stelt ‘dat het levensgevaarlijk is om daar utopische verwachtingen aan te verbinden’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De witte tijger - Aravind Adiga - vrijdag 26 juni 2009
Aravind Adiga toont aan waar het in de Indiase maatschappij fout loopt, en dat blijkt zo ongeveer overal te zijn. Niet alleen werkt het officieel niet meer in stand gehouden maar in de praktijk nog steeds doorslaggevende kastensysteem iedere sociale mobiliteit tegen, het land blijkt toch vooral in de ban van de corruptie. Zo moet Balram machteloos toezien hoe zijn vader aan tbc sterft in een ziekenhuis - een lot wat hij met honderdduizenden van zijn landgenoten deelt trouwens - omdat er geen dokters aanwezig zijn. In India ‘koop’ je immers een job als arts in openbare dienst, waarna je je volledige tijd spendeert in je privépraktijk. Recensie door Marnix Verplancke.
Overleven na de Goelag - Nanci Adler - vrijdag 23 maart 2007
Het boek Overleven na de Goelag van Nanci Adler geeft goed aan dat het sovjetsysteem zich enkel kon handhaven door mensen te onderdrukken, door angst te verspreiden, maar ook door ongepaste ideeën te weren. Om haar stabiliteit te verzekeren kon de overheid de verantwoordelijkheid voor de vele misdaden van het sovjetsysteem niet erkennen. Op die manier zat het systeem tot voor kort in een vicieuze cirkel. Erkenning van de misdaden van het systeem zou neerkomen op een fundamentele kritiek op het systeem zelf. De grote leugen moest dus kost wat kost in stand gehouden zorden en dat is in de praktijk ook jarenlang gelukt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vlaanderen Wallonië, je t’aime moi non plus - Rudy Aernoudt - vrijdag 17 november 2006
Met de veelzeggende titel Vlaanderen, Wallonië, je t’aime moi non plus zorgde dit boek reeds voor deining in de media. Een Vlaming, een liberaal, die zich verzet tegen de afscheuringsdrang en het negativisme over de Walen dat zich de laatste jaren in Vlaanderen meer en meer manifesteert is bijna ongehoord. Rudy Aernoudt is echter de geknipte persoon om over dit onderwerp te spreken. Niet alleen houdt hij zelf van de enige controverse, maar is hij ook een van de weinige en misschien wel de enige in het huidige politieke en economische landschap die de nodige ervaring heeft aan beide kanten van de taalgrens om tot een dergelijk inzicht te komen. Recensie door Katrien Leinders.
Brussel, het kind van de rekening - Rudy Aernoudt - vrijdag 12 oktober 2007
Rudy Aernoudt stelt dat wij zowat het enige land ter wereld zijn dat haar hoofdstad de grond inboort in plaats van het als internationaal uithangbord en vlaggenschip te gebruiken. Brussel dreigt het kind van de rekening te worden als speelbal van een dogmatische strijd tussen de ouders. Het probleemkind moet maar een Brussels DC of een condominium statuut krijgen, stellen de auteurs van het Manifest voor een Zelfstandig Vlaanderen. Maar volgens de auteur zou dat een kapitale fout zijn, de Vlamingen onwaardig. In zijn boek legt hij uit waarom een dergelijk statuut voor Brussel niet haalbaar of zelfs niet democratisch is. Recensie door Katrien Leinders.
Het aanzien van de politiek - Remieg Aerts - vrijdag 15 januari 2010
Aerts stelt dat politici moeten luisteren, maar daarom nog niet gehoorzamen naar de publieke opinie, wat erop neerkomt dat ze eigenlijk een acteurs zouden moeten zijn. ‘Gezag is vaak noodzakelijk om binnen een verdeelde samenleving doorbraken te forceren, of om met het oog op de toekomst impopulair beleid te voeren’, aldus de auteur. Dat klopt, maar juist die houding wordt door populisten zo verguisd en voorgesteld als ‘niet willen luisteren naar de gewone man in de straat’, en met succes. Feit is dat heel wat kiezers die klagen over de kloof met de politiek juist aansturen op de korte termijn politiek die vaak zo nefast is. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Suis-je Maudite. La Femme, la Charia et le Coran - Lubna Ahmad El-Hussein - vrijdag 18 maart 2011
Vorig jaar verscheen het boek Veertig Zweepslagen van Lubna al-Hoessein, de vrouw die bekend werd omdat zij in Soedan tot die straf veroordeeld werd wegens het dragen van een broek. Nu verscheen haar tweede boek over de positie van de vrouw tegenover de sharia en de Koran. Lubna Ahmad el-Hussein is een moslima die revolteert tegen de Soedanese islamitische wet. Haar boek Suis-je Maudite. La Femme, la Charia et le Coran is een striemende aanklacht tegen de onderdrukking van vrouwen door een islam die de mannen verminkt hebben. De auteur stelt dat gods woord in de loop der eeuwen door de mannen werd vervalst. Recensie door Erik Willaert.
De geschiedenis van de Kerkelijke Staat - Wim Akveld - vrijdag 11 maart 2005
In alle tijden blijkt hoe Italiaanse, Duitse, Franse, Spaanse, Portugese en zelfs Turkse machthebbers een bedreiging vormden voor de Pauselijke Staat of zich ermee moeiden. En ook dat de meeste pausen meer staatshoofd dan geestelijk leider waren. In de twaalfde en dertiende eeuw protesteerden Bernardus van Clairvaux en Dante, in de zestiende eeuw de reformatoren tegen wantoestanden als verrijking, corruptie, oorlogvoering en andere vormen van wangedrag. Wim Akveld spaart zijn kritiek zelf ook niet op renaissancepausen. De Contrareformatie bracht hier verbetering in.
Hollandse nieuwe - Eddaoudi Ali - vrijdag 09 mei 2003
De Nederlandse moslimauteur Ali Eddaouidi schreef het boek Hollandse nieuwe. Drie generaties Marrokanen aan het woord, waarin hij tien verschillende Marokkaanse mannen en vrouwen in Nederland aan het woord laat. Het zijn tien personen uit alle lagen van de bevolking: sommigen zijn bijzonder succesvol, anderen zijn in het criminele circuit terechtgekomen. Ze vertellen openhartig over het leven in Marokko, het wennen aan de Nederlandse cultuur, gezinshereniging, onderhuidse discriminatie, hun visie op Nederland en Nederlanders, het huwelijk, generatieconflicten, hun familieleven en hun dromen.
Een ongekend verhaal - Monica Ali - vrijdag 24 juni 2011
Wat had Diana gevonden van het huwelijk van haar zoon William met Kate Middleton? Een onzinnige vraag, denkt u wellicht, maar niet als we ons laten meevoeren door Monica Ali. In haar recentste roman laat ze de voormalige kroonprinses immers haar eigen dood ensceneren, waarna ze naar Amerika vlucht om daar het leven van een onopvallende vrouw te gaan leiden. Dat er in 1997, een jaar na haar echtscheiding van prins Charles, iets diende te gebeuren lijkt achteraf gezien bijna logisch. Diana had zich met haar belastende tv-interviews en een onstuimig zo in de paparazzi-kijker gewerkt dat er een climax diende te volgen. Recensie door Marnix Verplancke.
Een nagelaten verhaal - Yasmine Allas - vrijdag 19 februari 2010
‘Ik ben een zwarte liberale moslimvrouw,’ zegt Yasmine Allas en alhoewel ze een Somalische is, voelt ze zich net zo goed een Nederlandse en bovenal een Amsterdamse. Toch moet ze zich de voorbije jaren onwennig, zelfs onzeker gevoeld hebben over haar identiteit. Dat voel je goed aan bij het lezen van haar nieuwste roman Een nagelaten verhaal waarin een jonge Somalische vrouw op zoek gaat naar haar verleden. Op uitnodiging van een televisiedocumentairemaker keert ze na drieëntwintig jaar voor het eerst terug naar haar geboorteland. Die confrontatie verloopt echter niet probleemloos. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Ontheemd en toch thuis - Yasmine Allas - vrijdag 31 maart 2006
Er broeit wat onder de moslimvrouwen in het Westen. Ze laten zich steeds kritischer uit over hun weinig benijdbare positie binnen de islam. Het gaat niet alleen om de zelfverzekerde politica Ayaan Hirsi Ali, maar ook om activistes en auteurs als Chahdortt Djavann, Fadela Amara, Samira Bellil, Nahed Selim, Naema Tahir, Naima El Bezaz en Irshad Manji. Bij hen heeft zich nu ook de Nederlandse schrijfster van Somalische afkomst Yasmine Allas gevoegd. Allas werd in 1967 geboren in Somalië. Haar vader werd vermoord toen ze tien was. Ze vluchtte naar het buitenland en kwam in 1987 via België in Nederland terecht, waar zij onder meer als actrice werkte.
Ni putes ni soumises - Fadela Amara - vrijdag 16 januari 2004
Fadela Amara is een jonge Franse van Algerijnse afkomst die militeert tegen het racisme en voor de erkenning van vrouwenrechten. Sinds 2003 is ze voorzitter van de nieuwe vrouwenbeweging Ni Putes Ni Soumises waarover ze een boek schreef onder dezelfde titel. Fadela Amara groeide op in een voorstad van Parijs in een Maghrebijnse familie met tien kinderen. Vanuit de familiale traditie kregen de jongens en vooral de oudste zoon alle rechten, zijzelf en haar zusters bijna geen. Vrouwen mochten alleen buiten om inkopen te doen en de kinderen van school te halen en de dochters werden in dezelfde zin kort gehouden.
Koba la Terreur - Martin Amis - vrijdag 22 mei 2009
Amis verhaalt in dit boek over Stalin eerst over zijn vader, Kingsley Amis, die lid was van de Britse Communistische Partij van 1941 tot 1956. Hij vraagt zich af wat zijn achttienjarige vader in 1941 wist over de Russische werkkampen, de hongersnood van 1933, de spektakelprocessen in Moskou tussen 1936 en 1938. De jonge Kinsley had, zoals de overgrote meerderheid van de intellectuelen, de keuze tussen het geloof in twee realiteiten: de echte en die van de Sovjets. Hij koos, zoals de meeste, voor de verkeerde. Het is pas als in 1956 de Russische tanks Boedapest binnenrijden dat zijn geloof in het communistisch ideaal ophoudt te bestaan. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Wat we niet zagen aankomen - Steven Amsterdam - vrijdag 19 november 2010
Welbeschouwd is Amsterdams toekomstfantasie vandaag al werkelijkheid in de helft van de wereld, waar de overheid dreigt te kapsijzen onder het gewicht van de corruptie, er voedselschaarste heerst en er constant oorlog dreigt omwille van het levensnoodzakelijke water. Mensen kankeren weg door de chemische vervuiling en geneesmiddelen zijn alleen weggelegd voor zij die er het geld voor hebben. De maatschappelijk orde zoals wij die kennen is in feite een uitzonderingstoestand, ga je tijdens het lezen van Wat we niet zagen aankomen beseffen. Voor miljarden mensen is die tot op de dag van vandaag onbekend. Recensie door Marnix Verplancke.
De verrijkte samenleving - Bert Anciaux - vrijdag 20 december 2002
Na zijn ontslag als minister van cultuur in juli 2002 is het maandenlang stil gebleven rond Bert Anciaux. Het woelwater van de Vlaamse politiek trok zich in alle sereniteit terug, maar insiders wisten dat er onder dat rustige oppervlak nieuwe ideeën, nieuwe plannen, nieuwe dromen aan het broeien waren. Reculer pour mieux sauter, zo leek zijn devies wel. Met zijn boek De verrijkte samenleving - Ideeën voor een actieve cultuurstaat zet Bert Anciaux een nieuwe stap in zijn politieke leven.
De catacombe van Molussië - Günther Anders - vrijdag 21 december 2007
Het absolute streven naar zuiverheid was en is de oorzaak van zoveel ellende. In combinatie met absolute macht vormt de idee van zuiverheid een dodelijke cocktail die we in de loop van de geschiedenis al meermaals hebben kunnen ervaren. De zuiverheid van ras, van religie, van klasse, van kaste, van ideologie, van bloed en bodem heeft gezorgd voor oorlogen en genociden. In naam van de zuiverheid zijn miljoenen mensen vermoord en gefolterd. Günther Anders heeft het al heel vroeg, nog voor de uitbarsting van de nazi-terreur aangevoeld en beschreven. Hij zou het met de opkomst van extreemrechts ook vandaag aanvoelen en beschrijven. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Kosmopolitisme - Kwame Anthony Appiah - vrijdag 18 mei 2007
Appiah voert de lezer terug naar de vierde eeuw voor Christus, toen Griekse denkers een sceptische houding aannamen ten aanzien van tradities en gebruiken en voor het eerst het ideaalbeeld van de wereldburger opstelden. De essentie van het kosmopolitisme is dat we als mens verplichtingen hebben ten aanzien van anderen, ook diegenen die niet behoren tot onze naaste familie- of vriendenkring. In de loop van de geschiedenis stond het kosmopolitisme recht tegenover het nationalisme en patriottisme. Net als het liberalisme en het individualisme werd het kosmopolitisme verworpen als decadent, gezagsondermijnend en volksvijandig. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het verhaal van een leven - Aharon Appelfeld - vrijdag 10 juni 2005
In zijn autobiografie keert Appelfeld naar zijn kindertijd in een klein dorpje in de Oekraïne waar hij beschermd opgroeide in een kleine gemeenschap, als kind van verlichte, geassimileerde joden. Op zevenjarige leeftijd eindigt zijn jeugd als zijn moeder wordt vermoord door de nazi’s en hij samen met zijn vader wordt gedeporteerd naar een concentratiekamp. Aharon weet uit het kamp te ontsnappen en dwaalt om te overleven drie jaar lang door de uitgestrekte bossen. Hij wordt opgenomen in het Rode Leger, dient in veldkeukens en komt vervolgens in Italië terecht. In 1946 bereikt hij tenslotte Palestina waar hij een nieuw leven opbouwt.
Bloemen der duisternis - Aharon Appelfeld - vrijdag 21 mei 2010
Vanaf de start van de Operatie Barbarossa in de zomer van 1941 werden de joden bijeengedreven in getto’s en systematisch vermoord. Ouders probeerden hun kinderen te verstoppen of mee te geven aan lokale boeren om ze, vaak voor veel geld, weg te stoppen voor de Duitse moordenaars en hun handlangers. In zijn directe en levendige stijl, vol symboliek, verhaalt Appelfeld hoe de moeder van Hugo wanhopig poogt zo’n boer te vinden voor haar zoon. Dat is niet eenvoudig want op het helpen van joden staat de doodstraf en de boeren zelf ‘kennen geen naastenliefde maar worden gedreven door winstbejag’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Badenheim 1939 - Aharon Appelfield - vrijdag 16 mei 2008
In het voorjaar 1939 bereidt Badenheim, een Oostenrijks vakantieoord, zich voor op het zomerseizoen. De bezoekers zijn joods en de kleine drama’s in het hotel maskeren een aanzwellende dreiging die de gasten niet onder ogen durven zien. Ze zijn zo bevangen door hun triviale, dagelijkse bezigheden dat ieder signaal van hun aanstaande noodlot aan hen voorbijgaat. Het zijn de laatste dagen in een wereld die kort daarna volledig ineen zal storten. Centraal staat doctor Pappenheim, een organisator van culturele evenementen. Zoals elk jaar heeft hij te maken met allerlei praktische organisatorische problemen maar voor de rest gaat alles zijn gewone gangetje. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Gulag. A history of the Soviet Camps - Anne Applebaum - vrijdag 03 oktober 2003
Over de concentratiekampen van de nazi's zijn hele bibliotheken vol geschreven, op de Sovjet-Russische rustte schijnbaar een taboe. Daar komt nu verandering in. De Amerikaanse historica Anne Applebaum geeft in haar boek Gulag. A history of the Soviet Camps een gedetailleerd overzicht van de geschiedenis, de werking en de economische impact van de kampen in de voormalige Sovjetunie. Anne Applebaum was correspondente van The Economist in Oost-Europa. Na de val van de Sovjetunie mocht ze de kampen bezoeken, de archieven inkijken, memoires van goelaggevangenen lezen en overlevenden interviewen.
Eichmann in Jeruzalem - Hannah Arendt - vrijdag 02 december 2005
In 1961 stond Adolf Eichmann terecht voor een rechtbank in Jeruzalem. De voormalige oorlogsmisdadiger leefde na de oorlog ondergedoken en wist met de steun van kerkelijke autoriteiten te ontsnappen naar Argentinië waar tal van nazi-kopstukken vanaf 1945 een veilig onderkomen vonden. In 1960 werd hij door Simon Wiesenthal en de Israëlische geheime dienst opgespoord, gekidnapt en naar Israël gesmokkeld om er terecht te staan. Het proces groeide uit uit tot een wereldgebeuren waarin niet zozeer de individuele verantwoordelijkheid van de beklaagde maar wel de uitroeiing van het joodse volk centraal stond.
Verantwoordelijkheid en oordeel - Hannah Arendt - vrijdag 17 december 2004
Is moreel gedrag vanzelfsprekend? Hannah Arendt verwerpt het en wijst terecht naar de morele ineenstorting in nazi-Duitsland waar zelfs het gebod ‘Gij zult niet doden’ finaal werd omgekeerd tot ‘Gij zult doden’. Bij morele overwegingen over zijn gedrag kan de mens alleen bij zichzelf te rade gaan. Diegenen die zich in hun gedrag verschuilen achter de plicht tot ‘gehoorzaamheid’ aan het systeem zeggen daarmee eigenlijk dat ze het systeem ‘ondersteunen’. Moreel gedrag heeft niets te maken met gehoorzaamheid aan welke wet dan ook die wordt opgelegd. Misdaden blijven misdaden, ook al worden ze door een regering gewettigd, aldus Arendt.
Totalitarisme - Hannah Arendt - vrijdag 24 februari 2006
Een van de meest geciteerde filosofen van deze tijd is Hannah Arendt. Enkele maanden geleden verscheen de vertaling van haar meesterwerk Totalitarisme waarin de Joods-Duitse filosofe zich verdiept in de vragen die samenhangen met totalitaire politieke systemen. Dit werk dat voor het eerst verscheen in 1951 was baanbrekend omdat het voor de eerste keer de overeenkomsten tussen fascisme en het communisme blootlegde. Het boek veroorzaakte een schok, vooral bij Westerse intellectuelen die zich sterk afkeerden tegen het fascisme en sympathiseerden met het communisme als een fundamenteel tegenovergestelde beweging.
Het zionisme bij nader inzien - Hannah Arendt - vrijdag 30 mei 2008
Arendt was van mening dat de kwetsbare maatschappelijke positie van de joden mede voortkwam uit een zelfgekozen afzijdigheid van de politiek. Ook Theodor Herzels zionisme schaarde ze onder plannenmakerij van een halfgare intellectueel die geen benul had hoe de wereld in elkaar stak. ‘Politiek’, zo was haar stelling, ‘moet worden ervaren om te worden begrepen.’ En die ervaring misten de joden. Herzls De Jodenstaat was eerder een vlucht uit de polis dan een stap die volwassen deelname aan het publieke leven en de macht in Europa naderbij bracht. Voor haar bestond de aantrekkingskracht van het zionisme uit het lot in eigen hand nemen. Recensie door Yves Van de Steen.
Een leeuw in een kooi - Karel Arnaut en anderen - vrijdag 16 oktober 2009
Twaalf auteurs gooien monoculturalisten en universalisten op één enkele hoop en verdedigen voluit een vorm van cultuurrelativisme. Daarbij trekken ze niet alleen van leer tegen ronduit xenofobe extremisten als Filip Dewinter en Geert Wilders, maar ook tegen al wie vanuit een bekommernis voor de rechten van elk individu, in het bijzonder voor vrouwen, kritiek durft te uiten op manifeste wanpraktijken die voortvloeien uit culturele en religieuze gewoontes, tradities en groepsrechten. Over die wanpraktijken reppen de auteurs echter met geen woord. Het probleem is niet zozeer de hoofddoek, maar wel hun blinddoek. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Geen god dan God - Reza Aslan - vrijdag 14 oktober 2005
Geen god dan God is een goed geschreven en vlot te lezen boek waarmee de jonge Iraans-Amerikaanse auteur Reza Aslan zijn islamitische geloof uitlegt en verdedigt. Met dit debuut, dat al ruim voor uitkomen discussies tussen medestanders en critici uitlokte in de VS, hebben we een nieuwe snel rijzende komeet aan het firmament van auteurs na en naar aanleiding van 9/11. Het boek is een naïef pleidooi voor hervorming van de islam en voor ontstaan van islamitische democratieën. Maar wat hebben westerlingen - zowel moslims, andersgelovigen en ongelovigen - goed beschouwd eigenlijk aan de hoofdboodschap van dit boek?
La crise et après? - Jacques Attali - vrijdag 27 februari 2009
Dit boek is geschreven vanuit een grote woede hoe het toch zover is kunnen komen. De ontmanteling van de minimale controlemechanismen door de overheid en een blinde adoratie van de vrije markt sinds de jaren ’80 heeft geleid tot een financieel en economisch drama waarvan we nog steeds niet alle gevolgen kennen. Attali richt zijn aanklacht tegen de graaicultuur en hebzucht van een losgeslagen kapitalisme dat steeds meer dogmatische trekken begon te vertonen. Dat een teveel aan staat kan leiden tot vreselijke menselijke drama’s weten we uit een verder verleden, dat een gebrek aan staat evenzeer rampspoedig kan zijn, voelen we nu. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De joden, de wereld en het geld - Jacques Attali -
Voor de enen zijn ze het uitverkoren volk, voor de anderen zijn ze de moordenaars van God. De joden hebben in de loop van de geschiedenis niemand onverschillig gelaten. Reeds vanaf het prille begin waren ze het voorwerp van vooroordelen, minachting, jaloezie en xenofobie. Daarin speelde geld een bijzondere rol. In tegenstelling tot andere godsdiensten die hun gelovigen niet toestonden rente uit geldleningen te winnen was dat voor de joden wel toegestaan. Voor joden was het immers wenselijk rijk te zijn terwijl christenen werd aanbevolen arm te blijven.
Oesters of merguez - Omar B. - vrijdag 02 juni 2006
Op elke bladzijde van dit openhartige boek voel je de onaanvaardbare schande die homoseksualiteit betekent binnen de Marokkaanse gemeenschap in België en voor zijn familie in het thuisland. Het gevolg is een dubbel bestaan waarin leugens en schijn belangrijker worden geacht dan liefde en waarheid. Naast de groeiende emancipatiebeweging van moslimmeisjes voor hun vrijheid en recht op zelfbeschikking zal ook de strijd voor homorechten steeds belangrijker worden. Waarbij het weer zal komen tot een botsing tussen het individualisme en het groepsdenken. Het is de verdienste van Omar B. dat hij dit delicate thema voor het voetlicht houdt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Rawls. Kopstukken filosofie - Percy B. Lehning - vrijdag 26 mei 2006
Het probleem, aldus Rawls, is het feit dat mensen niet dezelfde kansen hebben ingevolge verschillende natuurlijke bekwaamheden, de sociale achtergrond en het geluk of ongeluk waarmee de mens in de loop van zijn leven te maken krijgt. Daarom is verdeling nodig. Die is rechtvaardig wanneer ze voldoet aan enkele voorwaarden. Allereerst heeft elke mens evenveel recht op een zo uitgebreid mogelijk stelsel van basisvrijheden. In de tweede plaats wordt sociale en economische ongelijkheid alleen gerechtvaardigd als er een systeem van gelijke kansen is voorzien voor iedereen, én die ongelijkheid vooreerst ten goede komt van de minstbedeelden in de samenleving. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Brullende muis - Jan Balliauw - maandag 05 november 2007
Balliauw stelt dat de ‘grijze muis’ tijdens de voorbije acht jaar een ‘brullende muis’ is geworden, en dat het ook heeft opgebracht. ‘Naar België wordt weer geluisterd, precies omdat het zoveel dwars gelegen heeft’, aldus de auteur, en ‘premier Verhofstadt ontwikkelde zich in de loop der jaren tot een visionair denker over de trans-Atlantische relaties’. Dat zijn eigengereidheid de oorzaak is waarom Verhofstadt uiteindelijk geen voorzitter werd van de Europese Unie schrijft Balliauw niet, maar wie dit boek leest beseft hoe beducht Bush en Blair waren om de Belgische premier die zo dwars lag op cruciale momenten, aan het hoofd te dulden van een Europese Unie die in kracht zou toenemen. Recensie door Bruno Janssens.
Arm & kansrijk - Abhijit Banerjee en Esther Duflo -
Hoewel het boek optimistisch is over de haalbaarheid van goed werkende ontwikkelingshulp, is het minder enthousiast over een andere grote belofte, namelijk microkrediet. De auteurs erkennen dat het een belangrijke rol speelt, maar stellen vast dat de vele kleine bedrijfjes die met microkrediet worden opgestart vooral klein blijven. Er zijn natuurlijk succesverhalen maar die zijn anekdotisch. Er zijn aanwijzingen dat microkrediet met een structureel probleem kampt waardoor de kleine bedrijfjes niet doorgroeien tot een KMO of groter. De voornaamste drempel lijkt te zijn dat er geen falingen worden toegestaan. Recensie door Andreas Tirez.
Het rijk van de angst - Benjamin Barber -
De globalisering is niet alleen een economisch en financieel fenomeen maar is ook voelbaar op andere vlakken. Ziektes als HIV en Sars, het broeikasteffect en vooral het terrorisme hebben een wereldwijde impact waar nationale grenzen geen greep meer op hebben. Een internationale aanpak lijkt dus aangewezen, maar de Verenigde Staten hebben het zo niet begrepen. Ze verklaren de oorlog aan terroristen die geen adres hebben en zich niet schuilhouden in een of andere staat. In feite trappen ze in de val van de terroristen die maar één maar efficiënt wapen hebben, namelijk de angst.
Jihad versus Mc World - Benjamin Barber - donderdag 31 oktober 2002
Zeven jaar geleden schreef Benjamin Barber het boek Jihad vs McWorld. Na de aanvallen van 11 september bracht hij het met een actuele inleiding opnieuw op de markt. Thans is het een wereldwijde bestseller. Barber is politicoloog en was adviseur van Bill Clinton. Zijn boek beschrijft de clash tussen de wereld van Mc World en de wereld van Jihad. McWorld staat voor globalisering, kapitalisme en consumentisme waardoor de wereld dreigt te veranderen in een karakterloze, uniforme markt. Aan de andere kant zorgt Jihad - cultureel en religieus fanatisme - ervoor dat het politieke landschap in kleinere stamverbanden uiteenvalt. Deze lijnrecht tegenover elkaar staande, maar ook overroepende krachten verscheuren de wereld en ondermijnen de democratie. Dit boek is sinds 11/9 actueler dan ooit. Het is de practische demonstratie van wat Barber jaren voordien had voorspeld en neergeschreven.
Een vage buitenlander - Benno Barnard - vrijdag 24 december 2010
Het proza van Barnard slaagt erin een Engeland te creëren waarin conservatieve mensen – denk aan Benjamin Disraeli – fatsoenlijk zijn en daardoor ons beeld van een bepaalde periode topsy turvy zetten. De typische Englishness van Howard’s End van E.M.Forster en The Remains of the Day wordt onder de handen van deze taaltovenaar onderstut door een platteland waarin cottage, gekookt ontbijt, rozenkweek, lauw bier, het gezongen avondgebed, de robijnen gloed van de oude port en de voor de buitenstaander nauwelijks te vatten hogere nonsens, de culturele ingrediënten vormen van een rijk dat ooit een imperium was. Recensie door Wim van Rooy.
A Nazi Interior. Quislings’s Hidden Philosophy - Else Barth - vrijdag 21 april 2006
Onder de titel Gud, det er meg (God dat ben ik) publiceerde de Noors-Nederlandse filosoof Else Barth in 1996 in Noorwegen een studie over de verborgen filosofie van Quisling. Nog steeds gebruikt men de uitdrukking quisling om zware gevallen onder de collaborateurs aan te duiden. Quisling was een Noorse nationaal-socialist die in 1931 minister van Defensie was. Voorafgaand aan de Duitse inval in 1940 verschafte hij de Duitsers nuttige militaire inlichtingen. Hitler benoemde hem tot minister-president van het bezette Noorwegen. In 1945 werd Quisling terechtgesteld vanwege hoogverraad.
Tolstoy, A Russian Life’ van - Rosamund Bartlett - vrijdag 21 januari 2011
Net als zijn held Rousseau was Tolstoj ervan overtuigd dat geletterdheid de weg was naar de persoonlijke vrijheid en dat het lijfeigenschap waar hij enerzijds de vruchten wel van plukte, maar waar hij om ethische redenen ook fel tegen gekant was, het snelst afgeschaft kon worden door het onderwijs. Slechts zes procent van de Russen kon midden negentiende eeuw lezen en door het opzetten van een keten methodescholen waarin er onderwijs gegeven werd op kindermaat dacht hij daar iets aan te kunnen doen. De censor had echter andere ideeën. Zijn ABC werd verboden en na verloop van tijd werden ook zijn scholen gesloten. Recensie door Marnix Verplancke.
Revolutionair verval - Thierry Baudet en Michiel Visser -
Revolutionair verval werpt een helder licht op het begrip conservatisme in de 18de en 19de eeuw. Een strakke definitie van het begrip blijft achterwege maar dat is maar goed. Het zogenaamde progressieve conservatisme laveert op die manier tussen de ideologische rotsblokken van liberalisme en socialisme of, met de grove kwast, links en rechts. Als je de rijke beschrijvingen van de conservatieve denkers leest, overvalt je de gedachte dat in iedereen een conservatief schuilt. Zelfs de meest progressieve denkers kunnen zich vinden in de gedachte dat je het goede moet behouden en het ondeugdelijke moet corrigeren. Recensie door Daniel Boomsma.
Living on Borrowed Time - Zygmunt Bauman - vrijdag 12 maart 2010
Het neoliberalisme moet volgens Bauman niet louter aanzien worden als een economische en politieke theorie. Het is een conceptueel kader waarmee we de sociale realiteit afbeelden en beschrijven als bestaande uit individuen die streven naar eigenbelang. Sinds de sociaal constructivistische benaderingen bij maatschappijfilosofen begrijpen we dat het sociale mede het gevolg is van onze taal en de manier waarop we over het sociale denken. Concreet: aangezien we onder invloed van het neoliberalisme de laatste jaren steeds meer naar de samenleving zijn gaan kijken als bestaande uit individuen die rationeel eigenbelang nastreven, werd deze theorie langzaam maar zeker verheven tot sociale realiteit. Recensie door Christophe Andrades.
De moderne tijd en de holocaust - Zygmunt Bauman - vrijdag 20 juni 2003
De centrale stelling van Zygmunt Bauman is dat de Holocaust niet een dieptepunt in de beschaving vormde maar juist het gevolg was van de beschaving zelf. Voor hem is de Holocaust geen barbaars, typisch Duits misdrijf, geen misdrijf met wrede, door het kwaad bezeten daders, weerloze slachtoffers en machteloos toekijkende buitenstaanders. De Holocaust vond plaats in de moderne tijd, in een maatschappij op het hoogtepunt van haar beschaving. Bauman laat zien hoe verschijnselen die nog altijd typisch zijn voor de moderne samenleving, de holocaust mogelijk maakten.
Liquid Fear - Zygmunt Bauman - vrijdag 19 januari 2007
Volgens Zygmunt Bauman moet snel begonnen worden aan het opbouwen van onderling vertrouwen tussen de burgers. Het gebrek er aan is een bron voor angstgevoelens en een aantasting van de samenleving tout court. De oplossing is geen terugkeer naar de sociale welvaartstaat van weleer maar het zoeken naar een juiste balans tussen individuele vrijheid en collectieve zekerheid. Inwoners van de westerse samenleving moeten terug een gevoel van verbondenheid krijgen via het bestaan van collectieve verbanden die hun lotgevallen met elkaar verbindt. Hierbij moet echter vermeden worden dat deze verbanden de individuele vrijheid weer onmogelijk maken. Recensie door Christophe Andrades.
Terwijl Europa sliep - Bruce Bawer - vrijdag 09 maart 2007
Dat Bawers beoordeling van de islam bevooroordeeld is, blijkt uit het gehele werk waarin werkelijk geen enkele opening is naar een gematigde versie van deze godsdienst. Enkel op het einde van het boek stelt hij een oplossing voor in de vorm van een activering van een gematigde islam, maar echt overtuigend komt het niet over. Wanneer hij wel enkele, schaarse positieve noten laat horen over immigranten, dan blijkt het over andere godsdiensten te handelen. In de ondertitel, De dreiging van de radicale islam, moet de term ‘radicaal’ dan ook niet begrepen worden als een precisering van een bepaalde soort van islam, maar als een wezenlijk kenmerk. Recensie door Hendrik Vanmassenhove.
Het web der schepping - Marty Bax - vrijdag 28 mei 2010
De theosofie, die in zijn christelijke variant al minstens vijf eeuwen oud is, wordt door buitenstaanders vaak afgedaan als vage zweverigheid en occulte flauwekul. Vanuit dat perspectief is het opmerkelijk dat veel Nederlandse theosofen sterk waren beïnvloed door Spinoza. Tegenwoordig wordt deze filosoof immers vaak gezien als de belangrijkste wegbereider van de Verlichting. Hoewel Bax’ weergave van Spinoza’s ideeën weinig recht doet aan deze, zeg maar ‘harde’ kant van diens denken, is het nu eenmaal zo dat hij in de negentiende eeuw vooral werd gezien als een idealistisch, zelfs mystiek denker. Recensie door Rob Hartmans.
Over Spinoza - Pierre Bayle - vrijdag 04 mei 2007
Er wordt tegenwoordig nogal eens gesuggereerd dat islam en democratie onverenigbaar zijn. Veel van die islamcritici beroepen zich expliciet op de Verlichting, die volgens hen heeft afgerekend met het absurde geloof in hogere machten en bovendien aan de wieg van onze democratie heeft gestaan. Dat historisch besef niet de meest in het oog springende eigenschap van dergelijke Verlichtingsadepten is, wordt duidelijk wanneer we een blik werpen op een van de belangrijkste Verlichtingsfilosofen, de naar Rotterdam uitgeweken Franse denker Pierre Bayle (1647-1706). Onlangs verscheen het boek Over Spinoza van Pierre Bayle. Recensie door Rob Hartmans.
Over het kanaal - Annelies Beck - vrijdag 28 oktober 2011
Tegen de achtergrond van de Eerste Wereldoorlog schreef VRT-journaliste Annelies Beck haar debuutroman Over het kanaal dat gebaseerd is op een waargebeurde familiegeschiedenis. Ze verhaalt over de meer dan tienduizend Belgen die na de inval van de Duitsers in België een onderkomen zochten in Glasgow, de grootste stad van Schotland. Een van hen was haar overgrootvader August Keppens, maar centraal in haar boek staat de vijftienjarige Marie Claes. Zij denkt dat ze in de zomer van 1914 naar Glasgow op vakantie gaat, maar na het uitbreken van de oorlog komen er heel wat gevluchte Belgen toe. Recensie door Dirk Verhofstadt.
KZ A 5148 - Regine Beer - vrijdag 25 juni 2004
In Auschwitz werd in de arm van Regine Beer het nummer A 5148 ingebrand. Vanaf dan was ze geen mens meer maar een nummer. En op de gevangenistenue werd een symbool aangebracht: een groene driehoek voor beroepsmisdadigers, een rode voor verzetslieden, een zwarte voor de zogenaamde asocialen, blauwe driehoeken voor emigranten, paarse driehoeken voor priesters, roze driehoeken voor homoseksuelen, bruine driehoeken voor zigeuners en gele driehoeken voor de joden. Regine Beer is een van ‘de laatste getuigen’ van het fascisme. In haar aangrijpend boek KZ A 5148 heeft ze haar levensverhaal neergeschreven.
Het mysterie rond Olga Tsjechova - Antony Beevor - vrijdag 18 november 2005
Op de kaft van het boek zit een vrouw naast Adolf Hitler. Het gaat over een familiegeschiedenis waarin de Russische actrice Olga Tsjechova en haar broer, de componist Lev Knipper, centraal staan. Op het eerste zicht een eerder banaal onderwerp maar het is echt een interessant verhaal, niet zozeer omwille van de levensloop van de twee protagonisten, maar wel door de onverbloemde beschrijving van het leven van een bijzondere familie die de Russische revolutie, de burgeroorlog, de opkomst van Hitler, de stalinistische terreur, de invasie van de Sovjet-Unie door de nazi’s en de bestorming van Berlijn door het Rode Leger in 1945 wist te overleven.
De strijd om Spanje - Anthony Beevor - maandag 05 november 2007
Het gebrek aan parlementaire traditie, de diepe kloof tussen een profiterende bovenlaag en een arm proletariaat, tussen een agrarisch katholicisme en een onberekenbaar anarchisme waren allemaal factoren die bijdroegen tot het gewapende conflict in Spanje. De republikeinen worstelden met onderlinge tegenstellingen en regelrecht wantrouwen, met communisten die autoritair waren versus regionalisten en vrijdenkers, die eerder anarchistisch dachten. In hun propagandaoorlog beweerden de nationalisten dat zij de christelijke waarden, de orde, de westerse beschaving verdedigden tegen het ‘Aziatische’ communisme, dat massamoorden pleegde op priesters. Recensie door Jef Abbeel.
Het kleine zwarte visje - Samad Behrangi - vrijdag 07 oktober 2011
Men kan tv en radio verbieden, internet afsluiten, telefoons in beslag nemen, boeken verbranden, vrouwen verstoppen onder massa’s stof maar sprrokjes roei je niet uit. Ze maken onverbrekelijk deel uit van onze tweehonderdduizend jaar oude talige evolutie. De normen en waarden die erin zitten, zoals vrijheid en rechtvaardigheid leven er voor altijd oppermachtig in voort. Het is dan ook de verdienste van vertaalster Ann De Craemer om het verhaal van het zwarte visje te boek te stellen voor de Nederlandstalige lezers. Zij zal op ‘Het Betere Boek’ op zaterdag 8 oktober om 11 uur voorlezen uit Het kleine zwarte visje. Recensie door Sara De Mulder.
Osama’s Grot - Mohammed Benzakour - vrijdag 28 oktober 2005
Over de gespannen relatie tussen Nederlanders en moslims schreef Mohammed Benzakour het boek Osama’s Grot. Allah, Holland en Ik. Het is een bundeling van essays die de auteur in de voorbije zeven jaar schreef in Nederlandse dag- en weekbladen. Hij ontmaskert de dubbele bodems die de bestuurlijke, politieke en administratieve overheden al decennialang hanteren wanneer het gaat over het samenleven van mensen met een verschillende religieuze en culturele achtergrond. Maar uiteindelijk vervalt Benzakour weer in het cultuurrelativisme die mee oorzaak is voor zoveel onverschilligheid tegenover de ondrukking van de vrouw in de islamwereld.
Islam onder mijn huid - Maurits Berger - vrijdag 27 februari 2004
In zijn boek Islam onder mijn huid doet de Nederlandse Arabist en islamitisch rechtsgeleerde Maurits Berger verslag van zijn persoonlijke ervaringen in de islamitische wereld. Aan de hand van een reisverslag beschrijft hij een periode vol aangrijpende gebeurtenissen: de aanslagen van de moslimextremisten in Egypte, de tweede intifada in Palestina, de dood van de Syrische dictator Assad en de reacties op de aanslagen van 11 september 2001 in de Verenigde Staten. Ondanks het feit dat hij zich thuis voelt in de cultuur, de gebruiken en gewoonten van de Arabische wereld blijft de auteur zich een buitenstaander voelen.
Marco Polo - Laurence Bergreen - vrijdag 12 juni 2009
Marco Polo was zijn tijd ver vooruit. Eeuwenlang hebben historici en religieuzen getwijfeld aan de echtheid van zijn reisverslag naar het Oosten. Laurence Bergreen maakt brandhout van die visie. Door vergelijking met Chinese en Mongoolse bronnen toont de auteur overtuigend aan dat Marco Polo ondanks zijn literaire overdrijvingen wel degelijk was doorgedrongen tot China. Hij plaatst de ontdekkingsreiziger dan ook op de plaats in de geschiedenis die hij verdient en stelt dat we ons de Renaissance, of zelfs de hedendaagse wereld, moeilijk kunnen voorstellen ‘zonder de culturele brug die Marco Polo tussen het Oosten en Westen wist te slaan’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De orkaan Ayaan - Sara Berkeljon en Hans Wansink - vrijdag 02 februari 2007
De orkaan Ayaan is nog helemaal niet uitgeraasd. Tegenover intimi maakt ze duidelijk dat ze nieuwe teksten zal publiceren die de essentie van de open samenleving aantoonbaar maken. Hans Wiegel stelde na het vertrek van Hirsi Ali dat we niet veel meer van haar zouden horen. Hij vergist zich schromelijk. Haar stem zal duidelijk maken dat een open samenleving niet vanzelfsprekend is maar dagelijks moet worden bevochten, veroverd en afgedwongen. Het liberalisme heeft nood aan mensen die zich consequent afzetten tegen het obscurantisme en dogmatisme van groepen en onbevreesd opkomen voor het recht op zelfbeschikking van elk individu. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Zijn we gek geworden? - Ulla Berkewicz - vrijdag 27 mei 2005
Fundamentalisten hebben vijanden nodig. Dat is een centrale gedachte in het essay Zijn we gék geworden van de Duitse schrijftser Ulla Berkéwicz. Het is een bijzonder harde analyse van het hedendaagse fundamentalisme dat opgang maakt binnen de wereld van de drie monotheïstische godsdiensten. De wereld globaliseert, of we dat nu leuk vinden of niet, maar sinds 11 september zijn de wegen naar de toekomst uiteen gegaan. De profeten van het ‘ware’ geloof hebben opnieuw de macht in handen en sturen de gelovigen in de frontlinie. Berkéwicz wijst in haar tekst op de overeenkomsten die er bestaan in de wereldbeelden die voortkwamen uit christelijke, islamitische en joodse wortels en hoe we daar een consistente lijn voor de toekomst uit kunnen putten.
Political Ideas in the Romantic Age - Isaiah Berlin - vrijdag 20 oktober 2006
Berlin heeft nooit ontkend dat negatieve vrijheid niet meer is dan een minimumeis, dat een positieve invulling van die vrijheid belangrijk is, maar hij heeft wel altijd gewezen op de gevaarlijke implicaties van elke poging om te definiëren hoe die positieve vrijheid eruit moet zien. Wie bepaalt immers of ik wel uit mijn leven haal wat erin zit? Wanneer anderen gaan bepalen hoe ik mijn leven moet inrichten, wat blijft er dan over van mijn individuele vrijheid? Om misverstanden te voorkomen: Berlin zegt niet dat er nooit ingegrepen mag worden in het leven van een burger. Iemand die aan een psychische stoornis lijdt of die zwaar verslaafd is, moet soms ‘voor zijn eigen bestwil’ een behandeling ondergaan, ook als hij dat niet wil. Recensie door Rob Hartmans.
Twee opvattingen van vrijheid - Isaiah Berlin - donderdag 31 oktober 2002
In zijn bekende essay Two concepts of liberty gaat de Britse filosoof Isaiah Berlin in op de moeilijke verhouding tussen liberalisme en communitarisme. Bij klassieke liberalen staan het abstracte individu en zijn rechten centraal. Onvervreemdbare rechten beschermen het individu tegen zijn omgeving: tegen de staat, de meerderheid en de massa. De vraag stelt zich of deze individuele rechten niet in verdringing komen wanneer men, zoals Berlin, waarde hecht aan de gemeenschap, culturele traditie, nationale identiteit en natiestaat? Welke rechten gaan voor: die van de gemeenschap of die van het individu? Kan een gemeenschap trouwens wel rechten hebben? Waar zijn de rechten van het individu eigenlijk op gebaseerd? En wie kan rechten verlenen: de gemeenschap, de natuur of een goddelijke openbaring?
Dark Ages America - Morris Berman - vrijdag 02 februari 2007
De Verenigde Staten zijn een natie in verval en zullen binnen een onafzienbare periode afstand moeten nemen van hun leiderschap van de wereld. Ze zullen in de komende decennia wegzakken naar de periferie van de mondiale samenleving. De grootste kandidaat om de politieke rol van de VS over te nemen is de Europese Unie. Dit komt door het samenlevingsmodel dat in Europa wordt gehanteerd. Europa is in de ogen van de auteur tegenwoordig de bakermat van het humanisme, wetenschappelijke vooruitgang en culturele uitmuntendheid. De belangrijkste uitdaging voor Europa is voorkomen dat haar cultuur verder Amerikaniseert. Recensie door Christophe Andrades.
Oorlogsdagboek 1942-1944 - Hélène Berr - vrijdag 06 november 2009
Hélène Berr werd geboren in Parijs in 1921 en stierf in Bergen-Belsen in april 1945, enkele weken vóór het kamp door de Engelsen werd bevrijd. Ze was slechts een naam tussen de tienduizenden doden, gegraveerd op een herdenkingsplaat. Van haar plots afgebroken leven bleven slechts enkele voorwerpen bewaard. Zo enkele foto’s die een jonge ijverige studente tonen, een viool waarop ze de sonates van Mozart speelde en een klein zakmes die haar een tijdje hielp te overleven in de hel van Auschwitz. De verrassing was groot toen begin 2008 het intiem dagboek dat deze jonge joodse Parisienne bijhield tussen 1942 en 1944, opdook. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Himmlers hersens heten Heydrich - Laurent Binet - vrijdag 14 januari 2011
Binet geeft een goed inzicht hoe de moordmachine van de nazi’s langzaam maar zeker op gang kwam en welke belangrijke rol Heydrich daarin speelde. Naar verluidt was Hitler razend toen hij vernam dat zijn trouwe medestander vermoord was. Het toont nogmaals aan dat Hitler een obsessionele drang had om alle Joden in de door hem bezette gebieden te liquideren, iets wat de medewerkers van Heydrich ook in belangrijke mate gedaan hebben. Als ‘eerbetoon’ aan Heydrich voerden de nazi’s later de Aktion Reinhard waarbij meer dat twee miljoen Joden werden vernietigd en de Holocaust zijn volle omvang kreeg. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Game Theory and the Social Contract - Ken Binmore - vrijdag 10 juni 2005
Mensen aanvaarden doorgaans geen situaties die ze als onrechtvaardig beschouwen, zelfs al zou het rationeler kunnen zijn om het gewoon wel te aanvaarden. Een markant empirisch bewijs hiervan vinden we in het zogenaamde ‘ultimatumspel’. Twee mensen krijgen samen 100 euro. Persoon A mag beslissen hoe deze te verdelen, terwijl persoon B enkel kan kiezen om de verdeling te aanvaarden of te weigeren. In het laatste geval krijgt geen van beiden iets. Kiest A om 99 euro voor zichzelf te nemen en geeft hij B maar 1 euro, dan is het zeer goed denkbaar dat B de deal weigert omdat hij het onrechtvaardig vindt.
Wiens schuld? De impact van Daniël Goldhagen op het holocaustdebat - Rolf Binner (red) -
In 1996 publiceerde de Daniel Jonah Goldhagen het boek Hitler’s willing executioners. Ordinary Germans and the holocaust, in het Nederlands vertaald als Hitlers gewillige beulen. Het vond een enorme weerklank. Terwijl Amerika en andere landen het boek onthaalden met gemengde gevoelens, reageerde het Duitse publiek erg welwillend. De Duitse vakhistorici dachten er evenwel anders over. Kort gezegd komt het erop neer dat volgens Goldhagen het antisemitisme bij de gewone Duitsers en de gewillig verleende hand- en spandiensten die ze verleenden aan de jodenvervolging veel omvangrijker en beslissender waren dan gedacht.
De Poort - François Bizot - vrijdag 25 juni 2004
In 1975 juichten Westerse linkse intellectuelen toen de maoïstische Rode Khmer de macht grepen in Cambodja. Na de Sovjet-Unie, China, Noord-Korea en Vietnam zette ook het Cambodjaanse volk de stap naar het ‘communistische paradijs’. Vanaf dan tot begin 1979 werd het land totaal afgesloten van de buitenwereld. En terwijl linkse intellectuelen met lof zwaaiden over het nieuwe paradijs op aarde gebeurde een van de ergste genociden uit de twintigste eeuw. Naar schatting één miljoen mensen kwamen door de Rode Khmer om het leven door honger, ziekten en massale moordpartijen.
Les Prédateurs du Kremlin - Hélène Blanc en Renata Lesnik - vrijdag 12 juni 2009
De val van de Berlijnse muur en het uiteenvallen van de USSR leek groen licht te geven voor een oprukkende vrijheid. Dat was echter buiten de KGB gerekend. Vandaag is het post-communistische Rusland veranderd in een ‘democratuur’, een term die de Russen zelf in het leven geroepen maar die eigenlijk een metafoor is voor een dictatuur vermomd als een formele democratie. Het Westen denkt Rusland goed te kennen maar niets is minder waar. Slachtoffer van propaganda en voortdurende desinformatie stelt het Westen zich tevreden met stereotypen, gangbare overtuigingen en a-priori’s die ver afstaan van de werkelijkheid. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
De duizelingwekkende jaren - Philipp Blom - vrijdag 23 oktober 2009
Blom beschrijft hoezeer de wereld tussen 1900 en 1914 in de greep was van de mannencultus, of beter van ‘de groeiende onzekerheid over mannelijke waarden’. Overal droeg men uniformen en duelleren werd een rage. Vooral in Duitsland stond alles in het teken van de gehoorzaamheid aan de militaire hiërarchie. Paradoxaal genoeg was die tijd ook de start van de pacifistische beweging. In 1907 werd een Internationale Vredesconferentie gehouden, maar de auteur merkt scherp op dat die vooral diende voor de schone schijn. Steeds sterker groeide immers de gedachte dat oorlog noodzakelijk was ‘voor de vooruitgang van de mensheid’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het verdorven genootschap - Philipp Blom - vrijdag 24 december 2010
De 18de eeuw was waarschijnlijk de meest revolutionaire. Koning en kerk hadden de macht nog steeds in handen maar de eerste haarden van verzet tegen het absolutisme werden zichtbaar en zouden een bijzondere invloed hebben op de maatschappelijke gebeurtenissen enkele decennia later zoals de Franse Revolutie en de Amerikaanse Onafhankelijkheidstrijd. De kerken, hierin gesteund door de vorsten, behielden nog steeds hun greep op de moraal en het gedrag van de mensen, maar kregen voor het eerst een bijzondere rivaal in de vorm van het atheïsme dat stilaan maar zeker vorm kreeg en beleden werd binnen intellectuele kringen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
God noch autoriteit - Gasenbeek, Blom en Nabuurs (Red.) - vrijdag 02 maart 2007
In de laatste 150 jaar is Nederland (en de omringende landen) getransformeerd van een bekrompen paternalistische cultuur waarin niets mocht, naar een individualistische open samenleving waarin veel ruimte en mogelijkheden zijn voor individuele ontplooiing. Het is – gelukkig – haast niet meer voorstelbaar dat in Nederland vrouwen geen stemrecht hadden, homoseksualiteit niet werd getolereerd, seks voor het huwelijk taboe was, er een rigide verzuiling was en de scheiding tussen kerk en staat op vele plekken geschaad werd. Het is echter moeilijk vast te stellen wat de invloed is geweest van het georganiseerde vrijdenken op deze vooruitgang. Recensie door Floris van den Berg.
Ik stel vast. Politiek taalgebruik, politieke vernieuwing en verrechtsing - Jan Blommaert - vrijdag 11 april 2003
Bij Epo verscheen het boek Ik stel vast. Politiek taalgebruik, politieke vernieuwing en verrechtsing van Jan Blommaert, professor Afrikaanse taalkunde en sociolinguïstiek aan de Universiteit Gent. Hierin koppelt hij de Burgermanifesten van Guy Verhofstadt en de affaire Dutroux aan de opkomst van het Vlaams Blok. In het bijzonder onderzoekt hij het nieuwe politieke taalgebruik in de Belgische politiek, de manier waarop die taal gebruikt en gereproduceerd wordt, de de-ideologisering en de individualisering, het ontstaan van nieuwe handelingen en verbeeldingen die het politieke bedrijf vormgeven.
Mooie Kinderen - Charles Bock - vrijdag 22 mei 2009
Dit boek bevestigt wat voor bijzonder literair talent hier aan het werk is: filmscenarioachtige kenschetsen die op zonneklare wijze intieme gevoelens weten te vatten zijn meer regel dan uitzondering. Elk personage wordt op meticuleuze wijze emotioneel gefileerd, wat zorgt voor een inlevingsvermogen van ongeziene proporties bij de lezer. Dit mag dan wel een boodschaploze roman zijn, toch heb je het gevoel dat het vooral de egomaatschappij is die de auteur op de korrel neemt. Het leed dat we anderen soms berokkenen bij het najagen van onze individuele bevrijding, het gewenste loskomen van het vrijheidsbeknottende burgerschap. Recensie door Laurens Bouckaert.
Tegen de angst - Ralf Bodelier - vrijdag 17 juni 2005
Europa zit in de greep van de angst. Dat hebben de referenda in Frankrijk en Nederland goed aangetoond. Ze illustreren de angst van de burger voor verandering, voor vernieuwing, voor globalisering en voor de toekomst. Nergens is die angst zo tastbaar als in Nederland. Na de aanslagen in New York en Madrid en de moorden op Pim Fortuyn en Theo Van Gogh zijn onze noordelijke buren bang. Bang voor nog meer aanslagen op hun vrijheid, op hun tradities en op hun culturele waarden. In zijn boek Tegen de angst pleit theoloog en journalist Ralf Bodelier voor een principieel optimisme in deze donkere tijden.
Hulp - Ralf Bodelier en Mirjam Vossen - vrijdag 09 november 2007
Met een aanstekelijk optimisme tonen de auteurs aan dat het ondenkbare mogelijk is: een wereld zonder extreme armoede. Dit boek is niet alleen een must voor politici en andere maatschappelijke verantwoordelijken maar voor elke burger. Het koppelt het belang van de bestrijding van armoede aan ons eigen belang. ‘Wordt een advocaat van de armen’ is de eerste van veertien tips die Bodelier en Vossen geven aan mensen die willen helpen. In navolging van liberale denkers als Amartya Sen, Martha Nussbaum en Hernando de Soto bieden ze een overtuigende visie op ontwikkelingshulp en een sterk argument waarom we het budget voor ontwikkelingshulp fors moeten optrekken. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De essentie van China - Jeanne Boden - vrijdag 02 maart 2007
Jeanne Boden is sinologe en directeur van een opleidingscentrum voor mensen die zaken willen doen met China. Zij wil hen erop attent maken dat China niet verwestert en dat zij echt moeite moeten doen om de Chinese wereld, het confucianisme en taoïsme, de culturele normen en de werkethiek beter te begrijpen. Anders mislukt hun onderneming gegarandeerd. En ze beklemtoont dat er veel mislukkingen zijn, bedrijven die veel verlies lijden en afdruipen,maar die halen niet of minder de pers dan de succesverhalen. Wie interesse heeft voor de Chinese cultuur, etiquette, omgangsvormen en geplogenheden, moet dit zeker lezen. Recensie door Jef Abbeel.
Weg uit de leegte - Gerard Bodifée - vrijdag 02 december 2005
Een van de belangrijkste tendensen van de voorbije veertig jaar is ongetwijfeld de secularisatie, de ontkerkelijking en de afname van de religiositeit. Dat is geen waardeoordeel maar een vaststelling. Sommigen zien het als een pluspunt en zelfs als een noodzaak om samen te kunnen leven met mensen met diverse culturele en religieuze achtergronden.. Anderen bekijken het neutraler en beschouwen deze evolutie als een onvermijdelijk fenomeen van het toenemende individualisme, de welvaartstijging en het consumentisme. Maar nog anderen zijn er radicaal tegen gekant en noemen het een regelrechte verarming. Zo ondermeer de Vlaamse filosoof Gerard Bodifée.
Revolutie van rechts en intellectuelen in Vlaanderen tijdens het interbellum - Olivier Boehme - vrijdag 24 oktober 2003
De uitschakeling van de persoonlijke moraal en de overgave aan de wil van het volk was een van de grootste drama’s van de voorbije eeuw en heeft velen in het rechtse kamp tot de extreme ideeën van het nazisme en fascisme gebracht. Historicus Olivier Boehme beschrijft in zijn boek Revolutie van rechts in Vlaanderen tijdens het interbellum hoe de rechts-radicale ideeën de Vlaamse intelligentsia in de jaren twintig en dertig van vorige eeuw hebben beïnvloed. Hij toont aan hoezeer collectieve begrippen als volk, gemeenschap en ras misbruikt werden om de eigen verantwoordelijkheid uit te schakelen.
Mijn Russische ziel - Hans Boland - vrijdag 03 februari 2006
Geen enkel land blijft zo ongekend en onbemind als Rusland. Ondanks de val van de Berlijnse Muur, de implosie van het communisme en de globalisering blijft het voor de meeste westerlingen een apart, afgesloten en veraf gelegen land waar niemand met vakantie wil en dat vaak negatief aan bod komt in de media. Een groot verschil met China dat dagelijks het westerse nieuws haalt omwille van haar exotische uitstraling, haar fabelachtige economische ontwikkeling en de organisatie in 2008 van de Olympische Spelen. Over het Rusland van de voorbije decennia schreef Hans Boland een hoogst leesbaar boek onder de titel Mijn Russische ziel.
2666 - Roberto Bolano - vrijdag 01 mei 2009
“Latijns-Amerika had het in zich om Europa’s ziekenhuis te worden, of zelfs Europa’s graanschuur,” zei Bolano ooit in een interview, “Maar het is anders uitgedraaid. We zijn de psychiatrische instelling van Europa geworden, een brutaal, verarmd en bijzonder gewelddadig gekkenhuis, maar als je bereid bent je ogen wijd genoeg open te trekken, zul je merken dat je tussen al die gruwel een schaduw van het Louvre kunt zien”. 2666 zou je met enige overdrijving de fantastisch geslaagde uitwerking van dit idee kunnen noemen, een roman van topklasse dus, die desalniettemin begint als een belegen mop. Recensie door Marnix Verplancke.
De grenzen van Europa - Frits Bolkestein - vrijdag 26 maart 2004
Op 1 mei treden tien nieuwe lidstaten toe tot de Europese Unie. Op 13 juni zijn er Europese verkiezingen. Er komt een nieuwe Commissie en intussen poogt het Iers voorzitterschap een consensus te bereiken over de Europese Grondwet. Daarbij groeit de vraag waar de grenzen van Europa liggen, zowel geografisch als beleidsmatig. In zijn boek De grenzen van Europa gaat Europees Commissaris Frits Bolkestein in op deze en andere vragen. Wat kan Europa aan en waar ligt de grens? Kan de Europese Unie zich onbeperkt uitbreiden? Hoort Turkije bij de Europese Unie? Bolkestein geeft antwoorden en neemt geen blad voor de mond.
Grensverkenningen - Frits Bolkestein - vrijdag 25 november 2005
Natuurlijk is Bolkestein een overtuigde liberaal en pleit hij derhalve voor deregulering en meer marktwerking, maar dat maakt van hem nog geen ultra liberaal of libertariër die de staat verafschuwt. De overheid, ook de Europese, speelt wel degelijk een belangrijk, maar de auteur wil wel dat ze zich enkel bezighoudt met haar kerntaken. Bolkestein ziet immers scherp in hoe een overheid steeds de neiging heeft zich meer taken toe te eigenen en daardoor meer bureaucratie te genereren. Een blinde Amerikanofiel is Bolkestein evenmin. Hij wil goede en stevige betrekkingen met de Verenigde Staten, maar meer dan eens sprak hij zich uit tegen de oorlog in Irak en pleitte hij voor meer Europees zelfvertrouwen tegenover de grootste macht van de wereld.
De twee lampen van de staatsman’ van - Frits Bolkestein - vrijdag 23 november 2007
Privé-bezit speelt in een vrije samenleving een essentiële rol en het is dus de taak van de overheid om het individu en zijn eigendom te beschermen tegen diefstal. Privé-eigendom verschaft zin aan de mens, het zorgt voor de nodige prikkels en spoort aan tot verantwoord gedrag. Daarmee is het onderscheid tussen de liberaal Bolkestein en de socialisten glashelder. Maar evenzeer keert de auteur zich tegen de ‘zogenaamde libertariërs die het belang van privé-eigendom verabsoluteren’. Liberale democratie is voor Bolkestein een oefening in politieke evenwichtskunst, in het bijzonder tussen privé-eigendom en democratie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De intellectuele verleiding - Frits Bolkestein - vrijdag 09 december 2011
Nadat Frits Bolkestein in 1959 was afgestudeerd wilde hij aanvankelijk een dissertatie schrijven over ‘de antidemocratische intellectueel’. In plaats daarvan trok hij naar Afrika om voor Shell te gaan werken. ‘Waarschijnlijk maakte ik een goede keus,’ schrijft hij in het boek dat 52 jaar later verschijnt. De intellectuele verleiding is volgens Bolkestein veel breder dan zijn geplande proefschrift, omdat het gaat over ‘intellectuelen en de politiek’. Een fascinerend onderwerp, dat nu behandeld wordt door iemand die niet alleen veel gelezen heeft, maar tevens over een enorme politieke ervaring beschikt. Recensie door Rob Hartmans.
Aid and Other Dirty Business - Giles Bolton - vrijdag 05 december 2008
Boeken over armoede in Afrika zijn meestal niet om door te komen. Te belerend, te idealistisch, of te eenzijdig. Vaak moet het allemaal totaal anders en dreunt er een zogenaamd vernieuwend adagium door: 'geef geen geld, maar mensen!', 'werk projectmatig en omzeil overheden!', of 'help vooral de vrouwen!'. Allemaal prachtig, maar het beklijft niet. De Britse ex-ontwikkelingswerker Giles Bolton, die op jonge leeftijd verantwoordelijk was voor de Britse hulpgelden in Rwanda, schreef een veelzijdig boek dat meer indruk maakt. Zijn Aid and Other Dirty Business is een van de meest toegankelijke boeken over armoede van dit moment. Recensie door Paul Teule.
En ze leefden nog lang en gezond - Luc Bonneux -
We kunnen bogen op een onwaarschijnlijk hoge levensverwachting, dankzij toenemende welvaart, hygiëne, vaccinatie en de moderne geneeskunde. Toch waren we nooit bezorgder over onze gezondheid dan vandaag. Dat heeft voor een stuk met verwachtingen te maken: als je mag hopen op een lang leven, is een vroege dood des te erger. Maar de voornaamste oorzaak, zegt Bonneux, ligt bij de gezondheidsindustrie. Aan gezonde, tevreden mensen valt weinig te verdienen. Er moeten dus behoeften geschapen worden. Je moet mensen bang maken, zodat ze hun heil zoeken bij jouw producten of diensten. Recensie door Griet Vandermassen.
Requiem Theresienstadt - Josef Bor - vrijdag 25 januari 2008
‘Muziek verheft zelfs de gruwelijkste situaties in een ideale sfeer’, aldus Richard Wagner. Hij dwaalde want zelfs hij kon niet vermoeden hoe cynisch de nazi’s, in hun poging om alle Joden uit te moorden, misbruik maakten van musici voor hun ‘definitieve oplossing’. In de belangrijkste doorgangs- en concentratiekampen vormden ze koren en orkesten bestaande uit joodse muzikanten. Die moesten het leven van de Joden in de doorgangskampen verlichten en de aangevoerde joden in de vernietigingskampen gerust stellen op weg naar de gaskamers. Vaak zagen ze hoe hun eigen familieleden en vrienden vernietigd werden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Geluk. The World Book of Happiness - Leo Bormans (Red.) - vrijdag 13 mei 2011
De vraag is niet zozeer wat geluk is, maar wel hoe we gelukkig of gelukkiger kunnen worden. Op deze vraag hebben niet minder dan honderd topexperts in de positieve psychologie, van IJsland tot Zuid-Afrika en van China tot Australië, hun geleerde hoofd gebogen. Het resultaat is een fraai uitgegeven en vooral monumentaal boek onder de titel Geluk. The World Book of Happiness. Leo Bormans bewerkte hun conclusies tot uiterst leesbare teksten. Dus geen filosofische of spirituele beschouwingen, maar inzichten die gebaseerd zijn op wereldwijd wetenschappelijk onderzoek en die samengevat werden in enkele vuistregels. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Filosofie in een tijd van terreur - Giovanna Borradori - vrijdag 05 november 2004
Over het belang en de impact van de aanslagen van 9/11 en over het thema terrorisme voerde hoogleraar Giovanna Borradori een gesprek met twee grootmeesters van de hedendaagse Europese filosofie, Jurgen Habermas en Jacques Derrida. Het resultaat is een merkwaardig boek dat onlangs in het Nederlands verscheen onder de titel Filosofie in een tijd van terreur. Hoewel beide filosofen een andere gedachtegang ontwikkelen komen ze, in hun aanpak van het terrorisme, tot een gelijksoortige conclusie: de noodzaak van een nieuwe kosmopolitische orde die breekt met het klassieke internationaal recht dat nog steeds berust op de natiestaat van de 19de eeuw.
Bevrijd door Allah - Fadoua Bouali - vrijdag 22 december 2006
Waarom moslimvrouwen hun mannen niet moeten gehoorzamen is de enigszins provocerende ondertitel van Bevrijd door Allah. Toch is er een hemelsbreed verschil tussen de standpunten van auteur Fadoua Bouali en die van bijvoorbeeld Ayaan Hirsi Ali. Bevrijd door Allah is een verzameling columns, overpeinzingen, citaten, aaneengebreid met anekdotes. Over haar persoonlijke zoektocht naar het zuivere geloof en hoe ze daarbij langs enkele merkwaardige sektes passeert. Hoe ze de Koran leest en interpreteert. En waarom ze zich ergert aan een bepaalde hypocrisie binnen de islamitische geloofsgemeenschap. Recensie door Claudia Gaspard.
De puinhoop van paars-groen - Geert Bourgeois - vrijdag 24 januari 2003
De paars-groene regering van Guy Verhofstadt is voor Geert Bourgeois een doorn in het oog. Hierover schreef hij het boek De puinhoop van paars-groen, een titel die hij heeft overgenomen van De puinhopen van acht jaar paars van Pim Fortuyn. Alleen haalt Bourgeois nooit het intellectueel niveau van de vermoorde Nederlandse politicus. Daarvoor blijft hij teveel hangen in de anecdotiek en is zijn radicale afwijzing van alles wat de regering deed te eenzijdig. Het discours van Bourgeois heeft geen ideologische samenhang en is zo radicaal dat het enkel kan leiden tot separatisme.
De wereld is niet te koop - José Bové - vrijdag 17 januari 2003
De Franse schapenhouder José Bové verwierf in 1999 internationale bekendheid door zijn aandeel in een protestactie tegen een plaatselijke vestiging van Mc Donalds. Hij werd hiervoor veroordeeld en opgesloten in een Franse gevangenis. Toen hij de borgtocht weigerde te betalen kregen de media interesse voor zijn verhaal. Sindsdien is Bové uitgegroeid tot een van de meest flamboyante en charismatische milieuactivisten (en antiglobalisten) ter wereld. Hij verzet zich tegen de grootschalige landbouw met de daaruit voortkomende schade voor mens en milieu.
Darwin en de evolutietheorie - Johan Braeckman - vrijdag 18 februari 2011
Wie niet vertrouwd is met het leven van Charles Darwin of met de evolutietheorie kan zich afvragen waarom er vandaag nog zoveel belangstelling is voor beide onderwerpen. Zeker na het fameuze Darwin-jaar 2009. Hij kreeg toen zoveel aandacht dat het leek alsof het laatste woord gezegd en geschreven zouden zijn. Niets is minder waar! In vier hoorcolleges schetst Johan Braeckman, professor filosofie aan de Universiteit Gent, de complexiteit en wetenschappelijke rijkdom van de evolutietheorie en belicht hij het onwaarschijnlijke belang ervan voor de manier waarop we vandaag naar de wereld kijken. Recensie door Jurgen Slembrouck.
Kritisch denken. Hoorcollege - Johan Braeckman - vrijdag 17 juni 2011
Johan Braeckman biedt een unieke rondleiding in de dwaalwegen van onze psychologie en in de verleidelijke redeneerfouten waar we onszelf en onze kinderen die we opvoeden maar beter voor behoeden. Rode draad is de soms ondraaglijke lichtgelovigheid van de mens. Tal van voorbeelden passeren de revue. Van ons vermogen tot zelfbedrog tot het overmatige vertrouwen dat we stellen in anekdotische gezagsargumenten. Van mediums, klopgeesten en ufo’s tot samenzweringstheorieën en alternatieve geneeskunde. Braeckman weet welke verhalen en anekdotes te mooi zijn om niet te vertellen. Recensie door Pieter Peyskens
Het verraad van links - Carel Brendel - vrijdag 08 februari 2008
Een van de merkwaardige fenomenen in het islamdebat is dat juist de verdedigers van onze vrijheid, die waarschuwen voor de totalitaire ideologie van het moslimfundamentalisme, met kromme vergelijkingen in het kamp van de fascisten en antisemieten worden geplaatst. Vaak zijn het linkse columnisten en politici die het kamp van de vrijheid verlaten en als bondgenoot fungeren van de onverdraagzaamheid. Even opvallend is het stilzwijgen van de feministen over hoofddoeken, sluiers, eerwraak, besnijdenis en andere aantastingen van de vrouwenrechten binnen en buiten Nederland. Voor vrouwen in het Midden-Oosten gaat niemand de straat op. Recensie door Yves Van de Steen.
De onzichtbare Ayatollah - Carel Brendel - vrijdag 04 februari 2011
Naar mijn smaak is Carel Brendel een van de schranderste islamcritici in Nederland en op een fout zul je hem nooit betrappen. Zijn specialisatie is de Moslimbroederschap en daarvan traceert hij de kleinste Nederlandse vertakkingen en hun affiliatie met het buitenland. Een dergelijk auteur bestaat niet in het buitenland, en daar reken ik België bij. Brendel is sui generis en een geduchte vijand van het makkelijke en luie denken. We zouden echt wel willen dat wij dergelijke journalisten hadden: het islamdebat, dat bij ons nog niet eens begonnen is, zou dan plots een lucide vaart krijgen. De pensée unique zou dan doorbroken worden. Recensie door Wim Van Rooy.
Haram - Fenny Brinkman - vrijdag 09 december 2005
Fenny Brinkman is een idealistische onderwijzeres. Zij gelooft in het begeleiden van kinderen tot jonge volwassenen die uiteindelijk zelf hun keuzes kunnen maken. Omdat ze geloofde in de multiculturele samenleving werkte ze in de jaren negentig als kinderjuf op een islamitische basisschool As-Siddieq, in het stadsdeel De Baarsjes in Amsterdam. Maar na zes jaar verliet ze die school totaal gedesillusioneerd. Ze kon de sfeer van intimidatie en wantrouwen niet langer aan en schreef het boekje Haram. Het woord betekent zondig en bleek een van de meest gebruikte woorden op de school waar ze haar jonge kinderen begeleidde.
Ralf Dahrendorf - Huub Broekhuijse - vrijdag 01 juni 2007
‘Verwevenheid mag, maar de grens tussen staat en markt dient scherp gemarkeerd te blijven’, aldus Ralf Dahrendorf. De Brits-Duitse denker betoont zich een waardige erfgenaam van Karl Popper waar hij zich afzet tegen elke vorm van ongecontroleerde macht. Zijn aandacht voor de waardigheid van de mens maakt dat hij voortdurend op zoek gaat naar evenwicht tussen vrijheid en rechtvaardigheid. In die zin staat Ralf Dahrendorf als geen ander model voor het Europese systeem waarin mensen aangemoedigd worden om aan de slag te gaan en tegelijk voldoende bescherming te krijgen indien ze in de problemen raken. Zijn politieke en filosofische ideeën zijn brandend actueel. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Gij zult rijk worden! - Pascal Bruckner - vrijdag 03 oktober 2003
Met de val van de Berlijnse Muur leek de strijd tussen de diverse ideologieën voorbij. Het inspireerde Francis Fukuyama tot zijn ophefmakende visie dat de geschiedenis tot een eindpunt was gekomen en waarbij het liberalisme als politiek en economisch concept definitief had gewonnen. Van die zelfgenoegzame overtuiging blijft vandaag niet veel meer over. Vanuit diverse hoeken wordt het kapitalistisch systeem onder vuur genomen, niet in het minst door de zogenaamde antiglobalisten. Over deze kritiek op het marktdenken schreef de Franse filosoof Pascal Bruckner een intelligent essay onder de titel Gij zult beroemd worden!
Het wezen van het conservatisme - Edmund Burke - vrijdag 13 juni 2003
Edmond Burke publiceerde 1790 zijn Reflections on the Revolution in France. Onmiddellijk werd het een heel Europa erkend als een klassiek werk. Het maakt Burke tot de grondlegger van het conservatieve denken in de politiek. Hij bekritiseert de Franse revolutie en haar beginselen op een wijze die maatgevend is gebleven voor het conservatisme in de gehele westerse wereld. In Het wezen van het conservatisme heeft samensteller Jan Spruyt, directeur van het Edmund Burke Instituut in Den Haag, de hoofdgedachten uit dit belangrijke werk samengebracht.
Heilige Doelen - Michaël Burleigh - vrijdag 21 december 2007
De auteur verdedigt het beleid van de pausen voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog en dat is zijn goed recht. Zijn boek is evenwel doorzichtig en geeft geen antwoord op enkele cruciale vragen die de pausen en de kerk in verlegenheid brachten. Waarom sloot men zo vroeg een Concordaat met Hitler waardoor nazi-Duitsland voor de rest van de wereld een respectabele staat werd? Waarom zweeg de paus over de Neurenbergse rassenwetten die de joden tot Untermenschen degradeerde en die het begin vormde van de Endlösung? Waarom steunden de pausen fascisten zoals Mussolini, Hitler, Salazar, Franco, Pavelic, Tiso en Pétain? Recensie door Dirk Verhofstadt.
Sacred Causes - Michael Burleigh - vrijdag 15 juni 2007
Het boek Sacred Causes kan paradoxaal genoeg gelezen worden als één langgerekt argument om het katholicisme zo ver mogelijk weg te houden bij het zoeken naar antwoorden voor de hedendaagse problemen binnen de multiculturele samenleving. Het geloof in het bestaan van één correcte levensstijl, één absolute waarheid en één autoriteit die deze waarheid in pacht heeft is strijdig met de principes van de open samenleving. Het lijdt tot frustraties, cultuurpessimisme en vormt in zijn meest extreme vorm een totale verwerping van het politieke zoals dat werd gedefinieerd door Hannah Arendt en andere vooraanstaande progressieve denkers. Recensie door Christophe Andrades.
Het Derde Rijk - Michael Burleigh - vrijdag 21 maart 2008
Dit werkstuk van bijna duizend bladzijden zal lezers afschrikken, maar toch is het meer dan de moeite waard. Burleigh beschrijft accuraat hoe de Duitse bevolking zich liet meeslepen door de nazi-propaganda en zich in de loop van de jaren steeds feller keerde tegen het jodendom. Daarbij speelde eigenbelang vaak een grotere rol dan het algemene antisemitisme, een niet flatterende beschrijving van de toenmalige Duitsers, maar die waarschijnlijk dichter bij de waarheid staat dan het feit dat alle inwoners van het Reich betoverd waren door Hitlers raciale waanbeelden. Joden moesten hun huizen, gave en goed achterlaten en dat kwam hun arische buren goed uit. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Murder in Amsterdam - Ian Buruma - vrijdag 09 maart 2007
We mogen nooit vergeten dat radicale interpretaties van de Koran niet de enige vorm zijn van islamitische geloofsbelijdenis. De verdienste van het boek van Ian Buruma is dat hij reflectie hierover probeert aan te wakkeren. Tijdens de polarisering die in Nederland de laatste jaren heeft plaatsgevonden was er weinig tijd en ruimte om deze nuances in ogenschouw te nemen. De komende jaren is het echter tijd om te bepalen welke vorm van de islam verzoenbaar is met een liberale democratie en hoe een liberale democratie kan en moet omgaan met religieuze minderheden. Dit is een denkoefening die niet zowel in Nederland als in België moet gebeuren. Recensie door Christophe Andrades.
God op zijn plaats - Ian Buruma - vrijdag 03 december 2010
‘Zolang mensen zich aan de regels houden van vrije meningsuiting, vrijheid van expressie, de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en vrije verkiezingen, zijn ze democratische burgers, wat ze verder ook op hun hoofd mogen dragen’, schrijft Buruma. Hij vergeet echter een heel belangrijk aspect van de democratie, namelijk het respecteren van het recht op zelfbeschikking of anders gezegd, het verbod om een ander te onderdrukken tegen zijn of haar wil in. In die zin heeft Ayaan Hirsi Ali groot gelijk met haar strijd tegen religieuze groepsrechten die belangrijker worden bevonden dan individuele mensenrechten. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Occidentalisme - Ian Buruma en Avishai Margalit - vrijdag 07 januari 2005
Sinds de publicatie van Edward Saids Orientalism vijfentwintig jaar geleden is er een hele studie ontstaan omtrent de denigrerende fantasieën over het exotische ‘Oosten’, die ten grondslag lagen aan het koloniale gedachtegoed. Maar hoe staat het met de radicale denkbeelden over het ‘Westen’ die onze zelfverklaarde vijanden koesteren? Volgens Ian Buruma en Avishai Margalit zijn deze denkbeelden nauwelijks onderzocht en is het onbegrip ervoor zelfs gevaarlijk, gezien de gebeurtenissen op het wereldtoneel. De bron van de stereotypen die de haatgevoelens in Osama Bin Laden cum suis doen oplaaien, zijn juist in het Westen zelf terug te vinden.
De invloed van Darwin op ons wereldbeeld - Chris Buskes - vrijdag 11 mei 2007
Wanneer Charles Darwin in november 1859 zijn kolossale manuscript The Origin of Species eindelijk durft te publiceren, zijn er twintig jaren verstreken sinds hij met de driemaster HMS Beagle op wereldreis vertrok. Terug in Londen, verzamelde Darwin twee decennia lang bewijsmateriaal uit meest uiteenlopende hoeken om zijn geheime project omtrent evolutie of transmutatie te onderbouwen. In Buskes’ boek vindt de lezer een neerslag van dit bewijsmateriaal voor de crux van de evolutietheorie. Deze theorie is revolutionair en geniaal en kan teruggevoerd worden tot een éénvoudig concept, het VSR-algoritme. Recensie door Karl Dhaene.
De wereld die er nooit kwam - Alex Butterworth - vrijdag 02 december 2011
Het terrorisme dat de wereld aan het einde van de 19de en begin 20ste eeuw in de ban hield, streefde naar een samenleving zonder overheid, waarbij het uitgangspunt was dat de natuurlijke staat van menselijke relaties gebaseerd is op samenwerking, niet op competitie. Dat idealistische streefdoel had zijn wortels in de repressie die volgde op de mislukking van het revolutionaire jaar 1848 en op de bloedige onderdrukking, in 1871, van de Parijse Commune. De reactie daarop was, van Rusland tot Amerika, een golf van geweld onder het motto: ‘we zullen verwoesten om de wereld te verlossen van jullie tirannieke instellingen’. Recensie door Hans Muys.
De vroolijke tocht - Cyriel Buysse - vrijdag 04 november 2011
Buysse vertrok in 1910 vanuit Afsnee met de automobiel op reis naar Frankrijk. In die periode, zo schrijft en vertelt Hendryckx, waren er nog maar 6.000 auto’s in België. Toch bestond er al sinds 1899 een verkeersreglement. Zo mocht men maar 10 kilometer per uur rijden in de bebouwde kom en 30 kilometer daarbuiten, al zullen de avonturiers van die tijd zich niet veel aangetrokken hebben van die limieten. De auto had geen dak zodat de inzittenden zich dik moesten aankleden en stofmaskers dragen. Hendryckx beschrijft het allemaal met veel oog voor details die de lezers en luisteraars onderdompelen in een ver verleden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
When Science Encounters the Child - Beatty, Cahan en Grant (Ed.) -
Ouders wilden greep krijgen op een aan toeval onderhevig proces en kinderen moesten voldoen aan het standaard traject. Al in 1870 was dit de motivering om kinderen in een schoolsysteem te steken dat onderverdeeld was op grond van hun leeftijd. Het moest ‘gevallen van vroegrijpheid elimineren’ omdat de formele structuur van dergelijke scholen het moeilijker maakte voor kinderen om toe te treden tot de basisschool, de secundaire school of de hogeschool voor hun leeftijd. Aan de andere kant was er de droom van uitmuntendheid die ouders in hun kinderen verwezenlijkt willen zien. Recensie door Jelmen Haaze.
De Europese Revolutie - Christopher Caldwell - vrijdag 23 oktober 2009
Ergens in de jaren vijftig of zestig, zo argumenteert Christopher Caldwell, beslisten kleine groepjes Europese leiders, uit de politieke wereld of het zakenleven, in ieder geval een minuscule elite, dat het een goede zaak zou zijn mochten er tijdelijk goedkope arbeidskrachten overkomen. De traditionele leveranciers van migranten (zoals Italië) kwamen niet langer in aanmerking en er moest verder worden gezocht. Iedereen, ook de ‘uitverkorenen’, gingen ervan uit dat dit een tijdelijke aangelegenheid zou zijn. In sommige gevallen, zoals in West-Duitsland, stond dat zelfs in de wet geschreven: een contract van twee jaar dan terugkeren. Recensie door Rudi Rotthier.
America America - Ethan Canin - vrijdag 27 maart 2009
Ted Kennedy werd veroordeeld tot zes maanden voorwaardelijk voor het niet helpen van een mens in nood (de dood van Mary Jo Kopechne) en sindsdien praat hij niet meer over de zaak, en hij is de enige die de waarheid kent. Wat vaststaat is dat zijn gammele verhaal ervoor gezorgd heeft dat hij door de democraten nooit genomineerd werd als presidentskandidaat. Daarvoor was hij te verbrand. In America America gaat Canin dieper in op wat er toen gebeurde, zonder evenwel de naam van Mary Jo of Kennedy te noemen. Het boek is immers een roman, per definitie een tekstvorm waarvan je nooit kunt weten wat er waar is en wat verzonnen. Recensie door Marnix Verplancke.
De nieuwe sociale kwesties - Bea Cantillon (red.) - vrijdag 23 januari 2004
Het is erg waarschijnlijk dat aan het begin van het derde millenium de welvaartstaat een veranderingsproces ondergaat dat vergelijkbaar is met wat zich voordeed aan het begin van de vorige eeuw. In hun boek De nieuwe sociale kwesties bespreken Bea Cantillon, Mark Elchardus, Pierre Pestieau, Philippe Van Parijs, Ive Marx en andere onderzoekers de sociaal-economische en demografische problemen waarmee we vandaag te maken hebben. Deze problemen zijn weliswaar niet vergelijkbaar met de dramatische sociale kwesties aan het einde van de 19de eeuw maar ze verplichten wetenschappers en vooral politici om ingrijpende maatregelen te nemen.
John Stuart Mill. A Biography - Nicholas Capaldi - vrijdag 07 november 2008
De crux van het boek van Capaldi is zijn visie dat Mill sterk werd beïnvloed door de romantiek en het romantische denken. Met name het Bildungsideaal van Von Humboldt heeft volgens hem een grote invloed gehad op het Milliaanse concept van autonomie. Dit betekent immers zelfontplooiing en dit kon volgens Mill alleen plaatsvinden binnen een relatie waarbij twee gelijke individuen van elkaar houden. Enerzijds dus een pleidooi voor de democratisering van de toen vingerende huwelijksregels, anderzijds een duidelijke visie op autonomie die gekoppeld is aan denkbeelden uit de romantiek. Het verhaal is echter complexer dan Capaldi laat uitschijnen. Recensie door Christophe Andrades.
De Wagnerclan - Jonathan Carr - vrijdag 29 mei 2009
Er bestaan verbijsterend veel publicaties van en over Wagner en vele spreken elkaar tegen. Er is ook veel geschreven over Cosima. Deze buitenechtelijke dochter van Liszt, verliet haar echtgenoot, pianist en dirigent Hans von Bülow voor Wagner, schonk hem drie kinderen en overleefde hem bijna vijftig jaar. Ondanks twee wereldoorlogen, het nazi regime en een periode van buitenlandse bezetting hebben de Wagners nu al ruim een eeuw de leiding over de Bayreuther Festspiele, ontvingen ze de machtigste en meest verafschuwde mensen uit de kunst en de politiek en bestrijden ze elkaar als de krijgers uit de opera’s die ze opvoeren. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
De teloorgang van de westerse cultuur - John Carroll - vrijdag 10 november 2006
Over de nefaste aspecten van de moderniteit verschenen de voorbije jaren tal van boeken waarbij men inging op specifieke oorzaken van onze culturele neergang zoals het liberale kapitalisme, het consumentisme, de globalisering en het postmodernisme. In zijn boek De teloorgang van de westerse cultuur gaat de socioloog John Carroll veel verder. Hij beweert zelfs dat het humanisme, dat algemeen beschouwd wordt als de motor achter de gigantische vooruitgang in de menselijke geschiedenis, dé verwoestende factor op onze westerse cultuur is geweest. Zijn stelling: het humanisme was vanaf het begin ten dode opgeschreven. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De ondergang van het oude Europa - Miranda Carter - vrijdag 21 mei 2010
Keizer Wilhelm II, tsaar Nicolaas II en koning George V waren voorbestemd om elkaar voor de voeten te lopen. Wilhelm en George waren kleinkinderen van koningin Victoria, en dus volle neven. Nicolaas was een achterneef. Ze schreven elkaar brieven en ontmoetten elkaar om de haverklap zowel tijdens staatsbezoeken als op vakantie. Hoopten ze ook een grote oorlog te kunnen voorkomen? Alle drie dachten ze van wel. Zo wilde George de politiek van zijn vader voortzetten. Koning Edward VII werd ook geroemd als de grote verzoener die in 1903 een streep had getrokken onder de eeuwenlange vijandschap met Frankrijk. Recensie door Joseph Pearce.
The Myth of the State - Ernst Cassirer - vrijdag 27 februari 2004
Ernst Cassirer wijst in The Myth of the State op de authentieke bijdrage van Seneca, de slaaf, en Marcus Aurelius, de keizer-filosoof (voor velen bekend als de verlichte en vermoorde keizer uit het begin van de film Gladiator). Beide hebben het stoïcisme verrijkt met de idee van universele gelijkheid en waardigheid van de mens. Hier was al een duidelijke aanzet tot secularisatie van de ethiek. De middeleeuwse filosofie, ook al deed ze zo haar best om naast een theologische ook een rationele onderbouw voor de ethiek te bieden, kon door die dualiteit geen weg uit met die stoïcijnse erfenis.
Rijstpap, tulpen en jihad - Lucas Catherine - vrijdag 30 april 2004
Lucas Catherine (Luc Vereertbrugghen) is een gedreven man. Vanaf zijn tweeentwintigste maakte hij de ene na de andere studiereis naar landen met een Arabische cultuur. In de jaren tachtig woonde hij met zijn vrouw in Soedan, Marokko en Tanzania voor telkens meer dan een jaar. Voor de rest woont hij met zijn gezin in Schaarbeek, tussen de Marokkaanse en Turkse gemeenschap. Hij schreef meer dan een dozijn boeken, waarin hij telkens de verdediging van de Palestijnen en Arabieren op zich neemt, maar wel kritiek uit op de conservatieve, moslimfundamentalistische uitwassen zoals in Iran sinds 1979.
Wandelen naar Kongo - Lucas Catherine - vrijdag 13 oktober 2006
België blijft voor veel Kongolezen nog altijd een aantrekkingspool, waar ze ook een groot stuk van het gemeenschappelijke verleden herkennen. De Belgen gaan minder naar Congo, omwille van de kostprijs en de falende infrastructuur. Lucas Catherine, Islamdeskundige met veel Afrikaanse ervaringen, kwam op het geniale idee een inventaris op te stellen van monumenten die herinneren aan de vroegere kolonie. Hij heeft voor dit werk vele kilometers afgelegd: de monumenten en musea staan verspreid over heel het land. Hij vond er ondermeer in de kuststreek, Gent, Antwerpen, Mons, Charleroi, Spa, Arlon, maar vooral in Brussel en Tervuren. Recensie door Jef Abbeel.
E-mama. E-werken. Kids koesteren - Patricia Ceysens - vrijdag 05 maart 2004
Thuis- en telewerken zijn relatief nieuw. Toch is het in andere landen een heuse trend. Steeds meer mensen werken met hun computer thuis of op een satellietkantoor. De voordelen liggen voor de hand: geen urenlang tijdverlies in de files, minder stress, meer flexibiliteit tussen werk en gezinsleven. Tegenstanders werpen op dat dit leidt tot sociaal isolement en een verstoring van het gezinsleven. De vakbonden zijn niet enthousiast want thuiswerkers zijn moeilijker aan te sporen tot collectieve acties. Werkgevers hebben het moeilijk met de arbeidscontrole. Gaan thuis- en telewerkers wel evenveel presteren dan wanneer ze langs de prikklok langs moeten?
Zigeuners. Sinti en Roma onder het hakenkruis - Lydia Chagoll - vrijdag 30 januari 2009
Op de naziprocessen van Neurenberg werd nauwelijks over ‘zigeuners’ gerept, Duitsland heeft hen na de oorlog ook nooit schadevergoeding betaald. Tot vandaag trekken sommige historici in twijfel of er in hun geval wel sprake is van een genocide. Precies uit die twijfel put Chagoll haar woede. Natuurlijk ging het om genocide, fulmineert ze met de door de Verenigde Naties gehanteerde definitie als bewijs. Dat Sinti en Roma met ‘slechts’ 500.000 doden een lagere prijs betaalden dan de joden, maakt volgens haar geen verschil. Om te beginnen waren ze minder talrijk, bovendien genoten ze een lagere prioriteit op de hitlijst. Recensie door Erik Raspoet.
Mao. Het onbekende verhaal - Jung Chang en Jon Halliday - vrijdag 25 november 2005
Het beeld van de aftakelende Mao was een metafoor voor een reusachtig land in agonie. Daar lag hij dan, lijdend aan de ziekte van Lou Gehrig die hem geleidelijk verlamde en die uiteindelijk zijn ademhaling stil zou leggen. Op het einde van zijn leven was Mao onverstaanbaar geworden. De buitenlandse politieke leiders die hem destijds nog bezochten, troffen hem snurkend of grommend aan, druipend van het speeksel: een beeld van terminale seniliteit. De man onder wiens bewind zeventig miljoen mensen omgekomen waren, baadde letterlijk in zelfmedelijden, wat hem in zijn laatste levensfase broederlijk verenigde met het mensentype Hitler en Stalin.
Manifeste pour un Islam des Lumières - Malek Chebel - vrijdag 18 mei 2007
Vertrekkend van kritiek op het fundamentalisme en op een reactionaire lezing van de koran, houdt Malek Chebel een pleidooi voor het bevorderen van een islam van de Verlichting, zijnde een islam van de 21ste eeuw waarbij hij bijzondere nadruk legt op een tweevoudige noodwendigheid: de noodzakelijke evolutie van de situatie van de vrouw en de ontwikkeling van onderwijs en wetenschap, domeinen die vandaag in de islamitische landen nog steeds veel te stiefmoederlijke worden behandeld. Chebel omschrijft zijn manifest als een ‘audit van de islam vandaag’ dat past in de strijd van al diegenen die zich verzetten tegen obscurantisme en integrisme. Recensie door Erik Willaert.
La mairie avant la mosquée - Sigrid Choffée-Harouel - vrijdag 30 september 2011
In Frankrijk sluiten vandaag heel wat moslims een uitsluitend religieus huwelijk zonder voorafgaand wettelijk verplicht burgerlijk huwelijk, iets wat zij ‘halal gaan’ noemen. Deze praktijk die meer en meer voorkomt en waarbij imams huwelijken inzegenen zonder vooraf een bewijs van burgerlijk huwelijk te eisen, is niet van aard om de verlokking van de polygamie bij sommige moslims tegen te gaan. De regel van de prioriteit van het burgerlijk op het religieus huwelijk is nochtans een van de hoekstenen van de hedendaagse openbare orde die sinds meer dan twee eeuwen in de Franse wetgeving verankerd is. Recensie door Erik Willaert.
Wereldrijk voor een dag - Amy Chua - vrijdag 06 november 2009
In haar boek Wereldrijk voor een dag beschrijft de Amerikaanse hoogleraar Amy Chua een reeks overeenkomsten tussen het Perzische en Romeinse imperium, de Chinese Tangdynastie, het Mongoolse, Nederlandse en Britse rijk, en de Verenigde Staten van Amerika. Elk op zich zijn deze grootmachten er in de loop van de geschiedenis in geslaagd een groot deel van de wereld te onderwerpen of hun zienswijzen op te leggen. De meest opvallende gelijkenis is, volgens de auteur, hun strategische tolerantie en hun vermogen om het talent van hun rivalen aan te trekken en in dienst te stellen van zichzelf. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Geschiedenis en utopie - E.M. Cioran - vrijdag 23 mei 2003
In Geschiedenis en utopie analyseert de Roemeense filosoof Cioran de illusies die de wereld creëert om niet aan het heden te lijden: de nostalgie naar een imaginair paradijs in het verleden en de vlucht naar voren in een utopische toekomst. Cioran mag dan de noodzaak van deze ficties voor de gemiddelde mens onderschrijven, hij haalt ze ook weer even hard onderuit. Dat is typerend voor de auteur, een extreme dialecticus die nooit tot rust komt in een geruststellende conclusie, maar die van zijn innerlijke gespletenheid briljant verslag weet te doen in messcherpe formuleringen die het schijnbaar onverenigbare verenigen.
Het eeuwig tekort - Rutger Claassen - vrijdag 23 december 2005
Waarom leven wij in een wereld die voor eeuwig gevuld lijkt te zijn met tekorten? Welke mechanismen creëren dat voortdurende gevoel niet genoeg te hebben? Waar komt ons oneindige verlangen naar méér vandaan – ondanks alle welvaart en overvloed? Voor een antwoord op deze vragen ging Rutger Claesen te rade bij de belangrijkste denkers uit de filosofie en de economie die zich met het probleem van de schaarste hebben beziggehouden. Zo laat hij zien hoe schaarste een rol speelt in actuele debatten over globalisering, de consumptiemaatschappij, natuur en milieu, de waarde van arbeid en in het debat over waarden en normen.
Het verslag van Brodeck - Philippe Claudel - vrijdag 06 juni 2008
‘Mijn naam is Brodeck en ik heb er niets mee te maken. Laat dat duidelijk zijn. Dat moet iedereen weten.’ Meteen is de toon gezet: het laatste boek van Philippe Claudel schetst haarfijn tot welke gruwelijkheden mensen in staat zijn om zichzelf te redden, maar bovenal laat hij zien hoe liefde de kracht geeft te volharden, tegen alle angst in. Het is een ooggetuigenverslag vanuit het donkere hart van een mensengemeenschap, voer voor wie de herinnering boven het laffe vergeten verkiest. Men leest geen Claudel meer, men leest Brodeck. Een gruwelijk mooi verhaal, indringend, beklemmend en pijnlijk herkenbaar. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Het verdriet van België - Hugo Claus - vrijdag 13 mei 2005
Louis is een jongen op die leeftijd waar de puberteit zich aankondigt maar nog niet aanwezig is. Hij zit op een katholiek internaat, net voor de tweede wereldoorlog. Door de strenge behandeling heeft hij een hekel aan de zusters die het internaat leiden maar is doordrongen van het streng katholieke ideeëngoed. Zijn aanleg voor dromen en fantaseren zorgen ervoor dat hij een eigen wereldje schept waarin hijzelf het belangrijkste personage is. Ridderlijkheid en onaantastbare morele waarden zijn het wapen bij uitstek tegen de buitenwereld. Toch sluipen allerlei vreemde invloeden zijn leven binnen. Dit boek is een meesterlijk stukje moraalpoëzie.
Tegen de decadentie. De democratische rechtstaat in verval. - Paul Cliteur - vrijdag 12 maart 2004
In zijn boek Moderne Papoea’s keerde Pail Cliteur zich frontaal tegen het cultuurrelativisme en zwengelde daarmee het debat aan over de multiculturele samenleving, de integratie en inburgering van nieuwkomers in onze maatschappij. In zijn nieuw boek Tegen de decadentie onderzoekt hij de grondslagen van onze democratische rechtstaat en het belang dat we aan onze waarden hechten. Zijn stelling is dat we onze grondslagen niet genoeg verdedigen, waardoor het lijkt alsof we ‘decadent’ geworden zijn. Dat is een probleem, want je kunt nieuwkomers moeilijk integratie voorhouden als je niet weet waarin ze zouden moeten integreren.
Darwin, dier en recht - Paul Cliteur - vrijdag 25 juni 2004
De vraag naar rechten voor dieren is voor heel wat mensen absurd en zelfs schandalig. Daarbij wijzen ze op het vele ‘menselijke’ leed dat nog moet gelenigd worden. Het is een verwijt dat Gaia-voorzitter Michel Vandenbosch regelmatig te horen krijgt. Toch is het ene niet tegengesteld aan het andere. Eigenlijk is ageren tegen dierenleed juist een consequent doortrekken van de morele verafschuwing voor elk onnodig lijden. Wie een dier hoort kermen van de pijn weet dat iets gelijklopend gebeurt als bij ‘menselijk’ lijden. Het grote verschil is dat dieren die opgesloten worden in legbatterijen, kweekkisten en hokken niet georganiseerd kunnen protesteren.
Het monotheïstisch dilemma - Paul Cliteur -
Cliteur toont overtuigend aan dat elke monotheïstische religie zorgt voor cohesie binnen de eigen geloofsgroep maar tegelijk ook voor weerstand bij anderen, en dat het daarom geen basis kan zijn voor een vreedzame samenleving. We kunnen onze duur bevochten vrijheden niet veilig stellen door toegevingen te doen aan de intoleranten, maar we moeten die vrijheden juist maximaal gebruiken om die intolerantie aan te duiden. Wie meent dat Cliteur veel te scherp is, moet dringend de ‘heilige’ teksten onderzoeken. Dan zal men vaststellen dat godsdiensten niet alleen praten over naastenliefde maar ook voor geweld en intolerantie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Moreel Esperanto - Paul Cliteur - vrijdag 09 februari 2007
Om een multireligieuze samenleving in goede banen te kunnen leiden is volgens Paul Cliteur een soort ‘moreel Esperanto’ noodzakelijk, een taal die iedereen begrijpt en volgt. De auteur benadrukt dat hij geen pleidooi houdt voor ‘atheïsme’ of zich keert tegen de religie. Wel nodig is een autonome ethiek die los staat van de religie, en dit gekoppeld aan een neutrale staat. Hiervoor baseert hij zich op ideeën van Kant, Bentham, Mill, Voltaire, Madison en Jefferson. Het grootste aantal bladzijden besteedt de auteur aan de ontleding en de impact van de ‘goddelijke bevelstheorie’ die vandaag de basis vormt van de religieuze ethiek die tal van mensen voorstaan. Recensie door Dirk Verhofstadt.
God houdt niet van vrijzinnigheid - Paul Cliteur - vrijdag 04 juni 2004
Paul Cliteur is momenteel de meest omstreden publicist in Nederland. Met zijn scherpe pen en tong houdt hij ogenschijnlijke evidenties tegen het licht en onderwerpt ze aan de meest genadeloze kritiek. Op die manier brengt hij als geen ander de Popperiaanse idee van het kritisch rationalisme in de praktijk. Geen enkele stelling is waarheid maar hooguit een werkbare hypothese. En die hypothese moet je dan onderwerpen aan de meest genadeloze kritiek. In zijn boek God houdt niet van vrijzinnigheid demonstreert Paul Cliteur dit ten volle. Het boek is een bundeling van zijn belangrijkste columns en essays van de voorbije jaren.
Moderne Papoea’s, Dilemma’s van een multiculturele samenleving - Paul Cliteur - vrijdag 18 oktober 2002
Enkele dagen na de terroristische aanslagen van 11 september verklaarde Berlusconi dat we ‘ons bewust moeten zijn van de superioriteit van onze beschaving, een systeem dat berust op welzijn, respect voor mensenrechten en respect voor religieuze rechten - iets wat je niet hebt in islamitische landen’. Hierop volgde algehele afkeuring. In zijn boek Moderne Papoea’s, dilemma’s van een multiculturele samenleving gaat de Nederlandse filosoof Paul Cliteur in op deze uitspraak. Het vormt het vertrekpunt in zijn zoektocht naar de grenzen van de tolerantie en het antwoord op de vraag of we ook intolerantie moeten tolereren. Paul Cliteur gaat in op die ‘gevoelige onderwerpen’ zoals het dragen van hoofddoekjes, migratie, asiel en racisme. Daarbij gaat hij op zoek naar een minimum van consensus waarbij hij het cultuurrelativisme afwijst ten gunste van een liberaal of kosmopolitisch multiculturalisme.
Rechtsfilosofie, een thematische benadering - Paul Cliteur - vrijdag 23 mei 2003
In zijn boek Rechtsfilosofie behandelt de Nederlandse filosoof Paul Cliteur een aantal klassieke problemen zoals de vraag of er een hoger recht bestaat waarmee we het recht van alledag de maat kunnen nemen? En de vraag of we een vreemde cultuur alleen maar kunnen beoordelen met maatstaven die aan die cultuur zelf zijn ontleend? Op het eerste zicht lijken dit nogal saaie bespiegelingen maar Cliteur legt snel de verbinding met concrete zaken zoals het nut van mensenrechten, de noodzaak van het erkennen van dierenrechten, de doodstraf, de problemen rond immigratie en de spanning tussen rechtstaat en democratie.
Natuurrecht, cultuurrecht, conservatisme - Paul Cliteur - vrijdag 03 maart 2006
De conservatieve theoretici die Cliteur aan het woord laat, hebben de wankele basis en het steriele karakter van dit contractdenken blootgelegd. Cliteur gebruikt hun inzichten om de contouren te schetsen van een rechtsfilosofie die niet metafysisch is, maar die tegelijkertijd evenmin verzand in een verlammend relativisme. Hierbij neemt hij niet klakkeloos alle denkbeelden van deze conservatieven over. Volgens hem schieten zij in hun lofzang op de traditie en aanval op de ratio in minstens één opzicht tekort. Het blijft in het conservatieve denken namelijk onduidelijk wanneer het individu zich kritisch mag opstellen tegenover de traditie.
Moral Esperanto as a necessity for a just and open society - Paul Cliteur -
In the aftermath of the murder of Theo van Gogh on November 2nd 2004, a stream of books has been published related to this tragic event. Friends of Van Gogh wrote books (Theodoor Holman, Theo is dood [transl. Theo is Dead]), journalists investigated Islam in the Netherlands, Ayaan Hirsi Ali published her book Infidel. My life: The Story of my Enlightenment in which she discusses the tragedy at length, Ian Buruma returned to the Netherlands where he was brought up to investigate the cultural climate and published Murder in Amsterdam. The Death of Theo van Gogh and the Limits of Tolerance. A lot of public intellectuals gave their opinion about Islam, integration and religion as such and about whether or not Dutch (western?) civilization is on the brink of destruction. Review by Floris van den Berg.
The Secular Outlook - Paul Cliteur - vrijdag 08 oktober 2010
Liberalen hebben moeite met de rol van religie, en specifiek de islam, in de samenleving. De dominante liberale stroming is multiculturalisme: in een samenleving worden verschillende religies evenveel gesteund, gerespecteerd en getolereerd. Het grote probleem met het liberale multiculturele model is, dat onder de vlag van tolerantie intolerantie getolereerd wordt. Het multiculturele model werkt verzuiling in de hand. In een samenleving worden individuen in een zuil opgesloten waar ze toevallig geboren zijn, en dat kan dus ook een illiberale zuil zijn, waarin vrouwen en homoseksuelen worden onderdrukt. Recensie door Floris van den Berg.
Tussen de zichtbare en de onzichtbare wereld - Ronald Commers - vrijdag 20 juni 2008
Zowel binnen als buiten de vrijmetselarij wordt nogal eens gegoocheld met een hocuspocus van graden en hogere graden, er wordt verwezen naar tempelridders, kruisvaarders, commandeurs, populaire geloofsinhouden, gralen, de heilige tempel, valse esoterie, de Schotse ritus en meer van die abracadabra, een fenomeen dat vandaag zijn reïncarnatie kent in ietsistisch gedoe en chakragelul. Die wat mysterieuze, historisch-rammelende en verhullende visie op de vrijmetselarij ontstond in het tweede kwart van de achttiende eeuw toen deze beweging gekaapt werd door een kleinburgerlijke Wichtigtuerei waardoor alle progressieve radicalisme er werd uit geweerd. Recensie door Wim Van Rooy.
De geest van het atheïsme - André Comte-Sponville - vrijdag 13 maart 2009
Comte-Sponville stelt de vraag Kunnen we zonder religie? Hij geeft een zacht antwoord: natuurlijk kunnen we (ook maatschappelijk gezien) zonder religie, maar de auteur vertelt ons ook dat we ook zonder atheïsme kunnen. Dat is een vreemd antwoord voor een overtuigde atheïst. Religie en atheïsme zijn voor hem een plicht noch een noodzakelijkheid. Ze bestaan beiden en het komt er voor hem op aan de verschillen te aanvaarden. Comte-Sponville gaat verder met het verhaal waarin hij vertelt dat onze moraal, ongeacht dat een maatschappij mogelijk is zonder God en religie, schatplichtig is aan religie, specifiek aan de joods-christelijke traditie. Recensie door Kurt Beckers.
De mythe van Al-Qaeda - Rik Coolsaet - vrijdag 30 april 2004
In zijn boek De mythe van Al-Qaeda probeert de Gentse hoogleraar Rik Coolsaet het fenomeen van het terrorisme te duiden. Terrorisme is van alle tijden, van alle continenten en van alle gezindten. De oorzaken van de recente aanslagen van Al-Quaeda zijn dezelfde als eender welke eerdere terreurgolf. Daarom is het volgens Coolsaet noodzakelijk om naar het verleden te kijken en te zien of acties tegen het terrorisme succesvol waren of niet. Zijn basisstelling is dat terrorisme steeds opduikt wanneer een te snel wijzigende wereld grote groepen mensen, volken en landen het gevoel geeft gemarginaliseerd te zijn.
De Vertraagde Tijd - Arnold Cornelis - vrijdag 22 oktober 2004
Veranderen leidt altijd naar meer: meer betekenis, meer inspiratie en daarmee plezier, en nooit naar minder. Tenminste, als je bereid bent je over te geven aan verandering vanuit het onontkoombare proces van het verborgen programma, om actief op zoek te gaan naar de bevrediging van de nieuwe behoeften en wensen die van daaruit worden aangegeven. Misschien kun je daar ook voor kiezen, niet alleen vanuit een soort opgedrongen noodzakelijkheid, maar echt, van binnenuit, omdat de nieuwe fase berust op een besef van wat je achter je hebt moeten laten en ook niet meer terug wilt. De filosoof Arnold Cornelis schreef hierover De Vertraagde Tijd.
De nadagen van de paus - John Cornwell - vrijdag 20 mei 2005
Het overlijden van paus Johannes Paulus II en de verkiezing van kardinaal Joseph Ratzinger tot zijn opvolger beroerde zowat de ganse wereld. Dat hoeft niet te verwonderen, want het hoofd van de katholieke kerk heeft niet alleen een enorme spirituele invloed, maar ook een grote wereldlijke, zeg maar politieke impact. De reden hiervoor is eenvoudig te verklaren. In tegenstelling tot de andere monotheïstische godsdiensten kent het katholicisme een sterk centraal bestuur waarbij de paus, via zijn kardinalen, bisschoppen en priesters een stevige greep heeft op de interne discipline, de geloofsleer en het gedrag van honderden miljoenen gelovigen.
Opstand der burgers - SW Couwenberg - vrijdag 19 maart 2004
Het boek
Moderniteit en vitaliteit - Wim Couwenberg (red.) -
Het vooruitgangsgeloof staat onder druk. Conservatieven keren zich tegen de moderniteit die volgens hen leidt naar vormen van hedonisme en nihilisme. Aan de andere kant klinkt het linkse credo van de inherente machteloosheid van de mens ingevolge materialisme en consumentisme. Heeft de moderniteit nog een toekomst? Dit is zowat de onderliggende vraag van het jaarboek 2003 van Civis Mundi onder de titel Moderniteit en Vitaliteit. Hoe staan we ervoor anno 2003? onder redactie van Wim Couwenberg. Hierin onderzoeken acht hoogleraars de levenskracht van onze cultuur zoals die in Europa tot ontwikkeling is gekomen.
De Bradshaw-variaties - Rachel Cusk - vrijdag 04 juni 2010
Ergens halverwege het boek raakt Tonie tijdens een feestje aan de praat met een documentairemaker die er zich over beklaagt dat het zo moeilijk is om de realiteit te tonen in een film. Er moet immers heel wat geknipt en geplakt worden, jammert hij. Waarom toon je niet gewoon wat er werkelijk gebeurt, vraagt Tonie, waarop de man antwoordt: “Omdat mensen geen behoefte hebben aan dat soort werkelijkheid”. Cusk is duidelijk een andere mening toegedaan. Zij gaat op zoek naar de realiteit achter de constructie en komt zo de wrange humor van het dagelijks leven op het spoor. Recensie door Marnix Verplancke.
Het buitenleven - Rachel Cusk - vrijdag 16 oktober 2009
Het gebeurt niet vaak, maar soms raak je tijdens het lezen van een boek zo in de ban van een personage dat er op het einde van de rit iets ontstaan is wat sterk op verliefdheid lijkt, waardoor je het boek met spijt dichtslaat, beseffend dat je haar of hem nooit meer zult weerzien. Laat ons duidelijk zijn, Stella Benson, het hoofdpersonage uit Rachel Cusks roman Het buitenleven behoort tot een heel andere categorie. Liefde zul je niet voor haar voelen. Medelijden, ja dat wel, en af en toe plaatsvervangende schaamte, maar dat neemt niet weg dat je na ongeveer vierhonderd pagina’s toch met tegenzin afscheid van haar neemt. Recensie door Marnix Verplancke.
Pantheon. Navel van de aarde - Carine Cuypers - vrijdag 24 juni 2005
Door hun veroveringen kwamen de Romeinen in contact met heel veel volkeren en met nog meer goden. Ze brachten die goden graag mee naar Rome en ze bouwden er tempels voor. Regelmatig werden dergelijke tempels verwoest door een brand. Keizer Hadrianus liet tussen 118 en 125 een stevige tempel bouwen voor alle goden tegelijk, op het Marsveld, op de plaats van de verwoeste tempel van Agrippa, vriend en schoonzoon van Augustus. Zijn kolossaal bouwwerk werd het hoogtepunt van de Romeinse bouwkunst en overleefde alle rampen die Rome troffen door de schuld van de mens of van de natuur.
Krijgspolitiek - Robert D. Kaplan - vrijdag 06 mei 2005
De geschiedenis is een proces dat zich continu herhaalt. “Voor wie geen geschiedenis kent, is alles nieuw,” placht mijn professor Helmut Gaus te zeggen. In Krijgspolitiek betoogt Robert Kaplan dat de wereld van vandaag niet wezenlijk anders is dan de antieke wereld. De grote denkers uit het verleden zouden de ingewikkelde en gevaarlijke geglobaliseerde wereld perfect begrepen hebben. In elf beknopte hoofdstukjes analyseert Kaplan het werk van klassieke schrijvers als Sun Tzu, Thucydides, Machiavelli, Churchill en vele anderen. Daarbij probeert hij het westerse idee van een aantal universele morele principes te doorprikken.
Wie schrijft onze geschiedenis - Samuel D. Kassow - vrijdag 09 oktober 2009
Op 18 september 1946 werd onder het puin van het voormalige Joodse getto van Warschau een aantal blikken opgegraven. In de met een touw vastgebonden dozen stak een deel van het Oneg Sjabbat-archief, de verzameling documenten, dagboeken, gedenkschriften, reportages en foto’s die onder leiding van de historicus Emanuel Ringelblum het Joodse leven onder de nazibezetting had gedocumenteerd en vastgelegd. In december 1950 werd een ander deel van het archief teruggevonden. In Wie schrijft onze geschiedenis doet Samuel D. Kassow het hartverscheurende verhaal van Ringelblum en zijn archief. Recensie door Joseph Pearce.
Nietzsches tranen. Roman van een Obsessie - Irving. D. Yalom - vrijdag 18 april 2008
We zijn in Wenen en het einde van het negentiende eeuw is in zicht. De psychoanalyse staat op het punt door te breken. De hoofdpersonen van het boek zijn enerzijds Jozef Breuer, één van de grondleggers van de psychoanalyse en vriend van Sigmund Freud. Anderzijds is er Friedrich Nietzsche, de ‘filosoof met de hamer’. Door vrienden overtuigd, komt Nietzsche op consult bij Breuer. Nietzsche heeft last van heftige migraine-aanvallen en volgens zijn ex-vriendin Lou Salomé is de grote denker ook depressief en suïcidaal. Daarom moet Breuer hem behalve voor die migraine ook in het geniep behandelen voor zijn geestesproblemen. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Als sluiers vallen - Nadia Dala - vrijdag 28 oktober 2005
Zelden heeft een eenvoudig kledingstuk zoveel politieke, sociale en maatschappelijke commotie veroorzaakt dan de al dan niet opgelegde sluier voor moslimvrouwen. In Frankrijk en enkele Duitse deelstaten werd de wetgeving al aangepast. Worden moslimvrouwen door de sluier onderdrukt? Overdrijven moslima’s als Ayaan Hirsi Ali en Nahed Selim als ze beweren dat de sluier een door mannen opgelegde verplichting is? Worden moslimvrouwen onderdrukt zonder dat ze het beseffen? In haar boek Als sluiers vallen gaat de Vlaamse journaliste Nadia Dala op zoek naar de beweegredenen van moslimvrouwen om de hoofddoek al dan niet te dragen.
Een avond in Hotel Majestic - Richard Davenport-Hines - vrijdag 11 april 2008
Davenport-Hines beschouwt A la recherche du temps perdu als de laatste grote negentiende-eeuwse roman en tegelijk als een van de belangrijkste werken van de twintigste eeuw. Proust was zowel een conservatief als een revolutionair wat zijn stijl en onderwerpen betrof. Naarmate hij verder werkte aan zijn Temps perdu was hij steeds meer bewust van de tijd. In januari 1922 besefte hij dat hij stervende was en begon als een razende te schrijven aan de laatste delen (die pas verschenen na zijn dood). Buiten enkele uitstappen in het nachtleven bleef hij voortdurend werken, rechtop in zijn bed gezeten in zijn met kurk beklede kamer. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het verhaal van onze voorouders - Richard Dawkins -
In een buitengewoon fascinerend en spannend boek neemt Dawkins ons mee, terug in de tijd, naar de oorsprong van het leven. Hij laat ons zien dat een antropomorfe benadering van ons universum op geen enkele wijze stand houdt en hij ontzenuwt alle vanuit het creationisme aangedragen argumenten ten faveure van het intelligent ontwerp. Aan de basis van alle leven staan de chemische processen autosynthese en autokatalyse en op basis van wetenschappelijk onderzoek blijkt het aannemelijk te zijn dat het leven zich niet aan de oppervlakte van onze planeet, onder invloed van de zon, ontwikkelde maar veel dieper haar oorsprong vond. Recensie door Enno Nuy.
Richard Dawkins op LiberalesTV - Richard Dawkins -
Dawkins is een Britse evolutiebioloog, een uitgesproken atheïst, seculier humanist en scepticus, en auteur van het ophefmakende boek God als misvatting. Daarin rekent hij af met religieuze overtuigingen die gebaseerd zijn op het geloof in een schepping door een bovennatuurlijke God. Hij geeft regelmatig lezingen waarin hij zijn kritiek op het creationisme niet spaart. In 2005 ontving hij een eredoctoraat van de Vrije Universiteit Brussel. In 2009 kwam daar nog een eredoctoraat aan de Universiteit Antwerpen bij. Op LiberalesTV filmpje staat nu een filmpje waarin hij een antwoord geeft op de vraag ‘What if you’re wrong?’. Kijk op onderstaande link.
God als misvatting - Richard Dawkins - vrijdag 13 mei 2011
In de eerste vier hoofdstukken van God als misvatting gaat de wereldberoemde en hoog-intelligente Britse etholoog en evolutionair bioloog Richard Dawkins frontaal in de aanval tegen het Intelligent Design-ideeëngoed, haar geestelijke vader, de jurist Phillip E. Johnson, en de Templeton Foundation als ID-lobby. Binnen het ID-denkkader is de ons omringende werkelijkheid met zijn prachtige fauna (inclusief de mens) en flora te complex, te mooi, te perfect, te ontzagwekkend en daardoor statistisch te onwaarschijnlijk om toevallig te zijn ontstaan. Dit alles moet het werk zijn van een ontwerper! Recensie door Karl Dhaene.
God als misvatting - Richard Dawkins - vrijdag 19 januari 2007
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat er geen enkel verschil is tussen het gedrag van christenen, atheïsten en volkeren die zonder enige godsdienst overleven. Ook onze moraal lijkt dus geëvolueerd in plaats van door God gedicteerd. Wat het Oude Testament betreft, kun je volgens Richard Dawkins trouwens geen smeriger boek tegenkomen: ‘Het Bijbelverhaal van de verwoesting van Jericho door Jozua, of de invasie van het beloofde land in het algemeen, is moraliter niet te onderscheiden van Hitlers invasie in Polen of van de afslachting die Saddam Hoessein aanrichtte onder Koerden en Moeras-Arabieren.’ Recensie door Marnix Verplancke.
Bloedgetuigen - Johan De Boose - vrijdag 08 april 2011
Aan Duitse kant vochten enkele honderden Vlamingen, van wie het grootste deel sneuvelde. Ik volg het spoor van een van hen. Ik heb zijn portret in mijn zak. Hij was de koerier die boodschappen overbracht van de ene naar de andere windstreek. In de kruidenierszaak vraag ik aan een jonge vrouw of ze me de weg naar de oorlogskerkhoven kan wijzen. Ze wijst in de richting van de Russische begraafplaatsen. Of ze ook weet waar de Duitse zich bevinden. Een man van middelbare leeftijd neemt me in de arm. Hij stelt me gerust in zijn langzame Russisch, zodat ik elk woord goed kan verstaan. Tekst van Johan De Boose.
Pleidooi voor een nieuw liberaal offensief’ - Mathias De Clercq - vrijdag 20 februari 2009
‘De wereld verandert en wij moeten mee veranderen. Stilstaan is geen optie. Als voldoende mensen hiervan overtuigd zijn dan kunnen we aan de slag, dan kunnen we nieuwe dromen waar maken, dan zijn we bestand tegen de grootste obstakels. We leven in een tijd van angst en onzekerheid. Heel wat mensen zijn op de dool. Ze vinden geen houvast meer en vallen daarom terug op partijen die de angst voeden. Ik doe een appèl op al wie gelooft dat het anders kan en die gelooft dat we nog een toekomst hebben. We kunnen het morgen beter hebben, maar dat hangt af van onszelf. Alleen wij kunnen de toekomst vorm geven.’ Recensie door Zvi Raman.
Op leven en dood - Ann De Cnodder - vrijdag 18 december 2009
Zowat twee weken voor de dood van Hugo Claus stapte de Tongerse schepen Marcel Engelborghs bewust uit het leven door euthanasie. Hij was zestig jaar oud en leed aan een terminale beenmergkanker. Hij kondigde op voorhand aan wat hij zou doen en liet doelbewust de media toe om het hele proces te volgen teneinde de problematiek rond een waardig levenseinde onder de aandacht te brengen van het brede publiek. Hierover schreef Ann De Cnodder het aangrijpende boek Op leven en dood, een neerslag van de vele gesprekken die ze met Marcel voerde tijdens de laatste jaren van zijn leven. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Duizend-en-één-dromen - Ann De Craemer - vrijdag 02 april 2010
In juni 2009 waren er in Iran verkiezingen. Toen bracht de Vlaamse journaliste Ann De Craemer een bezoek aan het land. Zij verdiepte zich de voorbije jaren in de Perzische cultuur en politiek. Haar bedoeling was niet zozeer om die verkiezingen te volgen, maar wel om het land dat volop in verandering is van dichtbij te leren kennen. Het resultaat is een intrigerend reisboek waarin Ann De Craemer een kleurrijk beeld schetst van de enorme diversiteit in een land met mensen die zich bewust zijn van haar groots verleden, die vaak vastzitten in culturele en religieuze tradities, maar ook hunkeren naar een betere toekomst. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vurige tong - Ann De Craemer - vrijdag 03 juni 2011
Tielt, de kerk, de lokale pastoors, de nonnen in het college, het stilzwijgen, de dubbelzinnige moraal, de hypocrisie, het komt allemaal aan bod in Vurige Tong. Ann De Craemer verweeft de geschiedenis van haar eigen jeugd en familieleden met dat van Tielt. Het resultaat is een genadeloze afrekening met de bekrompenheid van de katholieke herders en haar gelovige schapen. Het is een striemende aanklacht tegen mensen die in naam van God hun medemensen onder de knoet hielden en nog steeds houden. Dit boek is een ijsbreker, toch minstens in het diepe West-Vlaanderen waar de katholieke kerk nog steeds een dikke vinger in de pap heeft. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Erkenning, gelijkheid en verschil - Herman De Dijn -
Het conservatisme kent onmiskenbaar een wereldwijde revival. In onze contreien wordt die hernieuwde belangstelling voor het conservatisme ondersteund door de Edmund Burke Stichting en hedendaagse filosofen als Roger Scruton en Andreas Kinneging. Hun uitgangspunt is dat we niet kunnen zonder moreel houvast en traditie. Het essay Erkenning, gelijkheid en verschil bevat de tekst van de tweede Edmund Burke lezing die de bekende Vlaamse filosoof Herman de Dijn in 2001 in Den Haag heeft uitgesproken. Hierin plaatst hij het conservatisme vooral tegenover het liberalisme.
Waar gaat het naartoe met onze economie? - Paul De Grauwe - vrijdag 12 januari 2007
Paul De Grauwe geeft perfect aan waarom een sterke overheid nodig is. Niet om de vrije markt te hinderen, maar net om ze beter te laten functioneren. En in sommige domeinen, zoals het milieu, te reguleren waar nodig. Dit boek geeft een goed antwoord op de effecten van de globalisering. Het vertrekt van feiten en niet van emoties. Net daarom biedt het een realistisch en zelfs optimistisch beeld dat ingaat tegen het doemdenken van de andersglobalisten enerzijds en de misplaatste euforie van de marktfundamentalisten anderzijds. Het is een boek dat thuishoort op de werktafel van elke politicus en activist. Zodat ze elkaar met meer kennis van zaken kunnen bekampen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De toekomst is vrij - Karel De Gucht - vrijdag 13 december 2002
De liberale idealen van verantwoordelijke vrijheid, democratie en respect voor het individu krijgen ongekende kansen. Hoe pas je dat liberale gedachtegoed toe op een samenleving in volle verandering, waar migratie voor schokgolven zorgt en de natiestaten aan invloed verliezen? Onze samenleving zoekt naar een evenwicht tussen individuele vrijheid en veiligheid en aanvaardt de beproefde levensbeschouwelijke opvattingen niet meer als enig richtsnoer. In zijn boek De toekomst is vrij gaat VLD-voorzitter Karel De Gucht op ontdekkingstocht. Welke route kiest het liberalisme voor de komende jaren?
Pluche. Over de banalisering van extreemrechts - Karel De Gucht - vrijdag 27 april 2007
Het nieuw boek van Karel De Gucht is een scherpe aanklacht tegen het schuldig verzuim van vele politici, journalisten en intellectuelen die de democratie mee vorm zouden moeten geven. Want een democratie die twijfelt aan de kracht van haar overtuiging en een publieke opinie die de grenzen van het toelaatbare laat vervagen bieden extreemrechts een pluche zetel aan. ‘De angst om de Vlaming te bruuskeren gaat geruisloos over in een vorm van intellectuele capitulatie’, aldus de auteur die hiermee repliceert op al wie hem de voorbije jaren aanraadde om niet al te fel de kiezers van het Vlaams Belang met de vinger te wijzen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Zona - Carl De Keyzer -
Zona, is de titel van het fotoalbum van Carl De Keyzer. Het woord is een Siberisch dialect voor gevangenenkamp of werkkamp. Fotograaf De Keyzer las in de jaren ’80 De Goelag Archipel van Aleksandr Solzjenytsin. Het onbeschrijfelijke leed, de folteringen en vernederingen maakten indruk op hem en op alle lezers. Tussen 1918 en 1956 stierven daar 15 à 30 miljoen mensen. Los daarvan, liet Stalin nog miljoenen Oekraïners en andere minderheden omkomen van de honger. Bijna vijftig jaar na Stalins dood, kreeg Carl De Keyzer toestemming om tien huidige kampen te bezoeken en onder bepaalde voorwaarden te filmen.
Het verdriet van Darwin - Jan De Laender -
Ruim 120 jaar na zijn dood blijft Charles Darwin een van de meest besproken en omstreden wetenschappers van de moderne geschiedenis. Zijn evolutietheorie vernietigde één van de laatste en meest krachtige argumenten voor het geloof in een God als schepper van de mens. Het is ook de reden waarom zijn theorie, die door wetenschappelijk onderzoek wordt bevestigd en ondersteund, vanuit religieuze hoek zo fel wordt aangevallen. Onder druk van religieus-conservatieve krachten is er in de Verenigde Staten zelfs een heuse heropleving van het creationisme of de opvatting dat de aarde, de planten, de dieren en de mens werden ‘geschapen’.
Overleven in revolutietijd - Edward De Maesschalck - vrijdag 08 oktober 2004
In 1792-1794 werden de Oostenrijkers verdreven uit onze gewesten en werden de Nederlanden en Luik een onderdeel van het Franse imperium. Dit was het begin van een nieuw tijdperk: ondermeer de afschaffing van het absolutisme, de standen, de staatsgodsdienst, de agrarische economie, de rechtsongelijkheid en de ouderwetse maten en gewichten. De veranderingen werden, in naam van de vrijheid, met harde hand opgelegd, zodat de bevolking geschokt was door het totale gebrek aan respect voor waarden, normen en instellingen, tradities en zekerheden.
Manifest van een cultuurpopulist - Gust De Meyer - vrijdag 15 april 2005
Nog voor het in de boekhandel te verkrijgen was, heeft Manifest van een cultuurpopulist al heel wat stof doen opwaaien in kranten, tijdschriften en praatprogramma's. In het boek haalt professor Gust De Meyer zwaar uit naar de gesubsidieerde cultuursector, en naar het onderzoek van verschillende sociologen verbonden aan de VUB. Het is niet de eerste keer dat Gust De Meyer, zelf werkzaam op het departement communicatiewetenschappen van de Katholieke Universiteit Leuven, van zich laat horen. In 2001 wekte hij veel belangstelling naar aanleiding van zijn uitspraken over de tweede reeks van Big Brother.
Het spook van 68 - Schamp, De Meyer en Thevissen - vrijdag 13 februari 2009
Herman De Croo omschreef dit boek bij de presentatie als ‘boeiend en stout’. ‘Boeiend’, omdat het vele facetten van de zogenaamde ‘regelneverij’ van vandaag belicht. ‘Stout’ omdat het afrekent met het zogenaamde ‘correcte denken’. ‘Ordenen, schematiseren, reglementeren, controleren, domineren en op het eind van de rit verbieden en bestraffen, het zit in de genen van de voormalige apostelen van Trotski en Mao’, aldus Schamp. Hoewel de drie auteurs uitdrukkelijk vermelden dat hun boek geen uiting is van frustratie, kunnen we ons niet van de indruk ontdoen dat er in het boek tussen de lijnen enkele niet mis te verstane afrekeningen worden gepresenteerd. Recensie door Bert Cornelis.
De adamiet - Piet De Moor - vrijdag 01 april 2011
De adamiet is één grote defenestratie met diegenen die een mens normaal het dichtste bij zijn: vader en moeder. Elke zin leest als een haatbetuiging tegen de ouders in bijtende, sarcastische en cynische bewoordingen die de lezer ongemakkelijk maken. ‘Wat ouders opvoeding noemen, is niet anders dan schavot. Ze geven je te eten en te drinken en verwachten dat je in ruil vergeet hoezeer ze je hebben gekweld. (…) Van alles kreeg ik altijd de schuld, zoals kinderen altijd schuld krijgen van alles wat misloopt in het leven van hun ouders’. Blijkbaar moet er in het leven van de auteur heel wat zijn misgelopen om zo ongemeen hard te oordelen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Stalin en de aura van de macht - Piet De Moor - vrijdag 30 mei 2003
Als de oorlog met Nazi-Duitsland uitbreekt, strijden veel sovjetburgers als tussen hamer en aambeeld tegen een totalititair regime in dienst van een totalitaire staat. Zij hopen dat het na de oorlog in eigen land beter zal worden. De oorlog zelf geeft paradoxaal wat meer ademruimte in eigen land. Maar achteraf komen de onderdanen van dit systeem weer bedrogen uit. Stalin vernam hoe het volk aan zelfbewustzijn had gewonnen en drukte het de kop in. Deze keer kon hij ook zijn gang gaan in de satellietstaten. Na zijn dood trad er een zekere dooi in, maar een pretje werd het nooit in het 'rode paradijs'.
Hotel Silesia. Een romance - Piet De Moor - vrijdag 09 mei 2008
De Moor gaat in zijn beschouwingen op zoek naar het kleine en marginale dat de geschiedenis verheldert. In Schemerland. Stemmen uit Midden- Europa (2005) en in Grimmig heden. Een polyfonie (2007), een schitterend dagboek, onderzoekt hij hoe mensen zich gedragen op grenzen. Met het pas verschenen Hotel Silesia maakt De Moor zijn fictiedebuut. Deze roman of is het eerder een uit de hand gelopen novelle, vertelt over de ‘ Wederopstanding van een verliefdheid’. Het citaat waarmee de roman(ce) aanvangt ‘Ik geloof niet in de hel’ zei hij ‘maar ik moet er voortdurend aan denken’ loopt als een rode draad door het verhaal. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Wat een onzin! - Herman De Regt & Hans Dooremalen - vrijdag 30 januari 2009
‘De moderniteit is nog maar net gestart’, aldus de filosoof John Searle, en dat lijkt me juist. Want ondanks de vele stappen die we in de loop van de geschiedenis hebben vooruit gezet om de wetenschap te ontdoen van religieuze dogma’s blijft een hardnekkig deel van de wereldbevolking, onder impuls van theocraten, zich verzetten tegen de verdere onttovering van de wereld. De strijd tegen onzin is dus nog lang niet gestreden. Maar dat is juist de reden waarom we als kinderen van de Verlichting door moeten gaan en vechten tegen het obscurantisme en mythisch denken die uiteindelijk leiden tot fanatisme, extremisme en intolerantie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Bakens in niemandsland - Abram De Swaan - vrijdag 30 maart 2007
In de twintigste eeuw maakten overheersende bewegingen en politici een onderscheid tussen mensen op basis van ras of klasse. Dat zorgde uiteindelijk tot een massale moordzucht tegenover zogenaamde ‘mindere mensen’. Eenzelfde afkeer voor de ‘Ander’ zien we nu bij de opleving van godsdiensten die zich vijandig opstellen tegenover ongelovigen. ‘Alle groepsvorming impliceert aaneensluiting en uitsluiting’, aldus Abram De Swaan in zijn boek Bakens in niemandland, en daarmee geeft hij goed aan hoezeer conformisme kan leiden tot een vorm van exclusivisme en moord. Recensie door Dirk Verhofstadt.
En toen moest ik mijn broer doodbijten - Els De Temmerman - vrijdag 04 mei 2007
In haar boek En toen moest ik mijn broer doodbijten verhaalt de Vlaamse journaliste Els De Temmerman over de problematiek van de kindsoldaten in Noord-Oeganda, maar bij uitbreiding over de problemen in zowat alle Afrikaanse landen: het geweld tussen de diverse etnische groepen, de enorme corruptie bij de machthebbers, de desinteresse van de internationale gemeenschap, de uitbuiting van de grondstoffen van dit continent door machtige groepen, en de schandelijke importheffingen en landbouwsubsidies van rijke landen die maken dat boeren in het arme zuiden geen kans hebben om zich te ontwikkelen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het DNA van de macht - Ivan De Vadder - vrijdag 14 december 2007
Er was een tijd dat boeken van politieke journalisten insloegen en de Wetstraat deden daveren. Als we de jongste pennenvruchten van de huidige politieke verslaggevers bekijken, lijkt die tijd ver weg. Je krijgt heimwee naar de verzamelde werken van Hugo De Ridder (denk aan zijn bestseller Sire geef me honderd dagen). Dit keer kroop VRT-journalist Ivan De Vadder in de pen en schreef het boek Het DNA van de macht. De Vadder brengt een sterk pedagogische kijk op heel het Wetstraatgebeuren, vooral nuttig voor outsiders. Dit is zeer verdienstelijk, maar echte onthullingen over de achterkant van de Wetstraat krijgen we niet. Recensie door Bert Cornelis.
Pleidooi voor een eerlijke politiek - Ivan De Vadder - vrijdag 14 mei 2010
Op 13 juni zijn er verkiezingen, en die zijn er gekomen na een op zijn zachtst gezegd heel moeilijke regeerperiode waarin viermaal van premier werd gewisseld. Het was een bijzonder ingewikkelde periode, onder meer door de grote financiële crisis in 2008 en de gevolgen ervan op onze economie en staatsfinanciën. Maar bovenal ook een problematische periode omwille van de communautaire spanning die voortdurend in de lucht hing. Het is over deze periode dat Ivan De Vadder in zijn boek Pleidooi voor een eerlijke politiek verslag doet over hoe een en ander fout is gelopen. Daarbij doet hij een aantal waardevolle suggesties. Tekst van Patrick Dewael.
Trialoog - Jan De Volder - vrijdag 17 februari 2006
Wereldwijd nemen religieuze spanningen toe. Sinds de terreuraanslagen van 11 september lijkt het alsof de christelijke wereld in conflict staat met de islamitische wereld. De blijvende spanningen in het Midden-Oosten wijzen op een onoverbrugbare kloof tussen joden en moslims. De drie monotheïstische godsdiensten staan weer lijnrecht tegenover elkaar of komen onder druk van de secularisatie. Net op dat ogenblik verschijnt het boek Trialoog van Jan De Volder waarin rabbijn Aharon Malinsky, priester Hendrik Hoet en imam Jamal Maftouhi een gesprek voeren over de gelijkenissen en verschilpunten tussen hun diverse religies.
De Eerste Wereldoorlog - Luc De Vos - vrijdag 02 april 2004
Het Ieperse museum In Flanders Fields trekt bij ons steeds meer geïnteresseerden aan. Die toenemende belangstelling is wel terecht: door de Eerste Wereldoorlog kwamen toch vier grote rijken ten val: het Duitse, Oostenrijkse, Russische en Ottomaanse. Het communisme kon wortel schieten in Rusland en het fascisme kon binnendringen in de verzwakte West-Europese democratieën. De VS drukten voortaan hun stempel op Europa, de geëmancipeerde vrouwen en de stemgerechtigde arbeiders verwierven hun plaats in de maatschappij. Luc De Vos bewerkte zijn boek van 1996.
De kleuren van Amerika - Bert De Vroey -
Steden en staten zijn gangmakers van een multiculturele wereld. Over het wel en wee van die multiculturele wereld, kunnen we van mening verschillen. Maar een terugkeer naar een mono- culturele wereld lijkt me uitgesloten. En maar goed ook. Het romantische droombeeld, waarbij volk en staat samenvallen, had zelden betrekking op de realiteit. Staten verenigen wie op een bepaald grondgebied woont en maken abstractie van de culturele, sociale of levensbeschouwelijke diversiteit van de betrokken burgers. Pogingen om dat anders te organiseren, zijn steeds uitgemond in tragedie, oorlog en genocide. Recensie door Guy Verhofstadt.
Een tijd voor empathie - Frans De Waal - vrijdag 10 december 2010
In de arena van het politieke debat geven mensen blijk van vergaande aannames over de menselijke natuur. Die aannames over de mens zijn bijna steeds negatief: de mens zou een puur egoïstisch wezen zijn en niet bereid om zijn medemens vrijwillig te helpen. Frans De Waal stelt in zijn boek Een tijd voor empathie dat dit niet klopt: mensen zijn "uiterst coöperatief, gevoelig voor onrecht en soms oorlogszuchtig, maar meestal vredelievend". Het potentiële altruïsme zit er diep ingesleten en is niet zomaar een laagje beschavingsvernis. Onze aannames over de menselijke natuur zijn dan ook aan een grondige herziening toe. Hij onderbouwt deze stelling met de resultaten van fascinerend nieuw onderzoek naar de oorsprong van altruïsme en gerechtigheid, zowel bij de mens als bij (andere) dieren.
Werkbare waarden - Bart De Wever - vrijdag 11 november 2011
Bart De Wever, van opleiding historicus, grijpt - zoals we dat van hem gewoon zijn - vaak naar voorbeelden uit de geschiedenis om zijn ideeën te sterken. Daar is op zich uiteraard niets verkeerds mee, maar stellingen baseren op 'een evidente waarneming' komen nogal ongefundeerd over. Door deze beperking verengt hij ook het maatschappelijk inzicht en de navenante recepten voor een betere samenleving. Een verstandig politicus, zoals De Wever ongetwijfeld is, zou zijn geest wellicht nog kunnen verruimen door zich daarnaast wat te verdiepen in wetenschappen als evolutionaire biologie, speltheorie, en cognitieve psychologie. Recensie door Koert Van Espen.
Koorddansers van de macht - Koert Debeuf - vrijdag 15 januari 2010
Koert Debeuf geeft niet enkel een aantal leuke anekdotes mee, maar ook een aantal ideeën. Zo bepleit hij het meerderheidssysteem waarbij per kieskring slechts één kandidaat kan worden verkozen en niet het proportioneel verkiezingssysteem, zoals wij dat kennen, met name waarbij het parlement proportioneel wordt samengesteld volgens het aantal stemmen dat een partij krijgt. Hij bepleit dit meerderheidssysteem omdat het meer toestaat – zeker in onze Belgische complexe staatsstructuur – om een duidelijker, eenvoudig, minder versnipperd beleid te voeren, zonder van meet af aan compromissen te moeten sluiten. Recensie door Elisabeth Matthys.
Dag Vlaanderen - Christophe Deborsu -
De houding van de Walen tegenover het Nederlands is veranderd. Waar er vroeger geen belangstelling was, redeneert men nu anders: geen Nederlands, geen carrière. De helft van de 240 internen van het BIM-SEM in Mechelen komen uit Franstalige gezinnen en Wallonië telt 250 ‘immersiescholen’ waar leerlingen dagelijks gedurende meerdere lessen ondergedompeld worden in het Nederlands. Een probleem is dat er onvoldoende Vlaamse leraren geïnteresseerd zijn om er les te geven. Vlaanderen krijgt zulke scholen niet. Vanuit onze complexen uit het verleden verkiezen wij blijkbaar taalwetten en taalgrenzen boven taalkennis. Recensie door Jef Abbeel.
In vrije val, armoede in België - Bart Demyttenaere -
Armoede is geen monopolie van de Derde Wereld. Ook in onze rijke westerse landen moeten nog heel wat mensen rondkomen met een schamel inkomen. Sommigen onder hen leven in ronduit mensonwaardige omstandigheden in bouwvallige huizen of gewoon op straat. Het exacte aantal armen in ons land kennen we niet, maar in zijn boek In vrije val. Armoede in België toont Bart Demyttenaere aan dat er ook bij ons nog heel wat, vaak verdoken armoede bestaat. Via persoonlijke getuigenissen krijgen we een indringend beeld van een fenomeen dat sommigen niet meer voor mogelijk hielden in het België van de 21ste eeuw.
Free to work - Jan Denys - vrijdag 11 juni 2010
De hervorming van de arbeidsmarkt wordt één van de belangrijkste uitdagingen voor de komende jaren. Door de vergrijzing en de technologische revolutie zal het belang hiervan alleen maar toenemen. In zijn laatste boek Free To Work schetst Jan Denys, arbeidsmarktdeskundige bij Randstad en columnist in De Tijd en De Morgen, een zeer interessante visie over hoe een open en moderne arbeidsmarkt eruit ziet en met welke maatregelen men tot dergelijke arbeidsmarkt kan komen. Met recht merkt hij op dat een belangrijk obstakel het fundamenteel wantrouwen tussen de Belgische sociale partners is. Recensie door Lieven Monserez.
Grenzen aan tolerantie - Wil Derkse (Red.) -
Tolerantie wordt problematisch als men zich niet langer uitspreekt over andermans gedrag. Wie problemen onder tafel schuift, de ogen sluit of vanuit een politiek correct denken zwijgt ondermijnt op termijn de tolerantie. Dat is al te lang gebeurd rond de problematiek van de vreemdelingen en de migratie. Uit schrik om het etiket ‘racist’ opgespeld te krijgen, hebben in de voorbije decennia te veel intelligentia gezwegen. Maar juist daardoor hebben ze mee vrij baan verleend aan de intoleranten. Het leidt tot de vraag hoever tolerantie kan gaan tegenover intolerantie?
Doeners en Denkers - Yves Desmet en Jos Geysels - vrijdag 08 oktober 2010
Uit recent onderzoek blijkt dat nog maar 17% van de Belgen vertrouwen heeft in hun politici. Daarmee scoren ze zelfs lager dan journalisten en reclamemakers. Alleen bankiers doen het nog slechter. Die lage score van de politici in ons land heeft ongetwijfeld te maken met het erbarmelijke beleid van de voorbije jaren, maar volgt wel een decennialange trend. Een oorzaak is allicht de complexiteit van de problemen waarmee alle bewindvoerders te maken hebben tegenover de wens van de burgers om te komen tot snelle oplossingen. Maar de meer fundamentele reden is de ontideologisering van de politiek die overal toeslaat. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Darwin - Adrian Desmond en James Moore - vrijdag 09 januari 2009
Dit jaar is het 200 jaar geleden dat Charles Darwin geboren werd en 150 jaar dat zijn On the Origin of Species op de markt kwam. Reden genoeg dus om ons te verdiepen in het leven van de man die volgens tijdgenoot John Ruskin ‘verdacht veel interesse vertoonde voor het felgekleurde achterste van bepaalde apen’. De best aangepasten zouden overleven en de anderen zouden sterven. Jammer misschien, maar zo zat het leven nu eenmaal in elkaar. Het was een conclusie waar Darwin moeilijk mee overweg kon en die indruiste tegen zijn kleinburgerlijke moraal. Recensie door Marnix Verplancke.
De verleiding van de ethiek - Ignaas Devisch & Gert Verschraegen - vrijdag 20 februari 2004
Dat ethiek hoog op de maatschappelijke en politieke agenda staat blijkt ondermeer uit de programma’s van diverse partijen die opkomen voor een herstel van normen en waarden. Maar ook partijen die dat niet in hun programma schrijven verdedigen allerlei vormen van ethische commissies en gedragscodes. De vraag naar meer ethiek is bijgevolg niet het monopolie van één, doorgaans christelijke groepering omdat ons westers moreel en ethisch referentiekader tegenwoordig wordt gevormd door een grote verscheidenheid aan wereldbeschouwingen, ook buiten de relgieuze sfeer.
Ménage à trois - Carl Devos (Red.) - vrijdag 12 november 2004
Ménage à trois is het verslag van de gelijknamige studiedag die in 2003 in het Vlaams Parlement plaatsvond. Dit boek geeft in erg verscheiden doch heldere bijdragen heel wat elementen in een, voor elke politicoloog, maatschappelijk zeer belangrijk debat: hoe is de verhouding tussen politicologie, politiek en pers? Deze ménage à trois en dan vooral de verhouding tussen de twee laatste (niet toevallig de waakhonden van de democratie) zal nog heel wat debatten voeden en blijft onderhevig aan voortdurende kritische analyse. Dit boek is dan ook een aanrader voor iedereen die aan dit maatschappelijk debat wil deelnemen.
Politieke ideologieën in Vlaanderen - Carl Devos en Luk Sanders - vrijdag 03 oktober 2008
Politieke ideologieën in Vlaanderen besteedt uitvoerig aandacht aan vijf belangrijke politieke stromingen die in Vlaanderen bestaan en die een eigen historisch gegroeide ideologische achtergrond hebben: het liberalisme, het socialisme, de christendemocratie, het Vlaams-nationalisme en het ecologisme. De diverse auteurs gaan daarbij in op de historische wortels en de specifieke kenmerken van deze ideologieën, hun geschiedenis en ontwikkeling in België, en hun uitdagingen voor de toekomst. Alhoewel de auteurs hun teksten (uiteraard) los van elkaar schreven zit er toch een goede structuur in het boek waardoor elk deel evenwaardig is. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Rood zonder roest - Carl Devos en Rudi Vander Vennet (red.) - vrijdag 27 februari 2009
Onbegrijpelijk waarom Steve Stevaert zo negatief reageerde op dit boek. Hij vond het saai en niet creatief. En dan? Dit boek is niet geschreven om rechtstreeks kiezers te lokken. Het is geschreven om aan (sp.a-)politici ideeën te geven hoe problemen kunnen aangepakt worden. En dat is broodnodig in dit land. Niet weer het zoveelste ‘tof idee’. Of pleit Stevaert voor een populistische sp.a? Akkoord, dit boek is een gemiste kans om ideologisch vernieuwend te zijn, maar daar heeft ons land nu geen nood aan. Juist doordat het boek geen krampachtige ideologische herbronning geworden is, juist doordat experts over hun vakgebied schrijven, is het boek het lezen waard. Recensie door Andreas Tirez.
De nieuwe Europese Unie - Youri Devuyst - vrijdag 21 januari 2005
Het jaar 2004 was voor de Europese Unie een uiterst belangrijk jaar want ze breidde zich uit van 15 naar 25 lidstaten. Ze bewees daarmee dat de tijd van de Koude Oorlog en van het IJzeren Gordijn voorgoed voorbij is en dat Centraal- en Oost-Europa bij Europa horen. Youri Devuyst, professor aan de Vrije Universiteit Brussel en ex-medewerker van Karel Van Miert, grijpt deze gebeurtenis aan om de Europese constructie systematisch te analyseren en in mindere mate te interpreteren. Daarna buigt hij zich over de waarden, de basisbeginselen en de bevoegdheden van de Europese Unie.
De mythe van de parlementaire democratie. Een Belgische analyse. - Wilfried Dewachter - vrijdag 11 oktober 2002
De basisstelling van Wilfried Dewachter, professor emeritus van het Departement Politieke en Sociale Wetenschappen van de KUL, luidt dat de Belgische democratie van vandaag nog maar een zwak afschijnsel is van die van 1830. Oorspronkelijk waren parlementairen onafhankelijke vertegenwoordigers van het ganse volk, dus niet alleen van hun eigen kiezers zoals velen verkeerdelijk veronderstellen. Ze waren opgevat als een elite die in eer en geweten en op basis van argumentatie en debat over de wetten en het bestuur van het land besliste. Vandaag hebben ze in meerdere opzichten de gedaante aangenomen van 'werknemers' van hun partij.
Kleine dagen - Bernard Dewulf - vrijdag 11 december 2009
Weergaloos beschrijft Bernard Dewulf hoe zijn dochtertje één voor één de letters van een zin leest, blij van verwondering dat die samen een woord vormen. Elke ouder herkent dat beeld, de zesjarige vingers puntend op het blad, van letter naar letter, van woord naar woord. En een vriend, zo schrijft de auteur, stelt hem voor het allemaal te filmen. ‘Want zij zullen het vergeten en wij zullen het verbloemen.’ Dat heeft Bernard Dewulf ook gedaan maar dan op zijn eigen manier. Hij heeft de film van hun jonge leventjes niet alleen met woorden vastgelegd voor later, maar er ook zichzelf ingestopt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
The Watercooler Effect - Nicholas DiFonzo - vrijdag 05 juni 2009
De kracht van geruchten is niet te onderschatten. De Amerikaanse beurscrach van 1929 werd er grotendeels door veroorzaakt, net zoals ze in de financiële crisis van vandaag en ook bij de ondergang van Fortis een niet te onderschatten rol hebben gespeeld. Maar hoe werken ze? Wat drijft mensen ertoe compleet ongeloofwaardige beweringen voor waarheid te houden? En hoe kunnen we er iets aan doen? De Amerikaanse psycholoog Nicholas DiFonzo schreef er een boek over, The Watercooler Effect, een titel die meteen verwijst naar de sociale functie van geruchten. Recensie door Marnix Verplancke.
De laatste zomer van de rede - Tahar Djaout - vrijdag 05 december 2008
Tahar Djaout (1954-1993) is auteur van diverse romans, journalist, pamflettist en oprichter van het weekblad Ruptures. Hij is de belichaming van een intellectueel en martelaar, één van de eerste slachtoffers van het gewelddadige fundamentalisme in Algerije. Een jaar nadat de islamitische fundamentalisten in Algerije aan de macht waren gekomen werd hij op brute wijze voor zijn huis vermoord. Na zijn dood werd een onvoltooid manuscript, dat geen titel droeg gevonden tussen zijn papieren. Het kreeg de titel: De laatste zomer van de geschiedenis. Recensie door Sonja de Schaepdryver.
Bas les voiles! - Chahdortt Djavann - vrijdag 23 januari 2004
“Ik heb tien jaar lang een sluier gedragen. Het was de sluier of de dood. Ik weet waarover ik spreek”, zo luidt de eerste zin van het ophefmakende essay Bas les voiles! van de Iraanse schrijfster Chahdortt Djavann die in Frankrijk woont en antropologie studeerde in Parijs. Ze neemt radicaal stelling tegen het dragen van de hoofddoek omdat die cultureel, religieus en maatschappelijk wordt opgelegd. Het is een keihard protest tegen de houding van de meeste moslimmannen, de islamitische voorschriften en de houding van westerse intellectuelen die in hun cultuurrelativistisch discours voorbijgaan aan de essentie van de moderniteit.
Que pense Allah de l’Europe? - Chahdortt Djavann - vrijdag 15 oktober 2004
Voor heel wat mensen, zowel moslims als westerlingen, is de hoofddoekkwestie maar een detail. Daar is Chahdortt Djavann het helemaal niet mee eens, integendeel. De hoofddoek is volgens haar net de essentie van het probleem. De islam kan bestaan zonder de hoofddoek, maar het islamitisch systeem niet. De hoofddoek is hét symbool van de onderwerping van de vrouw aan God. Het wordt voorgesteld als een ‘eigen keuze’ maar in feite is het een religieuze plicht omdat het zo in de Koran zou staan. De hoofddoek symboliseert de juridische minderwaardigheid die wordt opgelegd aan honderden miljoenen vrouwen in de wereld.
Tegen de onverschilligheid - Joep Dohmen - vrijdag 25 mei 2007
Onverschilligheid was waarschijnlijk een van de ergste kwalen van de voorbije eeuw. In periodes en landen waarin het extreem nationalisme, communisme, fascisme en religieus fanatisme toesloegen en mensen herleidde tot een ding, vormde onverschilligheid een cruciale sleutel tot het ontstaan en voortduren van de barbarij. Talloze mensen werden vernederd, onderdrukt en vermoord op een ogenblik dat anderen daarvan op de hoogte waren maar die omwille van angst, zelfbehoud en onverschilligheid opzij keken en lieten begaan. Het is net die onverschilligheid die men de Duitse bevolking kwalijk nam over het nazi-regime en de uitroeiing van de joden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De prijs van de vrijheid - Joep Dohmen en Maarten van Buuren - vrijdag 29 april 2011
Joep Dohmen en Maarten van Buuren bespreken de vrijheidsopvatting van tien vooraanstaande schrijvers en denkers. Daarbij gaat bijzondere aandacht uit naar de wijze waarop de vrijheid evenzeer een last als lust blijkt te zijn in hun geschriften. Vrijheid mag dan wel hét modewoord van de moderne westerse democratie zijn, die vrijheid is allerminst vanzelfsprekend. Dat er aan de moderne Westerse vrijheid ook een keerzijde hangt, is al lang geweten. Maar een antwoord op deze ‘paradox van de vrijheid’ – zoals de Russische filosoof Nikolaj Berdjaev dat noemde – krijgen we in de essays van Dohmen en van Buuren echter niet. Recensie door Alicja Gescinska.
Zijn mannen nodig? - Maureen Dowd - vrijdag 14 december 2007
‘Het feminisme heeft een nanoseconde geduurd, maar de reactie erop duurt al veertig jaar’, zo klinkt Dowds vernietigende analyse van de moderne vrouwenbeweging. Ze verwijst naar het feit dat in tal van sectoren vrouwen nog steeds niet aan de bak komen. Denk aan de kerk waar een achtenzeventigjarige bekrompen aartsconservatief paus werd. Ze verwijst naar Arabische landen waar vrouwen behandeld worden als minderwaardige burgers terwijl westerse leiders dat land als hun ‘bondgenoot’ beschouwen. Ze verwijst ook naar Amerika waar religie vaak belangrijker wordt geacht dan wetenschap en waar vrouwen opnieuw een tweederangsrol vervullen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vruchtbare dochters als potentiële Eva’s - Sarah Dunant - vrijdag 18 december 2009
Als je eind zestiende eeuw een dochter wou uithuwen, diende je een bruidschat te betalen. Door de economische explosie van die tijd, was die bruidschat astronomisch hoog, waardoor het praktisch onmogelijk was om er voor al je dochters eentje op tafel te leggen. De seksualiteit van al die vruchtbare dochters diende echter aan banden gelegd te worden, want in de visie van die tijd waren dat allemaal potentiële Eva’s, die de mannen naar het verderf zouden leiden. In plaats van de mannen te gebieden hun materiaal in hun broek te houden, koos men voor het opsluiten van de jonge vrouwen. Zij gingen naar het klooster en trouwden met Jezus. Interview door Marnix Verplancke.
Post mortem. Gesprekken in het vagevuur - A.J. Dunning -
Rond de tafel zitten Erasmus, Montaigne, Darwin, Tsjechov en Camus. Ze zijn allemaal in het vagevuur terecht gekomen. Net zoals de meeste mensen zijn ze immers te goed voor de hel en te slecht voor de hemel. Om de tijd te korten voor ze het paradijs binnentreden voeren ze discussies over hun ervaringen met hoofdzonden als hoogmoed, afgunst, boosheid, luiheid, gierigheid en lust. Soms komt een ervaringsdeskundige meespreken zoals Che Guevara, John Rockefeller, Pius XII en Marilyn Monroe. Zo ontstaat er tussen mensen en tijden een boeiend gesprek over schuld en boete, loutering en geluk, leven en dood, goed en kwaad.
Arthuro d’Alberti - Jessica Durlacher - vrijdag 02 juni 2006
Wie is je grootvader? Het is een vraag die velen zich stellen, vooral diegenen die hem weinig of nooit gekend hebben. Nog meer dan ouders vormen grootouders immers de brug naar het verleden, naar die onvoorstelbare tijd toen alles anders was. De tijd van de eerste auto’s, de eerste elektriciteit, de eerste winkels, de eerste consumptiegoederen en natuurlijk de oorlogen, de Grote Oorlog en de Tweede Wereldoorlog die niemand onberoerd lieten. De Nederlandse romancière en columniste Jessica Durlacher schreef een prachtig boekje over haar grootvader Arthur die ze nooit persoonlijk gekend heeft. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De begraafplaats van Praag - Umberto Eco - vrijdag 18 februari 2011
In Umberto Eco’s nieuwste roman, De begraafplaats van Praag, staan de valse Protocollen van de Wijzen van Zion centraal. Meer zelfs, hij voert er de auteur van dat schandelijk stukje haatproza in op. De man in kwestie is Simone Simonini, genoemd naar Simon van Trente, de martelaar die als kind door Joden werd geroofd en vermoord, waarna ze zijn lijk in stukken sneden en zijn bloed gebruikten voor religieuze riten. Met zo’n naam kun je natuurlijk niet anders worden dan een Jodenhater, al heeft hij voor de rest van de mensheid amper betere gedachten in petto. Duitsers vindt hij bijvoorbeeld beneden alles. Recensie door Marnix Verplancke.
Zeitoun - Dave Eggers - zaterdag 06 maart 2010
Toen bleek dat de orkaan Katrina geen doetje was en hij recht op New Orleans afraasde besliste Kathy om de stad te verlaten en landinwaarts te trekken. Zeitoun wou echter achterblijven om zijn eigendommen in de gaten te houden en zijn klanten te helpen met het beveiligen van hun huis. De schade veroorzaakt door de orkaan bleek achteraf nogal mee te vallen, stelde Zeitoun vast, tot een dag later de dijken sprongen en New Orleans overstroomde. Zeitoun nam zijn kano, begon door de straten te varen en achtte het zijn goddelijke plicht om ieder levend wezen dat in nood verkeerde te helpen. Recensie door Marnix Verplancke.
De achterkant van de Amerikaanse droom - Barbara Ehrenreich - vrijdag 20 mei 2005
Barbara Ehrenreich gaat aan de slag als serveerster in Florida, als werkster in Maine en als winkelbediende in Minnesota. Steeds opnieuw leert ze mensen kennen die hun leven doorbrengen in de toestand in welke zij zich kunstmatig heeft gebracht. Allemaal mensen die er op hun minst twee laagbetaalde jobs op nahouden om de eindjes aan elkaar te kunnen knopen. En het is niet omdat ze wild doen of niet met geld kunnen omgaan. Aan zeven dollar per uur - bruto of netto blijkt hetzelfde te zijn - kom je nauwelijks rond, zeker niet als de huren waanzinnig hoog liggen - 625 dollar per maand, exclusief water en gas, voor een woonwagen in een achterbuurt.
Lenteriten - Modris Eksteins - vrijdag 30 april 2004
De 20ste eeuw, die zo hoopvol begon met de wereldtentoonstelling in Parijs, ontspoorde in een van de meest gruwelijke van de menselijke geschiedenis. Daarvoor staan Ieper, Neurenberg, Guernica, Kolyma, Auschwitz, Dresden, Hirosjima, Tjernobyl en Sarajevo symbool. Wie de oorzaken hiertoe beter wil begrijpen kan niet voorbij aan de Eerste Wereldoorlog. Over het ontstaan van de nieuwe tijd schreef de Canadese historicus Modris Eksteins het indrukwekkende boek Lenteriten. Eksteins concentreert zich hierbij niet zozeer op de economische en politieke factoren maar wel op culturele en technologische gebeurtenissen.
Op de loop. Een Letse familiekroniek - Modris Eksteins - vrijdag 05 mei 2006
Het nationalisme, het communisme, het fascisme en het religieus fanatisme vormden het vergif voor de twintigste eeuw. In zijn boek Op de loop. Een Letse familierubriek laat Mordis Eksteins zien hoezeer dit gif zijn Letse landgenoten beïnvloedde. Het resultaat is een verpletterend en tragisch relaas van wreedheid, haat en moord in een van de meest getroffen Europese regio’s in die vreselijke eeuw. Het Balticum vormde immers het toneel van dramatische gebeurtenissen. Aan de hand van zijn familiegeschiedenis beschrijft de auteur sereen maar met oog voor detail de groeiende wederzijdse wrok tussen nationalisten, communisten en fascisten.
Minnares van de duivel - Naima El Bezaz - vrijdag 14 mei 2004
De van oorsprong Marokkaanse schrijfster Naima El Bezaz (1974) schreef haar debuut op 21-jarige leeftijd en was daarmee een van de eerste migrantenschrijvers die van zich liet horen. Het boek was meteen een hype en kreeg daarvoor de IBBY-prijs. Ruim zes jaar later publiceerde ze haar verhalenbundel Minnares van de duivel. Was haar debuut, De weg naar het noorden, nog een wat simpel verhaal over problemen van illegalen, in Minnares van de duivel ontpopt ze zich tot een echte vertelster met een interessant verhaal.
De weg naar het noorden - Naima El Bezaz - vrijdag 13 februari 2004
Het probleem van de asielzoekers is brandend actueel, zowel in Vlaanderen als in Nederland. De redenen waarom zoveel mensen hun land van herkomst verlaten om zich in het ‘rijke Westen’ te vestigen zijn gekend. Extreme armoede, werkloosheid, slechte huisvesting en vooral een totaal gebrek aan perspectief sporen steeds meer mensen uit Oost-Europa, Noord-Afrika en zelfs het verre Azië aan om naar onze contreien te vluchten. Over deze problematiek verscheen de indrukwekkende roman De weg naar het Noorden van de Marokkaanse schrijfster Naima El Bezaz die al jaren in Nederland woont.
Het gelukssyndroom - Naima El Bezaz - vrijdag 10 oktober 2008
Twee jaar geleden stelde Naima El Bezaz nog vol ambitie, levensmoed en strijdlust haar roman De verstotene voor op Het Andere Boek in Antwerpen. Daarin beschreef ze het lot van een jonge vrouw die zich nergens thuis voelt en botst met de groepsdruk die binnen heel wat allochtone gezinnen nog steeds bestaat. Hoe meer moslimvrouwen op hun vrijheid staan, hoe meer de orthodoxe moslimmannen aanvoelen dat ze hun dominante positie verliezen. Daarom gaan die mannen zo heftig tekeer en wensen ze boeken als die van Naima El Bezaz, en de schrijfster zelf, op de brandstapel. En dat is ook bijna gebeurd. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het gelukssyndroom - Naima El Bezaz -
Twee jaar geleden stelde Naima El Bezaz nog vol ambitie, levensmoed en strijdlust haar roman <I>De verstotene</I> voor op Het Andere Boek in Antwerpen. Daarin beschreef ze het lot van een jonge vrouw die zich nergens thuis voelt en botst met de groepsdruk die binnen heel wat allochtone gezinnen nog steeds bestaat. Hoe meer moslimvrouwen op hun vrijheid staan, hoe meer de orthodoxe moslimmannen aanvoelen dat ze hun dominante positie verliezen. Daarom gaan die mannen zo heftig tekeer en wensen ze boeken als die van Naima El Bezaz, en de schrijfster zelf, op de brandstapel. En dat is ook bijna gebeurd. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De verstotene - Naima El Bezaz - vrijdag 03 november 2006
Niets is erger dan ‘verstoten’ te zijn. Het gebeurde in de loop van de geschiedenis met tal van groepen, zoals de zwarten, de indianen, de aboriginals, de joden, de homoseksuelen en de vrouwen. Ze werden verstoten omdat ze niet pasten in het wereldbeeld van hen die de macht in handen hadden. Daartegen ontstond in de vorige eeuw een sterke emancipatiebeweging die op het einde van de jaren zestig culmineerde in de strijd tegen de segregatie van de zwarten in de Verenigde Staten en Zuid-Afrika, tegen de diverse vormen van kolonisering, en vooral tegen de onderdrukking van vrouwen. Toch zijn heel wat mensen hier nog niet aan toe. Vooral allochtone vrouwen blijven onderworpen aan culturele en religieuze bepalingen die hen ondergeschikt maken aan mannen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vinexvrouwen - Naima El Bezaz - vrijdag 26 november 2010
El Bezaz schetst treffend de tragische kanten binnen haar kunstmatige Vinexwijk. Zoals het groot aantal echtscheidingen, de vele zelfmoorden, het drugsgebruik en vooral de anonieme en saaie levens. In tal van kleine portretjes legt ze de grote problemen van de multiculturele gemeenschap bloot. En die problemen zijn niet zwart/wit, ze stoelen doorgaans op vooroordelen, wantrouwen en een gebrek aan empathie. Met Vinexvrouwen levert El Bezaz opnieuw een opmerkelijk boek af dat heel wat lezers zal irriteren omdat ze hen een spiegel voorhoudt. Zowel autochtonen als nieuwkomers moeten het daarbij ontgelden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De dramademocratie - Mark Elchardus - vrijdag 17 januari 2003
Burgers worden consumenten. De globale economie ontwricht en verplaatst mensen als vee of koopwaar. Met het ongenoegen en de verzuring die daaruit voortvloeien, mag de dramapolitiek op haar theatrale en mediagenieke wijze omgaan. Een betere weg naar het populisme is haast niet te plaveien, aldus de auteur die met De dramademocratie zijn derde boek in één jaar tijd uitgeeft. Elchardus vertrekt van het wantrouwen van de mens tegenover de belangrijkste instellingen van de overheid en de politiek. Maar in zijn boek demonstreert hij zelf een groot wantrouwen tegenover de mens.
De first lady van Georgië - Sandra Elisabeth Roelofs - vrijdag 06 mei 2005
Georgië kende van de elfde tot de dertiende zijn gouden eeuw, maar daarna ging het ten onder door de Mongoolse invallen. De val van Byzantium in 1453 sneed het land af van Europa waardoor het de Renaissance en de Verlichting misliep. Later kwam het land onder controle van de Russische tsaren en werd het een onderdeel van de Sovjet-Unie. Pas na de val van de Muur en de ineenstorting van het communisme werd het op 9 april 1991 opnieuw een onafhankelijke staat. De belangrijkste politicus van die tijd werd Eduard Sjevardnadze die jarenlang de steun genoot van de westerse machtsleiders. Maar toen begon de opmars van Misja, de man van Sandra Roelofs.
The Gods that Failed - Larry Elliott and Dan Atkinson - vrijdag 12 december 2008
De Britse jounalisten Larry Elliott en Dan Atkinson willen met The Gods that Failed: how blind faith in markets has cost us our future korte metten maken met het ongebreidelde kapitalisme. In hun onderzoek naar de oorzaken van de huidige kredietcrisis stuitten ze op zo'n blind geloof in globalisering, privatisering en ‘financialisering’, dat ze dachten dat ze met goden van doen hadden. Teruggrijpend op de Griekse mythologie zagen ze in het financiële district van Londen en Wallstreet de berg Olympus, het huis van deze goden. Net als Zeus, Hera en Poseidon eisten deze nieuwe goden offers en volledige gehoorzaamheid. Recensie door Paul Teule.
Het Duitse jodendom voor 1933 - Amos Elon - vrijdag 09 mei 2003
In zijn boek Het Duitse jodendom voor 1933 beschrijft Amos Elmon de moeizame emancipatie van de joodse bevolking in Duitsland tussen 1743 en 1933. Hij formuleert ook een aantal scherpe waarnemingen en paradoxen. Zoals de grote aandacht die Duitsers en joden hadden voor Kultur, waarin ze succesvoller waren dan in politiek, en het feit dat beide groepen van anderen op bewondering en afkeer konden rekenen. Het is in elk geval opvallend hoe de hoogtepunten van de Duitse culturele en wetenschappelijke ontplooiing gepaard gingen met een toenemende joodse emancipatie en participatie.
Het Dwaallicht - Willem Elsschot - vrijdag 09 februari 2007
De conversaties over godsdienst en politiek tussen het hoofdpersonage Frans Laarmans en drie ‘zwartjes’ zijn educatiever dan de beste universitaire les antropologie. Dit boek zet de lezer een bril op waardoor onze eigen religieuze en politieke gebruiken als vreemd worden aanzien. Zonder één stap te zetten biedt Willem Elsschot ons de kans onze blik te verruimen en over de muren van onze eigen culturele gemeenschap heen te kijken. In een tijd waar sommige mensen ‘dwalen’ en niet wensen te huwen voor een schepen met een donkere huidskleur, biedt dit boek ‘licht’. Het lezen van dit boek kan niet genoeg aangemoedigd worden. Recensie door Yannick Ottoy.
Wegsturen of binnenlaten? - Piet Emmer en Hans Wansink - vrijdag 25 november 2005
Emmer en Wansink kiezen duidelijk voor een arbeidsmigratie waarbij alleen diegenen die een bijdrage kunnen leveren aan de economie van het ontvangende land legaal kunnen binnenkomen. Daarbij kijken ze vooral naar de Oost-Europese arbeiders en vakmensen. Ze vinden dat de Nederlandse overheid een grote fout heeft gemaakt door aan de immigratie van Oost-Europeanen een maximum te verbinden en te eisen dat hun intrede niet één Nederlander werkloos zou maken. ‘Daardoor hebben we een kans gemist om de beste Oost-Europese immigranten aan Nederland te binden’, zo schrijven ze. Landen als de VS, Canada en zelfs Duitsland doen het beter.
Gedwongen tot weerbaarheid - Sylvain Ephimenco -
Een van de meest kritische stemmen in het huidige politiek-maatschappelijke debat in Nederland is Sylvain Ephimenco. Hij werd geboren in Algerije, werkte jarenlang als Benelux-correspondent voor het Franse linkse dagblad Libération, schreef de romans Façades en Blauwe Nachten en de essaybundel Het Land van Theo van Gogh en is momenteel columnist voor de krant Trouw. Sinds de aanslagen van 11 september 2001 volgt hij de explosieve ontwikkelingen in Nederland en de rest van de wereld. De chronologisch gebundelde columns lezen als een dagboek over de impact van het moslimfundamentalisme en diens poging om de islam in gijzeling te nemen.
Het land van Theo van Gogh - Sylvain Ephimenco - vrijdag 03 december 2004
Sylvain Ephimenco schets een goed beeld van de groeiende kloof tussen de cultuurrelativistische elite en de gewone man in de straat die zijn buurt, doorgaans in grotere steden, zag veranderen maar nergens terecht kon met zijn klachten. Die gewone mensen zagen de toenemende vervuiling, de onverschilligheid en vooral de onveiligheid rondom hem toenemen maar hoorden hun politieke leiders zeggen dat het allemaal zo’n vaart niet liep, dat het om ‘subjectieve’ gevoelens ging en dat ze als blanke burgers niet te klagen hadden. Tegelijk hielden diezelfde leiders de nieuwkomers voor dat ze zich niet echt moesten aanpassen aan de Nederlandse normen en waarden.
Avonturen van een Nederbelg - Derk-Jan Eppink - vrijdag 22 oktober 2004
Derk-Jan Eppink is een Nederlandse journalist die er bewust voor koos om zijn vak uit te oefenen in België. Hij ruilde zijn baan bij NRC Handelsblad voor De Standaard en viel in Vlaanderen snel op door zijn scherpe pen en zijn ongezouten mening op televisie. In 1998 schreef hij een eerste boek onder de titel Vreemde buren. Over politiek in Nederland en België, waarin hij zijn twee vaderlanden met elkaar vergeleek. Nu is er Avonturen van een Nederbelg. Een Nederlander ontdekt België. Het is een grappig boek waarin Vlamingen veel van zichzelf zullen herkennen en zeker die Vlaamse politici waarmee de auteur een soort van haat-liefdeverhouding heeft.
De Turkenkrijg - Desiderius Erasmus - vrijdag 17 maart 2006
De kerngedachte die Erasmus in De Turkenkrijg formuleert, is dat de macht van Turken het gevolg is van politieke verdeeldheid in West-Europa, maar ook en vooral van een decadent en futloos geworden christendom dat de kracht mist om de islam in spiritueel opzicht het hoofd te bieden. Erasmus keert zich dus niet zozeer tegen de oorlog en de goddeloze Turken, maar verwijt zijn christelijke medemensen te weinig te geloven waardoor ze niet langer kunnen rekenen op Gods zegen voor de overwinning. Een overwinning die volgens de auteur absoluut noodzakelijk was, wilde men de ‘beschaving’ redden.
Het verbod vlees te eten - Desiderius Erasmus - vrijdag 23 mei 2008
De praktijk van het vasten en van het verbod om vlees te eten was eeuwenlang een gebruikelijke praktijk binnen de katholieke kerk. Dit werd niet alleen opgelegd door het canonieke bepalingen maar kon ook uitgebreid worden door bisschoppen binnen hun bisdom. In zijn traktaat Het verbod vlees te eten verzette Erasmus zich tegen die uitgebreide regelgeving van de katholieke kerk, in het bijzonder het verbod om gedurende 150 dagen van het kerkelijk jaar vlees te eten. Zijn pleidooi om dit verbod af te zwakken was niet zonder eigenbelang. Het verbod om vlees te eten beschouwde Erasmus als een aanslag op zijn labiele gezondheid. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het ongeloof - Elsbeth Etty - vrijdag 18 januari 2008
De bescherming van de rechten van het individu lijkt wel hét leidmotief van Etty. Zo keert ze zich tegen de Amerikaanse politiek om in de strijd tegen de terreur bepaalde rechten en vrijheden op te offeren. Natuurlijk heeft ze geen enkel begrip voor terroristen en hun wandaden, maar dat mag niet leiden tot een inperking van de rechtsstaat. Macht en vooral machtsmisbruik zijn in haar ogen verwerpelijk en dat laat ze ook blijken. Steeds opnieuw pleit ze voor het recht van elke mens om op te komen voor zichzelf, zoals Ayaan Hirsi Ali deed. En ze hoopt dat het publiek dit niet alleen begrijpt maar ook mee actief ondersteunt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De kracht van de rede - Oriana Fallaci - vrijdag 10 juni 2005
Twee jaar terug publiceerde Oriana Fallaci het ophefmakende boek De woede en de trots waarin ze meedogenloos inhakte op de ware bedoelingen van de islam en de moslims die naar Europa en de VS kwamen. De auteur kreeg een lawine van kritiek over haar en doodsbedreigingen. In plaats van zich terug te trekken in de luwte schreef ze een soort postscriptum dat uitgroeide tot een nieuw boek onder de titel De kracht van de rede. Daarin schetst Oriana Fallaci een vernietigend beeld van wat zij de ‘Brand van Troje noemt’, ofwel van een Europa dat naar haar idee het oude Europa niet meer is: het is inmiddels veranderd in Eurabia, een kolonie van de islam.
De woede en de trots - Oriana Fallaci - vrijdag 04 oktober 2002
De aanslagen van 11 september hebben heel wat losgemaakt. In haar boek De woede en de trots verklaart de Italiaanse schrijfster Oriana Fallaci de islam de oorlog. Het is één grote emotionele, verwijtende en vernietigende aanklacht tegen de islam en tegen al de 'nuttige idioten', de zogenaamde Krekels van de progressieve pers, die in naam van een misbegrepen tolerantie de waarheid niet durven zeggen. Op een polemische manier verwijt ze de westerse intellectuelen blindheid, onverschilligheid, zelfs lafheid omdat ze het gevaar van het moslimfundamentalisme weigeren onder ogen te zien of vanuit een vorm van politieke correctheid al te zeer relativeren.
1302-1585-1830 - Rolf Falter en anderen - vrijdag 13 januari 2006
Naar aanleiding van 175 jaar België en 25 jaar federalisme (het zelfbestuur voor Vlaanderen, Brussel, Wallonië en de Duitstaligen) in 2005 verscheen een trilogie over memorabele gebeurtenissen uit de geschiedenis van de Benelux. 11 juli 1302 is in Nederland het minst bekend. Toen won een min of meer Vlaams leger bij Kortrijk de Guldensporenslag tegen de Franse koning en behoedde het rijke Vlaanderen zo voor aanhechting bij Frankrijk. Grotendeels ten minste, want rond 1668/78 annexeerde Lodewijk XIV het huidige Frans-Vlaanderen. De slag gaf 700 jaar lang aanleiding tot allerlei heroïsche verhalen, liederen en mythes, vooral in de 19de eeuw.
Ongeloof’ - Nigel Farndale - vrijdag 28 januari 2011
Naast romancier is Nigel Farndale een bekend journalist, werkzaam voor The Sunday Times en auteur van gevierde interviews met grootheden als Mick Jagger, Woody Allen, de Dalai Lama, Price Charles en Hillary Clinton. Gaat zo iemand de religieuze toer op? Niet echt zo blijkt, want in zijn boek staat God niet centraal, maar wel de menselijke geest die zichzelf graag voor het lapje houdt. Parallel met Daniels verhaal brengt Farndale immers dit van zijn overgrootvader Andrew die in de Ieper Salient een nog duisterder versie van Daniels psychologsche crisis doormaakte, wat de beste pagina’s van het boek oplevert. Recensie door Marnix Verplancke.
Mussolini. Een nieuwe visie - Nicholas Farrell - vrijdag 21 oktober 2005
Mussolini greep de macht niet met geweld, hij kreeg ze en kreeg ook de steun van heel de bevolking. Zijn fascisme was geen schepping van de industrie, maar van figuren die een socialistisch of syndicalistisch verleden hadden. Farrell beweert ook dat Mussolini nooit opdracht gaf tot geweld of tot politieke moorden zoals op socialistisch voorman Matteotti of de gebroeders Rosselli. Er zijn inderdaad geen bewijzen, maar de straffen voor de daders waren te licht. Farrell uit ook weinig kritiek op de vele oorlogen van Mussolini, waarmee hij honderdduizenden doden op zijn geweten heeft in Italië en in de landen die door Italië aangevallen of bezet werden.
Geert Wilders. Tovenaarsleerling - Meindert Fennema - vrijdag 18 maart 2011
Een cruciaal element in het gedachtegoed van Wilders is zijn pleidooi voor de versterking van de Nederlandse nationale identiteit. Net zoals andere nationalisten deelt hij de burgers dan ook op in ‘goede’ en ‘slechte’ Nederlanders. Het is tegen deze praktijk dat Mario Vargas Llosa regelmatig uitspreekt omdat hij achter elk pleidooi voor een groepsidentiteit een aanval ziet op de individuele vrijheid. In die zin staan de ideeën van nationalisten zoals Wilders haaks op de kernwaarden van het liberalisme waarin niet een geloof, een gemeenschap of een volk centraal staat, maar wel de vrijheid van het individu. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vaticanië - Stijn Fens - vrijdag 15 april 2011
Als journalist van de KRO en RKK had Stijn Fens de kans om de paus en zijn gevolg van nabij gade te slaan. Die staat aan het hoofd van een wereldomvattende organisatie met meer dan 5.000 bisschoppen die hem absolute gehoorzaamheid verschuldigd zijn. Daarbij beschikt hij over een absolute macht zowel op wettelijk, uitvoerig als rechterlijk vlak. Of anders gezegd: niemand kan en mag hem tegenspreken, want de paus wordt beschouwd als de vertegenwoordiger van God op aarde. Hij heeft het laatste woord, en beroep tegen zijn uitspraken is volgens het canoniek recht niet mogelijk. Recensie door Dirk Verhofstadt.
War of the World - Niall Ferguson - vrijdag 20 april 2007
Volgens de vooraanstaande historiograaf Jay Winter kan geschiedschrijving aan het begin van de éénentwintigste eeuw enkel nog een pessimistische toon aanslaan. De oorlogen en conflicten tijdens de afgelopen honderd jaren waren zo bloedig en zo omvangrijk dat het onmogelijk is om nog positief te zijn over het verleden. Historici kunnen alleen nog maar terugblikken met een grote mate van nederigheid. Voor triomfalistische geschiedschrijving is er geen ruimte meer. Het boek War of the World. History’s Age of Hatred van de Britse historicus Niall Ferguson is hier een uitstekend voorbeeld van. Recensie door Christophe Andrades.
De naamlozen - Joshua Ferris - vrijdag 18 maart 2011
De naamlozen is een zeldzaam aangrijpend boek waarvan we niet goed begrijpen waarom het in de VS zo’n immens succes is geworden. Met zijn nimmer aflatende zwartgalligheid en zijn unieke combinatie van kilte en sarcasme doet het immers heel erg Europees aan. Tim laveert de hele roman lang op de rand van de zelfmoord en ieder lichtpuntje wordt al na een paar pagina’s in duisternis gesmoord. Er is geen manier om te ontkomen aan het lot in deze ondergangsfabel. Misschien appelleert het boek wel aan de doomsfeer die in bepaalde Amerikaanse milieus na drie jaar crisis een modus vivendi is geworden. Recensie door Marnix Verplancke.
Beginnen met filosofie - Luc Ferry - vrijdag 25 januari 2008
Als seculiere humanist wil Ferry eerder filosoferen dan geloven. ‘Het beeld van een God die als een vader voor zijn kinderen zou zijn, is te mooi en al even weinig geloofwaardig. Hoe is dit beeld te rijmen met de onverdraaglijke herhaling van slachtingen en rampen waaronder de mensheid gebukt gaat,’ zo vraagt de auteur zich af, en hij verwijst naar de gruwelijkheden in Auschwitz, Cambodja en Rwanda. Door heel de geschiedenis heen hebben mensen zich nochtans onderworpen aan allerlei goden. Pas in de vijfde eeuw voor Christus kwam daar verandering in toen de burgers van Athene volksvergaderingen hielden om in het openbaar te discussiëren. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Hitlers laatste dagen - Joachim Fest - vrijdag 14 februari 2003
Hitler bracht de laatste dagen van zijn leven door in zijn bunker in Berlijn. Historicus Joachim Fest, die eerder naam maakte met zijn indrukwekkende biografieën over Hitler en Speer, beschrijft in dit boek de onafwendbare ondergang van het Derde Rijk met veel gevoel voor nuance en inlevingsvermogen. Nooit eerder werd de dramatische laatste fase van de oorlog zo indringend beschreven - van de spookachtige slag om Berlijn tot Hitlers zelfmoord. Fest werpt hierbij nieuwe, intrigerende vragen op en laat een tijd herleven die nog altijd van immens belang is.
Onbeantwoorde vragen - Joachim Fest - vrijdag 03 maart 2006
In overleg met Hitler tekende Albert Speer de plannen voor Germania, de nieuwe naam voor Berlijn die de Führer in gedachten had als de Duitsers de oorlog eenmaal gewonnen hadden. Het moest de nieuwe, glorieuze hoofdstad van Europa worden. Daarvoor zou een groot deel Berlijn gesloopt worden waarna er een enorme boulevard aangelegd zou worden met gigantische gebouwen ter ere van de nazi’s. Berlijn werd in puin gelegd, maar niet zoals Speer zich had voorgesteld. Zijn carrière liep tumultueus. Eerst een stijle opgang als architect, dan minister van bewapening, en tenslotte beschuldigde op de Neurenbergse processen, de enige die schuld bekende.
Ik niet. Herinneringen aan een jeugd - Joachim Fest - vrijdag 08 februari 2008
De vader van Joachim Fest heeft nooit toegegeven aan de totalitaire lokroepen die zoveel anderen hadden verleid. ‘De les van de nazi-jaren luidde voor mij: de heersende opinie weerstaan en er niet eens gevoelig voor zijn. Zo had het communisme me nooit serieus in verleiding gebracht, zoals het dat veel gerespecteerde en in een enkel geval zelfs bevriende tijdgenoten, althans voor korte tijd wel had gedaan’, aldus de auteur. Hieruit blijkt de innige overtuiging van Fest dat geen enkel totalitair systeem deugt. Het verhaal over zijn vader is in die zin een verademing omdat ze haaks staat op de talloze verhalen van Duitsers die zich conformeerden aan het nationaal socialisme. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Tijdverspilling - Paul Feyerabend - vrijdag 07 maart 2008
Paul Feyerabend was een van de meest originele en invloedrijke intellectuelen van de tweede helft van de twintigste eeuw. De filosoof voltooide zijn autobiografie Tijdverspilling pas enkele weken voor zijn dood in 1994. Het is een merkwaardig boek waarin de auteur terugblikt op zijn jeugd, zijn ervaringen als onderofficier in het Duitse leger aan het Oostfront, zijn liefde voor de muziek (hij wou in feite operazanger worden), zijn ontmoetingen met de grote denkers van zijn tijd waaronder Wittgenstein, Brecht, von Hayek, Popper, Bohr, Kuhn en Lakatos, zijn vele liefdesaffaires en zijn buitengewone academische carrière. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Fluisteraars. Leven onder Stalin - Orlando Figes - vrijdag 21 december 2007
Orlando Figes laat duidelijk zien welke meedogenloze dynamiek kenmerkend was voor de Sovjet-Unie van de jaren twintig en dertig, en dat dit niet eeuwig zo door kon gaan. Hij doet dat niet door in detail de besluitvorming en ideologische motivatie te beschrijven, maar door zich te richten op de het dagelijks leven van de sovjetburgers. De controle door het systeem – de geheime politie, de verklikkers, de kampen – was één aspect van het leven in de Sovjet-Unie, maar dat was slechts een middel om de mensen los te rukken uit hun sociale netwerken en mee te sleuren in de kolkende maalstroom die moest leiden tot de socialistische heilstaat. Recensie door Rob Hartmans.
Fluisteraars. Leven onder Stalin - Orlando Figes - vrijdag 10 oktober 2008
Fluisteraars handelt over het dagelijks leven in de Sovjet-Unie vanaf de jaren twintig tot Stalins dood in maart 1953 en de eerste jaren daarna. Aan bod komen niet alleen de directe slachtoffers van de terreur, de mensen die jaren in de werkkampen van de ‘Goelag’ vertoefden of na hun arrestatie (en marteling) werden geëxecuteerd, maar ook de ‘indirecte’ slachtoffers: de vrouwen en kinderen van de politieke gevangenen en geëxecuteerden alsmede al diegenen die zo op het eerste oog geen haar werden gekrenkt maar die wel dienden als proefkonijnen in het grote socialistische experiment tot vorming van een nieuwe maatschappij en een nieuwe mens. Recensie door Patrick van Schie.
Fluisteraars. Leven onder Stalin - Orlando Figes -
Fluisteraars handelt over het dagelijks leven in de Sovjet-Unie vanaf de jaren twintig tot Stalins dood in maart 1953 en de eerste jaren daarna. Aan bod komen niet alleen de directe slachtoffers van de terreur, de mensen die jaren in de werkkampen van de ‘Goelag’ vertoefden of na hun arrestatie (en marteling) werden geëxecuteerd, maar ook de ‘indirecte’ slachtoffers: de vrouwen en kinderen van de politieke gevangenen en geëxecuteerden alsmede al diegenen die zo op het eerste oog geen haar werden gekrenkt maar die wel dienden als proefkonijnen in het grote socialistische experiment tot vorming van een nieuwe maatschappij en een nieuwe mens. Recensie door Patrick van Schie.
De wijsheid van liefde - Alain Finkielkraut - vrijdag 11 maart 2005
In zijn boek De wijsheid van de liefde uit 1984 overdenkt Finkielkraut de relatie tot de medemens in navolging van zijn leermeester Emmanuel Levinas. Deze relatie wordt niet bepaald door strijd, zoals de existentialisten meenden; evenmin door idyllische roes, zoals de romantici dachten, maar door zorg voor de Ander. Onttrekken we ons aan die zorg, dan verzinkt ons bestaan in leugenachtigheid. Finkielkraut past deze stellingname toe op het heden. Ideologieën van links zowel als rechts hebben zich ontpopt als de ergste vijanden van de ethiek, omdat zij de zorg voor de Ander hebben misbruikt als denkmantel voor brute vormen van onderdrukking en machtsmisbruik.
Le présent imparfait - Alain Finkielkraut - vrijdag 13 juni 2003
De altijd weerbarstige Franse filosoof Alain Finkielkraut schreef in 2002 verschillende stukjes, telkens met de datum van een dag van dat jaar, bijeen tot een boek. Sommige bevatten spitsige ideeën en laten onvermoede hoekjes van de werkelijkheid zien. Andere zijn hermetisch of vergezocht. Hij heeft het ondermeer over het proces tegen de Franse oorlogsmisdadiger Maurice Papon, de Belgische genocidewet, Martin Heidegger en het wangedrag van allochtone jongeren. Finkielkraut houdt er nog steeds van om te provoceren en in te gaan tegen de tendenzen van zijn tijd.
Het Wal-Mart effect - Charles Fishman - vrijdag 16 februari 2007
Charles Fishman maakt constant de verbinding tussen de lage prijzenstrategie van Wal-Mart en de ruime maatschappelijke effecten, die vaak onderbelicht blijven. Om die lage prijzen voor de consument te blijven garanderen, moet steeds meer gedrukt worden op de kosten. Vroeg of laat zijn er geen efficiënties meer uit de leveringsketen te wringen. Dan kunnen er geen centen meer worden bespaard door middel van een slimmere distributie of goedkopere verpakkingen. Uiteindelijk is er nog maar een manier om de kosten te reduceren: de productie verplaatsen naar lageloonlanden, waar minder strenge eisen worden gesteld en minder overhead nodig is. Recensie door Fons Van Dyck.
De opkomst van de creatieve klasse - Richard Florida -
Richard Florida beweert in zijn boek dat we in de jaren ’90 de opkomst hebben kunnen meemaken van een nieuwe sociale klasse: namelijk de creatieve klasse. Ze is wat de aristocratie was voor het ancien régime en de bourgeoisie voor het industriële tijdperk. De creatieven zijn die mensen die met creativiteit hun boterham verdienen. Zij zijn de motor van de economische groei en welvaart geworden. Is creativiteit en innovatie dan niet altijd al de motor van economische groei en verandering geweest? Uiteraard. Maar wat we nu vaststellen in het creatieve tijdperk is dat die creativiteit niet langer de externe noodzakelijke impuls is, maar de regel.
Afscheid van Magritte. Over het oude en nieuwe Wallonië - Guido Fonteyn - vrijdag 04 februari 2005
Het Wallonië van Magritte was welvarend, maar het Wallonië waarvan Guido Fonteyn afscheid wil nemen, is dat van de jaren ’60 tot ’90, waarin de welvaart schaars was en waarin demagogen zoals José Happart de schuld voor het verval op Vlaanderen schoven, hoewel dat gewest jaarlijks miljarden schonk en schenkt aan het zuiden. Volgens een optimistische Guido Fonteyn ziet de nieuwe generatie Waalse politici en ook de culturele wereld in dat ze fout waren door in blok achter Happart te gaan staan in zijn Voerenescapades en vinden ze nu dat ze de schuld ook bij zichzelf moeten zoeken.
De puinhopen van acht jaar paars - Pim Fortuyn - vrijdag 06 december 2002
Pim Fortuyn was een fenomeen waarmee de Haagse politici niet wisten om te gaan. Ook in de pers werd Fortuyn afgedaan als een rechts politicus, een enge populist of gewoon een warhoofd. Zijn ideeën en standpunten werden uitgespuwd en de focus lag daarbij op zijn uitspraak dat 'Nederland vol is'. Toch ging er in zijn korte politieke loopbaan geen dag voorbij of er werd over hem gesproken.
De verweesde samenleving - Pim Fortuyn - vrijdag 17 januari 2003
Pim Fortuyn eist dat de leidinggevende elites opnieuw streven naar het beeld van de goede herder. Die willen proberen vader en moeder te zijn. Die leiding willen geven in dienstbaarheid en in het besef dat het een uitverkiezing is, een roeping en niet een baan of een functie. We zullen nooit weten in hoeverre Fortuyn dit had kunnen realiseren in de dagdagelijkse politiek. Maar de schokgolf die hij door Nederland en de rest van Europa veroorzaakte doet vermoeden dat hij een gevoelige snaar had aangeraakt bij een groot deel van de burgers.
La dernière utopie - menaces sur l'universalisme - Caroline Fourest - vrijdag 07 mei 2010
In hun strijd tegen het universalisme en voor het vrijwaren van hun macht, proberen integristen van alle pluimage invloedrijke bondgenoten te strikken door beroep te doen op het antiracisme. Zich beroepend op de formule 'baas in eigen huis' hebben de 57 Lidstaten van de OIC (Organisatie van de Islamitische Conferentie), daarin gesteund door China en Cuba, de Raad van de Mensenrechten kunnen manipuleren om op 27 maart 2008 een resolutie aan te nemen tegen 'belediging van de godsdienst'. Die alarmerende ontwikkeling in de VN-organisatie heeft vooral bij de democraten in de moslimlanden voor heel wat onrust gezorgd. Tekst door Erik Willaert.
Kritische Reflecties over alternatieve geneeswijzen - Norbert Fraeyman - vrijdag 01 april 2011
De auteur erkent dat alternatieve therapieën in enkele specifieke omstandigheden een bijdrage kunnen leveren aan het genezingsproces als ze op verantwoorde en doordachte wijze worden ingezet. Het hele boek ademt een sfeer van bruggen bouwen uit, en dat is meer dan welkom in het debat rond alternatieve geneeswijzen. Temeer daar de auteur ondubbelzinnig duidelijk blijft op die punten waar hij onverbiddelijk moet zijn: zeker bij ernstige aandoeningen blijft het immoreel en ontoelaatbaar om een alternatieve therapie met twijfelachtige bewijzen aan te raden wanneer er een reguliere therapie met bewezen werking voorhanden is. Recensie door Pieter Peyskens.
De smaak van ongelijkheid - Tarik Fraihi - vrijdag 29 oktober 2004
Tarik Fraihi is een filosoof en docent aan de EHSAL die werkt op de studiedienst van de Vlaamse socialistische partij. Zijn visie op het gevoerde beleid inzake vreemdelingen is bijzonder scherp: het minderhedenbeleid is een klungelbeleid. Er was de voorbije jaren te veel betutteling en te weinig aandacht voor een actief en evenwaardig burgerschap, aldus de auteur, die meer ziet in de aanvaarding van enkele basiswaarden met gelijke rechten en plichten voor iedereen. Daarbij moeten we niet langer vasthouden aan het nationaliteitsbeginsel maar opkomen voor een soort mondiaal burgerschap. Het is een Kantiaanse gedachte.
De vijfde revolutie - Lone Frank - vrijdag 29 oktober 2010
Neurologie is een medische specialiteit die zich bezighoudt met de diagnostiek en de behandeling van ziekten van de hersenen, het ruggenmerg en de zenuwen. Het heeft positieve resultaten geboekt in de behandeling van ziektes zoals Parkinson, zware depressies, spierdystrofie en bepaalde hersentumoren. Aan de hand van gesprekken met hersenwetenschappers die actief zijn in de belangrijkste onderzoekscentra, toont Frank dat dit nog maar het prille begin is. We staan aan de vooravond van een heuse revolutie die ons leven zal veranderen. Want door hersenonderzoek krijgen we steeds meer inzicht in de werking van ons brein. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vijftig vragen over antisemitisme - Anne Frank Stichting - vrijdag 13 mei 2005
Uit allerlei studies blijkt intussen hoe slecht het is gesteld met de kennis van de recente geschiedenis in ons onderwijs. Tal van scholieren, zelfs universiteitsstudenten, zijn niet in staat om Adolf Hitler, het nazisme en het antisemitisme exact te duiden. Om het gebrek aan feitenkennis te compenseren publiceerde de Anne Frank Stichting onlangs het boek Vijftig vragen over antisemitisme. Het biedt duidelijke en voor iedereen begrijpbare antwoorden op de meest elementaire vragen die mensen zich stellen over het jodendom, en bevat daarnaast een reeks treffende foto’s en bijkomende achtergrondinformatie. Wat gebeurd is, mag immers nooit worden vergeten.
Wittgenstein - Willem Frederik Hermans - vrijdag 10 oktober 2003
De Tractatus logico-philosophicus van Wittgenstein is het meest merkwaardige boek dat in mijn boekenkast staat. Het bevat een reeks genummerde zinnen waarin de filosoof een volledig beeld op het logische denken tracht uiteen te zetten. Hoezeer hij overtuigd was dat dit beeld ook echt volledig was, blijkt uit zijn zevende en laatste stelling. “Van dat, waarover niet kan gesproken worden, moet men zwijgen.” Over het leven en werk van deze excentrieke Oostenrijkse filosoof schreef Willem Frederik Hermans in de loop van zijn leven een reeks essays die in 1990 werden uitgebracht in een boek onder de eenvoudige titel Wittgenstein.
Nazi-Duitsland en de Joden - Saul Friedländer - vrijdag 30 november 2007
In het Vaticaan wordt hard gewerkt om paus Pius XII zalig en later ook heilig te verklaren. Daarvoor onderzoekt de ‘Congregatie voor zalig- en heiligverklaringen’, die als bij toeval haar kantoren heeft op de Piazza Pio XII, nu de twee voorwaarden waaraan moet worden voldaan: erkenning van de heldhaftigheid van zijn deugden en de goedkeuring van een wonder dat op zijn voorspraak door de Heer is gedaan. Van ‘heldhaftigheid’ is alvast geen sprake, en het grootste wonder blijft waarom de Pius XII gedurende zijn bijna twintigjarige pontificaat, dus ook in de dertien jaar na het einde van de oorlog niet éénmaal de uitroeiing van de Joden heeft aangeklaagd. Recensie door Dirk Verhofstadt.
The world is flat - Thomas Friedman - vrijdag 27 oktober 2006
Thomas Friedman, columnist van The New York times, maakt met The world is flat een ontdekkingsreis door een geglobaliseerde wereld. Volgens Friedman is de aarde plat geworden, omdat het speelveld platter is geworden. Met het speelveld worden hier het geheel van menselijke interacties bedoeld. Bedrijven in bijvoorbeeld India kunnen nu zonder problemen meedingen voor opdrachten in de Verenigde Staten. Individuen hebben nu de kans om op te concurreren met multinationals. Bepaalde taken waar vroeger een gans bedrijf voor nodig was, kunnen door technische ontwikkelingen worden gedaan door een individu, denk bijvoorbeeld maar aan fotobewerking. Recensie door Dries Holvoet.
The Lexus and the Olive Tree - Thomas Friedman - vrijdag 22 november 2002
Thomas Friedman, journalist van The New York Times, probeert in zijn boek The Lexus and the Olive Tree orde te brengen in de globaliseringschaos waarin de grenzen tussen internationale politiek en internationale economie almaar verder vervagen. Friedman profiteert daarbij van zijn gevarieerde journalistieke carrière. Na een lang correspondentschap in het Midden-Oosten leerde hij als economische journalist de financiële markten goed te doorgronden, volgde hij als diplomatieke verslaggever de Amerikaanse buitenlandse politiek op de voet en kan hij nu als commentator zijn kennis goed gebruiken.
De Brand. De geallieerde bombardementen op Duitsland - Jörg Friedrich - vrijdag 28 januari 2005
Dat Hitler en het nazisme onnoemelijk veel leed hebben aangericht, staat beschreven in talloze boeken van prominente auteurs als Primo Levi, Sebastian Haffner, Jean Amery, Ian Kershaw en zovele anderen. Minder gekend en beschreven zijn de misdaden die de geallieerden zelf begingen in hun acties tegen Duitsland. In zijn boek De Brand, De geallieerde bombardementen op Duitsland van 1940 tot 1945 geeft de Duitse historicus Jörg Friedrich een gedetailleerd overzicht van de manier, de functie, het effect, en de doelmatigheid van de Britse en Amerikaanse bombardementen op Duitse steden tijdens de oorlogsjaren.
De staat van verschil. Een kritiek van de gelijkheid - Paul Frissen - vrijdag 01 februari 2008
Hoe gelijker een Staat zijn burgers wil behandelen, hoe meer ze zich bekommert om de ultieme gelijkheid te realiseren onder de burgers onderling, hoe meer ze zich, noodzakelijk, zal gaan moeien met het leven van deze burgers. In de ultieme panoptische maatschappij zal de Staat zijn burgers dan ook in al zijn facetten kunnen controleren. Voor Frissen is gelijkheid dan ook louter en alleen een juridisch begrip, want voor de rest ziet hij in de maatschappij slecht meervoudigheid, ambiguïteit, ongelijkheid en particularisme en deze zaken dienen niet bij het grote huisvuil terecht te komen, maar dienen in wezen gekoesterd te worden. Recensie door Paul De Hert en Michel Huygens.
Angst voor vrijheid - Erich Fromm - vrijdag 08 november 2002
Mensen ontvluchten hun persoonlijke verantwoordelijkheid en daarmee eigenlijk ook hun vrijheid en keuzemogelijkheden. Het is alsof ze bang zijn voor die vrijheid. Deze psychologische ingesteldheid werd aangetoond door Erich Fromm in zijn boek Angst voor vrijheid. Dit boek uit 1941 heeft nog niets aan actualiteitswaarde verloren. Het beschrijft de paradox van de vrijheid die hand in hand gaat met autoritarisme, destructivisme en conformisme. De mens vlucht voor die vrijheid via een vrijwillige onderwerping aan fundamentalistische religies en aan politieke ideologieën, in de neiging tot zinloos geweld, en in de maatschappelijke aandrift tot sociale aanpassing en maatschappelijk conformisme.
Varians oorlog - Varian Fry - vrijdag 25 juni 2010
Dank zij de buitengewone reddingsoperatie van Fry en zijn medestanders werden twaalf- tot achttienhonderd mensen op al dan niet legale wijze in veiligheid gebracht. Een ongelofelijk resultaat als men beseft hoe weinig steun hij kreeg. Na de oorlog geraakte Fry in de vergetelheid. Pas in 1967 werd hij benoemd tot Chevalier de la Légion d’Honneur in Frankrijk en in 1996 kreeg hij de titel van ‘Rechtvaardigen onder de Volkeren’ door Yad Vashem in Israël, de eerste Amerikaan die deze titel kreeg omdat hij tijdens de Holocaust joden had gered. Varian Fry kan in één adem genoemd worden met Oskar Schindler en Raoul Wallenberg. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Na het neoconservatisme - Francis Fukuyama - vrijdag 13 oktober 2006
‘Ik ben tot de conclusie gekomen dat het neoconservatisme zich als politiek symbool én als gedachtegoed heeft ontwikkeld tot iets wat ik niet langer steun’, zo schrijft Francis Fukuyama in het voorwoord van zijn nieuwste boek Na het neoconservatisme. Waar rechts verkeerd afsloeg. Daarbij keert hij zich vooral tegen de Amerikaanse buitenlandse politiek en de oorlog in Irak. Wat volgt is een vlijmscherpe kritiek op de ideologische uitgangspunten waarop beslist werd om Irak binnen te vallen. In elk geval maakt Fukuyama duidelijk dat er grenzen zijn aan de zegeningen van de Amerikaanse wereldheerschappij. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het bouwen van een staat - Francis Fukuyama - vrijdag 22 april 2005
Voorbijgaand aan allerhande vooroordelen, voorbij de gangbare ideologieën bespreekt Fukuyama de grootste kwestie van de huidige en toekomstige wereldgemeenschap: hoe zwakke of mislukte staten institutioneel heropbouwen? Van armoede tot aids, van terrorisme tot drugs, veel van ’s wereld ernstigste problemen vinden hun oorsprong in staten die ofwel gewoonweg geen beleid hebben, ofwel de kracht ontbreken om het uit te voeren. Haarfijn analyseert hij de grootste uitdaging van de wereldgemeenschap en onomwonden geeft hij onze grenzen aan in het oplossen ervan. Daardoor is dit een boek dat als beginpunt geldt, meer vragen oproepend dan beantwoordend, maar wel van de belangrijkste.
De grote scheuring - Francis Fukuyama - vrijdag 21 maart 2003
Mensen leven niet alleen, ze maken deel uit van een familie, een buurt, een wijk, een stad, een gemeenschap. En of ze het nu graag willen of niet, ze hebben tal van plichten tegenover hun medemensen. Ze moeten ze hulp en steun verlenen, ze steunen in moeilijke momenten en desnoods hun eigen vrijheid opofferen voor het leven van anderen. In zijn boek De Grote Scheuring hamert Francis Fukuyama op de morele dimensie van het liberalisme. Het nastreven van een zo groot mogelijke vrijheid is eerbaar voor zover men de samenhang van de samenleving niet verstoort.
De Nieuwe Mens - Francis Fukuyama - vrijdag 06 december 2002
Het klonen van mensen voor reproductie moet gewoon verboden worden zowel uit moreel als tactisch oogpunt. Niet alleen omdat het hoogst onzeker is dat dit zou lukken, maar ook hierdoor verwantschap met andere mensen louter kunstmatig wordt. Hierdoor zouden twee soorten mensen ontstaan: gekloonde en niet gekloonde. Waarbij gekloonde mensen vaak voordeel zouden krijgen via de wetenschap inzake lengte, uiterlijk, intelligentie en andere positieve of negatieve kwaliteiten.
Stasiland - Anna Funder - vrijdag 06 juni 2003
In haar boek Stasiland vertelt de Australische Anna Funder over de dagdagelijkse terreur op het leven van de gewone Oost-Duitsers door een van de grootste en best georganiseerde geheime diensten ter wereld. De Stasi telde 97.000 werknemers en had daarbovenop tienduizenden Inoffizielle Mitarbeiter, gewone burgers die spioneerden voor het regime om al wie uit de pas liep aan te geven. Argwaan, wantrouwen en angst vormden de basis van het sociale leven. Het doel was de grootsheid van de Oost-Duitse staat en de mens vormde daarbij een eenvoudig middel.
Waar zijn de intellectuelen? - Frank Furedi - vrijdag 08 december 2006
Frank Furedi is een hoogleraar sociologie aan de universiteit van Kent die zich ergert aan het intellectueel niveau in onze samenleving. Hij stelt dat studenten soms een jaar lang niet één boek lezen en dat het huidig universitair onderwijs intellectuele prikkels eerder afremt dan stimuleert. Het onderwijs en de cultuur fungeren al te veel als motors voor economische groei. Die evolutie is volgens de auteur dramatisch. Onder invloed van het postmodernisme, zoals de filosoof Michel Foucault, werd politici, docenten en leerlingen ingeprent dat er geen absolute waarheid bestaat en dat elke visie aanspraak kan maken op erkenning en respect. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Invitation to Terror - Frank Furedi - vrijdag 20 maart 2009
Het beschrijven van onze cultuur als een kwetsbare cultuur is de belangrijkste kritiek van Furedi. Dit zelfbeeld is een ondermijning van de principes van de moderne tijd die door de auteur hoog in het vaandel worden gedragen. Onder deze principes figureren het geloof in technologische vooruitgang en de controleerbaarheid van technologie door de mens prominent. De socioloog Furedi ziet dit niet graag gebeuren. Terecht is zijn waarneming dat het ondermijnen van deze principes van de moderne tijd hebben geleid tot een westerse cultuur waarin opmerkelijk veel aandacht is voor kwetsbaarheid. Het defaitisme binnen de hedendaagse cultuur is onmiskenbaar. Recensie door Christophe Andrades.
Ruimte voor ambitie - Jaak Gabriëls - vrijdag 31 januari 2003
Uit diverse studies blijkt dat Vlaanderen behoort tot de regio's met de laagste graad van ondernemerschap. En de toenemende concurrentie van lageloonlanden kan leiden tot delocalisaties van onze arbeidsintensieve bedrijven. Om deze trend tegen te gaan en het ondernemerschap opnieuw een steun te geven schreef minister van economie Jaak Gabriëls een kort maar krachtig boekje onder de titel Ruimte voor ambitie. Groeistrategie voor ondernemend Vlaanderen. In drie hoofdstukken bespreekt hij de zwaktes, de sterktes en de remedies voor het zelfstandig initiatief in onze regio.
Een avond in het paleis van de rede - James Gaines - vrijdag 23 februari 2007
‘De oude Bach is hier.’ Met deze in opwinding uitgesproken woorden begint de beschrijving van een avond in 1747 waarop de oude componist van ‘gedateerde’ muziek, Johann Sebastian Bach, en de jonge soldatenkoning Frederik de Grote de muzikale degens kruisen. Uitgedaagd door de koning componeert Johann Sebastian Bach de Musikalischen Opfer, zijn geestelijk testament, in de gecodeerde alchemistische taal van het contrapunt. Deze historische ontmoeting tussen de geniale componist en de wereldlijke leider verzinnebeeldt de botsing tussen twee wereldbeelden. De wereld van de barok, van het geloof in transcendentie en de Verlichting, de rede en de empirie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Jaap en Ischa Meijer. Een Joodse geschiedenis - Evelien Gans - vrijdag 20 november 2009
Evelien Gans wijdt veel aandacht aan de beschrijving van het onwezenlijke universum waarin Jaap en Liesje Meijer, samen met hun vier maanden oude zoontje Ischa, in juni 1943 belandden. Eerst was dat het doorgangskamp Westerbork en vanaf februari 1944 het zogenaamde ‘Sternlager’ van Bergen-Belsen, een speciale afdeling van dit concentratiekamp waar joden waren opgesloten die de nazi’s mogelijkerwijs wilden ruilen tegen elders geïnterneerde Duitsers. Omdat tegen het eind van dat jaar de Duitsers andere, meer oostelijk gelegen kampen moesten ontruimen, nam het aantal gevangenen in Bergen-Belsen explosief toe. Recensie door Rob Hartmans.
Jood zijn is een avontuur - André Gantman - vrijdag 07 november 2008
Heel bondig fietst Gantman door de tragische geschiedenis van het antisemitisme. Tot zijn ontzetting blijkt dit in de 21ste eeuw nog steeds springlevend, al neemt het soms verrassende gedaanten aan. Soms hult het zich zelfs in een ‘progressief ‘ kleedje. Maar André Gantman doorziet deze truc en vecht verder voor zijn volk en denkbeelden. Of de Jood zich nu ‘verstopt’, of uitkomt voor zijn eigenheid,doet er niet toe. Dat hebben vele Duitse Joden, die Duitser dan de Duitsers waren, zoals Thomas Mann, tot hun ontzetting moeten meemaken. De Shoah werpt een inktzwarte schaduw over dit boek. De moed die eruit straalt is echter een zegen. Recensie door Yves Van de Steen.
Rob Tielman - Bert Gasenbeek en Floris van den Berg (Red.) - vrijdag 12 november 2010
Rob Tielman gaat uit van het recht op individuele zelfbeschikking, nl. dat mensen zelf mogen bepalen hoe zij hun leven vorm willen geven, zonder dat zij daarmee schade aan anderen toebrengen. ‘Vrijheid’, zo betoogt Tielman, ‘is vanuit humanistisch oogpunt niet de afwezigheid van dwang, maar de aanwezigheid van het vermogen zelf keuzes te maken’. Het gaat Tielman er om een humane samenleving te creëren waarin het recht op zelfbeschikking centraal staat. Het Humanistisch Verbond heeft geen kinderen als leden. Dit in tegenstelling tot religies die hun kinderen bij geboorte inlijven, door initiatieriten als doop, of erger, besnijdenis. Recensie door Wim Aalten.
Bastaard. Het verhaal van een Brusselaar - Sven Gatz - vrijdag 30 januari 2009
Gatz houdt van Brussel. Maar een politicus kan geen boek schrijven zonder voorstellen te lanceren en kritiek te formuleren. De Brusselse instellingen hebben niet slecht gefunctioneerd, vindt hij, maar: ‘Een nieuwe generatie politici moet over de taalgrenzen heen de communautaire beschotten slopen op het vlak van cultuur en toeristische promotie.’ Ook over armoedebestrijding heeft Gatz uitgesproken ideeën en recepten. De minimale ambitie van Brussel moet zijn: de armoede met de helft verminderen. Maar zelfs dat wordt geen sinecure. Gatz citeert de geëngageerde pastoor Johnny De Mot, die ‘sleet op het engagement’ ontwaart. Recensie door Jelmen Haaze.
Het blauwe boekje - Sven Gatz en Patrik Vankrunkelsven - vrijdag 17 oktober 2003
Het links-liberalisme leeft. Dat is de kernboodschap in Het blauwe boekje van Sven Gatz en Patrik Vankrunkelsven. Het is geen ideologisch manifest maar een getuigenis van twee politici die de progressieve ideeën - die binnen de liberale ideologie altijd bestaan hebben - opnieuw duidelijker zichtbaar willen maken. Hiermee willen ze ook de beeldvorming over de VLD als een rechtse, conservatieve en verstarde partij bijsturen. De verschillende concrete voorstellen in hun boek vormen alvast een verrijking voor het liberale gedachtegoed waardoor het nog aantrekkelijker wordt voor heel wat zogenaamde progressieve kiezers.
Krokodil van de aanslagen - Assaf Gavron - vrijdag 27 november 2009
Assaf Gavron (1968) schreef met Krokodil van de aanslagen een tegelijk hoogst grappig en diep verontrustend verhaal over de waanzin van het dagelijkse leven in Israël en de Bezette Gebieden. Tot nu toe staat de auteur enkel in eigen land op de bestsellerlijsten. Dat zal dra veranderen: het boek werd immers niet alleen naar het Nederlands, Duits, Italiaans, Frans en Engels vertaald, er zijn ook plannen voor een Duitse verfilming. En vooral: het boek zelf verdient alle succes, want zelden is er met zoveel inzicht en indringendheid over de menselijke tragedie in het Nabije Oosten geschreven. Recensie door Joseph Pearce.
De eeuw van Schnitzler - Peter Gay - vrijdag 14 maart 2003
De befaamde Amerikaanse historicus Peter Gay werkte jarenlang aan een boekenreeks From Victoria to Freud. The Bourgeois Experience. Met De eeuw van Schnitzler brengt hij een synthese daarvan én nieuwe elementen. Gay heeft zich altijd beziggehouden met ideeëngeschiedenis en de geschiedenis van de psyche en het gevoelsleven. Daarbij laat hij zich inspireren door Freud, een omstreden methode. Deze geeft echter nooit aanleiding tot eenzijdigheid of monocausale verklaringen. Integendeel, Gay slaagt erin een histoire totale te brengen in een meeslepende stijl.
We consumeren ons kapot - Dirk Geldof - vrijdag 09 november 2007
Dirk Geldof hanteert in zijn strijd tegen het consumentisme het argument dat onze wereld naar de haaien gaat als we niets doen. Zo verwijst hij naar het eindigheid van aardolie als energiebron en de vernietiging van allerlei flora en fauna door de verpletterende ecologische voetafdruk van de mens. We moeten dus iets doen. Maar als hij zich keert tegen de liberale vrije markt vergist hij zich van tegenstander. Alleen binnen een liberale democratische samenleving die de markt laat spelen en enkel ingrijpt om uitwassen in te perken, is ‘duurzame consumptie’ mogelijk. Daarbij is democratie noodzakelijk om politieke tegenkrachten en consumentenorganisaties aan bod te laten komen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Een bizar experiment - André Gerrits (red.) - vrijdag 21 maart 2003
De Sovjet-Unie bestaat al ruim 10 jaar niet meer en toch blijft de interesse voor het gedachtegoed waarop ze groot werd bijzonder groot. Met de opkomst van het antiglobalisme is het communisme en marxisme zelfs begonnen aan een heuse wederopstanding. Tijdens betogingen tegen de G8 en de Europese toppen dragen vooral jonge mensen de beeltenissen van Marx, Lenin en Ché, als waren het postmoderne iconen. In het boek Een bizar experiment onder redactie van historicus André Gerrits worden de mistoestanden van het Sovjetsysteem ontleed vanuit diverse en vaak verrassende invalshoeken.
De verovering van de vrijheid - Alicja Gescinska - vrijdag 21 oktober 2011
Negatieve vrijheid is de afwezigheid van externe dwang of inmenging zodat de mens kan doen en laten wat hij wil. Positieve vrijheid is de aanwezigheid van een concreet vermogen om te doen wat je wenst en behoort te doen. Om dat vermogen te concretiseren is er dus inmenging van de overheid nodig in de vorm van onderwijs, sociale voorzieningen, publieke diensten, enz. In haar boek De verovering van de vrijheid houdt de Poolse filosofe Alicja Gescinska een vurig en indrukwekkend pleidooi voor de positieve vrijheid dat ze nodig acht om een menswaardig en vooral zinvol leven te kunnen leiden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
The Politics of Climate Change - Anthony Giddens - vrijdag 16 oktober 2009
De uitdagingen waarvoor we staan zijn gigantisch. Economische groei moet verder gaan om de armoede in de wereld te bekampen, maar dit betekent opnieuw de noodzaak aan meer energie. Moreel schandelijk is daarbij het feit dat de rijke landen verantwoordelijk zijn voor de meeste uitstoot van CO2 terwijl de armste landen er de ergste gevolgen van dragen. De enige oplossing ligt dan ook in een multilaterale, zeg maar mondiale aanpak van het probleem. Waarbij de creativiteit van ondernemingen om nieuwe technologieën te gebruiken moet aangemoedigd worden en de overheden op alle vlakken controle uitoefenen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het innerlijk blauw - André Gide - vrijdag 05 oktober 2007
Een groot deel van dit dagboek is gewijd aan Gide’s kritiek op de godsdienst en vooral op de drammerige wijze waarop dit door veel pas bekeerde jonge intellectuelen werd beleden. “Ik zou niet durven zweren dat ik in een bepaalde periode van mijn leven er niet aan toe was me te bekeren. Goddank hebben een paar bekeerlingen onder mijn vrienden van dat voornemen afgehouden.” Toch zijn militante antiklerikalen hem ook een gruwel en schrijft hij vol afgrijzen dat zijn vriend Roger Martin du Gard – de volkomen vergeten Nobelprijswinnaar van 1937 – ‘zich in zijn materialisme heeft ingegraven als een zwijn in zijn modderpoel.’ Recensie door Rob Hartmans.
1916. De dramatische veldslag bij de Somme - Martin Gilbert - vrijdag 26 juni 2009
De dramatische veldslag bij de Somme die begon in juli 1916 en eindigde in november 1918 was een van de meest destructieve veldslagen ooit. De verliezen waren onvoorstelbaar groot – er sneuvelden meer dan 300.000 Britse, Franse en Duitse soldaten. De winst daarentegen was minimaal: nog geen tien kilometer terrein werd op de vijand veroverd. ‘Een stuk land dat bij lange na niet groot genoeg was om de slachtoffers die het gevergd had in te begraven’, aldus de auteur. Misschien is de slag bij de Somme wel het meest sprekende voorbeeld van de waanzin van de oorlog, het opofferen van honderdduizenden mensenlevens voor een lap grond. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Europe. Superstate or New Market Economy? - John Gillingham - vrijdag 23 januari 2004
De blauwe vlag met de twaalf sterren doet het hart van de burger nog niet sneller kloppen. De Ode aan de Vreugde uit Beethovens Negende iets meer. Deze beide symbolen worden spoedig gecanoniseerd in de Europese Grondwet, waarover de EU-regeringsleiders sinds drie weken onderhandelen. De ontwerptekst, opgesteld door een grondwetgevende Conventie onder voorzitterschap van Valéry Giscard d'Estaing, voorziet behalve in vlag en volkslied ook in een motto - Unita diversitate, verenigd in diversiteit - en in een Europese feestdag - de 9de mei. Het zijn de kersen op de taart van driehonderd pagina's politiek-juridisch proza.
Uitblinkers - Malcolm Gladwell - vrijdag 26 februari 2010
Dit boek is voor liberalen verplichte lectuur omdat het op basis van wetenschappelijk onderzoek argumenten aanreikt voor het liberale mensbeeld. Ja, succes is deels bepaald door genetische factoren (talent) en doorzettingsvermogen (oefening), maar een derde voorwaarde is voldoende kansen. Uit onderzoeken blijkt dat die kansen nog zeer ongelijk verdeeld zijn en dat het voornamelijk lagere sociaal-economische klassen zijn die deze kansen ontberen. Met andere woorden, afkomst blijkt nog steeds een belangrijk obstakel te zijn voor de zelfontplooiing van veel mensen. Het goede nieuws is dat we hier wel degelijk iets aan kunnen doen. Recensie door Andreas Tirez.
Uitblinkers - Malcolm Gladwell - vrijdag 05 februari 2010
Dit boek is voor liberalen verplichte lectuur omdat het op basis van wetenschappelijk onderzoek argumenten aanreikt voor het liberale mensbeeld. Ja, succes is deels bepaald door genetische factoren (talent) en doorzettingsvermogen (oefening), maar een derde voorwaarde is voldoende kansen. Uit onderzoeken blijkt dat die kansen nog zeer ongelijk verdeeld zijn en dat het voornamelijk lagere sociaal-economische klassen zijn die deze kansen ontberen. Met andere woorden, afkomst blijkt nog steeds een belangrijk obstakel te zijn voor de zelfontplooiing van veel mensen. Het goede nieuws is dat we hieraan wel degelijk iets kunnen doen. Recensie door Andreas Tirez.
Tante Roosje, het oorlogsgeheim van mijn familie - Paul Glaser - vrijdag 24 juni 2011
De Joden die naar Auchwitz werden afgevoerd kregen te horen dat ze in het Oosten arbeid zouden moeten verrichten en dat ze daarom een koffer met kledij en persoonlijke spullen moesten meenemen. Eenmaal in het kamp werden de gedeporteerden geselecteerd en ontdaan van al hun bezittingen. De meeste onder hen werden onmiddellijk vergast, anderen deden dwangarbeid. De inhoud van de koffers werd door een speciaal commando uitgepakt, gesorteerd en teruggestuurd naar het Derde Rijk. Paul Glaser zag op zo een koffer zijn eigen achternaam en de vermelding Nederland. Toen ging hij op zoek naar het oorlogsgeheim van zijn familie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Mozarts vrouwen - Jane Glover - vrijdag 10 juni 2011
Jane Glover ontkracht enkele hardnekkige misverstanden rond Mozart, zoals de vermeende (gif)moord door Salieri. Beide componisten waren wel concurrenten, maar ze waardeerden elkaar. Ook het sprookje dat Salieri een Requiem zou besteld hebben bij Mozart verwijst ze met overtuiging naar de prullenmand. De ware opdrachtgever was graaf Franz Walsegg die werk bestelde bij goede muzikanten, de muziekbladen overschreef en er dan zijn eigen naam als componist onder zette. Daarvoor betaalde hij een fors bedrag aan Mozart maar die stierf voor het werk voltooid was en nadien kon Walsegg het niet meer claimen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Uw koninkrijk kome - Michelle Goldberg - vrijdag 26 oktober 2007
De belangrijkste strijd die christelijk rechts in de VS voert is die tegen het rechtssysteem. Dit kwam aan bod bij de zaak Terry Schiavo, een vrouw die hersendood werd verklaard en waarvan de man eiste dat men de stekker zou uittrok, iets wat na goedkeuring van de rechtbank ook gebeurde. Voor christelijke nationalisten is de rechterlijke macht het voornaamste obstakel in hun doel om allerlei ‘liberale’ praktijken zoals abortus en homoseksualiteit onwettig te laten verklaren. ‘Daardoor zou de herinvoering van het schoolgebed, het onderwijzen van het creationisme en de steeds verder doorgevoerde kerstening van het welzijnswerk gelegitimeerd kunnen worden’, schrijft Michelle Goldberg. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Een kleine geschiedenis van de wereld - EH Gombrich -
Gombrich bespreekt de vreselijke gevolgen van de Eerste Wereldoorlog, en hij beseft hoe dicht de wereld bij een nieuw drama staat – hij schreef zijn boek op het ogenblik dat de nazi’s de macht hadden gegrepen. ‘Ik had het destijds niet in de gaten. Onder de overwonnen volken heerste de algemene overtuiging dat ze door een list in het verderf waren gestort,’ schrijft hij. En dat was net wat Hitler deed: de Joden de schuld geven voor de nederlaag in 1918 en op die manier het volk mentaal klaarmaken voor de Endlösung der Judenfrage. De auteur had het gelukkig aangevoeld en kon op tijd naar Engeland vertrekken. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Willy De Clercq, een biografie - Thierry Goorden - vrijdag 11 juni 2004
In weinig andere landen is het liberalisme zo sterk verankerd als in België en Nederland. Dat heeft niet alleen te maken met de ondernemingszin, het wantrouwen tegenover een alles controlerende overheid en een zekere onverschilligheid tegenover patriotisme zoals die in grotere landen als Frankrijk en Duitsland latent aanwezig is. Het heeft ook te maken met het charisma en de daadkracht van sterke politieke persoonlijkheden in de Lage Landen. In Vlaanderen is dat onmiskenbaar Willy De Clercq. Samen met Frans Grootjans en Herman Vanderpoorten vormde hij jarenlang het wondertrio van de liberale partij in Vlaanderen.
Vrouwen die de wereld veranderen - Jesse Goossens - vrijdag 03 juni 2005
Onder de woordvoerders van de antiglobalistische en andersglobalistische beweging bevinden zich opvallend veel vrouwen zoals Naomi Klein, Noreena Hertz, Anita Roddick, Susan George en Vandana Shiva. Misschien komt dat omdat vrouwen minder als mannen de behoefte voelen om in een zwart/wit situatie te leven. Vrouwen zijn in tegenstelling tot mannen nooit alleen bedrijfsleider, wetenschapper of lerares maar ook echtgenote en moeder. Daarmee hebben ze een bredere kijk op tal van problemen en vinden ze zich niet terug in dualistische denkbeelden als ‘wie niet voor ons is, is tegen ons’.
Mijn manifest voor de aarde - Michael Gorbatsjov - vrijdag 02 mei 2003
Sinds hij van de macht verstoten werd door Boris Jeltsin gaat Michael Gorbatsjov als een wat tragische figuur door het leven. In eigen land uitgespuwd als laatste symbool van de mislukking van het communistische experiment. In het buitenland gelauwerd omwille van het feit dat hij de aanzet gaf tot de val van datzelfde communisme. Het leverde hem heel wat onderscheidingen en eredoctoraten op. In 1990 kreeg hij de Nobelprijs voor de Vrede. In 1992 richtte hij het International Green Cross op dat zich bezig houdt met ecologie, bestrijding van militaire conflicten en armoede. Hierover schreef hij het boek Mijn manifest voor de aarde.
Het sportieve leven van de Romeinen - Patrick Gouw - vrijdag 03 juni 2011
Het beeld dat we hebben van de Romeinen is niet fraai. Ze zouden enkel oog hebben gehad voor bloeddorstige gladiatorenspelen, het doelloos afslachten van mensen en dieren en wagenrennen. Schrijvers hebben dat beeld in leven geroepen, generaties oudheidkundigen hielden het mee in stand. Toch klopt het maar gedeeltelijk. Horatius gaf zelf toe dat hij weinig fysieke inspanningen leverde. Juvenalis stelde zijn medeburgers voor als lui, maar aan hem danken we dan weer wel de mooie spreuk ‘mens sana in corpore sano’. Seneca en Tacitus konden het niet laten kritiek te spuien op atleten en hun lichaamsverzorging. Recensie door Jef Abbeel.
Sunnites, Chiites, pourquoi ils s'entretuent - Martine Gozlan - vrijdag 18 april 2008
Om de oorsprong van de gewelddadigheid tussen sjiieten en soennieten te begrijpen moet men teruggaan naar de dood van de profeet in 632, de twisten rond zijn opvolging, de slachting te Kerbala in 680, en de sjiietische fascinatie voor het martelaarschap. Men moet zich buigen over imam Ali en Imam Hussein maar ook over Saladin, de eerste grote antisjiieten-ideoloog in de XIVde eeuw en inspiratie van Bin Laden's medestaanders. Het sjiisme zou eigenlijk de islam in zijn oorspronkelijk vorm vertegenwoordigen tegenover het soennisme waarvan de basis gelegd werd in het begin van de IXde eeuw door imam Chafii, zijn eerste theoreticus. Recensie door Eric Willaert.
L'imposture turque - Martine Gozlan -
Erdogan heeft Atatürk verslagen: dat is de belangrijkste les van de laatste jaren. Op het ogenblik dat het toetredingsproces tot de Europese Unie lijkt stilgevallen - wat de autoritaire premier niet bovenmatig schijnt te storen – beginnen de ogen van de pers zich langzaam te openen voor het werkelijk nieuwe Turkije van Erdogan, Güll en Davotoglu. Wij die dit nu weten, mogen ons niet meer laten strikken door dit soort leiders die het quasi openlijk toegegeven doel nastreven van een hard en meedogenloos islamisme dat totaal indruist tegen het ideaal van rechtvaardigheid en democratie dat alle volkeren met recht nastreven. Recensie door Erik Willaert.
De kleren die wij dragen - Linda Grant - vrijdag 24 april 2009
Linda Grant schreef een klassieke Engelse roman over de dubbelzinnigheid van uiterlijk vertoon. Door De kleren die wij dragen in een migrantengemeenschap te laten spelen geeft ze er echter een bijzonder originele en hedendaagse draai aan. Het boek biedt een originele kijk op wat het betekent immigrant te zijn en gaat lijnrecht tegen alle stereotiepen in. Het roept ons op verder te kijken dan de uiterlijke schijn en op zoek te gaan naar de mens die erachter zit, of zoals Sandor, een hoofdpersonage in het boek, het verwoordt: iedereen had het constant over wat ik voorstelde, maar niemand vroeg zich af wat het betekende om mij te zijn, een Kovacs. Recensie door Marnix Verplancke.
De box - Günther Grass - vrijdag 19 maart 2010
In De rokken van de ui (2006) keek Günter Grass zonder schroom terug op zijn leven tot 1959. Hoewel het boek bruisend verslag deed van alle kwesties en aspecten van zijn jeugd in Danzig en zijn kiemend schrijverschap, reduceerden de critici de autobiografie voornamelijk tot de onthulling dat Grass op 17-jarige leeftijd lid van de Waffen-SS was geweest en in de laatste weken van de oorlog tegen de Sovjets was ingezet. Waarom had het geweten van Duitsland zolang gewacht om dat toe te geven? Van De box zal niemand op zijn achterste poten gaan staan. Dit is het tweede deel van de autobiografie. Recensie door Joseph Pearce.
Al-Qaida en de moderne tijd - John Gray - vrijdag 09 januari 2004
Velen zien het fundamentalisme van Al-Qaida als een terugval in de Middeleeuwen. John Gray, is het daar niet mee eens. In zijn boek Al-Qaida en de moderne tijd laat hij zien dat de terreurorganisatie van Osama Bin Laden een typisch verschijnsel is van de moderne tijd. Het huidige fundamentalisme is verwant met de moderne idealen van de Verlichting, het positivisme en de mondialisering. Niet zozeer staten maar fundamentalistische netwerken zullen een hoofdrol spelen in komende conflicten. Eén ervan is Al-Qaida dat gebruikt maakt van de nieuwste technologische middelen om te strijden tegen de seculiere waarden van het Westen.
Strohonden - John Gray -
De moderniteit staat ter discussie. Steeds meer filosofen, politici en schrijvers plaatsen er kanttekeningen bij, willen het terugdringen of zelfs omkeren. Daarbij staat niet alleen de vooruitgang op zich ter discussie maar ook de globale humanistische levensvisie. In zijn boek Strohonden gaat John Gray, Professor of European Thought aan de London School of Economics, in op het westerse denken van Plato tot het christendom, van de Verlichting tot Nietzsche dat volgens de auteur steeds gebaseerd is geweest op het hooghartige en valse geloof in de mens en zijn plaats in de wereld.
Het Onsterfelijkheidscomité - John Gray - vrijdag 27 mei 2011
Met zijn nieuwste werk, Het Onsterfelijkheidscomité, brengt de inmiddels welbekende anti-utopist John Gray een analyse van het menselijke streven om de dood te overwinnen. Tegelijk houdt hij voor zijn lezers een vurig pleidooi om zich te schikken in hun sterfelijk lot. De auteur en politiek filosoof vond voor zijn boek inspiratie bij twee historische bewegingen die zich verdiepten in het streven naar onsterfelijkheid, in het laat Victoriaanse Groot-Brittannië en het Revolutionaire Rusland. In het laatste deel zoomt hij in op enkele stromingen en figuren van het actuele onsterfelijkheidonderzoek. Recensie door Sigrid Damen.
Zwarte Mis. Religieus fundamentalisme en de moderne utopieën - John Gray - vrijdag 07 maart 2008
De Britse filosoof John Gray trekt ten strijde tegen het utopisme. Het utopisme heeft doorheen de menselijke geschiedenis geleid tot veel terreur en bloedvergieten, zo beweert John Gray terecht. Het Duits nationaal-socialisme en het Bolsjewisme worden al lang door iedereen beschreven als totalitair en utopisch, maar bij de Britse filosoof houdt het probleem niet op bij de twee meest brutale politieke regimes die de moderne wereld heeft gekend. Zowat iedere poging tot het bereiken van vooruitgang wordt door hem beschreven als utopisch, totalitair en bedreigend voor de wereldorde. Zelfs het humanisme en het liberalisme moeten er aan geloven. Recensie door Christophe Andrades.
Het krediet van het credo - Ger Groot - vrijdag 19 mei 2006
Hoe moeten we omgaan met die wonderbaarlijke terugkeer van de religie in een cultuur die definitief van God leek te zijn losgeraakt? Natuurlijk is daar de onverwacht massale intocht van de islam in het Westen, die hevige botsingen veroorzaakt met de seculiere cultuur die sinds de sixties vooral in Nederland is gegroeid. Maar dat is niet de enige reden van de huidige crisis van de goddeloosheid. Ook vele autochtonen zoeken naar zingeving, geborgenheid en houvast in een wereld die steeds onzekerder wordt. In zijn stijlvol geschreven boek Het krediet van het credo probeert Ger Groot iets van die onvermoede hardnekkigheid van de religie te verklaren. Een recensie door Dick Pels.
Angst. Antisemitisme in Polen na Auschwitz - Jan Gross - vrijdag 16 november 2007
Toen er Joden na de oorlog in Polen terugkeerden, waren ze unerwünscht. Ze herinnerden de plaatselijke bevolking eraan dat ze bloed aan haar handen had, dat ze had gestolen en geplunderd of dat ze geen vinger had uitgestoken om hen te redden. Gross stipt terecht aan dat Polen die Joden tijdens de oorlog hadden verstopt, banger waren voor hun buren dan voor de Duitsers. Ook na de oorlog durfden ze hun hulp aan Joden niet bekend te maken. Hun buren zouden weleens wraak op hen kunnen nemen omdat ze niet zoals iedereen uit de Joden munt hadden geslagen. The New York Times Book Review noemt Angst een ‘verdrietig, schokkend en woedend makend boek’. Dat is geen overdrijving. Recensie door Joseph Pearce.
De ander van binnenuit kennen - David Grossman - vrijdag 16 mei 2008
In De ander van binnenuit kennen beschrijft Grossman het identificatieproces als iets wat in de realiteit meestal niet te verwezenlijken is. Hiervoor schrikken de mensen meestal terug. Juist daardoor is literatuur, naast muziek, zo uniek. In een boek kan je het leven van een ander leiden. David Grossman wordt een wereld. De wereld van de sjtetl, van het getto, van de ondraaglijke lichtheid van het bestaan. In Israël! Dan beseffen we misschien – op een manier die we onszelf nooit eerder hebben toegestaan – dat die mythologische, bedreigende en demonische vijand, niets anders is dan een geheel van net zulke bange, gekwelde en wanhopige mensen als wij. Recensie door Yves Van de Steen.
Een schrijver in oorlog - Vasili Grossman - vrijdag 15 juni 2007
De aantekeningen van Vasili Grossman geven een verpletterend beeld van de waanzin van de oorlog. Zijn realistische beschrijvingen van menselijk leed en moed aan het front doen denken aan die van Erich Remarque en Edlef Köppen over de Eerste Wereldoorlog. Tegelijk geeft het een goed inzicht in de verbetenheid en diepliggende haat waarmee de Russische manschappen de vijand te lijf gingen, en het fanatisme van Stalin, Hitler en hun generaals. De botsing tussen de twee totalitaire systemen werd uiteindelijk gewonnen door het Rode Leger. Voor heel wat mensen in het voormalige Oost Europa betekende de overwinning van de communisten echter geen bevrijding. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Angst vreet de ziel op - David Grossman - vrijdag 09 mei 2003
Bijna dagelijks berichten de kranten over Palestijnse zelfmoordaanslagen en Israëlische vergeldingsacties, en toch kunnen we onszelf niet goed voorstellen wat voor gevolgen de nu al twee jaar durende ‘tweede intifada’ bij Israëliërs en Palestijnen heeft. Of nauwkeuriger: welke verwoestingen in hoofd en hart de niet-verklaarde oorlog en vooral de permanente angst aanrichten. De Israëlische schrijver David Grossman tekent in zijn boek Angst vreet de ziel op een gedetailleerde schets over het Israëlisch-Palestijns conflict en geeft verslag van wat voor invloed de tweede intifada heeft.
Leeuwenhoning. De mythe van Simson - David Grossman - vrijdag 13 juni 2008
Zijn wij mannen niet allemaal zoekenden naar onvervulde liefdes? Zoeken wij allemaal niet de ultieme geliefde bij wie we in opperste vervoering, in totale veiligheid en warmte,in de schoot willen vertoeven. Willen wij bij haar uiteindelijk niet in ultieme vervoering de rust vinden, die onze moeder ons voorheen, in alle tederheid schonk? Is dit tevens niet de vervulling van het leven? Onze ziel wegschenken aan de vrouw die niet onze moeder meer blijkt te zijn. Dit is het afscheid van onze moeder (en vader) die volwassenheid heet. Onze geliefde schenkt ons niet alleen haar lichaam, maar ook haar ziel. Zij schenkt ons het leven, de waarheid en het licht. Recensie door Yves Van de Steen.
Leven en lot - Vasili Grossman - vrijdag 12 december 2008
Heeft Vassili Semjonovitsj Grossman (1905-1964) werkelijk gedacht dat de publicatie van een boek met genadeloze kritiek op het communistische systeem door de censoren van de Sovjet-Unie zou worden toegelaten? In elk geval verwachtte de schrijver niet dat de KGB op 14 februari 1961 aan zijn deur zou aankloppen, zijn flat zou doorzoeken en elk spoor van het oorspronkelijke manuscript van Leven en lot zou uitwissen. Grossman kwam de klap nooit meer te boven. Hoewel hijzelf niet werd opgepakt, verdween samen met zijn levenswerk ook zijn wil tot leven. Drie jaar later stierf hij aan kanker. Recensie door Joseph Pearce.
Terug naar de Russische kunst - Boris Groys (red.) -
Tussen de Russische revolutie in 1917 en de val van de Berlijnse Muur in 1989 moesten kunstenaars in de voormalige Sovjet-Unie zich aanpassen aan de politieke doelstellingen van de leiders. Onder Stalin werd het socialistisch-realisme opgelegd als de officiële partijdoctrine. Kunstenaars die er zich niet naar plooiden werden opgepakt en vermoord. De volgzamen maakten schilderijen en affiches van overgelukkige kinderen, arbeiders, boeren, soldaten en sportlui. De staatsideologie en de sovjetmens moesten duidelijk maken dat de Sovjets het voorrecht hadden in een heilstaat en arbeidersparadijs te leven.
De moeilijke kunst van het bijna-nietsdoen - Denis Grozdanovitch -
Het grootste probleem van Grozdanovitch’ filosofie van het nietsdoen is dat zij uitmondt in onverschilligheid en relativisme. Je behoeft niets te doen, je van niets wat aan te trekken. Rek je uit en kijk hoe de wereld ten onder gaat. Want, zegt de auteur, hoeveel we ook ons best doen om de dingen te veranderen, alles blijft toch hetzelfde. Het vergt dit inzicht en de moed om ernaar te leven om uiteindelijk de dingen hun beloop te laten. Al het overige doet er niet toe. Dat is een heel foutieve en perfide ingesteldheid: laat alles zoals het is en doe vooral niets. De vooruitgang van de stilstand, is echter altijd de stilstand van de vooruitgang. Recensie door Alicja Gescinska.
An Inconvenient Truth - Davis Guggenheim -
Na zijn nederlaag in de presidentsverkiezing van 2000 besluit Al Gore het roer radicaal om te gooien. Vanaf nu wijdt hij zijn leven aan het behoeden van onze planeet. Met zijn kruistocht tegen het broeikaseffect en zijn reizende ‘broeikaseffect-show’ wil hij mythes en de misverstanden doorprikken en de mensen bewust maken van de gevaren die schuilen in het broeikaseffect. Verweven met de feiten en voorspellingen is het verhaal van Al Gore zelf. Eerst een idealistische en ecologisch bewuste student, dan een jonge senator die af te rekenen krijgt met een familietragedie, later de man die bijna president werd om zich uiteindelijk toch te wijden aan het milieu, ervan overtuigd dat er nog tijd is om een verschil te maken…
Handboek voor de inquisiteur - Bernard Gui - vrijdag 10 november 2006
In Umberto Eco’s De naam van de roos treedt hij op als de niets ontziende ketterjager met ‘grijze, kille ogen’ die de onnozele Salvatore ontmaskert, verhoort en berecht. Deze Bernard Gui is niet door Eco verzonnen, maar leefde van 1261 tot 1331 en was lange tijd inquisiteur van Toulouse. Of hij in werkelijkheid zo kil en fanatiek is geweest, weten we natuurlijk niet maar het feit dat hij inquisiteur was maakt hem er in de ogen van de hedendaagse lezer niet sympathieker op. Nadat hij vorig jaar de beruchte Heksenhamer van Henricus Institoris vertaalde, heeft Ivo Gay nu het Handboek voor de inquisiteur voor een breed publiek toegankelijk gemaakt. Recensie door Rob Hartmans.
Le Choc des révolutions arabes - Mathieu Guidère - vrijdag 10 juni 2011
Op 17 december 2010 veroorzaakte de zelfverbranding van een wanhopige jonge Tunesiër wat men al gauw de 'Arabische lente' is gaan noemen. Het waren historische gebeurtenissen want zij hebben de regionale en internationale geopolitieke zaken op hun kop gezet. Van de oceaan tot aan de Perzische golf overspoelde een menselijke vloedgolf twee continenten. Niemand in het Westen had zo een omwenteling verwacht en zeker niet dat zij zo snel zou evolueren tegen regimes die men zo sterk waande. Hoe moet men die uitzonderlijke gebeurtenissen die de geopolitieke zekerheden van de hele wereld door elkaar halen nu ontcijferen? Recensie door Erik Willaert.
Filosofie als een manier van leven - Pierre Hadot - vrijdag 22 oktober 2010
Hoe zou een hedendaagse cynicus, epicurist of platonist zich opstellen? Hoe moeten we een nieuw filosofisch onderwijs inrichten? Pierre Hadot geeft er geen antwoord op, hij vermeldt alleen dat ‘filosofisch leven’ wat moeilijker zal zijn: we leven niet meer samen in filosofenscholen, dus er is geen wijsgeer die ons in de gaten houdt. Maar hij heeft er vertrouwen in dat het nog steeds mogelijk is. Ook voor liberalen, die gekozen hebben voor een politieke filosofie op humanistische en universalistische grondslag, is het heel nuttig om na te denken wat het betekent om in het dagelijks leven liberaal te zijn. Recensie door Isabelle Buhre.
De Duitse revolutie - Sebastian Haffner - vrijdag 21 mei 2004
Wie spreekt over revoluties denkt onmiddellijk aan de Franse revolutie in 1789 en de Oktoberrevolutie in Rusland in 1917. Minder bekend is evenwel de Duitse revolutie die in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog plaatsgreep van november 1918 tot maart 1919. De beperkte belangstelling hiervoor ligt wellicht in de turbulente en meer ophefmakende ontwikkelingen in het Duitsland van de jaren dertig die tot de opmars van Hitler en de Tweede Wereldoorlog hebben geleid en die in de geschiedenisboeken zowat alle aandacht trekken, maar ook in het feit dat deze revolutie volkomen mislukte.
Churchill - Sebastian Haffner - vrijdag 29 oktober 2004
Iedereen kent Winston Churchill, of denkt hem te kennen. In de biografische schets van de Duitse schrijver Sebastian Haffner leren we toch nieuwe facetten van de beroemde Britse leider kennen. Haffner begint zijn verhaal over Winston Churchill bij diens vader Lord Randolph. Lord Randolph groeide in zijn meest actieve politieke jaren uit tot de beroemdste, populairste en meest gehate politicus van Engeland tot hij op zesendertige leeftijd politiek zelfmoord pleegde. Zijn vurigste fan, zijn zoon Winston zou de verwezenlijkingen van zijn vader echter nog overtreffen.
Het verhaal van een Duitser - Sebastian Haffner - vrijdag 06 december 2002
Het boek Het verhaal van een Duitser van Sebastian Haffner is een indrukwekkend ooggetuigeverslag van het ontmantelingproces van de democratie door een oprukkend extreem-nationalistisch gedachtengoed en een voortdurend groeiende bruine politieke partij. Haffner beschrijft de langzame verstikking van de fysieke en geestelijke vrijheid in een steeds brutalere en vijandige sfeer en de verdoving hiervan op miljoenen Duitsers.
Kanttekeningen bij Hitler - Sebastian Haffner - vrijdag 10 januari 2003
In zijn boek Kanttekeningen bij Hitler haalt Haffner de Duitse Fürher definitief van zijn sokkel. Bladzijde na bladzijde vernietigt hij de laatste resten van halfslachtige bewondering die voor deze weerzinwekkende figuur nog zou kunnen bestaan. Haffner die in 1999 overleed, vond het verkeerd dat de herinnering aan Hitler door de oudere Duitsers is verdrongen en dat de meeste jongeren zo weinig van hem weten. Daardoor ontstaan immers kansen tot mythevorming en revisionisme.
Nietzsches weerklank in nazi-Duitsland - Jaap Hagen - vrijdag 11 februari 2005
Of Nietzsche ooit de geestelijke leiding van het nazisme zou genomen hebben is onzeker, wellicht onwaarschijnlijk. Wat wel vaststaat is dat de nazi’s gretig gebruikmaakten van zijn geloof in de ongelijkheid tussen mensen. Maar de Übermensch, die voor Nietzsche juist het toonbeeld was van de mens die zichzelf verwerkelijkt, werd door de nazi’s al snel het doel van de noodzakelijke en met geweld afgedwongen conformiteit binnen een denken waarin het onbezoedelde Duitse volk, juist als volk superieur werd geacht ten aanzien van alle andere volkeren. Dat neemt niet weg dat Nietzsche er verwerpelijke ideeën op nahield en die tot in het extreme ook uitwerkte en verkondigde.
Cities in Civilisation - Peter Hall - vrijdag 15 april 2005
Steden blijken doorheen de geschiedenis een motor van vernieuwing en welvaart te zijn. Meermaals werd het einde van de stad voorspeld: het einde van de stad in de oudheid waar het oude Rome met meer dan één miljoen inwoners kampte met problemen van watertoevoer, voedselbevoorrading, lawaai, veiligheid, brandgevaar, hygiëne, afvalverwerking… Recenter zijn er de doemscenario’s over de toekomst van de stad na elke nieuwe uitvinding in de telecommunicatie en transportmogelijkheden: de opkomst van de trein, auto, vliegtuig enerzijds en de opkomst van de telefoon, telegraaf, radio, internet… gaan gepaard met theorieën over de death of distance.
Vrijheid als ideaal - Femke Halsema, Bart Snels, e.a. - vrijdag 18 november 2005
In december 2004, bij een symposium ter gelegenheid van het vijftigjarige bestaan van de Teldersstichting, het wetenschappelijk bureau van de VVD, hield SP-senator Ronald van Raak een feestrede. Hij constateerde dat Nederland de afgelopen decennia ‘een door en door liberaal land’ is geworden. Ten tijde van Paars stelde Bolkestein al: de PvdA de premier, wij het beleid. Inmiddels wordt de PvdA door Wouter Bos omgevormd tot sociaal-liberale partij. ‘En het virus gaat nog verder’, aldus van Raak, ‘Femke Halsema wil van GroenLinks een vrijzinnig-liberale partij maken. Hier passen opnieuw mijn felicitaties aan u.’ Aldus de socialistische senator tot de liberalen.
Messianisme zonder mededogen - Van Hamersveld en Klinkhamer - vrijdag 21 februari 2003
In hun boek Messianisme zonder mededogen. Het communisme, zijn aanhangers en zijn slachtoffers maken de auteurs Marcel van Hamersveld en Michiel Klinkhamer, beiden Ruslandkundigen, er zich terecht druk over dat enerzijds woorden en daden van extreem-rechts - terecht - na 1945 zoveel mogelijk werden uitgebannen, maar dat anderzijds de even grote gruwel van extreem-links niet of onvoldoende wordt erkend. Collabo's van rechts verdienden de kogel, opsluiting of maatschappelijke uitstoting, de communisten en 'fellow travellers' hadden het daarentegen allemaal 'goed bedoeld'.
De val van een fundamentalist - Mohsin Hamid - vrijdag 08 juni 2007
Over de confrontatie van een hoog opgeleide studenten van vreemde origine en de Amerikaanse samenleving schreef de Mohsin Hamid de indrukwekkende roman De val van een fundamentalist. Changez, het hoofdpersonage, is een talentvolle Pakistaanse student die met een visum en een beurs toelating krijgt aan de prestigieuze universiteit van Princeton. ‘Als tegenprestatie werd van ons verwacht dat we ons talent inzetten voor uw samenleving’, zo vertelt hij aan een Amerikaan die hij ontmoet in zijn geboorteplaats Lahore, de op één na grootste stad van de islamitische republiek Pakistan. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Een kist ontploffende mango’s - Mohammed Hanif - vrijdag 21 november 2008
Een kist ontploffende mango’s bevat naast grappen en grollen ook heel wat bittere waarheid. De manier waarop het politieke terreursysteem ervoor zorgt dat vrienden elkaar bedriegen en verraden is zonder meer tragisch te noemen. Op grotere schaal worden er vraagtekens gezet bij de rol van de Amerikanen in de recente geschiedenis van Pakistan - en bij uitbreiding van de hele regio errond. Die blijken slechts één belang te dienen: dat van hun land en hun wapenindustrie. Al de rest doet er niet toe, en dat er daarbij doden vallen is slechts een detail. De ware daders van de aanslag op de Pak One, zouden wel eens de Amerikanen zelf geweest kunnen zijn. Recensie door Marnix Verplancke.
Nederland Seculier! - August Hans den Boef - vrijdag 10 oktober 2003
In zijn boek Nederland Seculier! toont de Nederlandse essayist August Hans den Boef aan dat de religie nog steeds veel invloed heeft op het openbare leven en dat de scheiding van kerk en staat opnieuw onder druk staat. De auteur gaat zelfs verder en rekent af met de mythe dat religie een positieve factor is in de samenleving. Hiermee gaat hij in tegen het cultuurrelativisme van heel wat zogenaamde progressieve intellectuelen die in Nederland vooral aanleunen bij Groen Links en de sociaal-democratische PVDA.
Het Groene Boekje en de Van Dale - August Hans den Boef - vrijdag 23 december 2005
Tien jaar geleden heb ik het nieuwe Groene Boekje doorgewerkt omdat ik een cursus wilde maken over de – destijds ingrijpende – wijzigingen. Dat doorwerken was uiterst boeiend. Wat een slordigheden, wat een inconsequenties en wat een onbekende woorden! Die cursus daarentegen bleek niet altijd even prettig. Doorgewinterde redacteuren huilden bijkans van woede en verdriet toen ze zagen hoe hun in decennia opgebouwde kennis van de spelling in de lucht was verdwenen. Anno 2005 zijn de wijzigingen minder ingrijpend, maar uitgevers SDU en Lannoo willen zoveel mogelijk aan Het Groene Boekje en spin-offs verdienen. Vandaar de commotie.
God als hype - August Hans den Boef - vrijdag 09 januari 2009
Tegen de hardnekkige mythe van de ‘glorieuze’ comeback van religie schreef de Nederlandse publicist August Hans den Boef het opmerkelijke boek God als hype. In ruim 200 bladzijden maakt hij brandhout van dat vermeende religieuze réveil. Zo citeert hij uit een enquête van de Britse krant The Guardian eind 2006 dat 82 procent vindt dat ‘godsdienst schadelijk is voor de verhoudingen in het land’ en dat zelfs het moskeebezoek achteruitloopt. Ook in Nederland vertegenwoordigen de traditionele kerkgenootschappen een kwijnende minderheid. Die trend is ook zichtbaar in Vlaanderen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Maps of the Ancient Sea Kings - Charles Hapgood - vrijdag 16 maart 2007
We weten dat Columbus niet de eerste ontdekker van de Nieuwe Wereld is geweest, maar dat de Vikingen hem voor waren. Doch ook de Vikingen waren op hun beurt niet de eerste, maar werden vooraf gegaan door de Indianen. Er is dus iedere keer sprake geweest van een herontdekking. Hoe vaak heeft zo’n herontdekking plaatsgevonden zonder dat dit bij de huidige wetenschap bekend is? Indien men Charles Hapgood, auteur van Maps of the Ancient Sea Kings moet geloven, dan zijn er civilisaties geweest, die reeds duizenden jaren voor de ons bekende beschavingen de wereldzeeën bevoeren en deze nauwkeurig in kaart brachten. Recensie door B.N. van Eikema Hommes.
De menigte - Michael Hardt en Antonio Negri - vrijdag 04 maart 2005
Hardt en Negri verhullen hun marxistische sympathieën niet. Het gaat hen niet zozeer om het bijsturen van de kapitalistische wereldorde of het wegvijlen van de scherpste kantjes ervan, maar om de installatie van een nieuwe hegemonie en een radicale democratie die totaal breekt met het kapitalisme. In tegenstelling tot de vroegere leninistische gedachte over ‘de dictatuur van het proletariaat’ hebben Hardt en Negri het over ‘de menigte’ als het enige sociale subject dat in staat is de democratie, een regering van iedereen door iedereen, te verwezenlijken. Voor hen is de menigte het moderne proletariaat, een verzameling van singulariteiten die eenzelfde doel zouden hebben.
Voor een echt succesvol leven - Bas Haring - vrijdag 09 mei 2008
Mensen zijn sociale wezens en dus gevoelig voor wat als succesvol wordt beschouwd. Als, bijvoorbeeld, enkel gezinnen met kinderen door de gemeenschap als succesvol worden beschouwd, dan is een keuze voor een gezin zonder kinderen niet evident. In die zin onderschat de auteur de natuur van de mens die zich pas goed voelt als hij een handelend leven leidt én de bijhorende erkenning krijgt voor dat handelen. De mens kan zich niet zomaar autarkisch opstellen in zijn leven, los van de medemens. We zitten dus enigszins gevangen in de appreciatie van de anderen, en die appreciatie kan soms vrij absurd zijn, zoals de auteur overtuigend aantoont. Recensie door Andreas Tirez.
The End of Faith - Sam Harris - vrijdag 27 januari 2006
Het aantal boeken dat kritisch is over religie is in de minderheid vergeleken met apologieën en aanbevelingen. Loop maar een willekeurige boekhandel binnen en bekijk de hoeveelheid boeken in de sectie religie/New Age. Zoek vervolgens een kritisch boek over religie, zoals een inleiding in atheïsme. Hoe onbegrijpelijk en anachronistisch het ook is, religie is een fenomeen dat ook in de 21ste eeuw prominent aanwezig is, ook in de gemoderniseerde, wetenschappelijke naties. The End of Faith van Sam Harris is een erudiet en vurig pleidooi om – tegen beter weten in – van religie af te komen, en om de emotionele niche die religie bezet houdt, te bestrijden.
Letter to a Christian Nation - Sam Harris - vrijdag 23 oktober 2009
Als antwoord op de virtuele bergen post die Sam Harris ontving naar aan leiding van zijn boek The End of Faith. Religion,Terror, and the Future of Reason (2004) schreef hij een open brief terug, niet alleen aan al zijn critici, maar aan heel christelijk Amerika, en in feite gericht aan alle gelovigen. Het genre van een open brief is natuurlijk ironischerwijs ook een bijbels genre, zoals de evangelisatiebrieven van Paulus in het Nieuwe Testament. Harris laat er geen gras over groeien, in vlijmscherpe bewoordingen spreekt hij de lezer – de christelijke gelovige – aan en bekritiseert de opgeworpen verdedigingen voor het christelijk geloof. Recensie door Floris van den Berg.
Van God los - Sam Harris - vrijdag 22 juni 2007
Steeds meer mensen grijpen terug naar de heilige teksten. Zo gelooft 35 procent van de Amerikanen dat de Bijbel het onfeilbare woord van de Schepper is. En bij de moslims ligt dat aantal met betrekking tot de Koran nog vele keren hoger. Voor Sam Harris is dit een doembeeld want hij wijst erop dat ‘de Bijbel en de Koran boordevol levensgevaarlijke onzin staan’. Het zijn net die teksten die miljoenen mensen inspireren om zich te keren tegen andersdenkenden en ongelovigen. Hier heeft de auteur een sterk punt. Kijk naar de conflicten in de Balkan, Soedan, Ethiopië, Sri Lanka, Indonesië, Nigeria en Kashmir waar mensen elkaar de kop inslaan vanuit een ander religiebeeld. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Alleen in de wind - Rob Hartmans - vrijdag 16 november 2007
Hoofdfiguur is Elisabeth Spanjer, kind van links-revolutionaire, zelfs anarchistische ouders, die in de jaren dertig heel dicht stond bij de bekende Nederlandse linkse politicus Henk Sneevliet. Rob Hartmans slaagde erin om haar op 90-jarige leeftijd te interviewen. Ondanks haar hoge leeftijd demonstreert ze een ijzersterk geheugen. Ze correspondeerde met Leon Trotski, was actief in radicaal linkse facties, werkte samen met een nationaal-socialistische filmmaker, raakte bevriend met Willy Brandt en met tal van Russische dissidenten, waaronder de latere Nobelprijswinnaar Sacharov. Maar zij is voor Hartmans ook een middel om een portret te schetsen van de toenmalige tijdsgeest in Nederland en het Westen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Lang leve de Linkse Kerk - Rob Hartmans - vrijdag 24 december 2010
Lang leve de Linkse Kerk is een interessant boek, al zet de titel de lezer op het verkeerde been. Hartmans erkent immers dat er destijds fouten werden gemaakt en levert ook kritiek op hedendaagse apologeten van het marxisme zoals Slavoj Zizek. Toch had hij gerust de erfenis van mei 68 die door Wilders en consoorten zo fel wordt bekritiseerd, met meer verve mogen verdedigen. Want wie terugkijkt op die opstandige periode ziet dat dit niet alleen een laatste opstoot was van een achterhaald collectivistisch denken, maar ook en vooral een belangrijke doorbraak van het liberale denken, in het bijzonder het individualisme. Recensie door Dirk Verhofstadt.
A brief history of neoliberalism - David Harvey -
Het neoliberalisme is een aberratie van het liberalisme. Liberalen hebben steeds gepleit voor een combinatie van vrijheid en rechtvaardigheid. De ‘onzichtbare hand’ mag immers niet verglijden tot een ‘duistere klauw’, maar moet ervoor zorgen dat mensen steeds de kans krijgen om hun talenten te maximaliseren. De vrijheid is voor liberalen veel meer dan economische vrijheid. Het gaat niet alleen om de bescherming van eigendommen, maar ook om de bescherming van de menselijke waardigheid van individuen. Het gaat om democratie, rechtvaardigheid en het wegnemen van hindernissen die de mens belemmeren om vrij te zijn.
Een korte geschiedenis van de tijd - Stephen Hawking - vrijdag 09 juni 2006
In 1988 schreef Hawking Het heelal. Hierin deed hij een poging om Einsteins relativiteitstheorie en de kwantummechanica te verduidelijken. Hij liet toen al de lezer aanvoelen dat het vermoeden bestond dat een vereniging van deze twee theorieën mogelijk was. De nieuwe overkoepelende theorie zou ons dan een definitief beeld van het heelal opleveren. De oorspronkelijk titel in het Engels was A brief history of time. We zijn nu 18 jaar later en in ‘Een korte geschiedenis van de tijd’ actualiseert Hawking samen met journalist Leonard Mlodinov de inhoud van zijn werk. Een recensie door Paul van Aelst.
God, Geloof, Geweld - Guido Hayen - vrijdag 23 november 2007
Guido Hayen merkt scherp op dat de toenemende angst voor een daadwerkelijke toepassing van de islam leidt tot een tegenreactie, de heropleving van onze eigen Normen en Waarden. Mede onder invloed van het populistische discours grijpen tal van politici, in het bijzonder van religieuze partijen, naar de eigen ‘christelijke identiteit’. Dat is trouwens al lang het geval in de Verenigde Staten waar een heuse opkomst bestaat van een christelijk nationalisme waarin een letterlijke interpretatie van de Bijbel centraal staat. Hun macht is trouwens doorgedrongen tot in de hoogste regionen van de Amerikaanse regering met een reborn-christian president die te pas en te onpas verwijst naar God. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Zwartboek Katholieke Kerk - Michael Hebeis - vrijdag 10 juni 2011
Er is met de katholieke kerk groot een probleem. In Zwartboek Katholieke Kerk schreef de Duitse advocaat Michael Hebeis een onthullende en onthutsende schandalenkroniek over het streven naar macht van de kerk en de machteloosheid van haar slachtoffers. De auteur vertelt over de donkere jaren uit de eeuwenlange geschiedenis van de katholieke kerk. Daarbij maakt hij brandhout van de pauselijke aanspraak op moreel leiderschap. Hebeis is zelf katholiek en beklemtoont dat hij dit boek niet geschreven heeft uit haat, wraak of afgunst, maar juist omwille van zijn verdriet dat ‘zijn’ kerk zoveel leed kon veroorzaken. Recensie door Dirk Verhofstadt.
American Fascists - Chris Hedges - vrijdag 25 mei 2007
Chris Hedges schildert een Amerika in de greep van haatdragend, irrationeel godsdienstfanatisme, dat zich pervers bedient van de Bijbel en van een demoniserend patriottisme om zoveel mogelijk zielen te winnen voor een racistische, seksistische, fundamentalistisch-christelijke politieke agenda: de stichting van een christelijke natie waarin kerk en staat weer één worden, de Bijbel de wet dicteert en waarin liberal, Joods, homo en zelfs katholiek taboe worden. De kern van de evangelische wedergeboren christenen, die zich laat leiden door enkele politics of fear spuwende predikanten, tegenover wie Jerry Falwell en Pat Robertson koorknapen lijken, is een minderheid. Recensie door Jo Smets.
Ik geloof niet in atheïsten - Chris Hedges - vrijdag 14 november 2008
In democratische, Europese landen heeft een proces plaatsgevonden waarin gelovigen ook zelf een scheiding tussen kerk en staat verkozen. Zij wilden zich niet meer met de staat bemoeien, anders dan via democratische, politieke partijen. Zij wilden de spirituele kracht van hun godsdienst niet meer laten corrumperen door de overheid, niet meer door dwang. Zij wilden geen geforceerde machtspositie meer tegenover andersdenkenden. Velen van hen stemmen al heel lang niet meer op een christelijke partij. Deze seculiere gelovigen erkennen hun minderheidspositie binnen een ongelovige samenleving waarin ze de religiemarkt met veel andere spelers moeten delen. Recensie door August Hans den Boef.
Vrijheid van godsdienst - Michiel Hegener - vrijdag 14 oktober 2005
Artikel zes van de Nederlandse grondwet garandeert de vrijheid van godsdienst maar intussen belemmeren honderdduizenden Nederlanders ongestraft de godsdienstvrijheid van anderen. Dat is vooral het geval met moslims en moslima’s die niet openlijk mogen breken met de islam. Maar ook voor zuigelingen die van bij hun geboorte door hun ouders worden ingelijfd door een bepaalde godsdienst en die er moeilijk of niet kunnen uitstappen zonder problemen te krijgen met hun familieleden en hun sociale omgeving. Over de impact en effectiviteit van de vrijheid van godsdienst schreef Michiel Hegener een opvallend boek.
Alleen een God kan ons nog helpen - Martin Heidegger - vrijdag 13 februari 2004
Martin Heidegger wordt algemeen beschouwd als een van de toonaangevende filosofen van de 20ste eeuw, maar tevens een van de meest controversiële. Het feit dat hij in 1933 de kant koos voor het nazi-regime van Adolf Hitler heeft een smet geworpen op zijn naam en faam. Heidegger overleed in mei 1976. Enkele dagen nadien verscheen in het Duitse weekblad Der Spiegel een 10 jaar eerder opgenomen interview met hem onder de titel ‘Alleen een God kan ons nog redden’. Hierin trachtte Heidegger de verwijten tegen hem inzake zijn houding tegenover het nazi-regime in de jaren ’30 te ontzenuwen.
Grote vragen. De nieuwe eeuw tussen hoop en vrees - Bas Heijne - vrijdag 19 januari 2007
We hebben het nog nooit zo goed gehad. Dat is de realiteit voor de grote meerderheid van de bevolking in de Europese Unie. Toch bestaat er heel wat angst, onzekerheid en zelfs regelrechte xenofobie onder tal van inwoners. Dat heeft te maken met de enorme complexiteit van onze samenleving en de wereld. Elke dag berichten de media over de pijnpunten van de globalisering. De Nederlandse essayist Bas Heijne zocht negentien wetenschappers en denkers op en voerde met hen gesprekken over de netelige kwesties van onze tijd. Zijn boek Grote vragen brengt dan ook heel wat interessante inzichten aan het licht, maar ook twijfels en pijnlijke dilemma’s. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Moeten we van elkaar houden? - Bas Heijne -
‘Wat onder vuur ligt is het naoorlogse humanisme zelf’, schrijft Bas Heijne. Het is een sterke uitspraak, maar ze bevat een kern van waarheid. Luister naar de taal die populisten en nationalisten vaak gebruiken. Het gaat om ‘wegjagen, schoonvegen, uitzetten, afrekenen’ en dat gebruiken ze niet enkel tegen vreemdelingen maar ook tegen de in hun ogen ‘politiek correcte elite’. De hooggestelde idealen van vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid moeten plaats ruimen voor een discours waarin het verlangen naar de eigen volksgemeenschap centraal staat. Het is tegelijk een aanval op het kosmopolitische wereldbeeld. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Onredelijkheid - Bas Heijne - vrijdag 07 december 2007
In zijn boek Onredelijkheid gaat Bas Heijne dieper in op de hang van burgers naar de vermeende zekerheden van het verleden. In zeven essays fileert hij onderwerpen als het wereldburgerschap, de behoefte aan identiteit, de multiculturele samenleving, de ontkerkelijking en het kosmopolitisme. Zo heeft hij het over zijn zorgeloze jeugd – mei ’68 was al achter de rug – waarbij hij opgroeide in het dorp Zwanenburg ‘een oase van heerlijke onbeduidendheid in een land dat, zo werd telkens verklaard, nagenoeg af was’, maar tegelijk ervoer hij een zeker gemis, een gebrek aan spannende gebeurtenissen, alsof hij te laat geboren was. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Alleen beschavingen maken vooruitgang mogelijk - Mark Heirman -
Elke beschaving is principieel op de toekomst gericht, niet op het verleden. Op dit punt lijkt het verschil tussen cultuur en beschaving me het grootst. Cultuur is een viering van hetzelfde. In vele opzichten is dat ook voor vele religies het geval. Ook religies zijn er eerder op gericht een bestaande, sacrale, orde te bevestigen dan om iets nieuws te scheppen. Dat doen beschavingen wel. Met vallen en opstaan en met wisselend succes waren het altijd beschavingen die de samenleving veranderden en vernieuwden. Geen wonder dat beschaving en vooruitgang samenhoren en dat uitsluitend een beschaving vooruitgang mogelijk maakt.
Oosterse dagen, Arabische nachten - Mark Heirman -
Tot vijfentwintig jaar geleden hadden Westerse politici, historici en filosofen weinig of geen belangstelling voor de islam. Conflicten in de Arabische wereld bleven tot dan min of meer beperkt tot natiestaten in hun strijd voor onafhankelijkheid tegenover de vroegere kolonisatoren. Op een kwart eeuw tijd is dat volkomen veranderd. De islam en het terrorisme staan nu volop in de belangstelling en over geen enkel thema wordt tegenwoordig zoveel gepubliceerd. In zijn boek Oosterse dagen, Arabische nachten peilt Mark Heirman naar de bewogen verhouding tussen religie en politiek in de Arabische en islamwereld, van de profeet Mohammed tot Osama Bin Laden.
Een republiek op keizersvoeten - Mark Heirman - vrijdag 05 maart 2004
Geen enkel land in de wereld wekt zoveel tegenstrijdige gevoelens op als de Verenigde Staten van Amerika. Sommigen beschouwen Amerika als de uitvinder van de politieke democratie, voor anderen is het juist de grootste bedreiging ervan. Filosoof Mark Heirman schreef over de VS het boek Een republiek op keizersvoeten. Hierin vertelt hij het complexe verhaal van de meest realistische en meest idealistische, het meest liberale en het meest conservatieve, het meest isolationistische en het meest interventionistische, het meest religieuze en het meest seculiere, het meest vreedzame en het meest gewelddadige land ter wereld.
Beschavingen botsen niet - Mark Heirman - vrijdag 24 maart 2006
De globalisering brengt onrust mee, vooral dan in Europa en de Verenigde Staten, die onder druk staan van de nieuwe concurrenten op de wereldmarkt. Het stemt heel wat westerse intellectuelen pessimistisch. Hedendaagse auteurs zoals Roger Scruton, John Gray en Ad Verbrugge hebben het zelfs ronduit over het verval van godsdienst en traditie in het Westen en daarmee het einde van de beschaving. Daarmee sporen ze met Oswald Spengler en zijn Der Untergang des Abendlandes. De vraag is of het uitgangspunt wel juist is en of beschavingen sowieso kunnen botsen? De Vlaamse filosoof Mark Heirman meent van niet en schreef hierover een erudiet boek.
De ontdekking van Europa - Mark Heirman -
In zijn boek De ontdekking van Europa omschrijft filosoof Mark Heirman Europa als een liberaal en universeel project. Democratie, mensenrechten, vrije markteconomie, ziet hij als de bakens daarvan. Europa maakt door de uitwerking van die waarden en principes zijn eigen grenzen overbodig. Het gemis aan een duidelijke identiteit die die principes overstijgt, is geen handicap. Dat is een groot verschil met nationalisten en conservatieven, die het ‘historische’ Avondland willen bewaren. Heirman toont aan dat er noch in de geschiedenis noch vandaag één Europa aan te wijzen valt. Meer nog, hij wenst het niet voor de toekomst.
Rusland op vrije voeten - Frank Hendrickx - vrijdag 12 januari 2007
Frank Hendrickx verbleef van oktober 1999 tot 2004 in Moskou en reisde naar vele uithoeken van de voormalige Sovjet-Unie. Hij sprak er met gewone mensen over hun verlangen naar de toekomst en hun herinneringen aan de tijd van de SU. Hij ergert zich aan de manier waarop rijke Russen hun overvloed etaleren. Hij beschrijft de toestand in Tsjetsjenië. Deze provincie zo klein als Nederland, maar Poetin vreest dat radicale moslims eerst Tsjetsjenië, dan heel de Kaukasus en vervolgens heel Rusland zullen destabiliseren. Grozny lijkt op Coventry en Dresden, met dit verschil dat het door zijn eigen staat is plat gebombardeerd en de andere twee door hun vijanden. Recensie door Jef Abbeel.
Een tip van de sluier - Karin Heremans - vrijdag 01 oktober 2010
Op 1 september 2009 werd in het Atheneum van Antwerpen een hoofddoekenverbod ingevoerd. Die beslissing werd na lang afwegen genomen door de directrice Karin Heremans. Haar argumentatie was niet gebaseerd op een ideologisch dogma of de politieke waan van de dag, maar op haar ervaring dat, ondanks alle inspanningen om op haar school de grootst mogelijke diversiteit toe te laten, uiteindelijk de vrijheid en het zelfbeschikkingsrecht van heel wat leerlingen in het gedrang kwamen. Heremans kwam daarmee ongewild in het oog van een mediastorm maar ze trotseerde die met een opvallende overtuigingskracht. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Een wereld apart - Gustav Herling - vrijdag 31 maart 2006
Herling is twintig jaar en staat al bekend als aankomend literair en journalistiek talent als hij in de herfst van 1939 wordt gearresteerd. Polen probeert zich in het westen tegen Duitse troepen en in het oosten tegen Russische legereenheden staande te houden, maar het land wordt onder de voet gelopen. Poolse soldaten vluchten massaal; ook soldaat Herling, maar zijn poging mislukt. Grenswachters van het Rode Leger houden hem aan. Men aanziet hem als een hoge Poolse officier, waardoor hij voor spionage wordt veroordeeld en naar het concentratiekamp Jertsevo in het hoge koude noorden van Rusland wordt gedeporteerd.
Een Engelsman in Frankrijk - Cor Hermans - vrijdag 17 oktober 2008
John Stuart Mill inspireerde heel wat van zijn tijdgenoten en was lid van de liberale partij waar hij deel uitmaakte van de radicale fractie. Hij keerde zich tegen de monarchie, pleitte voor de afschaffing van de House of Lords, wilde een einde maken aan de positie van de Church of England als staatskerk (zo wilde hij de ethiek ontdoen van de religie) en kwam op voor algemeen kiesrecht. In navolging van Bentham koos hij ook de democratie als staatsvorm alhoewel Mill huiverde voor de ‘tirannie van de overheersende opinie’, iets wat vandaag opnieuw brandend actueel is met de opkomst van populistische partijen in Nederland en Vlaanderen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De stille overname - Noreena Hertz - vrijdag 25 oktober 2002
Veel academici zien de antiglobaliseringsbeweging als een reactie van mondige burgers tegen een systeem dat niet democratisch gecontroleerd wordt en dat ethisch moet gecorrigeerd worden. De Britse schrijfster Noreena Hertz, auteur van De stille overname richt zich in haar boek op de impact van het 'grootkapitaal' op de politieke besluitvorming. Ze verwoordt het ongenoegen over het huidige establishment. De visie van Hertz is des te opvallender omdat ze zich niet bekent tot een tegenstander van het kapitalisme of van de vrije markt. Integendeel, voor haar kan de vrije markt leiden tot een grote economische groei voor de hele wereld. Ze wil geen revolutie, maar een systeem van vrije handel dat rekening houdt met de mensenrechten, de zorg voor medemensen, het milieu en de voedselveiligheid.
Het gevaar van de internationale schuldenlast - Noreena Hertz - vrijdag 14 januari 2005
Noreena Hertz heeft met haar boek Het gevaar van de internationale schuldenlast een belangrijk punt aangeraakt, namelijk de toezegging van leningen aan personen, partijen en regimes die zich duidelijk niets aantrekken van de welvaart van hun burgers en die er via nieuwe kredieten enkel op uit zijn hun bestaande machtsposities in stand te houden. Een groter deontologisch en ethisch besef bij het toekennen van leningen is derhalve noodzakelijk. Noreena Hertz is er met haar boek alvast in geslaagd om de problematiek van de schuldenlast op de internationale agenda te plaatsen en de doelmatigheid ervan in vraag te stellen.
Door het oog van de naald - Helga Herzberg - vrijdag 18 juni 2010
Helga Herzberg had geluk, want haar gezin was min of meer ongeschonden uit de oorlog en de kampen gekomen, maar zowat alle andere joodse families mistten familieleden. Bijna zestig jaar lang heeft Helga niets verteld over haar ervaringen. Al die tijd plakte ze een pleister over haar tatoeage om niemand te storen. Maar nu heeft ze gesproken. Door het oog van de naald is dan ook een authentieke getuigenis van iemand die de gruwel van dichtbij meemaakte. Die ervaring drukt nog steeds op haar. Het boek van Helga Herzberg vormt de zoveelste waarschuwing tot wat een totalitair regime kan leiden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
We aaien ze, we haten ze, we eten ze - Hal Herzog - vrijdag 28 oktober 2011
Dat een consequente ethiek met betrekking tot dieren niet eenvoudig is, blijkt uit We aaien ze, we haten ze, we eten ze van Hal Herzog. Hij bestudeerde de afgelopen 20 jaar de relaties tussen mens en dier, en ontrafelt op een overtuigende manier onze vaak tegenstrijdige attitudes tegenover andere levende wezens die we soms koesteren en liefhebben, maar ook vrezen, doden en opeten. Zo bezitten miljoenen mensen een huisdier die ze met de beste zorgen behandelen, maar tegelijk eten we massa’s vlees van kippen, varkens en runderen die doorgaans een ‘onmenselijk’ leven hebben geleid in een kweekbatterij. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Hitlers religie - Michael Hesemann - maandag 05 november 2007
‘Het christendom en het nationaal-socialisme waren onverenigbaar, hetgeen van beide kanten vanaf het begin werd onderkend,’ schrijft Hesemann. Net daarom is het zo bizar dat de paus doofstom bleef voor de gruweldaden van de nazi’s, waarvan hij al lang op de hoogte was. Natuurlijk waren er ook gewone katholieken en protestanten, ook geestelijken, die op eigen initiatief joden hielpen. Er was de heldhaftige verzetsdaad van Hans en Sophie Scholl die vanuit hun christelijke overtuiging pamfletten verspreidden tegen Hitler, en dit met de dood moesten bekopen. Maar er waren veel meer anderen die hun blik afwendden of zelfs actief meewerkten met de nazi’s. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De schaduw van de Vooruitgang - Arnold Heumakers - vrijdag 27 februari 2004
Die vooruitgangsgedachte kreeg een felle knauw door de Eerste Wereldoorlog waarna een golf van cultuurpessimistische publicaties verschenen waarin men probeerde uit te leggen hoe dit drama mogelijk was geweest. Zo sprak José Ortega y Gasset van een ‘opstand der horden’, een teleurgang van een hoger moreel of religieus ideaal en de noodzaak tot een fundamentele mentaliteitsverandering. Heumakers wijst erop dat deze klacht, die we zelfs vandaag nog horen, iets gratuits heeft en eerder de gevoelde machteloosheid bevestigt dan opheft.
De vernietiging van de Europese Joden - Raul Hilberg - vrijdag 23 januari 2009
In 1961 verscheen bij een kleine uitgeverij in Chicago voor het eerst The destruction of the European Jews, het levenswerk van Raul Hilberg. Hij focuste zich in zijn werk op de daders. Dat was toen nog niet evident. Grote uitgeverijen weigerden zijn manuscript integraal te publiceren wegens te anti-Duits of te weinig aandacht voor het lijden van de slachtoffers. Ze verweten Hilberg te veel nadruk te leggen op het technische aspect, op de bijna perfecte organisatie, de pijnlijke stelling dat ieder van ons een potentiële dader is. Joodse kringen waren ook niet opgezet met het feit dat hij de Joodse Raden bekeek als instrumenten van de Duitse vernietigingsmachine. Recensie door Jef Abbeel.
Alma Mahler-Werfel. De biografie - Oliver Hilmes - vrijdag 25 januari 2008
Vijandschap jegens de joden had voor Alma Mahler de functie van een werkzaam machtsinstrument. Net als bij Karl Lueger het geval was, stelde iemands joodse afstamming haar in staat er haar eigen ‘arische’ superioriteit tegenover te stellen. Zo’n ‘afstamming’ was voor Alma iemands zwakke punt, zijn achilleshiel. Hier wordt iets zichtbaar wat voor Alma door haar hele leven karakteristiek was en wat in haar dagboeken steeds weer duidelijk de kop opsteekt: haar machtsbelustheid, haar extreem grote behoefte om anderen te onderdrukken en klein te houden. ‘Ze wilde bemind worden’ herinnerde zich een tijdgenoot, ‘om macht over haar aanbidders te krijgen.’ Recensie door Yves Van de Steen.
De thuiskomst van Jossel Wassermann - Edgar Hilsenrath - vrijdag 24 april 2009
Het was de combinatie van nationalisme en antisemitisme die het enorme drama van de Shoah mogelijk maakte, een drama waarvan we nog steeds niet hersteld zijn en waarschijnlijk nooit helemaal zullen herstellen. Integendeel, overal zien we opnieuw opstoten van verkrampt nationalisme, de beangstigende neiging naar gesloten samenlevingen, de drang naar vermeende zuiverheid waarbij men de mensen wil herleiden tot één identiteit, met één taal en één vermeend verleden. De verhalen van Hilsenrath doen ons inzien tot welke geestelijke woestijn de ideeën van de De Wevers en Dewinters kunnen leiden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De maagdenkooi - Ayaan Hirsi Ali - vrijdag 01 oktober 2004
In haar nieuw boek De maagdenkooi gaat Ayaan Hirsi Ali in op de seksuele moraal in de islam die volgens haar een belangrijk probleem vormt. De obsessie voor het behoud van het maagdenvlies leidt ertoe dat moslimmeisjes tot huisarrest worden veroordeeld, soms in gescheiden ruimtes moeten leven of genitaal verminkt worden. Het leidt tot een sfeer van hypocrisie en leugens. Ouders zwijgen over seksuele opvoeding, jongeren hebben stiekem relaties, meisjes laten hun maagdenvlies operatief herstellen, roddels en achterklap zorgen voor wantrouwen, en de eer van de familie moet hoog gehouden worden, desnoods met geweld.
De zoontjesfabriek - Ayaan Hirsi Ali -
Het boek De zoontjesfabriek van Ayaan Hirsi Ali zorgde voor een schok in de Nederlandse politiek en vooral onder de moslims in Nederland. De reden is eenvoudig. Met de beschrijving van het vrouwonvriendelijk karakter van de islam doorbreekt Ayaan Hirsi Ali een taboe en legt ze de vinger op een van de belangrijkste oorzaken van het mislukte multiculturele samenlevingsmodel in Nederland. De islam en de mannelijke moslims houden doorgaans vast aan een manier van denken en leven die haaks staat op de liberale democratische waarden zoals de vrijheid van meningsuiting, de scheiding van kerk en staat en vooral de gelijkwaardigheid van man en vrouw.
Nomade - Ayaan Hirsi Ali - vrijdag 19 maart 2010
Net zoals Friedrich Hayek wil Ayaan het status quo niet conserveren, maar juist radicaal veranderen. Met haar strijd voor het recht op zelfbeschikking van moslimvrouwen voert ze een uitgesproken progressieve strijd die in het verlengde ligt van de strijd tegen de segregatie van de zwarten in de VS, de strijd tegen Apartheid in Zuid-Afrika, de strijd voor vrouwenrechten in de jaren zestig en zeventig, en later de strijd voor homorechten. De ware conservatieven zijn in deze problematiek juist de zogenaamde ‘progressieve’ feministes en politici die zwijgen over de manifeste misbruiken binnen de orthodox-religieuze en -culturele kringen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Arguably - Christopher Hitchens - vrijdag 02 december 2011
In de introductie van zijn nieuwste boek Arguably zegt Hitchens: “Ongeveer een jaar geleden vertelde een van mijn artsen mij dat ik misschien nog maar een jaar te leven had. Dat betekent dat sommige van deze artikelen werden geschreven in het volle bewustzijn dat ze wel eens mijn laatste zouden kunnen zijn.” Dit is een boek voor hen die, net als ondergetekende, houden van een goede polemiek, hongeren naar kennis en een plezier scheppen in de schoonheid, gevatheid en inventiviteit van de Engelse taal, die Christopher Hitchens meesterlijk gebruikt. Laten we hopen dat dit niet zijn laatste boek zal zijn. Recensie Kees Bakhuijzen.
De rechten van de mens van Thomas Paine - Christopher Hitchens - vrijdag 22 mei 2009
Thomas Paine was op politiek, economisch en sociaal vlak een voorvechter van de Verlichting en het liberale denken. Hij verdedigde met vuur de democratie met een grondwet die voorzag in vrije verkiezingen. Hij keerde zich tegen commerciële monopolies die de vrije markt afremden, hij verwierp het kolonialisme en de slavernij, hij deed een oproep naar de rijken om zich in te spannen voor de minderbedeelden, en hij stelde ‘een systeem van sociale verzekering’ voor. Volgens Hitchens volgde Paine met zijn ideeën niet alleen de vrijhandel zoals uitgetekend door Adam Smith en David Ricardo, maar ‘liep hij ook vooruit op Karl Marx’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
God is not Great. The Case Against Religion - Christopher Hitchens - vrijdag 11 januari 2008
In plaats van aandacht voor de heilige boeken van religies als basis voor het morele leven dienen we volgens de auteur gebruik te maken van de voortbrengselen van de menselijke creativiteit in de vorm van literatuur. Om het gebrek aan houvast die mensen ontleenden aan het lezen van heilige boeken te compenseren moeten we een beroep doen op de werken van de wereldliteratuur. Er worden antwoorden gezocht op vragen zoals daar zijn: waar komen we vandaan? Wat is de betekenis van het leven? Het verschil tussen literatuur en heilige schriften is natuurlijk dat er binnen eerstgenoemde geen sprake is van doctrinaire en eenzijdige antwoorden. Recensie door Christophe Andrades.
Een eeuw van uitersten - Eric Hobsbawm - vrijdag 28 maart 2003
Op 28 juni 1992 ging de Franse president Mitterand naar Sarajevo waar de Balkanoorlog 150.000 doden eiste. Zijn doel was de aandacht van de wereld te vestigen op de Bosnische crisis. Waarom ging Mitterand juist op die dag naar Sarajevo? Omdat op 28 juni 1914 in Sarajevo aartshertog Frans Ferdinand van Oostenrijk-Hongarije werd vermoord en nadien de Eerste Wereldoorlog begon. Een wereldoorlog die de loop van de 20ste eeuw zou bepalen. Het boek Een eeuw van uitersten van Eric Hobsbawm beschrijft de geschiedenis van 1914 tot 1991.
Gerardje. Notities van een Reve-liefhebber - Theodor Holman - vrijdag 12 maart 2010
Toen koning Albert II in 2001 weigerde om de Prijs der Nederlandse Letteren aan Gerard Reve uit te reiken omdat diens levenspartner Joop Schafthuizen werd verdacht van kindermisbruik, stond cultureel Vlaanderen in rep en roer. Daarop zou Reve over de Belgische koning gezegd hebben: ‘Zijn hofhouding heeft hem wijsgemaakt dat wij homoseksueel zijn. Daar had die man nog nooit van gehoord’. Het is een van de vele leuke anekdotes in het vermakelijke boek Gerardje. Notities van een Reve-liefhebber van Theodor Holman die gefascineerd is door de beruchte schrijver en zelf ook niet vies is van een straffe uitspraak. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Slow. Een wereldwijde revolutie - Carl Honoré - vrijdag 12 november 2004
Carl Honoré is een jonge vader die zijn zoontje voor het slapengaan nog een sprookje voorleest. Twee jaar terug betrapte hij zichzelf erop dat hij steeds kortere fragmenten koos en sneller las tot ongenoegen van het kind. In zijn boek Slow beschrijft Carl Honoré de jachtigheid van ons moderne leven en de obsessie om steeds meer in minder tijd te willen doen. ‘Time is money’ waardoor we gaan leven in dienst van de economie in plaats van omgekeerd. Succes, kicks en resultaten worden afgemeten aan de snelheid waarmee we ze bereiken. We zitten in een vicieuze cirkel van een steeds jachtiger leven waarin elke ongebruikte minuut ervaren wordt als verloren tijd.
De onweerstaanbare gelijkheid - Andries Hoogerwerf - vrijdag 21 februari 2003
Sommige boeken intrigeren alleen al door de illustratie op de voorkaft. Op de kaft van De onweerstaanbare gelijkheid van Andries Hoogerwerf staat de afdruk van een duim, symbool voor het unieke van elke mens. Elke mens is verschillend en dat rijmt niet met de titel van dit boek. Wat Andries Hoogerwerf bedoelt is dat alle mensen als mens gelijkwaardig zijn. Dat zij in gelijke gevallen gelijk moeten behandeld worden. Maar wat betekent dit voor de manier waarop we omgaan met mensen van een andere cultuur, religie, sociale laag, leeftijd of sekse? En wat betekent het voor een rechtvaardige verdeling van macht, inkomen en andere goederen?
Wij en zij - Andries Hoogerwerf - vrijdag 13 juni 2003
In zijn boek de Wij en zij geeft politicoloog en emeritus hoogleraar Andries Hoogerwerf een helder overzicht van het Europese denken over verdraagzaamheid en intolerantie sinds het begin van onze jaartelling. Aan de hand van de grote denkers komen argumenten voor en tegen diverse vormen van verdraagzaamheid aan de orde. Daarnaast analyseert hij de actuele problematiek van de hedendaagse multiculturele samenleving. Daarbij zoekt hij naar oplossingen via de wegen van de vrijheid, de gelijkheid en de solidariteit.
The psychology of terrorism - John Horgan - vrijdag 08 april 2011
Zoals het fascisme een reactie was op de leegte van de moderniteit, zou een terreurdaad een fatale poging kunnen zijn om de wereld te redden van het sluimerende en eeuwigdurende vakantiegevoel van het hedendaagse materialisme. De massamedia hebben de wereld niet in een elektronisch dorp veranderd, maar in een elektronisch gemeubileerde huiskamer, waaruit geen ontsnapping meer mogelijk lijkt. De kunst zou iets wezenlijks verleerd kunnen zijn, namelijk het gevoel voor de realiteit, wat dat ook moge zijn. Misschien leidt het hedendaagse terrorisme de kunst wel terug naar de wereld waarvan ze is afgedwaald. Recensie door Huub Mous.
Leven, lijden, schrijven - Michel Houellebecq -
Een van de meest gelezen en omstreden hedendaagse Franse schrijvers is Michel Houellebecq. In zijn romans De wereld als markt en strijd, Elementaire deeltjes en Platform beschrijft hij met rauw-realisme de vaak platvloerse handelingen en beweegredenen van de kapitalistische en consumerende mens. Daarbij legt de auteur woorden in de mond van zijn personages die heel wat lezers schokken en verstoren in hun politiek correct denkpatroon. Tegenstanders noemen hem een racist, een vrouwenhater en een homofoob. Zijn korte tekst Leven, lijden, schrijven/methode verscheen reeds in 1991 bij een kleine Parijse uitgeverij en bevat in de kiem veel van zijn latere werk.
Publieke vijanden - Michel Houellebecq & Bernard-Henri Lévy - vrijdag 12 februari 2010
De confrontatie tussen de twee schrijvers is best interessant. Het geeft een goed beeld van de maatschappelijke thema’s die in Frankrijk aan de orde zijn en hoe ze op verschillende manieren bekeken worden. Op de ietwat naïef voluntaristische, geëngageerde en theatrale manier van Bernard-Henri Lévy die in zijn strijd voor de grote idealen geen grote woorden schuwt, of op de bijtende, sarcastische ongemanierdheid van Michel Houellebecq die lak heeft aan idealen en zijn mond niet spoelt alvorens iets te zeggen. Volledige betrokkenheid tegenover volledige onverschilligheid als twee kanten van eenzelfde medaille. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De brieven van Rubens - Leen Huet - vrijdag 03 november 2006
Pieter Paul Rubens (1577-1640) was een uitzonderlijk getalenteerde barokschilder, diplomaat, zakenman, die brieven schreef in mooi Italiaans, Frans, Engels, Nederlands en soms Latijn. Kortom: een uomo universale. Hij had een ruime belangstelling voor en kennis van de klassieke oudheid en de internationale politiek en intriges van zijn tijd. Hij had ook contacten met de meeste West-Europese vorsten en diplomaten van de jaren 1609 tot 1640. Van zijn vele brieven zijn er 252 bewaard gebleven. Leen Huet heeft er 140 van vertaald in keurig en modern Nederlands. Dat is een primeur in ons taalgebied. Recensie door Jef Abbeel.
Résistance: Dagboek van een Parisienne in het verzet - Agnès Humbert - vrijdag 24 april 2009
Dit boek, eindelijk na 60 jaar vertaald in het Nederlands, zou verplichte lectuur moeten zijn in het onderwijs, opdat dit deel van de geschiedenis niet mag verloren gaan. De herinneringen aan het verzet worden nog nauwelijks overgedragen aan de toekomstige generaties, vooral nu de weinige getuigen die nog in leven zijn onverbiddelijk worden ingehaald door de tijd. In deze strijd tegen ‘de dood van het geheugen’ is het noodzakelijk gebruik te maken van de documenten die nog bestaan. Het relaas van Agnès Humbert maakt deel uit van die documenten: het geeft ons toegang tot de verborgen wereld van het verzet tegen Hitler en het nazisme. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Traktaat over de menselijke natuur - David Hume - vrijdag 11 januari 2008
Terwijl veel mensen blij zouden zijn geweest dat ze op deze manier uit een uiterst genante situatie werden gered, voelde de toch al weinig populaire Hume zich geroepen de waarheid te vertellen. Zijn eigenbelang werd dus ondergeschikt gemaakt aan zijn gevoel voor rechtvaardigheid, doordat Hume de pas later geformuleerde categorische imperatief van Kant – ‘Handel zo, dat u zou willen dat uw handelwijze tot algemene wet verheven werd’ – zelfs van toepassing achtte op dieren. Voor een filosoof die meestal wordt beschreven als ‘radicale scepticus’ is dit op het eerste gezicht een verbazingwekkende daad. Recensie door Rob Hartmans.
Inventing Human Rights. A History - Lynn Hunt - vrijdag 16 januari 2009
Volgens de Britse filosoof en cultuurpessimist John Gray is morele vooruitgang onmogelijk. De mens kan volgens hem niet leren van zijn fouten en is van nature een boosaardig en beestachtig wezen. De laatste jaren heeft hij zich opgeworpen als de meest vooraanstaande criticus van de westerse moderniteit. Lynn Hunt toont aan dat een pessimisme zoals we dat lezen bij Gray niet noodzakelijk is. Het is mogelijk om zowel positief te kijken naar de principes van de verlichting en de moderniteit als om open te staan voor het voorkomen van misdaden tegen de mensheid die zich tot op de dag van vandaag nog steeds voordoen. Recensie door Christophe Andrades.
Wie zijn wij? - Samuel Huntington - vrijdag 26 november 2004
In zijn nieuw boek Wie zijn wij? gaat Samuel Huntington in op de fundamenten van de Amerikaanse identiteit en de krachten die ze bedreigen en ondermijnen. De anglo-protestantse kern en het geloof in individuele vrijheid en democratie staan onder druk. Dat komt volgens de auteur door de ondergang van het communisme waardoor er geen externe vijand meer bestaat, de opmars van het multiculturalisme waardoor groepsrechten en etnische entiteiten aan belang wonnen, de enorme immigratiegolf vanuit Latijns-Amerika en de daardoor toenemende druk om naast het Engels ook het Spaans als voertaal te gebruiken.
Botsende Beschavingen - Samuel Huntington - vrijdag 29 november 2002
De hoop van sommigen, en de vrees van anderen, van een wereldwijde verspreiding van de westerse ideeën inzake individualisme, markteconomie en politieke democratie is onterecht. Die cultuur, die Huntington de 'Davoscultuur' noemt, wordt amper gedeeld door 1 procent van de wereldbevolking, en kan dus amper een wereldcultuur worden genoemd. Zelfs de massale verspreiding van westerse consumptiegoederen, het feit dat mediagroepen in westerse handen zijn, en het algemeen gebruik van de Engelse taal zullen daar niet aan verhelpen. Steeds meer landen moderniseren zich wel, maar dit is niet hetzelfde als een toenemende verwestering.
Vrijheid verplicht - Menno Hurenkamp en Monique Kremer - vrijdag 27 januari 2006
Keuzevrijheid is een belangrijke verworvenheid van onze tijd. Meer nog, het is een essentieel kenmerk van maatschappijen waarvan de democratie en de vrije markt de grondslagen vormen. De mogelijkheid om zelf keuzes te maken over de invulling van zijn of haar leven, de aankoop van producten en het bekomen van diensten is zodanig ingeburgerd dat men zich moeilijk kan indenken dat men dit zou terugdraaien. Keuzevrijheid is typisch zo’n idee dat op papier iedereen gelukkig maakt. Alle politici zijn er dan ook voor. Maar wat als mensen eigenlijk niet willen kiezen? Of als ze niet kunnen kiezen omdat ze daar om een of andere reden niet toe in staat zijn?
Het minste kwaad - Michael Ignatieff - vrijdag 14 januari 2005
In zijn boek Het minste kwaad gaat de Canadese schrijver in op de moeilijke verhouding tussen onze democratie en het gebruik van geweld tegen terreur. Hij probeert een pragmatische koers te varen tussen het principiële verbod op elke schending van mensenrechten enerzijds en het daadkrachtige optreden van regeringen voor wie het doel voor meer veiligheid zowat alle middelen toelaat anderzijds. Michael Ignatieff is geen tegenstander van terreurbestrijding. De vorming van speciale eenheden binnen de politie om in te grijpen vindt hij normaal, maar controle op deze eenheden is cruciaal. Openheid en een vrije pers zijn daarbij noodzakelijk.
Mensenrechten en terreur - Michael Ignatieff - vrijdag 25 april 2003
Michael Ignatieff is expert op het gebied van de mensenrechten en de oorzaken van gewapende conflicten. De VS dienen volgens hem consequent schendingen van de mensenrechten aan de kaak te stellen. Zij moeten na 11 september 2001 beseffen dat landen waar mensenrechten geschonden worden, een internationaal veiligheidsrisico vormen. Hij vindt oorlog een gerechtvaardigd antwoord op het apocalyptische nihilisme van de aanslagen. Maar in deze oorlog is niet alles geoorloofd, want het westen heeft verplichtingen aan zichzelf en zijn morele identiteit. Het boek Mensenrechten en terreur legt uit waarom.
De rechtenrevolutie - Michael Ignatieff - vrijdag 04 april 2003
Sinds de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens in 1948 hebben mensenrechten wereldwijd in de aandacht gestaan. Mensenrechten vormden zelfs de rechtvaardiging van een militaire interventie, namelijk in Kosovo in 1999. In Canada was de strijd van de aboriginals en van de Franstaligen voor erkenning van hun rechten aanleiding tot een ware rechtenrevolutie, iets wat men ook in Nederland en België ten aanzien van vrouwen, homosexuelen en minderheden gekend. De Canadese historicus en filosoof Michael Ignatieff analyseert in zijn boek De rechtenrevolutie de ontwikkeling van dit proces.
Afgedwongen vrijheid - Michael Ignatieff - vrijdag 16 januari 2004
Amerika is het machtigste imperium dat de mensheid ooit heeft gekend, maar sinds 9/11 weten we ook dat het uiterst kwetsbaar is. Het is in het belang van Amerika regimes te bestrijden waar het terrorisme zich kan ontplooien. In geallieerd verband heeft Amerika de laatste jaren in Bosnië, Kosovo, Afghanistan en Irak geprobeerd een democratische rechtsorde op te leggen. In zijn boek Afgdwongen vrijheid beschrijft Michael Ignatieff de vele dilemma’s waarvoor Amerika en de Westerse landen zich bij een interventie geplaatst zien en probeert te antwoorden op de vraag: hoe dat moet, een democratie onder dwang opleggen.
Het einde - Chris Impey - vrijdag 05 november 2010
Impey is een fantastische schrijver. Wie denkt dat zich laten invriezen een manier is om het eeuwige leven te halen, komt bij hem van een kouwe kermis thuis. De kans dat ons brein met zijn honderd miljard neuronen en zestig biljoen synapsen na het ontdooien weer ongestoord zijn gang zal gaan is immers bijzonder klein. En ook wie in interstellair reizen een uitweg ziet voor onze niet te ontlopen toekomst stelt hij teleur. Wetende dat de meest nabije bewoonbare planeten een paar miljard keer zo ver liggen dan Mars en dat het al een paar jaar duurt om op deze planeet te komen, moeten we ons geen illusies maken. Recensie door Marnix Verplancke.
Enlightenment Contested - Jonathan Israel - vrijdag 27 oktober 2006
In 2001 verraste Jonathan Israel met zijn even magistrale als volumineuze Radical Enlightenment, een studie naar het ontstaan van de Verlichting. In 1995 leek hij met zijn vuistdikke The Dutch Republic: Its Rise, Greatness and Fall, 1477-1806 zijn opus magnum te hebben afgeleverd. En toen was er ineens dat dikke boek over de Verlichting. In Radical Enlightenment gebruikte hij zijn enorme kennis van de culturele, intellectuele, politieke en sociaal-economische ontwikkelingen in de Nederlanden niet om het bestaande beeld van de Verlichting te nuanceren, maar om dit volledig op zijn kop te zetten. Recensie door Rob Hartmans.
A revolution of the mind - Jonathan Israel - vrijdag 22 januari 2010
Israel maakt een scherp onderscheid tussen de radicale en de gematigde Verlichting. Hij heeft dat nodig om zijn helden vrij te pleiten van de gruwelen van de Franse revolutie. Robespierre en de Jacobijnen waren helemaal geen representanten van de Verlichting, zij waren volgelingen van Rousseau, die in de ogen van Israel louter een vertegenwoordiger van de contra-Verlichting was. Dit is een wel erg simplistische manier om de plaats van Rousseau in het denken van de achttiende eeuw te karakteriseren, net zoals het waterdichte schot dat Israel tussen de radicale en gematigde Verlichters bevestigt wel heel erg vertekent. Recensie door Rob Hartmans.
Democratie en terreur - Frank J. Buijs - vrijdag 25 oktober 2002
De aanslagen van 11 september in de VS kostten 3000 mensen het leven. Was het 'terreur tegen democratie', 'verzet vanuit de derde wereld tegen de overheersing van het westen', of uitdrukking van een 'botsing van culturen'? Hoe moeten democratiën zich verdedigen tegen het geweld van extremisten? In Democratie en terreur geeft de Nederlandse onderzoeker Frank Buijs enkele antwoorden. Hij beschrijft de politieke ontwikkeling van Osama bin Laden van vrome student tot organisator van terreur. Hij analyseert het islamitisch radicalisme en schetst hoe het kan verworden tot gewelddadig extremisme. Op basis hiervan ziet Buijs de aanslagen van 11 september niet alleen een als een bedreiging, maar ook als een uitdaging aan de westerse democratieën om de eigen grondslagen te vernieuwen.
Hitlers gewillige beulen - Daniël J. Goldhagen - vrijdag 06 juni 2003
Boeken over de Tweede Wereldoorlog blijven altijd onze aandacht trekken. Nog altijd zijn mensen verwonderd over het hoe en waarom van de verschrikkelijke genocide op de joden. Eén van de meest controversiële boeken hierover is Hitlers Gewillige Beulen van Daniel J. Goldhagen, dat in 1996 in Nederlandstalige vertaling verscheen. Hoe kon die genocide gebeuren? Zijn stelling als waren alle Duitsers mededader en mee verantwoordelijk is even controversieel als verrassend. Op basis van geheel nieuw wetenschappelijk onderzoek en drie uitgebreide case-studies tracht hij zijn stelling te bewijzen.
Een geschiedenis van Brussel - Roel Jacobs - vrijdag 11 februari 2005
In 1830 lukt de Belgische opstand tegen Willem I. België ontstaat, het gaat op zoek naar een groots verleden en in Brussel komen standbeelden voor nationale helden, zoals Godfried van Bouillon, Andreas Vesalius en Karel van Lotharingen. Roel Jacobs wijst erop dat Bouillon bij het prinsbisdom Luik hoorde, dus niet bij Brabant of Brussel. De St.-Hubertusgalerij is een Europese primeur: de oudste van die omvang en overdekt met glas. Koning Leopold II zet het werk van zijn voorganger verder met de aanleg van lanen, pleinen, parken, een heuse triomfboog in het Jubelpark, een mastodont van een Justitiepaleis en de start van een veel te grote Basiliek van Koekelberg.
De ontsporing - Paul Jambers -
Twee meisjes die opgegroeid zijn bij hun respectievelijke moeders zijn op zoek naar hun biologische vaders. Ze kloppen aan bij een freelance auteur die eind jaren zestig als hulpje werkte bij de opnames van een ietwat bizarre film waarin halfblote jonge vrouwen een belangrijke rol speelden. Al snel belandde hij toen in bed met een mooie figurante en wat later met een andere. Het gevolg laat zich al snel raden. Maar de auteur maakt dat goed door vlot over te schakelen tussen de tijdsperiodes 1969 en 1989, met de schrijver die als veertiger plots zin geconfronteerd wordt met de gevolgen van zijn losbandige gedrag van vroeger. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het recht om ex-moslim te zijn - Ehsan Jami - vrijdag 05 oktober 2007
Na de aanslagen van 11 september en de moord op Theo van Gogh groeide bij Ehsan Jami het besef dat bepaalde verworvenheden zoals de individuele vrijheid en het zelfstandig nadenken zo cruciaal zijn, en dat die binnen de moslimwereld onder druk staan. Hij ziet kritiek als essentieel voor een open samenleving, kan niet langer aanvaarden dat vrouwen en homoseksuelen in de islam onderdrukt worden en dat afvalligheid van het moslimgeloof problemen oplevert. Jami legde contact met Afshin Ellian en Paul Cliteur. Zij gaven hem de nodige raad om met een comité voor ex-moslims te beginnen. Daarmee kwam hij in een mediastorm. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vreemde buren. Over politiek in Nederland en België - Derk Jan Eppink - vrijdag 20 februari 2004
In 1995 deed Derk Jan Eppink de gewaagde stap van Nederland naar België, van het Haagse Binnenhof naar de Wetstraat, van NRC naar De Standaard. Na drie jaar onderdompelen in de Belgische politiek, schreef hij het boek Vreemde buren. Over politiek in Nederland en België, waarin hij zijn twee vaderlanden met elkaar vergeleek. Vijf jaar later is het al aan zijn zesde, nu herziene druk toe. Die herziene druk was nodig want in beide landen is ondertussen veel veranderd. Zowel in België waar Guy Verhofstadt aan de macht kwam, als in Nederland met de ineenstorting van paars en de moord op Pim Fortuyn.
Lof van het conservatisme - Bart Jan Spruyt - vrijdag 27 juni 2003
Volgens Bart Jan Spruyt, directeur van de Edmund Burke Stichting, is het oude vooroordeel tegenover het conservatisme de laatste jaren doorbroken. Conservatief wordt niet langer gelijk gesteld met een reactionaire mentaliteit. Filosoof Paul Cliteur denkt dat Spruyt daarin wel gelijk heeft, maar toch ook weer niet. Weliswaar is conservatief gedachtegoed populair, maar dat betekent nog niet dat het etiket 'conservatisme' (of 'conservatief') populair of zelfs minder impopulair is geworden. Anders gezegd: de conservatieve traditie wordt flink geplunderd, maar zonder dat daarvoor de auteursrechten worden betaald.
Lof van het conservatisme - Bart Jan Spruyt -
Bart Jan Spruyt is historicus en directeur van de Edmund Burke-stichting, een conservatieve denktank in Nederland. Vanuit die achtergrond schreef hij een boek over het conservatisme. Het is een poging om het conservatieve gedachtegoed te omschrijven én te promoten. Noch het eerste nog de tweede doelstelling zijn echt bereikt. Spruyt geeft geen definitie van het conservatisme als beweging. Dat zou hij ook niet kunnen. Hét conservatisme bestaat immers niet, net zomin als hét progressisme. Het zijn attitudes: respectievelijk behouden en vernieuwen.
Islam voor varkens, apen, ezels en andere beesten - Hans Jansen - vrijdag 16 mei 2008
Karl Popper beschreef in zijn boek The Open Society and Its Enemies utopische totalitaire ideeën zoals die voorkomen bij Plato, Hegel en Marx. Maar alle religies zijn, wanneer zij politieke macht zouden hebben, vijanden van een open samenleving, omdat tolerantie voor andersdenkenden dan meestal niet wordt getolereerd. Christendom en jodendom hebben in westerse samenlevingen geaccepteerd dat zij tweede viool moeten spelen en hebben daar vrede mee. Volgens Jansen is de islam veel moeilijker in te passen in een democratische seculiere samenleving waarin er een scheiding is tussen politiek en religie. Recensie door Floris van den Berg.
Van jodenhaat naar zelfmoordterrorisme - Hans Jansen - vrijdag 19 mei 2006
Na Auschwitz ontwikkelde zich een volstrekt nieuwe vorm van antisemitisme: Israël als land van nieuwe nazi’s. Er zou geen verschil zijn tussen Hitler en Sharon en joden zouden leren dat andere volkeren inferieur zijn. Moslims gingen de judeocide ontkennen of minimaliseren. Hun revisionisme sijpelde ook door in wetenschappelijke publicaties, tv-uitzendingen, onderwijs. Dit laatste beklijft het meest: Palestijnse en andere Arabische kinderen krijgen een grote portie indoctrinatie, bewuste desinformatie en militaire training als voorbereiding op de jihad tegen Israël. De auteur geeft voldoende bewijzen hiervan. Een recensie van Jef Abbeel.
De historische Mohammed - Hans Jansen - vrijdag 04 mei 2007
Wat voor man was Mohammed eigenlijk? De theorie dat Mohammed nooit heeft bestaan, ziet er extreem onredelijk uit. Waar komt de islam vandaan als er nooit een Mohammed geweest is? Het Oost-Romeinse rijk maakte in Palestina, Syrië en Noord-Irak gebruik van Arabische grenssoldaten, zoals het West-Romeinse rijk Gotische stammen in dienst had, langs de Rijn en langs de Donau. In de traditionele versie van die geschiedenis worden die Arabische soldaten in christelijke dienst vaak genoemd, ook door Ibn Ishaq, de enige officiële en nooit overtroffen biograaf van Mohammed. Hoogleraar Hans Jansen is arabist en schreef twee boeken over Mohammed. Recensie door Jan Mastay.
Het pauperparadijs. Een familiegeschiedenis - Suzanna Jansen - vrijdag 09 mei 2008
We dromen er allemaal weleens stiekem van het natuurlijke kind van een koning te zijn, maar over het algemeen blijken we simpelweg af te stammen van een stel paupers. Dat mag echter geen reden zijn om ons beroerd te gaan voelen, we zouden juist trots moeten zijn dat we de goot zo ver ontstegen zijn dat we überhaupt enige interesse vertonen voor onze persoonlijke geschiedenis. Zo zou je ongeveer de instelling kunnen noemen van Suzanna Jansen toen ze rommelend door de ouwe spulletjes van haar moeder en vader ontdekte dat haar voorouders in een armengesticht hadden gezeten en dat haar overgrootmoeder onterfd was omdat ze het had aangedurfd met een katholiek te trouwen. Recensie door Marnix Verplancke.
De Oude Belgen - Ugo Janssens - vrijdag 23 november 2007
Beschavingen zonder schrift voeden de fantasie, ze vormen een aanleiding tot idealiseren. De beschaving der ‘Kelten’ is daar één van en de Keltistiek of de zoektocht naar de Kelten leent zich dan ook voor autodidacten. ‘Kelten’ is een verzamelnaam voor een volk uit de Oudheid. De Kelten werden ook Galliërs of Galaten genoemd. Hun taal was verwant aan die van de Germanen, Grieken, Latijnen en andere Indo-Europese volkeren. De ‘Oude Belgen’, waar het in dit boek over gaat, waren hoofdzakelijk maar niet uitsluitend Keltische stammen. Sommigen waren Germanen. Ze leefden in Noord-Gallië, tussen de Noordzee, de Marne, de Seine en de Rijn. Recensie door Jef Abbeel.
Voor wat hoort wat, naar een nieuw sociaal contract - Patrick Janssens - vrijdag 07 oktober 2011
Patrick Janssens beschrijft hoe het ‘voor wat, hoort wat-principe’ op heel wat domeinen wordt toegepast in Antwerpen. Dit is niet altijd een evidente keuze maar een noodzaak gezien de sociale en demografische evoluties en om het systeem op termijn te vrijwaren. Het wederkerigheidsprincipe werd er in de vele domeinen van het lokaal sociaal beleid ingevoerd. Als plaatselijke politica heb ik de hoofdstukken over leefloon, integratie, onderwijs, sociale huisvesting en hulpverlening enthousiast gelezen. Ze zijn doorspekt met voorbeelden van concrete acties en projecten en ik trek er lessen uit om er ook in Gent verder mee aan de slag te gaan. Recensie door Sofie Bracke.
Vrouwen van godin tot slavin - Ugo Janssens - vrijdag 15 oktober 2010
In 1917 kregen de Nederlandse vrouwen passief kiesrecht, in 1919 ook actief. In België haalde Marie Popelin in 1888 als eerste een doctoraat in de rechten aan de ULB. Maar ze mocht het beroep van advocaat niet uitoefenen! Ze zette zich actief in voor feminisme en pacifisme. De oorlog kwam er toch, maar in 1917/1919 kregen vrouwen in diverse landen wel kiesrecht. In België moesten de meeste nog wachten tot 1948. De jaren ’60-’70 zorgden voor een tweede feministische golf. De wettelijke gelijkheid van de vrouw kwam er in België in de jaren 1974-2002. Toch blijven er nog veel vormen van ongelijkheid bestaan. Recensie door Jef Abbeel.
Het kartel van de hel - Diarmuid Jeffreys - vrijdag 08 januari 2010
‘Tot op de dag van vandaag heeft geen enkel Duits bedrijf dat tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruik heeft gemaakt van slavenarbeiders zich formeel tegenover de overlevenden verontschuldigd’, schrijft Jeffreys. Een onthutsende vaststelling. Het kartel van de hel is een belangrijk boek dat een goed inzicht geeft in de verstrengeling van politiek en industrie onder het nazisme. Het legt vooral de onmenselijke drijfveren bloot van een reeks belangrijke zakenmensen en wetenschappers die omwille van macht, hebzucht en geldgewin bereid waren hun ziel te verkopen aan de duivel. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Ik lieg, dus ik ben - Stine Jensen - vrijdag 13 mei 2011
Over liegen schreef de filosofe Stine Jensen een opmerkelijk boek onder de titel Ik lieg, dus ik ben. Volgens heel wat onderzoek, liegt iedereen gemiddeld tien keer per dag. Dat lijkt vreemd maar als je grondig nadenkt over wat je op een doordeweekse dag allemaal zegt en doet, hoe je praat tegenover je vrienden en familieleden, en vooral tegenover je geliefde, dan zal je snel merken dat liegen een ‘normaal’ onderdeel is geworden van onze manier van communiceren. Sterker nog, liegen is volgens Jensen noodzakelijk voor je identiteitsontwikkeling en zonder de kunst van het liegen is er geen fatsoenlijke samenleving mogelijk. Recensie door Dirk Verhofstadt.
God of Noppes - Will Jensen - vrijdag 21 oktober 2011
Religie blijft een 'hot topic'. De iPhone verkoopt tegenwoordig weliswaar beter dan de bijbel, maar het aantal werken dat jaarlijks verschijnt over religie en spiritualiteit is indrukwekkend. Voor wie hieraan twijfelt: de afdeling 'religion' van Amazon telt meer dan 4.000 werken - verschenen in de afgelopen 30 dagen alleen al! In een groot aantal van deze boeken wordt godsverering kritisch bekeken, maar het in vraag stellen van het bestaan van allerlei opperwezens is al veel langer geen taboe meer. In zekere zin zijn de verkondigers van de drie grote monotheïstische godsdiensten al eeuwenlang de grootste marketeers van het atheïsme. Recensie door Koert Van Espen.
Dus ik ben. Een zoektocht naar identiteit - Stine Jensen en Rob Wijnberg - vrijdag 26 maart 2010
Het hele identiteitsdebat speelt zich in Nederland vooral af ‘in het spanningsveld tussen de seculiere, liberale staat enerzijds en de aanwezigheid van moslims anderzijds’. Het gaat echter over veel meer. Over die hedendaagse zoektocht naar identiteit schreven Stine Jensen en Rob Wijnberg een interessant boek. Aan de hand van wat grote denkers in de geschiedenis hierover zegden, gaan ze in op de vraag ‘Wie zijn wij?’. Na jaren van secularisering is de opmars van religies daarin opnieuw sterk bepalend. ‘Hoe sterker het geloof, des te directer de relatie met iemands identiteit’, schrijven de auteurs, en dat wordt aangewakkerd door populisten. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Islamisten en naïvisten - Karen Jespersen en Ralf Pittelkow - vrijdag 27 april 2007
Pittelkow en Jespersen stellen islamfundamentalisten op gelijke voet met nazi's en communisten, een provocerende stelling. Maar daarmee willen zij wijzen op het groeiende gevaar van de islamisten en de waarden die zij voorstaan en die vooral bij de jongere generaties in Europa steeds meer gehoor vinden. Want islamisten beogen de controle over het leven van de medemens door allerlei voorschriften: hoe zich te kleden, wat te eten, te denken en te geloven. Zij plaatsen de moslims ook voor een dwingende keuze: ofwel in Europa hun eigen gemeenschap uitbouwen of vervreemden en zich oplossen in de verwerpelijke westerse samenleving. Recensie door Erik Willaert.
De kamers van de melancholie - Karin Johannisson - vrijdag 25 februari 2011
Van een gewaardeerde en alleen voor de happy few weggelegde kwaal is melancholie over het algemeen verworden tot een opzichtige trek van zelfingenomen aanstellers, en dat heeft te maken met de medicalisering ervan, aldus Johannisson. In de 20ste eeuw heeft het begrip depressie als een reusachtige slokop heel wat andere diagnoses opgeslorpt, waaronder de melancholie, waardoor deze als zelfstandige diagnose niet langer bestaat. En dat is jammer, want terwijl melancholie een cultureel gegeven is, blijkt depressie louter individueel te werken. De melancholie spreekt en leidt soms tot kunst; de depressie zwijgt en leidt tot uitzichtloosheid. Recensie door Marnix Verplancke.
Een morele afrekening - Daniel Jonah Goldhagen - vrijdag 05 oktober 2007
Al jaren probeert het Vaticaan de houding van de Kerk en van Pius XII voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog te verantwoorden en zelfs goed te keuren. Daarbij verwijst ze steevast naar de encycliek Mit brennender Sorge als een veroordeling van het nazisme. In feite ging het over een protest tegen enkele overtredingen van het Concordaat die de belangen van de katholieke kerk schonden. Nergens is er sprake van een veroordeling van het nationaal-socialisme en nergens kwam het lot van de joden aan bod. Dat de Paus zou gezwegen hebben omdat dit het lot van de joden alleen maar zou verslechterd hebben, noemt Goldhagen ‘klinkklare onzin’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Tweedehands wereld - Lloyd Jones -
De wereldburger bij uitstek is vandaag de illegaal, aldus Lloyd Jones in zijn nieuwste roman die via de versluierde paden van de moederliefde en de perverse mannenfantasie een frisse kijk biedt op wat het betekent om migrant te zijn. We zullen het maar meteen bekennen, we houden niet zo van geëngageerde literatuur. Niet alleen is de plot meestal voorspelbaar, de emoties die deze oproept zijn dat al evenzeer, en wie heeft daar nu wat aan? We weten dat de wereld geen paradijs is. We lezen de krant. Toen we Lloyd Jones’ Tweedehands wereld onder ogen kregen waren we hoogst sceptisch. We waren mis. Recensie door Marnix Verplancke.
Tweedehands wereld - Lloyd Jones -
De wereldburger bij uitstek is vandaag de illegaal, aldus Lloyd Jones in zijn nieuwste roman die via de versluierde paden van de moederliefde en de perverse mannenfantasie een frisse kijk biedt op wat het betekent om migrant te zijn. We zullen het maar meteen bekennen, we houden niet zo van geëngageerde literatuur. Niet alleen is de plot meestal voorspelbaar, de emoties die deze oproept zijn dat al evenzeer, en wie heeft daar nu wat aan? We weten dat de wereld geen paradijs is. We lezen de krant. Toen we Lloyd Jones’ Tweedehands wereld onder ogen kregen waren we hoogst sceptisch. We waren mis. Recensie door Marnix Verplancke.
Het Boeck der Natuere - Eric Jorink - vrijdag 15 december 2006
De bloei van de natuurwetenschappen in Nederland kan niet zonder meer verklaard worden uit de cartesiaanse revolutie. Het was vooral het doorsnijden van de band tussen het Boek der Natuur en de Bijbel, die deze opbloei bevorderde. En die scheiding tussen wetenschap en theologie was niet het resultaat van een overwinning van het rationalisme, maar van theologische en filologische debatten die voortkwamen uit een intellectuele ontwikkeling die al tijdens de Renaissance was begonnen. Jorink sluit hiermee aan bij een trend in de wetenschapsgeschiedenis, die er de laatste decennia steeds meer toe neigt de ‘Wetenschappelijke Revolutie’ te beschouwen als een tijdvak en niet als een eenduidig proces. Recensie door Rob Hartmans.
De charmeur van Europa. Memoires - Charles Joseph de Ligne - vrijdag 23 maart 2007
In feite vormen de memoires van prins Charles Joseph de Ligne (1735-1814), een tweehonderd jaar oude pendant van een hedendaags televisieprogramma over ‘sterren’. Voor een groot deel bestaat dit boek uit beschrijvingen van een eindeloze reeks amoureuze avontuurtjes, ontmoetingen met de groten der aarde en tot op hoge leeftijd uitgehaalde kwajongensstreken, dit alles gelardeerd met talloze roddels. Dat het niettemin een lezenswaardig boek is, komt doordat het en passant een verrassend beeld schetst van de hoge adel tijdens het ancien régime en de reacties van deze geprivilegieerde klasse op de Franse revolutie en de opkomst van Napoleon. Recensie door Rob Hartmans.
De vergeten twintigste eeuw - Tony Judt - vrijdag 05 december 2008
De twintigste eeuw was de meest gewelddadige uit de menselijke geschiedenis. Het was niet alleen de eeuw van de twee wereldoorlogen, maar ook van burgeroorlogen, antikoloniale opstanden, religieuze en nationalistische bloedbaden. Hebben we uit deze gebeurtenissen iets geleerd? De Britse historicus en auteur Tony Judt betwijfelt dit en beklemtoont hoe gemakkelijk mensen het verleden vergeten, iets wat hij in De vergeten twintigste eeuw omschrijft als een ‘zorgwekkende vervreemding van de geschiedenis’. De kernboodschap is dat we nooit op onze lauweren mogen gaan zitten en denken dat datgene wat we nu hebben vanzelfsprekend is. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De geheugenhut - Tony Judt - vrijdag 08 april 2011
Net zoals Amartya Sen en Mario Vargas Llosa ziet Judt het reduceren van mensen tot één enkele identiteit als een aanslag op de individuele vrijheid. De auteur schreef in het Engels, vierde de Joodse feestdagen, was via zijn vader verbonden met Polen en Litouwen, via zijn moeder met Rusland en Roemenië, via zijn scholing een Franskundige, via zelfstudie een kenner van Tsjechisch, via zijn baan een New Yorker, en als auteur een specialist in de geschiedenis van Europa. Sommigen klasseren hem als een ‘thuisloze kosmopoliet’. Judt betreurt hoezeer het identiteitsdebat en het nationalisme gezorgd hebben voor een culturele verarming. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het land is moe - Tony Judt - vrijdag 01 oktober 2010
"Er is iets fundamenteels mis met de manier waarop we vandaag leven", luidt de eerste zin. We hebben de afgelopen dertig jaar, sinds Reagan en Thatcher, en nog versterkt na de val van de Muur, volgens Judt de gemeenschap laten verslinden door sprinkhanen, of beter, door de schaamteloos hebzuchtigen, waarbij de jacht op materieel eigenbelang tot belangrijkste, zoniet enige na te streven deugd is geworden. Politieke lilliputters hebben de naoorlogse staatsmannen vervangen en allen zijn ze gewillig gecapituleerd voor de markt, zo ze al niet actief hebben meegewerkt aan de ontmanteling van de staat. Recensie door Yves Desmet.
Na de oorlog - Tony Judt - vrijdag 20 mei 2011
Dit boek toont aan hoe vernietigend de 20ste-eeuw geweest is voor de kosmopolitische idealen van de Verlichting. Het nationalisme dat zo vernietigend was in het verleden, lijkt echter weer aan belang te winnen. Vandaar dat het zo belangrijk is dat de radicale en verwoestende gevolgen ervan in herinnering te houden. ‘Tegen het einde van de twintigste eeuw leek de holocaust zich een centrale plek te hebben verworven in de identiteit en het geheugen van West-Europa’, schrijft Judt. Even belangrijk lijkt het volgens mij om verder te blijven strijden voor het recht op zelfbeschikking tegen alle conservatieve en religieuze krachten in. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De Middellandse Zee - John Julius Norwich - vrijdag 18 april 2008
Rond de Middellandse Zee ontstonden de drie grote monotheïstische godsdiensten: het jodendom, het christendom en de islam die elk op zich afsplitsingen en schisma’s ondergingen. Het valt dan ook op dat het grootste deel van de razende vernielzucht die Norwich gedetailleerd beschrijft, voortspruit uit geloofsijver en godsdienstwaanzin. Bijna tweeduizend jaar lang werd ‘in naam van God’ vernield, verkracht en gemoord. Religies waren zelden reden tot vredelievendheid, maar veeleer de brandstof tot tal van wreedheden. Meest exemplarisch waren natuurlijk de kruistochten die oorspronkelijk bedoeld waren om de ‘heilige’ stad Jeruzalem te ontzetten. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Lust for Liberty - Samuel K. Cohn Jr. - vrijdag 01 juni 2007
Vanaf de Romantiek worden de Middeleeuwen door conservatieven en andere cultuurcritici geïdealiseerd. Toen had het ontwrichtende individualisme nog niet toegeslagen, toen kende iedereen nog zijn plaats en leverde al werkend en biddend zijn bijdrage aan de gemeenschap. Zelfs wie minder lyrisch is over het toenmalige feodalisme, gaat er toch vanuit dat de Middeleeuwse samenleving vrij stabiel was. Voor lagere klassen was het leven zwaar, wreed en kort, maar het was zo uitzichtloos dat slechts zij in zeer incidentele gevallen in opstand kwamen. Recensie door Rob Hartmans.
De terugkeer van de geschiedenis - Robert Kagan - vrijdag 07 november 2008
Kagan roept op tot een wereldwijd verbond van democratieën die hun belangen verdedigen en de principes van de moderniteit beschermen, versterken en uitdragen. Op die manier wil de auteur de hoop op democratie in onder andere Rusland en China levendig houden. Daarvoor rekent hij ook op een nog sterkere mondialisering en modernisering, en nog betere communicatie via televisie en internet. Kagan schreef een wat pessimistisch boek maar eindigt toch hoopvol waarbij hij verwijst naar een zeer invloedrijk aspect van de menselijke natuur: ‘het verlangen naar individuele autonomie, erkenning en vrijheid van denken en geweten’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Balans van de macht - Robert Kagan - vrijdag 04 april 2003
Het onbegrip en wantrouwen tussen de VS en Europa neemt toe. Europa vindt Amerika autoritair en oorlogszuchtig, de VS beschouwen Europa als onverantwoordelijk en zwak. De Amerikaanse publicist Robert Kagan verklaart deze kloof vanuit het verleden. Europa voelde na twee gruwelijke oorlogen de noodzaak om aan een bloedig verleden te ontsnappen. Dat leidde tot een buitenlandse politiek van overleg en compromis. De VS daarentegen zijn overtuigd dat macht noodzakelijk is om vrede te handhaven. Het boek Balans van de macht van Robert Kagan is een urgente en actuele analyse van de relatie tussen Amerika en Europa.
Ik wilde alleen maar vrij zijn - Hülya Kalkan - vrijdag 17 november 2006
Tal van allochtone vrouwen in het Westen worden gedwongen om te huwen met een partner die ze niet of nauwelijks kennen. Daar beslissen ze immers niet zelf over. Het zijn hun families, doorgaans de vaders die overeenkomen en beslissen wie met wie touwt. In theorie kunnen moslima’s een ‘aangeboden’ man verwerpen, in de praktijk is dit heel moeilijk omdat de onderlinge families dan reeds tot een akkoord zijn gekomen. Het leidt ertoe dat heel wat moslimmeisjes tegen hun wil moeten trouwen met een onbekende. In haar boek Ik wilde alleen maar vrij zijn gaat de Duits-Turkse Hülya Kalkan in tegen de door haar familie opgedrongen normen en bepalingen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Omdat mensen ertoe doen - Juriaan Kamp - vrijdag 04 april 2003
Kunnen de wereldproblemen opgelost worden door een voortdurende economische groei? Kunnen we alle inwoners op de aarde voorzien van de essentiële basisbehoeften door steeds meer en efficiënter te produceren? Heel wat mensen twijfelen eraan. De groei, de winst, de productiviteit en het geld lijken vandaag van groter belang te zijn dan de mensen zelf. Tot die conclusie komt Jurriaan Kamp in zijn boek Omdat mensen ertoe doen. Zijn standpunten zijn geënt op die van vooraanstaande wetenschappers waarmee hij ook aansluit bij diverse stromingen binnen de antiglobaliseringsbeweging.
De drie kritieken - Immanuel Kant - vrijdag 15 oktober 2004
Met de Kritiek van de zuivere rede wenste Kant de grote filosofische tegenstelling uit zijn tijd te boven komen, namelijk die tussen de empiristen en de rationalisten, tussen waarneming en verstand. Centraal hierin stond de vraag: wat kunnen wij kennen? Kant vond dat zowel de waarneming als het verstand bij het ervaren van de wereld een belangrijke rol speelden. Hij vond echter dat de rationalisten te veel nadruk legden op wat het verstand kan bijdragen, en hij vond dat de empiristen te eenzijdig het accent hadden gelegd op de waarnemingen. Exact 200 jaar na zijn dood verscheen het boek De drie kritieken, een selectie uit het werk van deze grote filosoof.
Hitler, de Duitsers en de Holocaust - Ian Kershaw - vrijdag 15 mei 2009
In een toespraak van een nazifunctionaris uit 1934 stuitte Kershaw op de uitspraak dat ‘het de plicht van ieder individu [was] om te trachten in de geest van de Führer hem tegemoet te werken’. Hitler zette de grote lijnen uit, en omdat iedereen wist welke kant hij op wilde hoefde hij zelf niet de hele tijd achter het stuur te zitten, maar kon hij dat met een gerust hart aan zijn ondergeschikten overlaten. Om carrière te maken ontwikkelden zij tal van initiatieven, zodat het toerental van de vernietigingsmachinerie steeds verder opgevoerd werd. Hitler vond dit prachtig en trapte daarom nooit op de rem, maar gaf dikwijls nog wat meer gas. Recensie door Rob Hartmans.
Hitler, de Duitsers en de Holocaust - Ian Kershaw - vrijdag 26 februari 2010
Hoe stonden de Duitsers tegenover de jodenvervolging? Kershaw baseert zich hiervoor niet alleen op de nazi-rapporten over de stemming onder de burgers, en publicaties van de Duitse linkse oppositie in het buitenland, maar ook op dagboeken en brieven van en naar het front. Wat voor de Duitsers cruciaal was, was hun materiële toestand. Zolang die goed bleef of verbeterde, genoot het regime alle steun, inclusief de maatregelen tegenover de Joden. Als het minder ging, bleek de nazi-propaganda in staat om het ongenoegen te kanaliseren in afkeer tegenover diezelfde Joden als vermeende veroorzakers van het onheil, zeker tijdens de oorlog. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Dossier K. - Imre Kertész - vrijdag 18 januari 2008
‘In de holocaust heb ik de situatie van de mens herkend, het eindstation waar Europese mensen na tweeduizend jaar ethische en morele cultuur aangekomen zijn. (...) Het echte probleem van Auschwitz is dat het gebeurd is en dat wij aan dat feit met de beste, maar ook met de slechtste wil ter wereld niets kunnen veranderen’, aldus Imre Kertész. Dat is ook de reden waarom hij in Dossier K. stelt dat men in elk gesprek over de Europese cultuur al snel op het onderwerp ‘moord’ uitkomt. Natuurlijk wisten we voordien al dat de mens tot alles in staat is, maar Auschwitz leverde daartoe het finale bewijs. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Ik, de ander - Imre Kertész - vrijdag 27 november 2009
Wie is Kertész? Een criticus betitelde hem als ‘een Hongaarse schrijver’ omdat zijn verhalen zich meestal afspelen in een Hongaarse omgeving. Daar is de auteur het niet mee eens. Blijkbaar trachten nationalisten mensen op te sluiten in een vermeende collectieve identiteit, zelfs als de betrokkenen daar niet zelf voor gekozen hebben. In die zin voelt hij zich dan ook eerder een jood. Comfortabel is dat niet want zo schrijft hij, ‘jood is degene over wie je in het meervoud kunt praten, diegene die is zoals de joden over het algemeen zijn’. Hierin ligt de veralgemening, de verwijdering en uiteindelijk de uitsluiting van het individu. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De samenzwering - Imre Kertész - vrijdag 22 februari 2008
Deze novelle uit 1977 verscheen in Hongarije indertijd als ‘vulmateriaal’ bij een ander werk van Kertész, Sporenzoeker. Zoals de auteur in zijn voorwoord stelt, was de uitgever bereid na Onbepaald door het lot (uit 1975, over hoe een veertienjarige jongen het concentratiekamp overleeft) weer eens iets van Kertész te publiceren, maar dan moest hij wel over ten minste tien drukvellen beschikken. Kertész, niet bepaald een snelschrijver, leverde bij Sporenzoeker, de tot het uiterste doorgevoerde abstractie van ‘Auschwitz’, binnen twee weken De samenzwering in, de tot het uiterste doorgevoerde abstractie van de totalitaire samenleving waarin hij leefde. Recensie door Györgyi Dandoy
Liquidatie - Imre Kertész - vrijdag 01 december 2006
Blij was Imre Kertész wel toen hij eind 2002 de Nobelprijs in ontvangst mocht nemen, maar alle publiciteit eromheen, de reizen, de interviews, hielden de schrijver eigenlijk alleen maar van zijn werk. Hij was in die periode bezig de laatste hand te leggen aan Liquidatie, waarmee hij zijn reeks Auschwitz-romans zou afsluiten. Liquidatie is duidelijk meer dan het toevoegen van nog een ‘verhaal’ aan de trilogie Onbepaald door het lot, Het fiasco en Kaddisj voor een niet geboren kind. Het brengt een nieuwe structuur aan in zijn roman-oeuvre, dat hiermee de definitieve vorm krijgt van een repetitio ad infinitum van het absurde. Recensie door Györgyi Dandoy.
De samenzwering - Imre Kertész - vrijdag 23 december 2005
Imre Kertész schreef met De samenzwering een universele en spannende roman die meer zegt over de dehumanisering en de psychosen van totalitaire regimes dan om het even welk politicologisch geschrift. De aanval van de ideologie op de culturele waarden die we moeten koesteren, de kloof die er groeit tussen een humane cultuur en de politiek, de rationele analyse van het kwaad én de strijd van het individu tegen een verdrukkende en barbaarse globalisering van de holocaust (een religieus woord dat Kertész wel vaker gebruikt, al prefereer ik het concept ‘judeocide’) zijn kernthema’s van zijn oeuvre.
De verbannen taal - Imre Kertész - vrijdag 17 februari 2006
Auschwitz en de Goelag hebben aangetoond dat de universele God ons verlaten heeft. De mens is in ethische zin vandaag meer dan ooit op zichzelf aangewezen, aldus Imre Kertész. Het is nu aan de mens om vanuit de rede onschendbare wetten in stenen tafelen te beitelen. Hij stelt daarvoor zijn hoop op het Europese ideaal met als voortdurend ijkpunt de Holocaust. ‘Ik denk onveranderd dat de Holocaust een trauma van de Europese beschaving is en dat het voor die civilisatie een vitale kwestie zal zijn of dit trauma in de Europese samenlevingen zal voortbestaan als cultuur of als neurose, als scheppende of als destructieve kracht’, zo schrijft hij.
Kuifje en Tintin kibbelen in Afrika - Evert Kets - vrijdag 05 november 2010
De gedeeltelijke vernederlandsing van het onderwijs en van de administratie lokte soms heftige reacties uit van Franstaligen en van de Congolese elite, die dit soms als een nieuwe barrière zagen. Mobutu kantte zich als jonge journalist tegen de gelijkstelling van het Nederlands met het Frans. In 1960 schafte de nieuwe Congolese overheid het Nederlands af bij Radio Congo en bij de overheid. ‘Flamand’ werd een scheldwoord, dat men ook gebruikte tegen Amerikanen en andere buitenlanders. De afkeer tegen de Vlamingen had te maken met de gewoonte om Nederlands te spreken als men niet wou dat Congolezen meeluisterden. Recensie door Jef Abbeel.
De Lammeren Gods - Yasmina Khadra - vrijdag 21 maart 2003
Het islam-fundamentalisme broeit al jaren met diverse gewelddadige opstoten. Eén van de ergste gevallen deed zich voor in Algerije. Wie de opkomst, de groei en het fanatisme van het islam-fundamentalisme in het algemeen en in Algerije in het bijzonder wil begrijpen moet De Lammeren Gods lezen van Yasmina Khadra. Het boek verhaalt het dagelijkse leven in het Algerijnse gehucht Ghachimat dat dramatisch verandert als een jonge fundamentalist terugkeert uit de gevangenis en langzaam maar zeker de jongeren begint te bekeren en de bestaande machtsverhoudingen verstoort.
The Liberty of Strangers - Desmond King - vrijdag 29 april 2005
Geen enkel land heeft zoveel immigranten aangetrokken als de Verenigde Staten. Ruim 99 % van de inwoners hebben hun wortels ergens anders. Een normale reactie was dat de Amerikanen op geregelde tijdstippen discussieerden over de vraag wie men nog zou binnenlaten, in welke mate de nieuwkomers zich moesten aanpassen aan de taal, cultuur, levenswijze en gewoontes van de meerderheid en of de overheden moesten dulden dat immigranten hun eigenheid behielden, zodat de Verenigde Staten eerder een saladekom zou worden van diverse identiteiten dan wel een smeltkroes van één geassimileerde natie.
De zin van het geven - Stefan Klein - vrijdag 04 november 2011
‘Dichters en filosofen betichten de mens er nogal eens van het wreedste aller schepsels te zijn. In werkelijkheid zijn we de liefdevolste schepsels. Geen ander wezen laat zijn affectie ook maar bij benadering naar zoveel soortgenoten uitgaan. We gaan niet alleen een band aan met degene met wie we ons willen voortplanten en met onze kinderen, maar ook met andere familieleden, vrienden en collega’s’, schrijft Klein. Zo geven we hulp en affectie aan mensen die we helemaal niet kennen. Daarmee keert hij zich frontaal tegen Jean-Jacques Rousseau die meende dat de mens verdorven raakte door de maatschappij. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De shockdoctrine: de opkomst van rampkapitalisme - Naomi Klein - vrijdag 29 februari 2008
Naomi Klein’s kruistocht tegen het liberalisme in het algemeen komt niet van de grond. Het feit dat neoliberalen een land omzeep hielpen door de bevolking in crisis te passeren en geen goede openbare aanbesteding van wederopbouw te organiseren, zegt meer over arrogantie dan over ideologie. Ook geeft ze weinig rekenschap van het beleid van medestanders die de vrije markt radicaal afwijzen, zoals Poetin en Chavez, of het feit dat het marxisme zich ook aan crises laaft. Naomi Klein is op haar best als ze het middenpad kiest en zowel markten en instituties erkend. Naomi Klein’s boek is een kansrijke bijdrage aan deze weerbaarheid. Recensie door Paul Teule.
Curriculum Vitae - Victor Klemperer - vrijdag 05 februari 2010
Wie wil weten hoe Duitsland in de ban van Adolf Hitler raakte en hoe zijn ideologie als een dodelijk virus de taal besmette, heeft geen betere gids dan Victor Klemperer. In Lingua Tertii Imperii laat de Duitse literatuurwetenschapper zien hoe zowel de gezwollen taal van de partijpropaganda als haar leugens, eufemismen en geschimp het gezonde verstand dag in dag uit vergiftigde. In zijn dagboeken spreekt een stem die op onnavolgbaar eerlijke, uitvoerige en soms grappige manier zijn leven beschrijft. Nu zijn er Klemperers herinneringen aan de periode vanaf zijn kindertijd tot het einde van de Grote Oorlog. Recensie door Joseph Pearce.
LTI. De taal van het Derde Rijk - Victor Klemperer - vrijdag 30 mei 2008
‘Hoe is het mogelijk geweest dat ontwikkelde mensen zo’n verraad konden plegen aan elke vorm van beschaafdheid, cultuur en menselijkheid’, vraagt Klemperer zich af. Een groot deel van het antwoord is angst, conformisme, het uitschakelen van elke kritische houding en het opzij schuiven van het persoonlijk geweten. Talloze mensen hebben zich in die twaalf jaren gedragen als kleine Eichmanns die hun lot verbonden met Hitler. De taal van het Derde Rijk is armoedig, zegt Klemperer. Dat kon ook niet anders gezien de culturele dwangbuis die elke aanbidding van de eigen volksgemeenschap en afwijzing van ‘ontaarde’ en ‘vreemde’ kunst met zich meebrengt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De geschiedenis van het denken - André Klukhuhn -
Wie een boek schrijft onder de titel De geschiedenis van het denken weet op voorhand dat hij risico’s neemt. Het risico ofwel onvolledig te zijn en aldus belangrijke aspecten van invloedrijke schrijvers, filosofen en wetenschappers onderbelicht te laten, ofwel eenzijdig te zijn en in het verlengde van persoonlijke interesses selectief om te gaan met het aanbod aan figuren die vanuit hun denken onze wereld mee gestalte hebben gegeven. De Nederlandse filosoof en scheikundige André Klukhuhn poogt beide risico’s te omzeilen door zich te concentreren op een reeks figuren die meer dan anderen vorm hebben gegeven aan ons hedendaags denken.
Een kleine geschiedenis van de Grote Oorlog - Koen Koch -
De twintigste eeuw was de meest gruwelijke uit de wereldgeschiedenis. De eeuw begon nochtans in 1900 met de succesvolle Exposition Universelle in Parijs die meer dan 50 miljoen bezoekers trok. Die waren ervan overtuigd dat ze een eeuw van vrede en welvaart tegemoet gingen. Veertien jaar later brak de Eerste Wereldoorlog uit die het leven zou kosten van 17 miljoen soldaten en burgers, de grootste slachtpartij ooit. Tegelijk vormde deze Grote Oorlog de aanzet voor tal van andere historische ontwikkelingen zoals het extreme nationalisme, de Russische revolutie, de opkomst van het fascisme, de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Niet alles van waarde is vervangbaar - Dick Koelega - vrijdag 20 december 2002
De relatie tussen liberalisme en ecologie is niet evident. Het liberalisme vertrekt van de menselijke vrijheid en het recht van de mens om van de natuur gebruik te maken. Toch erkennen ook liberalen dat men dit niet onbeperkt mag doen. De menselijke gemeenschap heeft immers alleen beschikking over een eindige planeet. Over dit probleem schreef de Nederlandse filosoof Dick Koelega Niet alles van waarde is vervangbaar. Dit boek biedt een liberaal perspectief op het behoud van de natuur en de cultuurgoederen in een technologische samenleving.
Rue Ordener, rue Labat - Sarah Kofman - vrijdag 25 februari 2005
Parijs, 14 juli 1942. Rabbijn Bereck Kofman wordt door de Duitsers opgepakt en naar Drancy gedeporteerd. Drancy was gedurende de Tweede Wereldoorlog het grote Franse doorgangskamp, te vergelijken met Westerbork en de Mechelse Dossin-kazerne, waar 67.000 joden in treinen werden gestopt naar de gaskamers in Oost-Europa. Hij zal later omkomen in Auschwitz. Zijn vrouw blijft achter met zes kinderen onder wie Sarah. In vierentwintig korte schetsen vertelt de Franse filosofe Sarah Kofman over het gruwelijke lot van haar vader en hoe ze na vele omzwervingen met haar moeder onderduikt bij ‘de dame van de rue Labat’.
Mutilée - Khady Koita - vrijdag 11 november 2005
Khady is zeven jaar oud wanneer ze besneden is. ‘Besneden’ of salindée betekent ‘kunnen bidden’ of gelouterd worden door het gebed. Salindée, het woord dat jonge Senegalese meisjes stilletjes huilen sinds tientallen jaren. Door haar eigen getuigenis vertolkt Khady met woorden de verloren kreten van deze jonge meisjes. Zij getuigt over een niet te omschrijven pijn, die op geen enkele andere lijkt. Zij beschrijft de schaar die haar jonge geslacht ‘penetreer’ als een ‘uitgehongerde rat’ gelijkend op een ‘leger mieren’. De woorden zijn hard, zoals het toekomstige leven zal zijn van deze jonge besneden meisjes.
Wilt u achteruit naar voren gaan! - Leszek Kolakowski - vrijdag 16 november 2007
In zijn boek Wilt u achteruit naar voren gaan!, confronteert de Pools-Britse filosoof Leszek Kolakowski de lezer met de valkuilen van ideologische en religieuze systemen en met het vermogen van de open samenleving om zichzelf, al dan niet willens en wetens, op te blazen. Daarbij heeft hij het over kwesties als tolerantie, cultureel universalisme, geloof en wetenschap, het politieke bedrijf en de Europese eenwording. Bij elk van zijn antwoorden plaatst hij de lezer eerst op het verkeerde been door in te gaan op evidente antwoorden. Pas nadien volgt zijn gedetailleerde ontleding waarbij hij die evidente antwoorden confronteert met onwenselijke oplossingen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Wagner en ik - Gerrit Komrij - vrijdag 20 maart 2009
Alle kritiek ten spijt bleef de muziek van Wagner pal overeind. Net de pogingen tot verguizing hebben mee gezorgd dat zijn werk in de loop van de jaren groter werd, aldus Komrij. Hier valt geen speld tussen te krijgen. En toch knaagt er iets. Muziek beluisteren gebeurt steeds in een context, in een bewuste of onbewuste vermenging van elementen die er op zich weinig of niets mee te maken hebben. Ik kan geen operagebouw binnengaan, mij neerzetten in het pluche en onbevangen naar Wagner luisteren. De associaties die zich in de loop van de geschiedenis vormden rond zijn figuur, zijn Germanenverhalen en zijn uitspraken kan men niet uitwissen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Zonsverduistering - Gyorgy Konrad - vrijdag 22 oktober 2004
De verpulvering van de mens tot ‘een ding’ is wellicht de grootste tragedie geweest van de voorbije eeuw en Gyorgy Konrad beschrijft dit meesterlijk in zijn boek Zonsverduistering. Konrad blikt terug op zijn dromen, zijn liefdes, zijn schrijverschap. Schijnbaar achteloos verwijst hij terloops naar iemand die hem dierbaar was maar verdween in de nevelen van de geschiedenis. Zoals naar zijn oom Pista en tante Ilona, de lievelingszus van zijn moeder die in mei 1944 plichtsbewust het bevel opvolgden dat elke jood zich moest aanbieden in het getto van Nagyvarad, en nadien vergast werden in Auschwitz. Een magistraal boek.
Het verdriet van de hanen - György Konrad - vrijdag 03 november 2006
György Konrad is zich scherp bewust dat de laatste getuigen van een bijzonder tijdperk verdwijnen. ‘Tot wat hij verlaat, kunnen anderen geen toegang meer geven’. Dit is inderdaad het drama van de geschiedenis en de reden waarom er nooit definitieve lessen uit getrokken worden. Vandaar ook het grote belang van zijn oeuvre en van dit boek. Op het einde verwijst de auteur diverse keren naar zijn lichamelijke aftakeling en het feit dat hij ‘genoeg’ geleefd heeft. Het lijkt alsof deze literaire reus zich nog één keer opricht om te waarschuwen. Het verdriet van de hanen is een indrukwekkend pleidooi voor de vrijheid en waardigheid van de mens. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Slingerbeweging - György Konrad - vrijdag 22 april 2011
“Ik heb de ideologieën en religies achter me gelaten, ik heb me uit de kring van de strijders teruggetrokken”, schrijft Konrad. Helemaal waar is dat niet. Hij blijft alert voor de opkomst van extreemrechts in zijn land. Zo keerde hij zich begin dit jaar tegen de draconische mediawet die de oppositie aan banden wil leggen, en tegen de omstreden nationalistische grondwet van de nieuwe Hongaarse regering onder leiding van de rechts-populistische Viktor Orban. Slingerbeweging is een ode aan de tolerantie en het kosmopolitisme zonder dewelke een bloeiende cultuur onmogelijk is. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vergeten maakt deel uit van het leven - Gyorgy Konrad -
De wereldliteratuur is het enige voertuig van de transcendentie, want die omvat, beschouwt en bespot de religies. Je kent toch het verhaal van kalief Omar die de bibliotheek van Alexandrië in brand stak waardoor talloze boekrollen verloren gingen? Dat gebeurt nu opnieuw en ik ben er bang voor. Bang dat er nieuwe mensen zullen opstaan die boeken verbranden uit fanatisme. Religieus fanatisme is naast fascisme en communisme de derde vorm van totalitarisme waarbij men één enkel boek als de samenvatting ziet van alle wijsheid. Dat leidt tot bloedige catastrofes. Een interview van Dirk Verhofstadt met de grote Hongaarse schrijver.
Kapitalisme, kolonisatie en cultuur - Dick Kooiman - vrijdag 30 oktober 2009
Gezien in het licht van de Zeitgeist is het zonder meer dapper te noemen dat Dick Kooiman, die bijna dertig jaar lang docent niet-westerse geschiedenis aan de Vrij Universiteit was, met een boek is gekomen dat een historisch overzicht wil geven van de enorme scheefgroei tussen rijke en arme landen. Want dat er de afgelopen zeshonderd jaar sprake is van een ongelijke economische ontwikkeling, en dat de kloof nog steeds groter wordt, kan niet worden ontkend. Wel lopen de meningen over de oorzaken van de verschillen sterk uiteen. De auteur staat stil bij drie visies op het ontstaan van de kloof tussen rijke en arme landen. Recensie door Rob Hartmans.
Hamas. Portret en achtergronden - Wim Kortenoeven - vrijdag 30 maart 2007
Dat Hamas zichzelf als ‘Islamitische Verzetsbeweging’ typeert is bedrieglijk. Hamas wenst immers geen Arabisch-Isralische staat. In breder verband en op langere termijn is de Hamas-agenda nog angstaanjagender: bijdragen aan de vestiging van een islamitisch wereldrijk, waarbij massamoord op de Joden als onvermijdelijke apotheose wordt afgeschilderd. Dit alles staat in het Hamas-handvest. In dat met antiwesterse en antisemitische verhandelingen en Koranteksten doorspekte document wordt een vreedzame regeling van het Palestijns-Israëlisch conflict van de hand gewezen en worden alle moslims wereldwijd opgeroepen tot het voeren van de heilige oorlog tegen de Joodse staat. Recensie door Yves Van de Steen.
De leraar - Bart Koubaa - vrijdag 15 mei 2009
De leraar confronteert ons met de ronduit belabberde taalkennis en motivatie van de leerlingen in een beroepsschool. Zo geeft de Kraai in de les Nederlands regelmatig de eerste alinea van een krantenartikel dat de scholieren dan moeten vervolledigen met hun eigen woorden, zonder succes evenwel. ‘Sommigen vullen het verhaal aan met één zin die vol fouten staat en belachelijk is, anderen tekenen swastika’s of penissen op het papier’, schrijft Koubaa die weet waarover hij schrijft. Al bijna tien jaar werkt hij als deeltijds administratief bediende in het Gentse avondonderwijs en zijn vrouw Laila heeft in verschillende schooltypes les gegeven. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het dikke schrift. Het bewijs. De derde leugen - Agota Kristof - vrijdag 11 november 2005
Over de verschrikkingen van de Endlösung, van het fascisme en de communistische dictatuur in hun land schreven vooraanstaande Hongaarse auteurs als Béla Zsolt, Imre Kertész en Gÿorgy Konrád diverse meesterwerken. In dat rijtje past ook het oeuvre van Agota Kristof. Zij werd in 1935 geboren en groeide op in het Hongaarse grensstadje Köszeg vlakbij de Oostenrijkse grens, dus pal naast het Derde Rijk. Tijdens de opstand van 1956 week ze met man en kind uit naar het Westen en vestigde zich in Neuchâtel in Zwitserland. Daar schreef ze haar beroemde trilogie Het dikke schrift, Het bewijs en De derde leugen.
Draaikonten en haatblaffers - Guus Kuijer - vrijdag 09 december 2011
Guus Kuijer heeft het over de moeizame geboorte van de tolerantiegedachte in Europa. Die is er natuurlijk niet gekomen door één enkele persoon maar wel in een periode waarin het bij heel wat intellectuelen begon te dagen dat onderwerping aan dogma’s en het vermoorden van andersdenkenden niet conform Jezus’ boodschap was. Een van de eersten die dat besefte was Desiderius Erasmus die met zijn Lof der zotheid de weg vrijmaakte voor de Reformatie en voor de eerste religiekritiek. Kuijer stelt Benito Arias Montano centraal in de strijd voor de tolerantie en daar heeft hij een goede reden voor. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Hoe een klein rotgodje God vermoordde - Guus Kuijer - vrijdag 09 juni 2006
In 2004 vermoordde Mohammed B. Theo Van Gogh. Hij verantwoordde zijn daad als een opdracht van God. Hetzelfde gebeurde enkele jaren terug door de orthodoxe jood Yigal Amir die Yitzhak Rabin doodschoot omdat hij vrede met de Palestijnen nastreefde. ‘Opgedragen door God’, zo verklaarde de moordenaar tegen de politie. Diezelfde argumentatie gebruikten de executeurs van Mahatma Ghandi die vermoord werd door radicale hindoes en van Anwar Sadat die neergekogeld werd door islamfundamentalisten. In feite zijn het kleine rotgodjes die in naam van hun enige, ware God door het lint gaan en beweren dat ze het goede doen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het doden van een mens - Guus Kuijer - vrijdag 11 mei 2007
‘Christenen en moslims zijn meer aan elkaar verwant dan aan de seculiere wereld. Op een dag zullen ze zich verenigen en de waardigheid van de mens uit hem knijpen zoals je een tube tandpasta leeg knijpt’, zo schrijft Guus Kuijer in Het doden van een mens. Het gaat over de ideeënstrijd van Michel Servet die in 1553 op aanstoken van Johannes Calvijn levend werd verbrand. Aan de hand van dit ‘voorbeeld’ laat Kuijer zien dat zowat elke op basis van religieuze motieven uitgevoerde moord het gevolg is van een ‘logische’ gedachtegang: wie niet gelooft moet uitgeschakeld worden. Die ‘logica’ heeft in de loop van de geschiedenis talloze slachtoffers gemaakt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De katholieke kerk - Hans Kung - vrijdag 04 juni 2004
In zijn boek De katholieke kerk schetst Hans Küng de ontwikkeling van het katholicisme van een groepje marginale volgelingen van Jezus tot een van de invloedrijkste instituties ter wereld. Hij stelt vast dat in heel wat landen een erosieproces zonder weerga van het kerkelijk gezag bezig is. Met een leegloop van de kerken, minder dopen, minder kerkelijke huwelijken. Hij hoopt dat er een echt oecumenisch concilie in de vorm van een Vaticanum III bijeen komt om deze kerk van het katholicisme naar echte katholiciteit te leiden. Waarbij samen met andere godsdiensten en niet-gelovigen gezocht wordt naar een gemeenschappelijke ethos voor de wereld.
Voorbij het dikke-ik - Harry Kunneman -
Volgens Harry Kunneman heeft zich het afgelopen decennium in het geïndividualiseerde en welvarende Nederland een verontrustende ontwikkeling voorgedaan, die samengevat kan worden als de opmars van het dikke-ik. Deze eigentijdse figuur openbaart zich met grote kracht in de openbare ruimte: in het verkeer, in treinen, in voetbalstadions, op straat, in wacht- en spreekkamers en in talloze tv-programma’s. Maar ook op het niveau van de locale en landelijke politiek en binnen het bedrijfsleven voelt het dikke-ik zich bijzonder thuis, onder meer in de gedaante van zich dik makende politici en zelfverrijkende managers.
Nonviolence - Mark Kurlansky - vrijdag 18 mei 2007
Er is geen enkele reden waarom de politiek en de staat niet zouden kunnen meewerken aan een vreedzame wereld waarin het principe van nonggeweld hoogtij viert. De filosofe Hannah Arendt toont in haar werken aan dat politiek en progressieve idealen wel degelijk met elkaar kunnen samengaan. Politiek is volgens haar de institutionalisering van meningsverschillen met als ultieme doel het boeken van progressieve vooruitgang. Een verzoenende visie op de relatie tussen politiek en progressieve idealen is nuttiger dan het poneren van een radicale tegenstelling tussen beiden. Binnen een liberale democratie is het de enige houdbare positie. Recensie door Christophe Andrades.
1968. Het jaar waarin alles anders werd - Mark Kurlansky - vrijdag 04 februari 2005
‘Er is nooit een jaar geweest als 1968 en waarschijnlijk komt er nooit meer zo een jaar’, zo begint de Amerikaanse journalist Mark Kurlansky zijn nieuw boek onder de titel 1968. Het jaar waarin alles anders werd. Of er nooit meer zo een jaar komt, is onmogelijk te zeggen. Vaststaat dat zich toen quasi gelijktijdig in diverse landen en op diverse continenten een golf van opstandigheid voordeed die zijn gelijke niet kende in de geschiedenis. De wrevel van vooral jonge mensen tegen de autoritaire praktijken van de naoorlogse periode sloeg als een losstaande en oncontroleerbare brand over van de ene stad naar de andere.
Rethinking Ethnocultural Relations in Canada - Will Kymlicka - vrijdag 26 maart 2004
Kymlicka’s originaliteit is dat hij wil aantonen dat om tegemoet te komen aan nationalistische gevoeligheden en verzuchtingen van minderheden allerhande, men niet buiten het liberale denkkader hoeft te treden. In Multicultural Citizenschip introduceerde Kymlicka hiertoe begrippen in de politieke filosofie. Zoals het onderscheid tussen etnische minderheden (afkomstig uit immigratie en verlangend naar integratie) en nationale of historische minderheden (territoriaal aanwezig en verlangend naar erkenning en autonomie). Hij maakt ook een onderscheid tussen groepsrechten en individuele rechten die eigen zijn aan het toebehoren tot een groep.
Nota bene ’45. Een dagboek - Erich Kästner - vrijdag 20 februari 2009
‘Met het geduld van de bevolking lijkt het bijna gedaan’, zo noteert Erich Kästner in februari 1945. Hij stelt vast dat het moreel zakt, dat tal van soldaten deserteren, maar ook dat leden van de militaire politie hen oppakken en doodschieten. De gewone Berlijners reageren eerder gelaten en slepen zich als verdoofd voort van hun huis naar de schuilkelders en terug, en tussendoor proberen ze iets eetbaars te vinden. De neerslachtigheid is groot maar leidt niet tot opstandigheid. Het is alsof de bevolking na twaalf jaar terreur in een algehele apathie is geraakt waardoor men geen initiatief meer kan nemen en alles als zinloos ervaart. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Frontberichten - Edlef Köppen - vrijdag 10 februari 2006
Op 1 augustus 1914 kregen alle Duitse jongeren tussen 17 en 20 jaar die niet waren opgeroepen voor het leger de aansporing om zich te melden als oorlogsvrijwilliger. Een van hen was Adolf Reisiger, het hoofdpersonage in Frontberichten van Edlef Köppen. Zijn verwachting is dat de oorlog nog voor de kerst zal afgelopen zijn. Hij wordt opgenomen als soldaat bij een munitiecolonne in de buurt van Arras. Het duurt niet lang voor hij zijn eerste dode ziet en de verschrikkelijke realiteit van de loopgravenoorlog tot hem doordringt. Zo maakt zijn aanvankelijke optimisme en enthousiasme plaats voor het besef dat de oorlog ‘moord op bevel’ betekent.
Het christendom. Wezen, geschiedenis en toekomst - Hans Küng - vrijdag 14 mei 2010
Hans Küng maakt duidelijk dat tal van zaken, zoals het celibaat, de aflaten, het vagevuur en de onfeilbaarheid van de paus niet voorkwamen in de Bijbelse teksten, maar latere menselijke toevoegingen waren. Een groot deel van het christelijk geloof is dus gebaseerd op latere interpretaties en noviteiten. Voor Küng zijn dat bijkomende beletsels in de voor hem noodzakelijke interreligieuze samenwerking. Al blijft de vraag of die teksten niet onherroepelijk onverenigbaar zijn. Wie vertrekt van oorspronkelijke, zeg maar ‘door God gedicteerde’ teksten, zal steeds in conflict komen met diegenen die pretenderen zelf de waarheid te kennen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De toekomst is groen - Thomas L. Friedman - vrijdag 02 oktober 2009
In zijn boek De toekomst is groen schetst Friedman een uiterst somber toekomstbeeld van onze planeet, althans indien we het status-quo zouden handhaven. Hij heeft het overigens consequent over het jaar 1 van het Energie- en Klimaattijdperk, waarin we nu beland zijn. Friedman vervalt echter allerminst in ecologische doemdenkerij vermits hij vervolgens ook een alternatief voorstelt. De grote verdienste van zijn boek is dat hij dit alternatief zeer realistisch, gestoffeerd met tal van voorbeelden, verwoordt en zeer duidelijk de boodschap meegeeft dat de overwinnende economieën deze zullen zijn die de andere te groen af zijn. Recensie door Kurt Van Raemdonck.
Het kielzog van de oorlog - Ellen La Motte - vrijdag 07 mei 2010
Ellen La Motte opent haar boek over de Grote Oorlog met de beschrijving van een soldaat die zelfmoord wou plegen door zich door het hoofd te schieten maar het als bij wonder overleefde. Hij wordt in allerijl naar het ziekenhuis gevoerd, geopereerd, opgelapt, verzorgd en hersteld, niet om hem verder te laten leven maar om hem te kunnen veroordelen als een deserteur en te executeren. Het is een hallucinant verhaal. Hieruit blijkt de absurditeit van de catastrofe die in die jaren gaande was. Nationale trots, patriottisme en opoffering werden bewierookt en elke daad die daar van afweek, werd gezien als een vorm van zwakte en lafheid. Recensie door Dirk Verhofstadt.
L'Amérique entre la Bible et Darwin - Dominique Lacourt -
Vanaf de tachtiger jaren werden in de Verenigde Staten initiatieven genomen om via wetgeving het scheppingsverhaal verplicht te maken in de leerstof als een theorie, ‘wetenschappelijk equivalent’ aan de evolutietheorie. In 1999 werd geijverd om de evolutie te schrappen als examenstof. Voor het ‘wetenschappelijk creationisme’ is het bijbels verhaal een wetenschappelijke theorie die rivaliseert met de evolutieleer van Darwin. Het boek van Lacourt geeft een levend en precies relaas van het offensief van verbijsterend obscurantisme van de Amerikaanse fundamentalisten in de biologie, met een bijzondere aandacht ook voor hun strategie, hun macht en argumenten. Recensie door Eric Willaert.
Het Cultureel Regiem - Rudi Laermans - vrijdag 14 februari 2003
Waar gaat het huidig Vlaams cultuurbeleid naartoe? Met welke veranderingen in de maatschappij dient het rekening te houden? En hoe zou een aangepast beleid er kunnen uitzien? Op deze drie vragen probeert Rudi Laermans een antwoord te formuleren in zijn boek Het cultureel regiem. Deze antwoorden zijn belangrijk omdat ze ons een beeld (zouden) kunnen geven van de plaats van de mens in de samenleving. Deze discussie is voor liberalen, de enigen die het individualisme nog openlijk durven verdedigen, heel belangrijk. Laermans neemt hierin geen stelling maar zijn bespreking over het begrip 'cultuur' geeft alvast enkele duidelijke inzichten.
Kinderen bij de Romeinen - Christian Laes - vrijdag 11 mei 2007
Christian Laes gerwerkte zijn doctoraat van 2004 Outsiders met toekomst. Kinderen in de Romeinse oudheid tot dit leesbaar boek. Hij onderzoekt wat het betekende kind te zijn en hoe gecultiveerde mannen dachten en schreven over de kindertijd. Verhalen van kinderen zelf ontbreken helaas. De auteur bestudeert een ruime periode: van 200 v.C. tot 400 n.C. Ook geografisch ziet hij het groot: hij exploreert teksten en beelden uit heel het Romeinse rijk, van Schotland tot Irak. De aangeboorde bronnen zijn al even divers: zowel Griekse als Latijnse, zowel literaire als inscripties, papyri en beelden. Die tienduizenden grafinscripties zijn hier in de meerderheid. Recensie door Jef Abbeel.
De Arabische Revolutie - Jef Lambrecht - vrijdag 28 oktober 2011
Het blijft een interessante vraag wat er van Sadam Hoessein geworden zou zijn indien ook zijn regime tegen de Tunesische vloedgolf gebotst zou zijn. We zullen het antwoord nooit te weten komen. Maar we hebben wel geleerd hoe het niét moet; dat een democratie van buitenuit opleggen noch door de dictators, noch door de bevolking geduld wordt. De Arabische lente leerde ons dat er wel degelijk democratische aspiraties leven in het Midden-Oosten en dat cynische steun aan autoritaire regimes niet de enig mogelijk oplossing was om terrorisme in te dijken. Al blijft het een onvoorstelbare en onvoorspelde overwinning voor de liberale democratie. Recensie door Karel De Gucht.
De zwarte wieg. Irak, nazi’s en neoconservatieven - Jef Lambrecht -
Over de terreuraanslagen van 11 september, de verdrijving van de Taliban in Afghanistan, de oorlog in Irak, de problemen tussen Europa en de Verenigde Staten en de moeilijke verhouding tussen het Westen en de islam schreef VRT-radiojournalist Jef Lambrecht een indrukwekkend boek onder de titel De zwarte wieg. Irak, nazi’s en neoconservatieven. Daarin heeft hij het ondermeer over de in het Westen weinig bekende Arabische sympathie voor het nazisme en over de opkomst van de neoconservatieven in de Verenigde Staten en hun invloed op de huidige buitenlandse politiek van president Bush.
De meester van de schaduw - Mark Lamster - vrijdag 15 januari 2010
Mark Lamster beschrijft Rubens’ carrière als schilder en als diplomaat, een biografie van formaat. Weinig kunstenaars hebben zozeer een stempel op hun tijd gedrukt als Peter Paul Rubens (1577-1640), de man die als geen ander de macht van de barok in beeld wist te brengen. Hij bracht de lessen van de Italiaanse Renaissance en de artistieke tradities van zijn vaderland Vlaanderen samen in een universele toegankelijke stijl. Hij bood een visie die hem in staat stelde de machtigste mannen en vrouwen en instituties van zijn tijd af te beelden, niet zoals ze waren maar zoals ze gezien wensten te worden. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Europa als wereldmacht - Pascal Lamy - vrijdag 03 december 2004
Ongeveer 700 miljoen mensen moeten rondkomen met minder dan 1 euro per dag. Arme landen gaan er door de globalisering op achteruit. Het was de reden waarom hij namens de Europese Unie voorstelde om alle douanerechten en kwantitatieve beperkingen op de invoer naar Europa van producten uit de groep van de 49 armste landen van de planeet af te schaffen, een plan dat bekend raakte onder de benaming ‘Alles behalve wapens’. Toen hij zijn plan bekendmaakte aan het Europees Parlement en de Raad van Ministers brak er een storm van protest uit bij lidstaten en belangengroepen, vooral bij de landbouworganisaties en de suikerproducenten.
Kritiek als des-organisatie - Suzan Langenberg - vrijdag 20 november 2009
Wat is de verhouding tussen ethiek en economie? Over deze kwestie heeft menig auteur zich al gebogen. In de achttiende eeuw meenden sommige auteurs dat ethiek en economie elkaar aanvullen en elkaar versterken. Zo nam Adam Smith het standpunt in dat economieën pas echt goed kunnen gedijen in samenlevingen waar de bevolking meer belang hecht aan sparen dan aan uitgeven. Alleen dan immers kan voldoende kapitaal opgebouwd worden dat, door de arbeidsspecialisatie, steeds productiever kan worden ingezet. Kortom, door te sparen in plaats van uit te geven dient men het publieke belang. Recensie door Lieven Monserez.
De Patagonische haas - Claude Lanzmann - vrijdag 18 november 2011
Het meest pakkende deel van deze autobiografie handelt over zijn levenswerk, Shoah, de documentaire over de uitroeiing van zes miljoen Joden in het Derde Rijk en de door de nazi’s bezette gebieden. Uiteindelijk is het een film geworden van meer dan negen uren lang waarin slachtoffers en daders getuigen over wat ze gezien en meegemaakt hebben. Daarin legt hij vooral nadruk op de vernietigingskampen die door de nazi’s quasi totaal vernietigd werden, in een poging om hun wandaden compleet uit te wissen. Het gaat om Chelmno, Belzec, Majdanek, Sobibor en Treblinka die maar door enkelingen overleefd werden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het democratisch tekort - Claude Lefort - vrijdag 10 januari 2003
Het belang van de democratie is de onmogelijkheid voor welke partij of persoon ook om definitief de macht te verwerven en zijn ideeën blijvend door te drukken. Dankzij de democratie is in feite elke koerswisseling mogelijk. Geen enkele macht is absoluut en steeds wordt het beleid getoetst aan het oordeel van de burgers of kiezers. In die zin zijn verkiezingen nog echt 'feesten' van de democratie. Waarbij bestaande partijen onverwacht worden afgestraft en nieuwe kandidaten kansen krijgen.
De val van Prometheus - Ton Lemaire - vrijdag 12 november 2010
Voor Lemaire is het moreel onaanvaardbaar dat we verder doen zoals we bezig zijn. ‘Al geruime tijd hebben we de ecologische draagkracht van de aarde overschreden en verbruiken dus al het erfdeel van toekomstige generaties, we lenen van onze kleinkinderen en leven als het ware “op afbetaling”.’ Er zijn wel enkele lichtpuntjes zoals de milieubeweging, de uitingen van spiritualiteit, het verzet van de kleine boeren en de strijd van tribale, inheemse volken en etnische minderheden, maar voor de rest overheerst volgens de auteur ‘een cultuur van groei’, een obsessie die stevig geworteld is in ons moderne wereldbeeld. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Waarom Europa de 21ste eeuw zal domineren - Mark Leonard - vrijdag 18 november 2005
Voor heel wat sceptici is het duidelijk: de Europese Unie is doodziek en onze achterstand tegenover de Verenigde Staten groeit met de dag. Net op dat ogenblik verschijnt een opmerkelijk boek van Mark Leonard onder de provocerende titel Waarom Europa de 21ste eeuw zal domineren. Leonard vestigde al een grote reputatie als denker over mondiale vraagstukken met zijn vele publicaties in vooraanstaande kranten en tijdschriften en zijn advieswerk voor regeringen en bedrijven. Ook ditmaal verrast hij de lezer met een uiterst optimistisch maar goed geargumenteerd essay over Europa als wegbereider voor een nieuwe wereldorde.
Wat denkt China? - Mark Leonard - vrijdag 13 februari 2009
Zowat alle Chinese intellectuelen wijzen op de nefaste gevolgen van een democratie. Voor hen staat dit gelijk met chaos. In de plaats daarvan experimenteren ze met allerlei vormen van inspraak van de burgers via hoorzittingen en ‘deliberative polling’. Uiteraard heeft dit weinig met vrijheid en democratie te maken en dat wordt ook snel duidelijk in de praktijk. Zo wijst de auteur op het gebrek aan vrijheid van meningsuiting en vrijheid van verenigingen. Zo neemt het jaarlijkse Volkscongres wel wetten aan op het vlak van de arbeidsomstandigheden, maar die blijven bij gebrek aan politieke democratie en vrije vakbonden dode letter. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Als god spreekt - Geert Lernout - vrijdag 23 juni 2006
‘God is dood’, zo beweerde Friedrich Nietzsche ruim honderd jaar geleden. En hij kreeg nog gelijk ook. De toenemende secularisering en ontvoogding van de mens zorgde voor een ware leegloop van kerken, synagogen en moskees. Het nieuwe millennium kondigde zich aan als het tijdperk van de wereldwijde scheiding van kerk en staat, het recht op zelfbeschikking en het geloof in de mensenrechten. Wat een vergissing. Religies zijn wereldwijd aan een nieuwe opmars bezig. Vooral sinds de aanslagen van 11 september lijken steeds meer mensen opnieuw terug te grijpen naar ‘heilige’ teksten om hun identiteit te beklemtonen en hun gelijk te ondersteunen.
Vertoog tegen verzet - Dieter Lesage - vrijdag 10 december 2004
In tegenstelling tot Negri en Hardt vindt Dieter Lesage dat de andersglobalisten bereid moeten zijn om ‘wereldwijd in het democratische strijdperk te treden’. Het moet leiden tot een meer evenwichtige representatie van regionale federaties in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties en - practisch onhaalbaar maar theoretisch correct - tot de onderwerping van de militaire macht van de VS ‘aan het verlangen naar vrede van de mondiale menigte’. De auteur ziet een sterke kans voor een andersglobalistische partij, vooral dan in de ‘global cities’. Maar dan zal men hard moeten werken om de interne fricties en tegenstellingen te overbruggen.
Vergrijzing en verkleuring - Yves Leterme - vrijdag 28 april 2006
Begin 2005, enkele maanden na het aantreden van de Vlaamse Regering, pakte de Vlaamse Minister-President Yves Leterme uit met een essay over de samenleving. Hij liet zich hiervoor bijstaan door Cathy Berx, Mark van de Voorde, Jeroen vanden Berghe en Steven Vanackere. Vooraleer Yves Leterme in de laatste bladzijden van zijn essay tot zijn oproep tot debat en politiek handelen komt, worden tijdens de eerste 100 pagina’s van het boekje de basisbegrippen ‘vergrijzing’ en ‘verkleuring’ uitvoerig beschreven en aan elkaar gelinkt. Beide begrippen worden bewust objectief gestoffeerd en met aandacht voor de vele aspecten ervan aangebracht.
Het lange lied - Andrea Levy - vrijdag 28 mei 2010
Dat de Britse overheid besliste om op 1 augustus 1834 de slavernij in het Britse Rijk af te schaffen had meerdere oorzaken, waarvan het toenemende moreel bewustzijn van de bevolking er maar een was. Een andere was een gebeurtenis die drie jaar eerder op Jamaica had plaatsgevonden en die aantoonde dat het zo niet langer verder kon. Eind december 1831 brak op dit eiland dat bekend stond voor zijn suikerplantages die van de negerslaven een bijzonder hard labeur eisten een staking uit. Geleid door de baptistische priester Samuel Sharpe legden 60.000 van de 300.000 op Jamaica werkzaam zijnde slaven het werk neer. Recensie door Marnix Verplancke.
Het lot van de familie Meijer - Charles Lewinsky - vrijdag 11 april 2008
De familie Meijer doet wat zij doet, leeft haar levens. Ze passen zich zo goed mogelijk aan de omstandigheden aan. Flexibel, veerkrachtig, zonder morren, al wordt het hen vaak erg moeilijk gemaakt. Niemand ziet in dat het antisemitisme een fout woord is voor jodenhaat, waarvoor het volstaat dat je jood bent, om tot ter dood vervolgd, gediaboliseerd, vernederd en ontmenselijkt te worden. Er is geen reden, alleen ‘jood-zijn’ is al lang voldoende, opdat je leven tot een hel wordt gemaakt. Niemand beseft ook dat het de flexibiliteit en veerkracht van het joodse volk was waardoor de Europeanen zich tot de waanzin van WO II lieten drijven. Recensie door Yves Van de Steen.
Wat is er misgegaan? - Bernard Lewis - vrijdag 07 maart 2003
Hoe kon het gebeuren dat een hoogontwikkelde cultuur die een belangrijk doorgeefluik vormde voor de westerse cultuur haar superioriteit en dominantie kwijtraakte? Tijdens de middeleeuwen was Europa minder ontwikkeld dan de islamitische wereld. De Arabieren zorgden voor culturele impulsen. Maar de reformatie en de renaissance zorgden voor een ommekeer die totaal voorbij ging aan de islamitische wereld. In zijn boek Wat is er misgegaan? stelt Bernard Lewis, emeritus hoogleraar aan de Princeton University, de vraag die velen zich sinds de aanslagen 11 september 2001 bezighoudt maar die ze in het Westen niet hardop durven te stellen. Wat is er misgegaan met de islam?
De crisis van de islam - Bernard Lewis -
Een belangrijk verschil tussen het Westen en de islam is het feit dat het principe van de scheiding van kerk en staat, dat een essentieel kenmerk is in het Westen, geen gelijke kent in de islam. Moslimlanden kennen geen keizers maar enkel God als heerser en bron van recht. Het centrale dogma is dat de koran eeuwig en onveranderlijk is. Het geloof blijft in moslimlanden onbekritiseerd en zelfs onder moslimgemeenschappen in westerse landen is kritiek hoogst uitzonderlijk. Het boek De crisis van de islam van Bernard Lewis, is een historische analyse van de conflicten tussen de islam en het Westen.
De schaduw van het kruis - Jan Leyers - vrijdag 14 maart 2003
Muzikant, filosoof en TV-maker Jan Leyers reisde op de motor naar Jeruzalem. Hij volgde de route van Godfried van Bouillon en ging op zoek naar sporen van de kruisvaarders. Leyers luisterde naar de mensen onderweg en ontdekte dat we nog steeds in de schaduw van het kruis leven. Dat de conflicten tussen Serviërs en Kroaten, Turken en Grieken, Israëli's en Palestijnen de bloedige erfenis zijn van een doldriest avontuur dat zich bijna duizend jaar geleden afspeelde. De schaduw van het kruis is een historisch reisverslag waarin Jan Leyers in contact komt met lokale bewoners en hun gebruiken, hun herinneringen en legendes, hun angsten en verwachtingen.
Antwerpen, onvoltooide stad - Christian Leysen - vrijdag 06 februari 2004
De bruine stad, de stad van verweesde migranten en verloedering, de stad van misdaad en corruptie, de stad ook met een stagnerend economisch profiel: het zijn geen fraaie omschrijvingen, maar geven wel het imago weer dat Antwerpen de voorbije jaren begon aan te kleven. Antwerpen kon weer 's een nieuwe levensadem gebruiken. Ze blijft natuurlijk een gezochte plek om uit te gaan, een culinair centrum, theaterstad en kreeg er met een eigen school van toonaangevende modeontwerpers een creatieve impuls bij. Maar het mag nog wat meer zijn. Daarom schreef Christian Leysen zijn boek Antwerpen onvoltooide stad.
Burger van de wereld - Ulrich Libbrecht - vrijdag 11 april 2003
"Men hoort steeds meer spreken over wereldburgerschap, over mondiaal gevoel en zelfs over planetaire economie. Maar in vele gevallen blijven dergelijke begrippen alleen maar abstracties die zorgen voor de bon ton op grote dure congressen. Maar wat wordt er in werkelijkheid aan gedaan, in de politiek, in het onderwijs, in culturele verenigingen? Multiculturalisme is een gewichtig woord maar is bij nadere analyse niet veel meer dan politieke pasmunt. Hoe kan je nou multicultureel zijn ten aanzien van culturen waar je geen jota van af weet?" Met deze woorden begint Ulrich Libbrecht, sinoloog en een pionier op het terrein van comparatieve filosofie, zijn prachtige boek Burger van de wereld.
Rusland tegen Napoleon - Dominic Lieven - vrijdag 01 oktober 2010
Rusland is een grote lacune in het hedendaagse Westerse beeld van de Napoleontische periode. Lieven wil die leemte opvullen. Rusland was minder machtig dan Groot-Brittannië, zijn belangen lagen meer in de zuidelijke expansie tegen de Ottomanen en de Perzen en voor Russische leiders zoals graaf Roemjantsev en generaal Koetoezov gold Groot-Brittannië, door zijn groeiend wereldwijd overwicht op het gebied van industrie, handel, financiën en kolonies en door zijn monopolie als maritieme macht, als een veel sterkere grootmacht dan het tijdelijke fenomeen Napoleon. Maar deze dwong hen wel tegen Frankrijk te strijden. Recensie door Jef Abbeel.
Les Bienveillantes - Jonathan Littell - vrijdag 02 februari 2007
De holocaust beschrijven vanuit het perspectief van een dader is een hachelijke onderneming. Over de jodenvervolging, de concentratiekampen, de ondergang van Stalingrad en van Berlijn zijn bibliotheken volgeschreven. Het onderwerp lijkt volstrekt misplaatst voor een Amerikaanse debutant. De roman riekt naar sensatiezucht. Wat vinden de overlevenden van de concentratiekampen van dit boek? En de Duitsers? En de Fransen? Wat een pretentie en wansmaak van deze jonge Amerikaan om een roman te wijden aan de visie van een SS-officier op de holocaust. Wat voegt dit boek in vredesnaam toe? Veel, beste lezer. Recensie door Maarten van Buuren.
De Welwillenden - Jonathan Littell - vrijdag 16 januari 2009
De hoofdfiguur, Max Aue, tevens de verteller, is een hoge SS-officier, die de oorlog vanuit een bevoorrechte positie kan volgen. Met zijn scherpe intelligentie doorgrondt hij mensen en situaties en de afwezigheid van enig moreel aanvoelen of medelijden laat hem toe afgrijselijke gebeurtenissen op een afstandelijke wijze te beschrijven. Een historicus die een zo neutraal en indringend verslag van de massamoord op de joden, zou brengen, loopt het gevaar van gevoelskilte verdacht te worden. Maar hier kan dat, want het boek is een roman. Het verhaal van die fascinerende en afstotende man wordt ingekaderd binnen een vloed van concrete feitelijke gegevens. Beoordeling door Etienne Vermeersch.
Ik wil leven - Nina Loegovskaja -
Nina Loegovskaja werd geboren op kerstdag 1918. Ze begon haar dagboek te schrijven op 8 oktober 1932. Toen was ze dertien jaar oud en de terreur van Stalin was al volop aan de gang. De laatste regels schreef ze op 3 januari 1937. ’s Anderendaags werd de woning doorzocht door de NKVD, de geheime politie en voorloper van de KGB. Alles werd in beslag genomen. De geheime dienst las haar dagboek zorgvuldig en onderstreepte alle bezwarende passages. Die onderstrepingen zijn gelukkig bewaard gebleven in deze uitgave. Het zouden er nog meer zijn geweest, als haar moeder niet kort van tevoren gevraagd had om een aantal gevaarlijke stukjes te schrappen.
Heinrich Himmler - Peter Longerich - vrijdag 02 april 2010
Voor Longerich was Himmler niet enkel de machtigste man na de Führer, hij had bovendien zoveel gevaarlijke bevoegdheden in zich verenigd dat hij in feite zo goed als in zijn eentje verantwoordelijk was voor de politiek van terreur en vernietiging van het Derde Rijk. ‘Als deze taken als afzonderlijke competitiegebieden over diverse nationaalsocialistische politici waren verdeeld, dan had de nationaalsocialistische politiek waarschijnlijk nooit dergelijke afschrikwekkende vormen aangenomen,’ besluit Longerich. Heinrich Himmler is dan ook een biografie die zowel doet nadenken als huiveren. Recensie door Joseph Pearce.
Achter de Chinese Muur - Julia Lovell - vrijdag 16 februari 2007
De Chinese Muur-mentaliteit is het streven om vreemdelingen uit China te weren, Chinezen af te sluiten van vreemde invloeden en van elkaar. In 1972 publiceerde Huang Xiang een aanklacht tegen de muur. Ook de tv-serie ‘Elegie van de rivier’ bekritiseerde in 1988 de Muur die symbool stond voor het fiasco van de Chinese politiek, namelijk China afsluiten, op zichzelf doen plooien en op het beheersen van de rivieren. In 1989 viel de Berlijnse Muur, maar de muur van het Tian-an-Men-plein bleef overeind. Op het internet, aanwezig sinds 1995, weert de ‘Grote Chinese Brandmuur’ of firewall alle ‘ongezonde’ informatie voor de momenteel 125 miljoen gebruikers. Recensie door Jef Abbeel.
De bibliotheek van Alexandrië - Jean-Pierre Luminet - vrijdag 03 juni 2005
Deze roman is één ode aan de kennis, het onderzoek en vooral de boeken waarin al die eeuwenoude wijsheid opgeslagen zit. Drie westerlingen trachten emir Amr te overtuigen om de bibliotheek van Alexandrië niet te vernietigen en keren zich tegen de godgeleerden van alle religies die menen dat dé waarheid in de thora, de bijbel of de koran staat, en dat weetgierigheid en onderzoek derhalve zinloos zijn. ‘Boeken verbranden staat gelijk met het verbranden van zijn voorouders, zijn vader en moeder, zijn ziel en de gehele mensheid daarbij’, aldus Luminet, en hij beschrijft treffend hoezeer de religieuze leiders angst hebben voor kennis en een diepe afkeer voor al wat vreemd is.
Het Huis der Wijsheid - Jonathan Lyons - vrijdag 28 januari 2011
Ik wist dat de Arabische wetenschap belangrijk was om het Westen uit de eeuwenlange winterslaap van de Middeleeuwen te doen ontwaken, maar ik besefte niet dat die invloed zo ver strekte. Door het geven van talrijke voorbeelden is de auteur er in geslaagd om aan te tonen dat de Arabische geleerden meer deden dan alleen maar de Griekse filosofie en wetenschap te bewaren en over te dragen. Ze verrijkten die met de resultaten van eigen onderzoeken en denkwerk en met kennis uit Perzië en India. Het Huis der Wijsheid toont ook aan dat grote doorbraken vaak het werk zijn van enkelingen die het aandurfden om hun eigen weg te gaan. Recensie door Lieven Monserez.
In gesprek met Mark Rutte - Derick-H. Maarleveld - vrijdag 11 maart 2011
De belangrijkste conclusie die men uit dit ‘gesprek’ kan trekken, is dat in de politiek niets onmogelijk is voor zover men geloofwaardigheid tentoon spreidt. Op vier jaar tijd is Rutte erin geslaagd om zijn partij die aan de grond zat, opnieuw op te bouwen tot de sterkste in Nederland. Daar is hij tot de dag van de verkiezingen in geslaagd door een eigen en duidelijke koers te volgen, de kiezers geen valse beloftes te doen, maar integendeel, ze duidelijk te maken dat de maatregelen pijn zouden doen, om er later weer beter van te worden. Maar zijn samenwerking met de populist Wilders is een liberaal onwaardig. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Geschiedenis: gebruik en misbruik - Margaret MacMillan - vrijdag 02 oktober 2009
MacMillan laat zien hoe geschiedenis ons lessen voor het heden kan leren, maar evenzeer hoe geschiedenis misbruikt wordt als propagandamiddel of rechtvaardiging voor geweld en oorlogen. Nochtans is geschiedenis voor de auteur heel belangrijk. Het ‘heeft de normen en waarden van mensen gevormd, hun angsten, hun aspiraties, hun sympathieën en antipathieën’. Aan de hand van voorbeelden zoals de Balkan, Afghanistan, China, Japan, Israël, Palestina, Irak, de Verenigde Staten, Rusland, enz… toont ze aan dat het verleden in de actuele bewindsvoering een bijzonder krachtig wapen is dat mensen kan verenigen maar ook kan verdelen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Il Principe en andere politieke geschriften - Niccolò Machiavelli - vrijdag 23 februari 2007
Had Machiavelli in Il Principe, dat niet voor niets het lievelingsboek van Stalin was, op klinische wijze beschreven hoe een dictator de macht kon grijpen en behouden, in de Discorsi zou duidelijk worden dat hij in werkelijkheid voorstander van een democratische republiek was geweest. Weliswaar wordt er altijd bij aangetekend dat we hierbij aan iets anders moeten denken dan aan onze eigen parlementaire democratie, maar de hoofdzaak is dat de betekenis van Machiavelli voor de ontwikkeling van het moderne politieke denken niet te loochenen valt. Recensie door Rob Hartmans.
Paul Janssen. Pionier in farma en in China - Geerdt Magiels - vrijdag 04 november 2005
In november 2003 voelde Dr. Paul Janssen blijkbaar zijn levenseinde naderen. Hij verzocht Geerdt Magiels en Joos Horsten om een boek te schrijven over hem, zijn medewerkers van de eerste decennia en de Chinezen die hem hielpen bij de uitbouw van zijn farmaceutische bedrijven en nevenactiviteiten in China: Ma Haide, Lu Shijie, Wu Jieping en anderen Een vijftal eerdere pogingen om een biografie te schrijven werden vroegtijdig stopgezet. Deze keer was de goede. Voor alle terechte bewonderaars van Paul Janssen, van zijn eerste medewerkers en al wie gelooft in de enorme vooruitgang en onbeperkte mogelijkheden van China, is dit boek een aanrader.
Schreckens Männer - Hans Magnus Enzensberger - vrijdag 01 december 2006
Enkele maanden terug verscheen in Duitsland het pamflet Schreckens Männer, Versuch über den radikalen Verlierer van de schrijver Hans Magnus Enzensberger. Hij haalt de parallel aan tussen de islamitische extremisten en de ondergang van het Duitse Rijk. Hij stelt dat het Hitler van begin af aan niet om de eindoverwinning te doen was; een blik op de wereldkaart was daarvoor voldoende. Waar het om ging was het herstel van de aangetaste trots, in combinatie met een collectieve zelfmoord die zoveel mogelijk slachtoffers moest meeslepen. Het is interessant om deze vergelijking door te trekken naar het islamitisch extremisme van vandaag. Recensie door Kees Bakhuyzen.
Donau. Biografie van een rivier - Claudio Magris -
Magris is zich bewust van de vervaging van het verleden. Toch blijven voldoende sporen van de voorbije tijd aanwezig, zowel in de steden als in de geesten van de mensen. Gebeiteld in een collectief geheugen, doorgegeven via rituelen en uitgebeeld in monumenten. Zo voert hij de lezer langs steden en bekende namen naar het einde van de Donau maar die is niet eenvoudig aan te geven (zelfs niet met Google Earth). De machtige rivier bloedt als het ware dood in een brede delta vol zijtakken. Het is alsof de maalstroom van al die grootste en treurige gebeurtenissen die zoveel mensenlevens hebben beïnvloed, oplost in de nevelen van de geschiedenis. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De eeuw van Azië - Kishore Mahbubani - vrijdag 20 maart 2009
Het Westen moet zich bevrijden van zijn angst, kramp en pessimisme. Bij veel westerlingen leeft de schrik dat de opmars van de Aziatische economieën ten koste zal gaan van de eigen welvaart en dat hun kinderen het niet meer beter zullen hebben dan zijzelf. De bloei van de economie na de Tweede Wereldoorlog heeft echter duidelijk gemaakt dat concurrentie positief uitkomst kan zijn. Economieën kunnen samen groeien. Dergelijk vooruitzicht wordt echter onmogelijk, wanneer men uit angst en pessimisme de eigen markt begint af te schermen en overschakelt op protectionisme. Overigens wijst het afschermen van de eigen markt op een gebrek aan vertrouwen. Recensie door Lieven Monserez.
In Europa - Geert Mak - vrijdag 23 april 2004
Geert Mak schreef een indrukwekkend boek. In meer dan 1.200 bladzijden, ingedeeld in twaalf hoofdstukken, geeft hij een indringend beeld van de politieke drijfveren en daden van de diverse Europese leiders en bewegingen tijdens de vorige eeuw. Hij schetst de talloze conflicten, revoluties en oorlogen nauwgezet, realistisch maar zonder emotionele overdaad. Tegelijk situeert hij ze in een globale Europese context die noodzakelijk is om oorzaak en gevolg te begrijpen. Wat het boek zo bijzonder maakt is de voortdurende wisselwerking tussen het heden (1999) en het verleden.
Kaputt - Curzio Malaparte - vrijdag 05 juni 2009
Kaputt is een beschrijving van het verval van Europa. Malaparte heeft het over Napels, de stad die tijdens de oorlog zwaar werd beschadigd. De bergen puin doen hem besluiten dat Napels de ‘meest beklagenswaardige stad van Europa’ is. In een nawoord maakt de gewezen fascistische auteur komaf met het verleden: ‘Ik heb het nazisme altijd gehaat, dat hen ik altijd openlijk verklaard en geschreven; ik heb de nazi’s altijd gezien als een horde domme, wrede tirannen, en ik heb altijd een diep medelijden gehad met een volk als het Duitse, dat aan zo’n gruwelijke tirannie onderworpen was zonder de mogelijkheid tot verzet’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Rusland na de Sovjet-Unie - Katlijn Malfliet - vrijdag 26 november 2004
Katlijn Malfliet geeft een goed beeld van de bestaande situatie in Rusland en de drijfveren van haar leiders. Waar dit uiteindelijk toe zal leiden is nog onduidelijk. Op economisch vlak is Rusland sinds enkele jaren bezig aan een inhaalbeweging. Al enkele jaren groeit de economie met meer dan zes procent per jaar. Dat zegt echter weinig over het welvaartspeil van de gewone Rus. Maar ondanks alles lijkt Poetin er in te slagen zijn land opnieuw op de kaart te zetten als een wereldspeler, met een enorme rijkdom aan grondstoffen en olie, en een eigenzinnige politiek-strategische koers die zich niet laat vangen in westerse denkbeelden.
De beschavingsmachine - Ico Maly - vrijdag 08 januari 2010
Het is mij overduidelijk geworden wat Maly precies bedoelt met de ‘islamindustrie’. Niet de mensen die hij aanvalt zoals Wilders, Barnard, Van Istendael, Doornaert, Vermeersch, Cliteur, Hirsi Ali, Huntington, Van Gogh, etcetera, noch de Belgische media, die behoudens af en toe een verdwaalde column de islam nog steeds vergoelijkend benaderen, maken deel uit van een ‘islamindustrie’ of ‘beschavingsmachine’. De ware islamindustrie bestaat uit zijn eigen organisatie Kif Kif en andere groeperingen die blind blijven voor manifeste misstanden die in naam van de islam worden gepleegd of, erger nog, ze zelfs goedpraten. Recensie door Sam Van Rooy.
De wereld gaat aan deugd ten onder - Bernard Mandeville - vrijdag 26 mei 2006
Mandeville, die in de rest van de wereld bekender is dan in zijn geboorteland, was een typische representant van de Verlichting en geldt tegenwoordig als een van de belangrijkste aartsvaders van het liberalisme. Maar nu bijna drie eeuwen later het liberalisme op vrijwel alle terreinen des levens gezegevierd lijkt te hebben, wordt ook duidelijk wat de zwakte van Mandevilles visie is. Het wordt immers steeds twijfelachtiger of een bekwame en goed georganiseerde overheid in staat is om een samenleving bijeen te houden die bestaat uit niets dan individuen die allen hun eigen portemonnee, roem of geslachtsdeel voorop stellen. Recensie door Rob Hartmans.
Riskante humaniteit - Gerrit Manenschijn - vrijdag 29 november 2002
Na 11 september 2001 is humaniteit uit de gratie. Wat heeft de internationale politieke werkelijkheid nog met humaniteit gemeen? Als het er op aan komt beslist het recht van de sterkste. Ook in de economie, alle mooie verhalen over win-winsituaties ten spijt. Voor de kritische waarnemer is de mondialisering van de economie niets anders dan de zegetocht van Amerikaans economisch imperialisme tot in alle uithoeken van de wereld. Daar gaat het boek Riskante humaniteit van de Nederlandse theoloog Gerrit Manenschijn op in. Hij betoogt dat humaniteit een hard principe is, bestemd voor de overlevingskansen van de mensheid.
Het Islamdilemma - Irshad Manji - vrijdag 28 mei 2004
De stem tegen de onderdrukking van de vrouw in de moslimwereld klinkt steeds luider. Irshad Manji schreef het boek The Trouble with Islam dat nu vertaald werd naar Het Islamdilemma. De Engelstalige titel komt meer overeen met haar scherpe kritiek op de moslims die zich al te vaak wentelen in een slachtofferrol tegenover het onderdrukkende Westen teneinde eigen mistoestanden toe te dekken. Het boek is een soort open brief aan de moslimgemeenschap waarin de auteur, die zelf een islamitische is, tot de conclusie komt dat de islam zich moet verzoenen met de verscheidenheid aan overtuigingen en ideeën in de wereld.
Contre la Barbarie. 1925-1948 - Klaus Mann - vrijdag 27 maart 2009
Klaus Mann verdient een eerbetoon omdat hij deel uitmaakte van het handjevol intellectuelen die reeds vanaf het begin van de jaren 1920 waarschuwden tegen de dictatuur, de oorlog, het nazisme en de wreedheid. De essays en kronieken in Contre la Barbarie. 1925-1948 confronteren de lezer achtereenvolgens met zijn waarschuwingen tegen de oorlog, zijn strategieën om de anti-fascistische krachten te bundelen, zijn analyses van de wreedheden van het Hitlerregime, het voorvoelen van het einde van de oorlog en het plannen maken voor een Europese- en Wereldvrede. Vooral de strijd tegen de nazi’s wordt zijn levensdoel. Recensie door Sonja de Schaepdryver.
Duitsland heeft me nooit met rust gelaten - Thomas Mann - vrijdag 27 mei 2011
Dat Thomas Mann overtuigd was van het criminele en immorele karakter van het nazi-regime lees je als een rode draad doorheen zijn dagboekaantekeningen. Regelmatig verwijst hij naar de radioboodschappen die hij in het Duits via geallieerde zenders naar zijn landgenoten stuurde. Via de BBC-radio sprak Thomas Mann de Duitsers tientallen keren in zijn moedertaal toe met de openingszin ‘Deutsche Hörer’ (‘Duitse luisteraars’). Op 27 juli 1942 sprak hij over de massale moordpartijen op de Joden in het oosten: ‘De nazi’s willen niet alleen naar de hel gaan. Zij willen de Joden met zich meenemen’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Comment l'ONU enterre les droits de l'homme - Malka Marcovich - vrijdag 08 mei 2009
In tijden van herdenking van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en John Stuart Mill's On Liberty, blijkt helaas dat er nooit een einde is gekomen aan aanvallen op de erfenis van de Verlichting, op de democratie, de vrijheid en gelijkheid. Zij hebben diverse wegen, de ene al subtieler dan de andere, gezocht en gevonden. Na de Wereldconferentie tegen het racisme (Durban, augustus 2001) en de aanval op de Twin Towers in september 2001, beleven wij een ongekend offensief om nieuwe totaliserende normen ingang te doen vinden en zo de vrije meningsuiting, de laïciteit en de vrouwenrechten weer in vraag te stellen. Recensie door Erik Willaert.
Herinnering. Een ethiek voor vandaag - Avishai Margalit - vrijdag 25 mei 2007
Zijn we verplicht om ons mensen en gebeurtenissen uit het verleden te herinneren? Voor heel wat mensen is het belangrijk dat men hen na de dood nog herinnert. Het heeft te maken met angst voor de totale vergetelheid. Daaruit vloeit natuurlijk de vraag wie in aanmerking komt voor een dergelijke herinnering. Gaat het enkel om naaste familie of vrienden, of om alle medemensen? De auteur wijst er terecht op dat mensen die in onze nabijheid lijden meer zorg en compassie oproepen dan mensen die ver van ons verwijderd zijn. Dat plaatst de Abrahamistische godsdiensten radicaal tegenover de kantiaanse gedachte van het wereldburgerschap. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Van kansarm naar kansrijk? - Jean-Pierre Markey - vrijdag 08 januari 2010
Gelijke kansen zijn voor zowat alle politieke partijen een doel. De bekendste poging vanuit de politiek is het GOK-decreet van minister Frank Vandenbroucke waarmee een beleid mogelijk wordt gemaakt zodat het onderwijs in Vlaanderen meer gelijke onderwijskansen zou bieden. Dergelijke aanpak is top-down, nl. van bovenaf een kader en beleid opleggen. Maar er is ook een andere aanpak mogelijk, namelijk bottom-up. Mensen die van onderen uit aan de problematiek van ongelijke kansen willen werken. Jean-Pierre Markey is zo een initiatiefnemer van een project, De Katrol geheten, dat van onderen uit is opgestart. Recensie door Andreas Tirez.
De aanvallen op Pim Fortuyn en Ayaan Hirsi Ali - René Marres - vrijdag 05 mei 2006
Nederland is volkomen veranderd. Zowat iedereen beseft nu dat er een levensgrote tegenstelling bestaat tussen de westerse waarden van democratie, vrijheid en verdraagzaamheid en islamitische waarden als dogmatisme, onderwerping en zelfcensuur. De Leidse literatuurwetenschapper René Marres schreef hierover een pamflet onder de titel De aanvallen op Pim Fortuyn en Ayaan Hirsi Ali en hun verdediging van westerse waarden. Daarin verdedigt hij de beide politici en betoogt dat kritiek op een godsdienst of een cultuur iets heel anders is dan racisme. Net kritiek op de godsdienst zorgde voor de westerse beschaving en de opkomst van de wetenschap.
The Chinese Dream - Neville Mars en Adrian Hornsby - vrijdag 27 februari 2009
De slogan van de Olympische Spelen is overal aanwezig: ‘one world, one dream’. Die droom is momenteel voor bijna alle Chinezen gewoon meer welvaart. Velen dromen van een eigen huis en een auto, voor velen mag de huidige stabiele situatie (lees heerschappij van de Communistische Partij ) blijven bestaan. Veel anderen gaan in overdrive. Ze aanbidden de Westerse consumptiemaatschappij blindelings en presteren veel overuren om te kunnen pronken met nieuwe elektronische snufjes, dure merkkledij, cosmetica, plastische chirurgie, snelle Duitse en Italiaanse auto’s. Voorspoed primeert op vrijheid en op inspraak in het bestuur. Recensie door Jef Abbeel.
The Chinese Dream - Neville Mars en Adrian Hornsby -
De slogan van de Olympische Spelen is overal aanwezig: ‘one world, one dream’ of éénzelfde wereld, éénzelfde droom. Die droom is voor bijna alle Chinezen meer welvaart. Velen dromen van een eigen huis en een auto, voor velen mag de huidige stabiele situatie (lees heerschappij van de Communistische Partij ) blijven bestaan. Anderen gaan in overdrive. Ze aanbidden de Westerse consumptiemaatschappij blindelings en presteren veel overuren om te kunnen pronken met de nieuwe elektronische snufjes, dure merkkledij, cosmetica, plastische chirurgie, snelle Duitse en Italiaanse auto’s. Voorspoed primeert op vrijheid en op inspraak in het bestuur. Recensie door Jef Abbeel.
Beatrice en Vergilius - Yann Martel - vrijdag 12 november 2010
Wat is er in godsnaam van Yann Martel geworden? We vroegen het ons de voorbije jaren meermaals af en nu weten we het. Nadat hij acht jaar geleden de Booker Prize won met Life of Pi en daarvan wereldwijd zoveel exemplaren verkocht dat hij in feite nooit nog een letter van een toetsenbord hoefde aan te raken, begon hij rustig aan een volgende roman. Vijf jaar lang werkte hij aan iets volstrekt nieuws, een flipboek met aan de ene zijde een roman over de Holocaust en wanneer je het omdraaide en dus van achter naar voor begon te lezen een essay over de moeilijke relatie tussen holocaust en literatuur. Recensie door Marnix Verplancke.
Van de Azoren tot de Zuidpool - Patrick Maselis - vrijdag 10 februari 2006
Het verhaal van het Belgische kolonialisme beperkt zich meestal tot Kongo, Rwanda en Burundi. Patrick Maselis, specialist in geschiedenis van communicatie via de post, inventariseerde alle expedities en volksplantingen vanaf 1451 tot 1962. In 1451 trokken 17 Vlamingen in dienst van Portugal naar ‘de Vlaamsche en Canarische eilanden’. Op de Azoren introduceerden zij windmolens om graan te malen, ossenkarren, begijnenmantels en kantwerk, maar hun Vlaamse taal moest het al vlug afleggen tegen het Portugees. Op de Canarische eilanden ontstond een ‘Vlaamse natie’ of ‘Nacion flamenca’ tussen 1550 en 1600.
Niemandsland - Hisham Matar - vrijdag 13 oktober 2006
Opgroeien in een land met een wispelturig en autoritair leider kan nog draaglijk zijn want als kind draag je de geschiedenis nog niet met je mee en speel je onschuldig verder. Maar als je vader, zoals het de negenjarige Suleiman in de roman overkomt, aan het eind van de jaren zeventig van de vorige eeuw op een lijst van verdachten figureert, verandert het leven drastisch en speel je mee in een wreed toneel, soms uit schrik maar vaak ook met plezier: tenslotte ben je een kind. Zo ongeveer verging het de Libische schrijver Hisham Matar en daarover gaat zijn ontzagwekkend mooie, semi-autobiografische roman Niemandsland. Recensie door Wim van Rooy.
De ondergang van het atheïsme - Alister McGrath - vrijdag 24 november 2006
McGrath haalt keihard uit naar het atheïsme dat zou getuigen van ‘onvoldoende respect voor culturele verscheidenheid’. Nochtans sluiten juist religies mensen op in een vermeende collectieve identiteit die ze superieur beschouwen tegenover andere geloofsvormen en ongeloof. Daarbij gaat de auteur voorbij aan één van de belangrijkste aspecten van het atheïsme, namelijk dat de mens een doel op zich is, en geen middel. Wie begaan is met de bescherming en waardigheid van het individu beseft hoe waardevol het atheïsme is. Omdat het de kleinste minderheid, namelijk het individu, respecteert in zijn hoogst persoonlijk recht om te geloven of niet te geloven. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Geluk. Een geschiedenis - Darrin McMahon - vrijdag 22 december 2006
We leven langer, we kunnen ziektes beter bestrijden, we hebben tal van ontspanningsmogelijkheden. In materieel opzicht hebben we in het Westen nog nooit zo goed gehad. Maar zijn we gelukkiger geworden? Darrin McMahon verwijst naar studies dat mensen in armoede een lager niveau van subjectief welzijn kennen. Het is het sterkste argument tegen diegenen die pleiten naar vroeger, naar ‘de tijd van toen’ die ze romantiseren als een wereld van groen en vrede. De geschiedenis toont aan dat heel wat mensen het vroeger heel wat moeilijker hadden, in het bijzonder de vrouwen, en dat tal van zaken ons leven gemakkelijker maken en op die manier bijdragen tot een gevoel van geluk. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Contre-prêches - Abdelwahab Mebbeb - vrijdag 20 april 2007
In 500 bladzijden maakt Meddeb brandhout van een aantal hardnekkige vooroordelen en gevestigde ideeën over de moslimwereld. Hij nodigt uit tot een serene en intelligente reflectie over de islam, wars van ideologische beschouwingen, maar zorgvuldig onderbouwd door de talrijke beschikbare bronnen (koranverzen, soefimeesters, godgeleerden, filosofen, kunstenaars). Daarmee bevordert hij een beter begrip van de werkelijke actuele uitdagingen van de islam maar ook van de excessen waaraan die religie en de westerse wereld zich bezondigen. Hij maakt ook een aantal bedenkingen over de godsdienst op zich, zijn praxis, geschiedenis en spiritualiteit. Recensie door Erik Willaert.
Hitlers Geschenk - Jean Medawar en David Pyke - vrijdag 13 december 2002
In Hitlers Geschenk beschrijven Jean Medawar en David Pyke de gedwongen uittocht van de Duits-joodse intelligentsia en haar latere bijdrage tot de wetenschap. Hitlers streven om de gehele Duitse maatschappij te ontdoen van joden leidde tot een ongekende exodus van briljante joodse onderzoekers die in de Verenigde Staten en Engeland met open armen ontvangen werden. Zo verloor het Duitse Rijk maar liefst 1500 geleerden, met Albert Einstein als bekendste voorbeeld.
Sortir de la malédiction - Abdelwahab Meddeb - vrijdag 23 mei 2008
Meddeb blijft bij zijn statement dat geen enkele godsdienst aanspraak kan maken op een allesomvattende inhoud waardoor hij geen beroep zou moeten doen op wat niet van hem komt, een definitieve structuur die hem zou veroordelen tot immobilisme, tot een absoluut universalisme dat uitkomt in de vernietiging van al wie niet tot hen behoort.'De moslim moet eens en voor altijd aanvaarden dat hij niet drager is van een waarheid, onaangetast, volledig, ongerept en exclusief, wat hem zou ontslaan van het betreden van andere delen van de wereld waar het waarachtige ook gevonden wordt. Recensie door Erik Willaert.
Noodzakelijk kwaad - Joggli Meihuizen - vrijdag 19 maart 2004
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte het Nederlandse bedrijfsleven bijna even veel voor Duitsland als in de jaren ervoor. Na de oorlog ging men daar mild mee om, het werd grotendeels verzwegen of onjuist voorgesteld. Het motto was: samen weer aan de slag voor de wederopbouw. De laatste jaren nam het aantal kritische geluiden toe. Jongere historici, geboren na de oorlog, gingen op zoek naar de waarheid en publiceerden hun bevindingen zoals Chris van der Heijden in Grijs verleden. Nederland en de Tweede Wereldoorlog en nu recent Joggli Meihuizen in zijn boek Noodzakelijk kwaad.
Gladiatoren. Volksvermaak in het Colosseum - Fik Meijer -
Eén van de spectaculairste en tevens wreedste vormen van volksvermaak in het anders zo beschaafde Romeinse Rijk waren de gladiatorenspelen. Slaven uit alle veroverde rijksdelen traden op in de arena en symboliseerden dus onbewust de eenheid van het imperium. Mensen uit alle bevolkingsgroepen woonden ze bij, de keizers gebruikten ze om hun verbondenheid met alle rijksdelen te tonen en te laten zien dat hun macht over mensen en dieren bijna absoluut was. Maar het adagium ‘Panem et (ludos) circenses’ ontaardde in ‘Sanguinem et circenses’.
Rome en zijn imperium - Fik Meijer - vrijdag 17 maart 2006
Het Romeinse imperium blijft de mensen boeien. De Brits-Amerikaanse serie Rome van die populariteit. En vergelijkingen met het huidige Amerikaanse imperialisme worden graag gemaakt. Het Romeinse leger was in heel veel landen aanwezig en was vijf eeuwen lang veel sterker dan zijn tegenstanders; het Amerikaanse heeft momenteel bases in 59 landen en voert militaire operaties uit op 170 plaatsen. De Amerikaanse historicus Victor Davis Hanson vergelijkt in zijn boek A war like no other de oorlog in Irak met de langdurige Peloponnesische oorlog. Ook hier geldt: ‘omnis comparatio claudicat’, maar de verleiding om parallellen te trekken is groot.
Vercingetorix - Fik Meijer - vrijdag 24 februari 2006
Van alle Gallische leiders was Vercingetorix de grootste. Deze zin ontbreekt in Caesars De Bello Gallico, omdat de schrijver te trots en te egocentrisch was om lang stil te staan bij zijn taaiste concurrent buiten Italië. Vercingetorix was een jonge Arverniër van rond de 30 jaar. Zijn vader was gedood omdat hij koning van heel Gallië wou worden. Verder was hij een uitmuntend organisator, de enige die de verdeelde Germaanse stammen met harde hand ertoe kon bewegen om in de jaren 53 - 52 voor Christus samen één groot leger te vormen tegen de Romeinse bezetter. Hij verloor die strijd, omdat hij op cruciale momenten minder tactisch inzicht had dan Caesar.
Van het socialisme, de dingen die voorbijgaan - Willem Melching - vrijdag 18 februari 2005
Gedurende meer dan vier decennia gold de DDR, het vroegere Oost-Duitsland, als een van de meest succesvolle staten onder het communistische imperium van de Sovjet-Unie. Haar leiders beweerden dat het land in de eindfase zat van de socialistische ontwikkeling waarin alle mensen gelijk waren. In 1989 was de verbijstering dan ook groot toen de heilstaat binnen enkele maanden compleet ten onder ging en de realiteit aan het licht kwam. De Oost-Duitse staat was compleet failliet, de economie bleek een puinhoop, het culturele leven werd er onderdrukt en het leven van de doorsnee burgers geterroriseerd door de Stasi, een van de grootste geheime diensten ter wereld.
Verloren. Op zoek naar zes van de zes miljoen - Daniel Mendelsohn - vrijdag 21 maart 2008
Daniel Mendelsohn schreef een duizelingwekkende puzzel dat leest als een uitermate trieste, maar indrukwekkende non-fictiethriller. Hij verweeft zijn zoektocht met herinneringen aan een bijna verloren generatie joodse emigranten met diepgaande bespiegelingen over bijbelse teksten en de geschiedenis van het joodse volk. Uiteindelijk is Verloren. Op zoek naar zes van de zes miljoen een boek over de betekenis van het mens zijn, over hoe we voortdurend bezig zijn met het scheppen en beheersen van mythes die ons leven structuur moeten geven. Het is een uniek boek, dat je kijk op de wereld blijvend verandert. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Perlmann’s zwijgen - Pascal Mercier - vrijdag 29 februari 2008
In Merciers spannende ideeënroman Perlmann’s zwijgen zijn we vanaf de allereerste bladzijde getuige van de hopeloze desintegratie van Philip Perlmann. Langzaam maar onherroepelijk valt de alom gerespecteerde hoogleraar taalkunde uit de van woorden gesponnen cocon van zijn bestaan. Hij twijfelt aan de voorwaarden van zijn leven, verliest de controle over zijn handelen en begrijpt de samenhang tussen de dingen niet meer. In de loop van de roman wordt die innerlijke desintegratie ook zichtbaar: zijn kleren scheuren, raken besmeurd met modder en bloed en zelf verdwijnt hij door een flauwte tijdelijk uit de wereld. Recensie door Yves Van de Steen.
Eindelijk buiten - Ann Meskens - vrijdag 24 oktober 2008
‘Laat me maar wandelen. Het denken volgt wel’, zo schrijft Ann Meskens die zichzelf bestempeld als een ‘freewheelende ethica’ en dat mag je ernstig nemen. Haar bespiegelingen en overpeinzingen bij het wandelen langs straten, pleinen, steegjes en markten zijn immers niet oppervlakkig maar behandelen eigentijdse vraagstukken zoals de verhouding tussen individu en massa, het consumentisme, de vermeende aantrekkingskracht van het platteland, en het verlangen naar de goeie ouwe tijd. Maar naarmate het boek en dus de wandeling vordert gaat ze ook dieper in op moeilijke morele kwesties zoals het belang van de herinnering en het medelijden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Onvoltooide Symfonie - Geert Messiaen - vrijdag 18 januari 2008
De auteur typeert zichzelf terecht als ‘sociaal’ liberaal, maar hij bewijst een complete visie te beheersen. Messiaan is absolute verdediger van de persvrijheid, zoals ooit getypeerd door Voltaire: ‘Al verwerp ik uw ideeën, ik zal er voor strijden dat ze geuit kunnen worden.’ Toch haalt de auteur de verantwoordelijkheden en de taken van de vierde macht aan, evenals de uitdagingen en de risico’s die nieuwe media inhouden. De auteur is bijvoorbeeld niet blind voor de problematiek rond digitale kloof. De nieuwe media zijn volgens hem ook essentieel in de informatiedoorstroming naar de burger toe, op voorwaarde dat ook elke burger hier gebruik van kan maken. Recensie door Mathias De Clercq.
Welke kerk? Vandaag en morgen - Jürgen Mettepenningen - vrijdag 14 oktober 2011
De theoloog Jürgen Mettepenningen roept in zijn boek Welke kerk? Vandaag en morgen op tot bezinning, zelfs tot een nieuw concilie. Hij wil dat de kerk en haar leiders zich nederig betonen en terugkeren naar de essentie van het geloof, namelijk het uitdragen van de boodschap van liefde van Jezus voor medemensen. Daarmee treedt de auteur gewild of niet, in de voetsporen van de inmiddels 83-jarige Hans Küng. Het is dan ook positief dat jonge kritische theologen als Mettepenningen de fakkel overnemen en ook van binnenuit kritisch blijven ten opzichte van de ‘machtskerk’ die de huidige kerk nog steeds is. Recensie door Dirk Verhofstadt.
The Theory of Social Democracy - Thomas Meyer en Lewis Hinchman - vrijdag 14 maart 2008
De basisgedachte van het liberalisme is dat de politieke gemeenschap beschouwd moet worden als een verzameling van vrije, redelijke en gelijke individuen die dragers zijn van rechten die hen in staat moeten stellen om te leven volgens de eigen opvattingen van het goede leven. De staat hoort ‘neutraal’ te zijn en de vrijheid van mensen te beschermen tegen onrechtmatige of schadelijke tussenkomsten van derden. Meteen is duidelijk dat dit ‘liberalisme’ geen monopolie is van liberale politieke partijen. Zowat alle democratische partijen werken binnen dit politiek-filosofisch liberale denkkader, ook al leggen ze binnen die liberale krijtlijnen wel duidelijk verschillende accenten. Recensie door Patrick Loobuyck.
L'État inachevé - Ali Mezghani -
'De ware inzet van de Arabische revoluties bestaat in het verduidelijken van hun houding tegenover de moderniteit en tot herdefiniëren van hun verhouding tot hun verleden'. In het licht van de overwinning van de islamitische Enhada-partij in Tunesië en wat er in Egypte kan verwacht worden, kan men vandaag slechts tegenstrijdige prognoses maken. Ali Mezghani bestempelt zijn analyse van het recht in de Arabische staten als 'ontluisterend'. De kritische toon van het onderzoek zal de actuele beate mainstream choqueren, maar heeft de verdienste zout in de wonde te strooien zonder daarom in de valkuil van het essentialisme te vallen. Recensie door Erik Willaert.
James Ensor. Een biografie - Eric Min - vrijdag 31 oktober 2008
Terwijl Europa de adem inhoudt en Hitler aftelt voor de big bang, borstelt de hoogbejaarde kunstenaar stillevens. In 1937 poseert hij als een antiquair in zijn atelier. Aan zijn voeten liggen schilderijen uitgestald waaronder een schilderij-in-het-schilderij met de titel Pif pouf paf-Salut en de Kust. In het begin van de oorlog wordt Oostende onafgebroken gebombardeerd. Het stadhuis en het museum worden met de grond gelijkgemaakt. Tijdens de bombardementen zoekt Ensor wel eens een onderkomen in Hotel Regina, waar hij dan in een hoekje zit te tekenen, ‘altijd doodkalm en zelfs ironisch, het woord “oorlog” slechts met misprijzen in de mond nemend.’ Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Les Grands Thèmes du Coran - Jean-Luc Monneret - vrijdag 25 april 2008
In de Koran wordt een groot aantal gevarieerde materies behandeld die dan nog her en der verspreid zijn over verschillende souras (hoofdstukken). De soura's zijn noch chronologisch noch thematisch maar in aflopende orde van lengte geordend wat een gemakkelijk lectuur alles behalve bevordert. De auteur, Jean Luc Monneret heeft een groot deel van zijn leven doorgebracht in kringen die nauw bij de islam aanleunen. Daarbij heeft hij ook een grote bewondering voor de Semitische godsdiensten. Zijn boek is een poging om – met het voorkomen van herhalingen – de verzen te groeperen die een zelfde onderwerp behandelen. Recensie door Erik Willaert.
Februari - Lisa Moore - vrijdag 04 februari 2011
Een zinkend booreiland levert niet alleen milieuschade op maar ook emotionele schade. Mannen sterven, vrouwen worden weduwen en kinderen blijven achter als wezen. Lisa Moore schreef een poëtische roman over de psychologische nasleep van het ongeluk met de Ocean Ranger, het booreiland dat op Valentijnsdag 1982 315 kilometer uit de kust van Newfoundland kapseisde en zonk, waarbij alle 84 bemanningsleden het leven lieten. Je moet een ijzersterk geheugen hebben om van de doden te houden, beseft Helen, het hoofdpersonage uit Moores Februari, maar ze weet ook dat ze zal falen, want geen geheugen is sterk genoeg. Recensie door Marnix Verplancke.
Capitalism: A Love Story - Michael Moore -
Filmmaker Michael Moore neemt na wapenbezit (Bowling for Columbine), de War on Terror (Fahrenheit 9/11) en het gezondheidssysteem (Sicko) dit keer de kern van de Amerikaanse maatschappij, het kapitalisme, op de korrel. Daarbij onderzoekt hij de globale financiële crisis en de economie in de Verenigde Staten, nu Obama het roer heeft overgenomen van Bush. Daarnaast gaat de documentaire over de rampzalige invloed die de heerschappij van de grote bedrijven, en de onstilbare honger naar winst, heeft op het dagelijks leven van de gewone Amerikaan en andere burgers ter wereld.
Mister Nice Guy - Peter Moors - vrijdag 13 februari 2009
Met de titel ‘Mister Nice Guy’ kwam Verhofstadt in december 2000 uit Nice terug. Hij was toen anderhalf jaar premier en had er zijn stageperiode in de Europese Raad opzitten. Tijdens de ultieme onderhandeling over het verdrag van Nice maakten zijn collega’s regeringsleiders voor het eerst kennis met het fenomeen-Verhofstadt. Omdat hij maar niet wou afgeven, duurde de top twee dagen en nachten langer dan gepland. Twaalf maanden later was er de geruchtmakende verklaring van Laken en midden 2003 stond de Europese grondwet op papier. In Nice kreeg Verhofstadt zijn selectie voor het fanionteam van de EU te pakken. Recensie door Paul Goossens.
Geen normen maar waarden - Reginald Moreels - vrijdag 15 oktober 2004
In 2002 stapte hij met de NCD over naar de VLD. Maar in 2003 stapte hij uit de politiek en keerde hij terug naar de christen-democratische familie. Sinds zijn afscheid van de politiek is hij urgentiearts aan de academische ziekenhuizen van Gent, Leuven en Brussel en gastprofessor aan de Universiteit van Gent. In zijn boek Geen normen maar waarden beschrijft Reginald Moreels de vaak harteloze wereld waarin we leven en schetst hij een alternatief in de vorm van de persoonsdemocratie waarin liefde en tederheid het cement vormen van een solidaire en duurzame samenleving. Het is ook een pleidooi voor meer moreel besef in de politiek.
Thomas Carlyle - John Morrow - vrijdag 08 juni 2007
Hoewel Carlyle zich ook bezighield met pure literatuur – zo introduceerde hij Goethe bij het Engelstalige publiek en schreef hij de merkwaardige Bildungsroman Sartor Resartus – ontleende hij zijn faam vooral aan zijn historische en maatschappijkritische geschriften. In veel van zijn publicaties ging hij tekeer tegen de uitwassen van de moderne samenleving, zoals die in Groot-Brittannië met de onstuitbare opmars van de Industriële Revolutie zijn intrede deed. Zijn aangrijpende schilderingen van de stuitende armoede van het almaar groeiende leger paupers maakten diepe indruk op Karl Marx en Friedrich Engels. Recensie door Rob Hartmans.
Godenslaap - Erwin Mortier - vrijdag 13 november 2009
Erwin Mortier won met Godenslaap de prestigieuze AKO-literatuurprijs. Volgens het juryrapport werd hiermee eindelijk een grote roman over de Grote Oorlog in de Nederlandse literatuur geschreven. Ruim vierhonderd bladzijden lang sleurt Mortier de lezer mee in het levensverhaal van Helena, een stokoude vrouw, die terugblikt op haar leven, met als dramatisch dieptepunt de Eerste Wereldoorlog. Wat voor velen begon als een opwindend avontuur, veranderde al snel in een nachtmerrie die vier jaar lang zou duren en de loop van de geschiedenis en de levensloop van Helena danig zou beïnvloeden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Doodlopende hulp - Dambisa Moyo - vrijdag 30 oktober 2009
Ondanks de 1 biljoen dollar hulp die de voorbije 50 jaar werd gegeven door rijke landen aan Afrika, is het continent nog steeds arm. Sterker nog, volgens de auteur zijn Afrikaanse landen juist arm vanwege al deze hulp. Ontwikkelingshulp heeft de armen armer gemaakt en staat economische groei in de weg. Het doodt de creativiteit, vernietigt lokale economieën en maakt het voor corrupte leiders eenvoudig om niet te moeten optreden. Al het met goede bedoelingen gegeven geld zorgde ervoor dat arme landen terechtkwamen ‘in een vicieuze cirkel van corruptie, marktverstoring en nog meer armoede’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De geopolitiek van emotie - Dominique Moïsi - vrijdag 19 juni 2009
Moïsi heeft het niet over een botsing van culturen, religies of ideologieën, zoals anderen poneren, maar over een botsing van emoties. Zo onderscheidt hij grosso modo drie soorten reacties. Hoop en vertrouwen in de meeste Aziatische landen, met China en India als krachtigste voorlopers. Vernedering en wraakgevoelens in grote delen van de Arabische wereld. En angst en onzekerheid in Europa en de Verenigde Staten. Hoop, angst en vernedering zijn krachtige emoties die elk op zich verbonden zijn met een ander element dat cruciaal is voor de verdere ontwikkeling en groei van landen, namelijk vertrouwen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Tot vanavond en lief zijn hoor - Salo Muller - vrijdag 21 oktober 2005
Het bijzondere aan de Endlösung was de weldoordachte en systematische manier waarop het ganse proces van vervolging en vernietiging gebeurde. De voorbereiding en uitvoering werd mee mogelijk gemaakt door de joden zelf. De Duitsers richtten in zowat alle door joden druk bewoonde steden, getto’s en doorgangskampen Joodse Raden op die het bevel kregen om de sinistere plannen van de nazi’s ten uitvoer te brengen. Zo registreerden ze de joden, voorzagen ze van een gele ster en riepen hen op om zich aan te melden voor deportatie. In zijn boek verwijt Salo Muller de Joodse Raden dat ze de joden nooit hadden aangeraden om te vluchten of zich te verzetten.
Ademschommel - Herta Müller - vrijdag 29 januari 2010
In januari 1945 deporteert Roemenië een aantal van haar burgers van Duitse afkomst naar de Sovjet-Unie. Het is een straf voor hun vermeende collaboratie met de nazi’s. Duizenden mannen en vrouwen tussen zeventien en vijfenveertig worden jarenlang in werkkampen gestopt om er ‘heropgevoed’ te worden en het door de oorlog vernielde land ‘weer op te bouwen’. Leopold Auberg is een van hen. De jongeman is het alter ego van Oskar Pastior. Herta Müller (1953), kersverse Nobelprijswinnares, leerde de dichter in 2001 kennen toen ze op zoek was naar getuigenissen van oud-gevangenen uit haar dorp. Recensie door Joseph Pearce.
Spinoza - Steven Nadler - vrijdag 12 januari 2007
Spinoza beweerde dat God en de natuur - die hij op het hoogste niveau met elkaar vereenzelvigde - beide volstrekt aan de wetten van de ratio beantwoorden. Het hoogste goed is bij Spinoza de hoogste vorm van kennis. Dat is die kennis die de rationele verbanden tussen alles intuïtief snapt en die samengaat met een gedrag gekenmerkt door onderschikking van de passies aan de rede, aan de soberheid en de berusting, aan het innerlijke evenwicht. Een gedrag dat tevens gericht is op het verkrijgen van die hoogste kennis, door het gebruik van de ratio en alle vormen van kennis. Zodat de individuele mens zich de best mogelijke voorstellingen organiseert, en daarnaar leeft. Recensie door Boudewijn Koole.
De best mogelijke wereld - Steven Nadler - vrijdag 26 november 2010
Dit boek van Nadler geeft een goed beeld van de grote twijfels die in de 17de eeuw ontstonden rond de vermeende rechtvaardigheid van God. Die vormden de aanzet van heel scepsis tegenover de ethische waarde van de goddelijke beveltheorie. Mocht men niet moorden omdat het God dat verbood of omdat de rede dit afkeurt? Pas met Immanuel Kant en zijn categorische imperatief komen we in een rationeel systeem waarbij de rede de grondslag vormt van de ware moraliteit. Al blijven er tot de vandaag religieuze obscurantisten en fundamentalisten actief die het woord van God als alleenzaligmakend beschouwen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Griekse democratie - Frits Naerebout - vrijdag 10 maart 2006
In dit eerste deeltje over de Atheense democratie legt Frits Naerebout omstandig uit hoe niet enkel de directe democratie, maar ook een koningschap of een tyrannis in een stadstaat functioneerde. Hij omschrijft hoe klein de meeste poleis waren (doorgaans een oppervlakte van 50 tot 100 km², met telkens ongeveer 2.500 tot 4.500 inwoners) en dat Athene een uitzondering was met een oppervlakte van 2.650 km², 50.000 burgers in de vijfde eeuw. De landstreek Attica telde met vrouwen, kinderen, metoiken en slaven erbij minimaal 200.000 en maximaal 350.000 inwoners, van wie er hooguit 50.000 binnen de Atheense stadsmuren woonden.
Libres de le dire - Taslima Nasreen en Caroline Fourest - vrijdag 30 april 2010
Twee vrouwen, twee visies, twee overtuigde en overtuigende seculiere militanten met een verschillend parcours, maar ook met heel wat gemeenschappelijke waarden die hen verbindt in hun strijd tegen het integrisme. In Libres de le dire gaan zij met elkaar in debat, gedreven door een zelfde gehechtheid aan het humanisme en hun afwijzing van het obscurantisme. Hun uitgebreide cultuur en kennis van de teksten tilt het stevig geargumenteerde debat op naar een bijzonder hoog niveau. Ze zijn het niet altijd eens, maar beiden beseffen dat vrij, onbevangen en zonder taboes spreken nog steeds het beste wapen is tegen fanatisme. Tekst van Erik Willaert.
Employees first, customers second - Vineet Nayar - vrijdag 26 november 2010
Er was eens een Indisch technologiebedrijf, genaamd HCL Technologies. Dat deed het niet slecht, maar de concurrenten deden het toch een flink stuk beter. Toen kwam Vineet Nayar aan het hoofd van het bedrijf,. Die voerde een aantal fundamentele wijzigingen door. En zie, vijf jaar later is de onderneming een van de best presterende in haar sector. Aan illustere managementscholen wordt deze fundamentele ommekeer zelfs onderwezen aan toekomstige topmanagers. Zo zou je Employees First, Customers Second kunnen samenvatten,