 |
Liberales is een onafhankelijke denktank binnen de liberale beweging. De leden zien het liberalisme als een progressieve beweging die opkomt voor de vrijheid van het individu, rechtvaardigheid en mensenrechten. |
|
& A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U V W Y Z a d e t v y Ž
Een vrouw in Berlijn - Anoniem - vrijdag 18 februari 2005
Er bestaan heel wat dagboeken over de Tweede Wereldoorlog, maar geen enkel is zo openhartig als dit anoniem dagboek over de gebeurtenissen in Berlijn van april tot juni 1945. De schrijfster, die op het moment van schrijven ongeveer dertig jaar oud was, was een ontwikkelde kosmopolitische vrouw en noteerde in drie schoolschriften indringend wat miljoenen vrouwen meemaakten: eerst het overleven in de puinhopen, zonder water, gas en elektriciteit, gepijnigd door honger, angst en weerzin en vervolgens na de slag van Berlijn, de vernederingen en verkrachtingen, de wraak van de Russische overwinnaar. Het boek is een onthutsend document over gruwel en schaamte.
Het beslissende woord - Averroes - vrijdag 12 mei 2006
De voorbije jaren gaan steeds meer stemmen op dat de islam een achterlijk geloof is dat zich niet kan conformeren met de moderne en seculiere westerse waarden. Averroes is de naam die telkens opduikt als er weer een debat is over de vraag of de islam wel kritiek kan verdragen. Deze Spaans-Arabische filosoof is dan het toonbeeld van openheid en bereidheid om ook de islam aan kritiek te onderwerpen. Dat was zo na de Rushdie-affaire, en recent nog tijdens de cartoonrellen. De vertaling van Het beslissende woord, een van zijn belangrijkste werken van Averroes, maakt het ook voor de Nederlandse lezer mogelijk om na te gaan of zijn werk terecht wordt aangehaald.
Op de vlucht voor eerwraak - Ayse - vrijdag 24 juni 2005
Op de vlucht voor eerwraak is het levensverhaal van Ayse. Zij is geen alleenstaand geval. Meer dan dertigduizend vrouwen in Duitsland bevinden zich in dezelfde situatie en lijden onder de patriarchale structuur van hun familie. Huiselijk geweld, slagen en verwondingen zijn er schering en inslag. De macht van de vader, maar ook van de broers en andere mannelijke familieleden ten aanzien van de meisjes en vrouwen is absoluut. Dit alles komt voort uit het eergevoel dat diep geworteld zit in de religieuze tradities. ‘Mijn ouders hebben liever een dode dochter dan een zondige’, zo opent Ayse haar getuigenis.
De grondbeginselen van het goede leven - Epicurus - vrijdag 05 mei 2006
Epicurus werd geboren in 341 v.C. op het Griekse eiland Samos. In 306 v.C. verhuist hij definitief naar Athene. Hij koopt een huis met een ommuurde tuin: de Tuin van Epicurus of ook wel de Atheense tuin. Leerlingen zoeken hem hier op en hij ontwikkelt het epicurisme. Het voornaamste doel ervan was de mensen te bevrijden van angst voor de dood, maar ook voor het leven. Hij leerde de mensen in een tijd van maatschappelijke onzekerheid geluk en voldoening te zoeken in hun privé-leven. Het epicurisme was een zeer uitgewerkte filosofie en samen met het stoïcisme heeft ze langdurig het ethisch denken beïnvloed.
De grondbeginselen van het goede leven - Epicurus -
Epicurus werd geboren in 341 v.C. op het Griekse eiland Samos. In 306 v.C. verhuist hij definitief naar Athene. Hij koopt een huis met een ommuurde tuin: de Tuin van Epicurus of ook wel de Atheense tuin. Leerlingen zoeken hem hier op en hij ontwikkelt het epicurisme. Het voornaamste doel ervan was de mensen te bevrijden van angst voor de dood, maar ook voor het leven. Hij leerde de mensen in een tijd van maatschappelijke onzekerheid geluk en voldoening te zoeken in hun privй-leven. Het epicurisme was een zeer uitgewerkte filosofie en samen met het stoпcisme heeft ze langdurig het ethisch denken beпnvloed.
De grondbeginselen van het goede leven - Epicurus -
Epicurus werd geboren in 341 v.C. op het Griekse eiland Samos. In 306 v.C. verhuist hij definitief naar Athene. Hij koopt een huis met een ommuurde tuin: de Tuin van Epicurus of ook wel de Atheense tuin. Leerlingen zoeken hem hier op en hij ontwikkelt het epicurisme. Het voornaamste doel ervan was de mensen te bevrijden van angst voor de dood, maar ook voor het leven. Hij leerde de mensen in een tijd van maatschappelijke onzekerheid geluk en voldoening te zoeken in hun privé-leven. Het epicurisme was een zeer uitgewerkte filosofie en samen met het stoïcisme heeft ze langdurig het ethisch denken beïnvloed.
Fenomenologie van de geest - Hegel -
Voor de ontwikkeling van het zelfbewustzijn gebruikt Hegel de metafoor van de meester-knechtverhouding. Wanneer twee bewustzijnen elkaar ontmoeten, willen ze de overhand halen op elkaar, en in dat gevecht - waarbij de ander niet vernietigen, want wat ben je als meester zonder knecht? - vormen ze elkaar. Wanneer de strijd ten einde is, gaat de meester inzien dat hij in theorie wel gewonnen heeft, in de praktijk is hij echter afhankelijk van de erkenning van zijn slaaf, en is hij dus de slaaf van zijn slaaf geworden. Recensie door Marnix Verplancke
Niet van horen zeggen - Hellema - vrijdag 13 januari 2006
Hellema, een pseudoniem voor Alexander Bernard van Praag, werd in april 1943 als lid van het verzet opgepakt in Amsterdam en doorstond nadien zes Duitse concentratiekampen. Twee jaar later kon hij ontsnappen uit een dodenmars na de ontruiming van Flossenbürg. Hij was enige tijd in dienst bij het Amerikaanse bezettingsleger in Duitsland, tot hij naar Nederland terugkeerde. Ter gelegenheid van de zestigste herdenking van het einde van de oorlog heeft hij een passende bloemlezing uit eigen werk samengesteld onder de titel Niet van horen zeggen. Door zijn overlijden op 20 maart 2005 heeft hij de verschijning ervan niet meer meegemaakt.
Verzamelde gedichten - Horatius - vrijdag 31 maart 2006
De door Horatius verkondigde levensvisie heeft altijd veel sympathisanten gekend omdat haar ideaal en uitgangspunt volledig menselijk zijn. Volgens Horatius heeft iedereen, zowel als individu als burger, zijn eigen verantwoordelijkheid en keuzemogelijkheden om het goede leven na te streven. Niet God of de goden, maar het individu en zijn medemensen zijn de enige beoordelaars van deze goedheid. De horatiaanse levensvisie is met andere woorden die van de ‘gulden middenweg’ tussen een individualistische en een maatschappelijke ethiek. Desondanks wordt zijn gehele oeuvre bevolkt door verschillende goden.
Over de geest van de wetten - Montesquieu - vrijdag 08 december 2006
Het originele van De l’Esprit des Lois is dat het boek de collectieve logica van samenlevingen en instituties ziet in samenhang met de uiteenlopende varianten die zich in verschillende omstandigheden ontwikkelen. In navolging van Aristoteles onderscheidde Montesquieu drie voorkomende staatsvormen: de despotie, de monarchie en de republiek. Van de laatste waren er twee varianten mogelijk: een aristocratie of een democratie. Welke staatsvorm een land had was het gevolg van bovengenoemde factoren. Omdat deze oorzaken verschilden, verschilden ook de beginselen en de doeleinden van een staat, wat ook gold voor de politieke deugden. Recensie door Rob Hartmans.
Wereldgeschiedenis 264-145 v.C. - Polybios - vrijdag 09 november 2007
De titel Wereldgeschiedenis kan in onze ogen misleidend overkomen, want de horizon van Polybios reikte niet tot het verre oosten, dus niet tot bijvoorbeeld China (dat toen ook een bloeiperiode kende) en in dit boek ook niet ten zuiden van de Sahara. Maar tegelijk is hij geslaagd, want in de ogen van Polybios en zijn tijdgenoten was de wereld rond de Mare Nostrum de bewoonde wereld, de oikoumenè en Polybios wou die wereld beschrijven. In zijn inleiding rekent hij erop dat iedereen ter wereld, jong en oud, geïnteresseerd zal zijn om zijn werk te lezen. Zijn sterkte lag niet in een mooi, vloeiend proza, wel in zijn denktrant; de inhoud primeerde op de vorm. Recensie door Jef Abbeel.
Filosofisch woordenboek - Voltaire - vrijdag 20 juni 2003
In 1764 publiceerde Voltaire een filosofisch woordenboek, het Dictionnaire philosophique. Hij deed dat in dezelfde geest als Diderot en d'Alembert, die de hoofdredacteurs waren van de eerste universele encyclopedie. Hun ging het om een systematische en kritische uiteenzetting, lemma per lemma, van het menselijke weten. Voltaire werkte ook daar aan mee. In zijn eigen woordenboek ging hij selectiever te werk. Over begrippen uit de filosofie en theologie, waar zijn inziens nog veel misverstanden over bestonden, gaf hij een meer dan wetenschappelijke uiteenzetting.
De ongelovige Thomas heeft een punt - Braeckman & Boudry - vrijdag 10 februari 2012
Terwijl je De ongelovige Thomas leest ga je steeds meer beseffen dat de wereld zo complex is dat je er vrolijk van zou moeten worden. Want naast veel en grote zwarte gaten in onze kennis, is er ook veel dat we wel weten. We beschikken over een rijke overvloed aan consistente, betrouwbare kennis. Ook over die kennis zelf en zijn (on)betrouwbaarheid weten we veel. Op dat vlak kunnen we dus redelijk gerust zijn. We weten dat we fouten maken, maar ook dat die vroeg of laat zullen uitkomen. Hou van fouten, want we kunnen er veel van leren. Kennis is een permanent proces waarbij twijfel een heerlijk instrument is. Recensie door Geerdt Magiels.
Liberticide. Kritische reflecties op het neoliberalisme - Bakker & Brouwer (red.) - vrijdag 19 december 2008
Uit de titel van deze bundel blijkt dat de hier verzamelde auteurs van mening zijn dat het neoliberalisme de vrijheid om zeep helpt. Dat lijkt een krasse beschuldiging, maar wie de bijdragen leest over de gevolgen van de neoliberale ideologie op de terreinen van de zorg, de ruimtelijke ordening, de veiligheid, de economie, de journalistiek en het overheidsapparaat, kan niet beweren dat er niets aan de hand is. Omdat de markt optimaal moet kunnen functioneren, worden steeds meer zaken onttrokken aan democratische controle, terwijl tegelijkertijd de bureaucratie niet minder wordt maar juist groeit en allerlei traditionele sociale verbanden in hoog tempo eroderen. Recensie door Rob Hartmans.
Connected!’ - Nicholas A. Christakis & James H. Fowler - vrijdag 12 maart 2010
Of het nu MySpace, Twitter, Netlog of Facebook is, het draait allemaal om hetzelfde: contact houden met je vrienden, hen inlichten waar je mee bezig bent en hetzelfde te weten komen van hen. En ook al doen we graag alsof dat heel revolutionair is, als we de auteurs mogen geloven is het nieuwe wijn in oude zakken. De technologie is anders, maar wat zijn die sociale netwerksites meer dan manieren om je sociale netwerk te beheren, iets wat we al doen sinds we als jagers-verzamelaars achter een oeros aangingen, deze net aan onze werpspeer zagen ontsnappen maar gelukkig in het hol van een stel vrienden terecht konden voor een taaie hap? Recensie door Marnix Verplancke.
Motorrijden zonder God - Wim Aalten - vrijdag 15 mei 2009
Omdat ik zelf niets met motorrijden heb – omdat ik de risico’s te groot vind – had ik enige bedenkingen om aan het boek Motorrijden zonder God te beginnen. Ik werd echter al snel in het verhaal gezogen. Het boek is een combinatie van een jongensboek vol avonturen a la Karl May, een liefdesverhaal, een existentiële beschouwing en een filosofische zoektocht. Ook zou het boek heel goed gekenmerkt kunnen worden als een vrijdenkersroman. Rob is een echte vrijdenker: hij is grotendeels autodidact en onafhankelijk. Hij onderzoekt en beschouwt. En zoals iedereen die kritisch begint te denken is god de eerste die sneuvelt. Recensie door Floris van den Berg.
De islam, de moslims en ik - Samira Abbos - vrijdag 25 mei 2012
“Laten wij, de gematigde moslims in het Westen, publiekelijk aangeven bondgenoot te zijn. En dat we daar veel voor over hebben. Bijvoorbeeld de moed om onze angst om voor afvallige te worden aangezien te overwinnen. Ik respecteer de Koran en de Profeet Mohammed, ik hoef de Profeet niet te ontheiligen om te zeggen wat ik wil. Voor mij is geloven liefde. De islam als religie moet zich ontdoen van dwang en onderdrukking en pal gaan staan voor sociale rechtvaardigheid en mensen-, dus mannen én vrouwenrechten.” Met dit krachtige slotwoord sluit Samira Bouchibti haar boek De islam, de moslims en ik af. Recensie door Carel Brendel.
‘De haan van Asklepios - Ludo Abicht - maandag 28 februari 2011
In De haan van Asklepios. Pleidooi voor een positief atheïsme gaat Ludo Abicht verder op zijn pleidooi voor een postreligieuze en seculiere samenleving, maar dan één waarin religies hun eigenheid kunnen behouden. Het klopt dat gelovigen bereid zijn om toegevingen te doen en hun eigen waarheid opzij te schuiven, maar niet de religieuze leiders. Zij zullen nooit aanvaarden dat mensen hun ethische normen baseren op de rede. In die zin is dit boek een verdienstelijke poging om rede en geloof met elkaar te verzoenen, maar biedt het geen overtuigende oplossing voor een werkzame en harmonieuze multireligieuze samenleving. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Ware Geuzen zijn Turks noch Paaps - Ludo Abicht - vrijdag 04 november 2005
Religies zijn wereldwijd bezig aan een remonte. Ze stellen de uitgangspunten van de Verlichting in vraag en ondersteunen het conservatief reveil dat overal in de wereld zichtbaar wordt. Heel wat mensen staan wantrouwig tegenover de globalisering en verlangen weer naar het authentieke, het romantische, het geborgene. Daarmee staat de moderniteit volop ter discussie en komen de zelfverklaarde vrijzinnigen danig onder druk. In zijn boek Ware Geuzen zijn Turks noch Paaps gaat de filosoof Ludo Abicht in op de kritiek van groepen en mensen op het rationalisme, de maakbaarheid van de samenleving en het dogmatisme van het ‘politiek correcte denken’.
Eén maat en één gewicht - Ludo Abicht - vrijdag 22 november 2002
Hoe is het conflict tussen Israël en Palestina ontstaan? Waarom blijft dat conflict aanslepen? Moet het westen zich mengen in het Israëlisch-Palestijnse conflict? Welke oplossingen kunnen wij naar voren schuiven? De Antwerpse filosoof Ludo Abicht verhult in Eén maat en één gewicht niet dat het conflict moeilijk te begrijpen is. Het is een onontwarbaar kluwen waarin internationaal economische en militaire belangen en plaatselijke geschiedenis in elkaar gestrengeld zijn. Eén maat en één gewicht is een geïnformeerd, genuanceerd en geëngageerd essay. Geëngageerd omdat Abicht partij kiest voor een echte en gewaarborgde Palestijnse autonomie, en hij niet medeplichtig wil worden aan de uitzichtloosheid van het conlict.
De haan van Asklepios - Ludo Abicht - vrijdag 04 februari 2011
In De haan van Asklepios. Pleidooi voor een positief atheïsme gaat Ludo Abicht verder op zijn pleidooi voor een postreligieuze en seculiere samenleving, maar dan één waarin religies hun eigenheid kunnen behouden. Het klopt dat gelovigen bereid zijn om toegevingen te doen en hun eigen waarheid opzij te schuiven, maar niet de religieuze leiders. Zij zullen nooit aanvaarden dat mensen hun ethische normen baseren op de rede. In die zin is dit boek een verdienstelijke poging om rede en geloof met elkaar te verzoenen, maar biedt het geen overtuigende oplossing voor een werkzame en harmonieuze multireligieuze samenleving. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Intelligente emotie - Ludo Abicht - vrijdag 07 februari 2003
Veel mensen zoeken hun heil in allerlei vormen van irrationalisme, religieus fundamentalisme, etnisch nationalisme, onverdraagzaamheid, New Age toestanden en ‘emotionele intelligentie’ als reactie tegenover de vroegere overbeklemtoning van de rede en het wetenschappelijk denken. Deze vlucht in romantisch extremisme heeft ook te maken met de globalisering. Veranderingen zoals het neoliberalisme, wetenschappelijke proeven als het klonen en de gentechnologie, en multiculturaliteit scheppen bij veel mensen onzekerheid. De filosoof Ludo Abicht beschrijft deze evolutie in zijn boek Intelligente Emotie en plaatst dit tegenover de ‘emotionele intelligentie’.
De Verlichting vandaag - Ludo Abicht - vrijdag 19 oktober 2007
De Verlichting staat onder druk, daarom is het aangewezen om weer de cruciale doelstelling ervan uit te leggen. Dat doet Ludo Abicht onvoldoende. Het gaat niet zozeer om een strijd tegen een godsdienst als leidraad voor ons leven, maar om de bescherming en bevordering van de unieke rechten en plichten van elk individu. De ware kern van de Verlichting is het individualisme. Tegen religieuze dogma’s en tegen collectivistische oplossingen zoals het communisme en het fascisme. De mens, en alleen de mens staat centraal. In die zin is een sociaal en humaan liberalisme de enige optie voor wie gelooft in de waarden van de Verlichting. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De haan van Asklepios - Ludo Abicht -
In De haan van Asklepios. Pleidooi voor een positief atheïsme gaat Ludo Abicht verder op zijn pleidooi voor een postreligieuze en seculiere samenleving, maar dan één waarin religies hun eigenheid kunnen behouden. Het klopt dat gelovigen bereid zijn om toegevingen te doen en hun eigen waarheid opzij te schuiven, maar niet de religieuze leiders. Zij zullen nooit aanvaarden dat mensen hun ethische normen baseren op de rede. In die zin is dit boek een verdienstelijke poging om rede en geloof met elkaar te verzoenen, maar biedt het geen overtuigende oplossing voor een werkzame en harmonieuze multireligieuze samenleving. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Israël-Palestina - Ludo Abicht & André Gantman - vrijdag 05 februari 2010
Israël-Palestina. Tweespraak over oorzaken en oplossingen is de neerslag van een lang gesprek tussen hoogleraar Ludo Abicht en jurist André Gantman. Beiden hebben heel wat gemeen, namelijk een familiale en persoonlijke Joodse ‘connectie’, vrijzinnig, Antwerpenaar, Vlaamsgezind. Maar toch staan ze lijnrecht tegenover elkaar, de ene, een uitgesproken marxistische filosoof, tegenover de andere, een overtuigde liberale vrijdenker. De ene pro Palestina, de andere pro Israël, maar gelukkig en uitzonderlijk wordt het geen dovemans gesprek. Het is een genuanceerde kijk op een probleem dat zo gevoelig ligt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Tussen twee werelden - Dyab Abou Jahjah - vrijdag 06 februari 2004
Iedereen in België en Nederland kent Abou Jahjah als stichter van de AEL, de Arabisch-Europese Liga en als fanatiek voorvechter van de rechten van Arabieren, verdediger van de slachtoffers van racisme, zionisme en Amerikaans imperialisme. Bij de verkiezingen van 18 mei 2003 haalde hij wel wat stemmen, maar werd niet verkozen. Zijn nieuw boek Tussen twee werelden kreeg heel wat weerklank. Het is een mengeling van zijn visie op de geschiedenis van het Midden-Oosten in de 20ste eeuw, een autobiografie en een politiek manifest van de AEL. Het handelt over de omgang van Belgen en vooral Vlamingen met allochtonen.
Hemelse golven - Pearl Abraham - vrijdag 15 oktober 2010
Na Mullah Omar is in Amerika de bekendste talibanstrijder ongetwijfeld John Walker Lindh, de all American boy die op zijn 16de de islam ontdekte, naar Jemen en Pakistan trok om er te studeren aan een islamschool en op 25 november 2001 in Afghanistan door de noordelijke alliantie gevangengenomen werd terwijl hij zij aan zij vocht met de taliban. Dat die jongen vrijwel gedwongen werd om schuldig te pleiten op de beschuldigingen van lidmaatschap van de taliban en het dragen van wapens, en daarvoor veroordeeld werd tot 20 jaar zonder recht op strafvermindering zit heel wat Amerikanen bijzonder hoog. Recensie door Marnix Verplancke.
De echte twintigste eeuw - Anna Achmatova - vrijdag 17 maart 2006
In haar dagboek De echte twintigste eeuw beschrijft Anna Achmatova de precaire positie waarin Sovjet-dichters zich toen bevonden. In feite vormt het één lang pleidooi voor de spirituele onafhankelijkheid van mensen in de poëzie. Haar man werd vermoord, haar zoon gearresteerd en jarenlang gevangen gezet. Tal van haar collega’s en vrienden werden bespioneerd, monddood gemaakt, opgesloten, gemarteld en vermoord. In de Sovjetunie werd ze beschouwd als een ‘klassenvijand’ en een ‘verjaarde dichteres’. In feite zorgde ze ervoor dat de Russische poëzie door die vreselijke twintigste eeuw werd geloosd, en dat op zich is een bijzondere vermelding waard.
De utopie van de vrije markt - Hans Achterhuis - vrijdag 30 april 2010
Voorstanders van het neoliberale denken wijzen op de toegenomen welvaart en groei die dank zij een vrije markt werden gerealiseerd. Maar dat klopt niet. ‘Een kwart eeuw neoliberale globalisering heeft geresulteerd in minder groei en grotere sociale verschillen’, aldus Achterhuis die wijst op het onmiskenbare feit dat de Scandinavische landen ‘tot de meest concurrerende economieën ter wereld behoren’. De auteur bepleit geen terugkeer naar het aloude Keynesianisme, hij kant zich ook niet tegen het kapitalisme of de vrije markt op zich, maar stelt ‘dat het levensgevaarlijk is om daar utopische verwachtingen aan te verbinden’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De witte tijger - Aravind Adiga - vrijdag 26 juni 2009
Aravind Adiga toont aan waar het in de Indiase maatschappij fout loopt, en dat blijkt zo ongeveer overal te zijn. Niet alleen werkt het officieel niet meer in stand gehouden maar in de praktijk nog steeds doorslaggevende kastensysteem iedere sociale mobiliteit tegen, het land blijkt toch vooral in de ban van de corruptie. Zo moet Balram machteloos toezien hoe zijn vader aan tbc sterft in een ziekenhuis - een lot wat hij met honderdduizenden van zijn landgenoten deelt trouwens - omdat er geen dokters aanwezig zijn. In India ‘koop’ je immers een job als arts in openbare dienst, waarna je je volledige tijd spendeert in je privépraktijk. Recensie door Marnix Verplancke.
Overleven na de Goelag - Nanci Adler - vrijdag 23 maart 2007
Het boek Overleven na de Goelag van Nanci Adler geeft goed aan dat het sovjetsysteem zich enkel kon handhaven door mensen te onderdrukken, door angst te verspreiden, maar ook door ongepaste ideeën te weren. Om haar stabiliteit te verzekeren kon de overheid de verantwoordelijkheid voor de vele misdaden van het sovjetsysteem niet erkennen. Op die manier zat het systeem tot voor kort in een vicieuze cirkel. Erkenning van de misdaden van het systeem zou neerkomen op een fundamentele kritiek op het systeem zelf. De grote leugen moest dus kost wat kost in stand gehouden zorden en dat is in de praktijk ook jarenlang gelukt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vlaanderen Wallonië, je t’aime moi non plus - Rudy Aernoudt - vrijdag 17 november 2006
Met de veelzeggende titel Vlaanderen, Wallonië, je t’aime moi non plus zorgde dit boek reeds voor deining in de media. Een Vlaming, een liberaal, die zich verzet tegen de afscheuringsdrang en het negativisme over de Walen dat zich de laatste jaren in Vlaanderen meer en meer manifesteert is bijna ongehoord. Rudy Aernoudt is echter de geknipte persoon om over dit onderwerp te spreken. Niet alleen houdt hij zelf van de enige controverse, maar is hij ook een van de weinige en misschien wel de enige in het huidige politieke en economische landschap die de nodige ervaring heeft aan beide kanten van de taalgrens om tot een dergelijk inzicht te komen. Recensie door Katrien Leinders.
Brussel, het kind van de rekening - Rudy Aernoudt - vrijdag 12 oktober 2007
Rudy Aernoudt stelt dat wij zowat het enige land ter wereld zijn dat haar hoofdstad de grond inboort in plaats van het als internationaal uithangbord en vlaggenschip te gebruiken. Brussel dreigt het kind van de rekening te worden als speelbal van een dogmatische strijd tussen de ouders. Het probleemkind moet maar een Brussels DC of een condominium statuut krijgen, stellen de auteurs van het Manifest voor een Zelfstandig Vlaanderen. Maar volgens de auteur zou dat een kapitale fout zijn, de Vlamingen onwaardig. In zijn boek legt hij uit waarom een dergelijk statuut voor Brussel niet haalbaar of zelfs niet democratisch is. Recensie door Katrien Leinders.
Het aanzien van de politiek - Remieg Aerts - vrijdag 15 januari 2010
Aerts stelt dat politici moeten luisteren, maar daarom nog niet gehoorzamen naar de publieke opinie, wat erop neerkomt dat ze eigenlijk een acteurs zouden moeten zijn. ‘Gezag is vaak noodzakelijk om binnen een verdeelde samenleving doorbraken te forceren, of om met het oog op de toekomst impopulair beleid te voeren’, aldus de auteur. Dat klopt, maar juist die houding wordt door populisten zo verguisd en voorgesteld als ‘niet willen luisteren naar de gewone man in de straat’, en met succes. Feit is dat heel wat kiezers die klagen over de kloof met de politiek juist aansturen op de korte termijn politiek die vaak zo nefast is. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Argo - Ben Affleck -
De film vertelt het verhaal van de geheime reddingsoperatie van zes Amerikanen die vastzitten in Iran. Het verhaal onthult de waarheid achter de gijzelingscrisis in Iran, die decennia lang voor het publiek verborgen is gehouden. Op 4 november 1979, op het hoogtepunt van de Iraanse revolutie, bestormen militanten de Amerikaanse ambassade in Teheran, en gijzelen 52 Amerikanen. Tijdens de chaos slagen zes Amerikanen erin te ontsnappen. Ze duiken onder in het huis van de Canadese ambassadeur. In de wetenschap dat het slechts een kwestie van tijd is, voordat de zes worden ontdekt en gedood, wordt de CIA-agent Tony Mendez ingeschakeld.
Suis-je Maudite. La Femme, la Charia et le Coran - Lubna Ahmad El-Hussein - vrijdag 18 maart 2011
Vorig jaar verscheen het boek Veertig Zweepslagen van Lubna al-Hoessein, de vrouw die bekend werd omdat zij in Soedan tot die straf veroordeeld werd wegens het dragen van een broek. Nu verscheen haar tweede boek over de positie van de vrouw tegenover de sharia en de Koran. Lubna Ahmad el-Hussein is een moslima die revolteert tegen de Soedanese islamitische wet. Haar boek Suis-je Maudite. La Femme, la Charia et le Coran is een striemende aanklacht tegen de onderdrukking van vrouwen door een islam die de mannen verminkt hebben. De auteur stelt dat gods woord in de loop der eeuwen door de mannen werd vervalst. Recensie door Erik Willaert.
De geschiedenis van de Kerkelijke Staat - Wim Akveld - vrijdag 11 maart 2005
In alle tijden blijkt hoe Italiaanse, Duitse, Franse, Spaanse, Portugese en zelfs Turkse machthebbers een bedreiging vormden voor de Pauselijke Staat of zich ermee moeiden. En ook dat de meeste pausen meer staatshoofd dan geestelijk leider waren. In de twaalfde en dertiende eeuw protesteerden Bernardus van Clairvaux en Dante, in de zestiende eeuw de reformatoren tegen wantoestanden als verrijking, corruptie, oorlogvoering en andere vormen van wangedrag. Wim Akveld spaart zijn kritiek zelf ook niet op renaissancepausen. De Contrareformatie bracht hier verbetering in.
Hollandse nieuwe - Eddaoudi Ali - vrijdag 09 mei 2003
De Nederlandse moslimauteur Ali Eddaouidi schreef het boek Hollandse nieuwe. Drie generaties Marrokanen aan het woord, waarin hij tien verschillende Marokkaanse mannen en vrouwen in Nederland aan het woord laat. Het zijn tien personen uit alle lagen van de bevolking: sommigen zijn bijzonder succesvol, anderen zijn in het criminele circuit terechtgekomen. Ze vertellen openhartig over het leven in Marokko, het wennen aan de Nederlandse cultuur, gezinshereniging, onderhuidse discriminatie, hun visie op Nederland en Nederlanders, het huwelijk, generatieconflicten, hun familieleven en hun dromen.
Een ongekend verhaal - Monica Ali - vrijdag 24 juni 2011
Wat had Diana gevonden van het huwelijk van haar zoon William met Kate Middleton? Een onzinnige vraag, denkt u wellicht, maar niet als we ons laten meevoeren door Monica Ali. In haar recentste roman laat ze de voormalige kroonprinses immers haar eigen dood ensceneren, waarna ze naar Amerika vlucht om daar het leven van een onopvallende vrouw te gaan leiden. Dat er in 1997, een jaar na haar echtscheiding van prins Charles, iets diende te gebeuren lijkt achteraf gezien bijna logisch. Diana had zich met haar belastende tv-interviews en een onstuimig zo in de paparazzi-kijker gewerkt dat er een climax diende te volgen. Recensie door Marnix Verplancke.
Een nagelaten verhaal - Yasmine Allas - vrijdag 19 februari 2010
‘Ik ben een zwarte liberale moslimvrouw,’ zegt Yasmine Allas en alhoewel ze een Somalische is, voelt ze zich net zo goed een Nederlandse en bovenal een Amsterdamse. Toch moet ze zich de voorbije jaren onwennig, zelfs onzeker gevoeld hebben over haar identiteit. Dat voel je goed aan bij het lezen van haar nieuwste roman Een nagelaten verhaal waarin een jonge Somalische vrouw op zoek gaat naar haar verleden. Op uitnodiging van een televisiedocumentairemaker keert ze na drieëntwintig jaar voor het eerst terug naar haar geboorteland. Die confrontatie verloopt echter niet probleemloos. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De onvoltooide - Yasmine Allas -
De Nederlandse romanschrijfster van Somalische afkomst Yasmine Allas is het stadium van de autobiografie voorbij. Terwijl ze in haar vorige boek Een nagelaten verhaal nog gretig in haar persoonlijke verleden groef om haar verbeeldingskracht in te kleuren, laat ze nu al haar ankers los en beschrijft ze in De onvoltooide een compleet verzonnen liefdesverhaal tussen twee mensen die elkaar oprecht graag zien. Maar toch lukt het hen niet om tot een ware liefdesrelatie te komen. Juist dat laatste intrigeert de lezer van bij het begin en laat hem niet meer los. Vanwaar dat onvermogen om zich volkomen aan de ander te geven? Recensie door Dirk Verhofstadt.
Ontheemd en toch thuis - Yasmine Allas - vrijdag 31 maart 2006
Er broeit wat onder de moslimvrouwen in het Westen. Ze laten zich steeds kritischer uit over hun weinig benijdbare positie binnen de islam. Het gaat niet alleen om de zelfverzekerde politica Ayaan Hirsi Ali, maar ook om activistes en auteurs als Chahdortt Djavann, Fadela Amara, Samira Bellil, Nahed Selim, Naema Tahir, Naima El Bezaz en Irshad Manji. Bij hen heeft zich nu ook de Nederlandse schrijfster van Somalische afkomst Yasmine Allas gevoegd. Allas werd in 1967 geboren in Somalië. Haar vader werd vermoord toen ze tien was. Ze vluchtte naar het buitenland en kwam in 1987 via België in Nederland terecht, waar zij onder meer als actrice werkte.
Ni putes ni soumises - Fadela Amara - vrijdag 16 januari 2004
Fadela Amara is een jonge Franse van Algerijnse afkomst die militeert tegen het racisme en voor de erkenning van vrouwenrechten. Sinds 2003 is ze voorzitter van de nieuwe vrouwenbeweging Ni Putes Ni Soumises waarover ze een boek schreef onder dezelfde titel. Fadela Amara groeide op in een voorstad van Parijs in een Maghrebijnse familie met tien kinderen. Vanuit de familiale traditie kregen de jongens en vooral de oudste zoon alle rechten, zijzelf en haar zusters bijna geen. Vrouwen mochten alleen buiten om inkopen te doen en de kinderen van school te halen en de dochters werden in dezelfde zin kort gehouden.
Koba la Terreur - Martin Amis - vrijdag 22 mei 2009
Amis verhaalt in dit boek over Stalin eerst over zijn vader, Kingsley Amis, die lid was van de Britse Communistische Partij van 1941 tot 1956. Hij vraagt zich af wat zijn achttienjarige vader in 1941 wist over de Russische werkkampen, de hongersnood van 1933, de spektakelprocessen in Moskou tussen 1936 en 1938. De jonge Kinsley had, zoals de overgrote meerderheid van de intellectuelen, de keuze tussen het geloof in twee realiteiten: de echte en die van de Sovjets. Hij koos, zoals de meeste, voor de verkeerde. Het is pas als in 1956 de Russische tanks Boedapest binnenrijden dat zijn geloof in het communistisch ideaal ophoudt te bestaan. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Wat we niet zagen aankomen - Steven Amsterdam - vrijdag 19 november 2010
Welbeschouwd is Amsterdams toekomstfantasie vandaag al werkelijkheid in de helft van de wereld, waar de overheid dreigt te kapsijzen onder het gewicht van de corruptie, er voedselschaarste heerst en er constant oorlog dreigt omwille van het levensnoodzakelijke water. Mensen kankeren weg door de chemische vervuiling en geneesmiddelen zijn alleen weggelegd voor zij die er het geld voor hebben. De maatschappelijk orde zoals wij die kennen is in feite een uitzonderingstoestand, ga je tijdens het lezen van Wat we niet zagen aankomen beseffen. Voor miljarden mensen is die tot op de dag van vandaag onbekend. Recensie door Marnix Verplancke.
De verrijkte samenleving - Bert Anciaux - vrijdag 20 december 2002
Na zijn ontslag als minister van cultuur in juli 2002 is het maandenlang stil gebleven rond Bert Anciaux. Het woelwater van de Vlaamse politiek trok zich in alle sereniteit terug, maar insiders wisten dat er onder dat rustige oppervlak nieuwe ideeën, nieuwe plannen, nieuwe dromen aan het broeien waren. Reculer pour mieux sauter, zo leek zijn devies wel. Met zijn boek De verrijkte samenleving - Ideeën voor een actieve cultuurstaat zet Bert Anciaux een nieuwe stap in zijn politieke leven.
De catacombe van Molussië - Günther Anders - vrijdag 21 december 2007
Het absolute streven naar zuiverheid was en is de oorzaak van zoveel ellende. In combinatie met absolute macht vormt de idee van zuiverheid een dodelijke cocktail die we in de loop van de geschiedenis al meermaals hebben kunnen ervaren. De zuiverheid van ras, van religie, van klasse, van kaste, van ideologie, van bloed en bodem heeft gezorgd voor oorlogen en genociden. In naam van de zuiverheid zijn miljoenen mensen vermoord en gefolterd. Günther Anders heeft het al heel vroeg, nog voor de uitbarsting van de nazi-terreur aangevoeld en beschreven. Hij zou het met de opkomst van extreemrechts ook vandaag aanvoelen en beschrijven. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Kosmopolitisme - Kwame Anthony Appiah - vrijdag 18 mei 2007
Appiah voert de lezer terug naar de vierde eeuw voor Christus, toen Griekse denkers een sceptische houding aannamen ten aanzien van tradities en gebruiken en voor het eerst het ideaalbeeld van de wereldburger opstelden. De essentie van het kosmopolitisme is dat we als mens verplichtingen hebben ten aanzien van anderen, ook diegenen die niet behoren tot onze naaste familie- of vriendenkring. In de loop van de geschiedenis stond het kosmopolitisme recht tegenover het nationalisme en patriottisme. Net als het liberalisme en het individualisme werd het kosmopolitisme verworpen als decadent, gezagsondermijnend en volksvijandig. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het verhaal van een leven - Aharon Appelfeld - vrijdag 10 juni 2005
In zijn autobiografie keert Appelfeld naar zijn kindertijd in een klein dorpje in de Oekraïne waar hij beschermd opgroeide in een kleine gemeenschap, als kind van verlichte, geassimileerde joden. Op zevenjarige leeftijd eindigt zijn jeugd als zijn moeder wordt vermoord door de nazi’s en hij samen met zijn vader wordt gedeporteerd naar een concentratiekamp. Aharon weet uit het kamp te ontsnappen en dwaalt om te overleven drie jaar lang door de uitgestrekte bossen. Hij wordt opgenomen in het Rode Leger, dient in veldkeukens en komt vervolgens in Italië terecht. In 1946 bereikt hij tenslotte Palestina waar hij een nieuw leven opbouwt.
Bloemen der duisternis - Aharon Appelfeld - vrijdag 21 mei 2010
Vanaf de start van de Operatie Barbarossa in de zomer van 1941 werden de joden bijeengedreven in getto’s en systematisch vermoord. Ouders probeerden hun kinderen te verstoppen of mee te geven aan lokale boeren om ze, vaak voor veel geld, weg te stoppen voor de Duitse moordenaars en hun handlangers. In zijn directe en levendige stijl, vol symboliek, verhaalt Appelfeld hoe de moeder van Hugo wanhopig poogt zo’n boer te vinden voor haar zoon. Dat is niet eenvoudig want op het helpen van joden staat de doodstraf en de boeren zelf ‘kennen geen naastenliefde maar worden gedreven door winstbejag’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Badenheim 1939 - Aharon Appelfield - vrijdag 16 mei 2008
In het voorjaar 1939 bereidt Badenheim, een Oostenrijks vakantieoord, zich voor op het zomerseizoen. De bezoekers zijn joods en de kleine drama’s in het hotel maskeren een aanzwellende dreiging die de gasten niet onder ogen durven zien. Ze zijn zo bevangen door hun triviale, dagelijkse bezigheden dat ieder signaal van hun aanstaande noodlot aan hen voorbijgaat. Het zijn de laatste dagen in een wereld die kort daarna volledig ineen zal storten. Centraal staat doctor Pappenheim, een organisator van culturele evenementen. Zoals elk jaar heeft hij te maken met allerlei praktische organisatorische problemen maar voor de rest gaat alles zijn gewone gangetje. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Gulag. A history of the Soviet Camps - Anne Applebaum - vrijdag 03 oktober 2003
Over de concentratiekampen van de nazi's zijn hele bibliotheken vol geschreven, op de Sovjet-Russische rustte schijnbaar een taboe. Daar komt nu verandering in. De Amerikaanse historica Anne Applebaum geeft in haar boek Gulag. A history of the Soviet Camps een gedetailleerd overzicht van de geschiedenis, de werking en de economische impact van de kampen in de voormalige Sovjetunie. Anne Applebaum was correspondente van The Economist in Oost-Europa. Na de val van de Sovjetunie mocht ze de kampen bezoeken, de archieven inkijken, memoires van goelaggevangenen lezen en overlevenden interviewen.
Eichmann in Jeruzalem - Hannah Arendt - vrijdag 02 december 2005
In 1961 stond Adolf Eichmann terecht voor een rechtbank in Jeruzalem. De voormalige oorlogsmisdadiger leefde na de oorlog ondergedoken en wist met de steun van kerkelijke autoriteiten te ontsnappen naar Argentinië waar tal van nazi-kopstukken vanaf 1945 een veilig onderkomen vonden. In 1960 werd hij door Simon Wiesenthal en de Israëlische geheime dienst opgespoord, gekidnapt en naar Israël gesmokkeld om er terecht te staan. Het proces groeide uit uit tot een wereldgebeuren waarin niet zozeer de individuele verantwoordelijkheid van de beklaagde maar wel de uitroeiing van het joodse volk centraal stond.
Verantwoordelijkheid en oordeel - Hannah Arendt - vrijdag 17 december 2004
Is moreel gedrag vanzelfsprekend? Hannah Arendt verwerpt het en wijst terecht naar de morele ineenstorting in nazi-Duitsland waar zelfs het gebod ‘Gij zult niet doden’ finaal werd omgekeerd tot ‘Gij zult doden’. Bij morele overwegingen over zijn gedrag kan de mens alleen bij zichzelf te rade gaan. Diegenen die zich in hun gedrag verschuilen achter de plicht tot ‘gehoorzaamheid’ aan het systeem zeggen daarmee eigenlijk dat ze het systeem ‘ondersteunen’. Moreel gedrag heeft niets te maken met gehoorzaamheid aan welke wet dan ook die wordt opgelegd. Misdaden blijven misdaden, ook al worden ze door een regering gewettigd, aldus Arendt.
Totalitarisme - Hannah Arendt - vrijdag 24 februari 2006
Een van de meest geciteerde filosofen van deze tijd is Hannah Arendt. Enkele maanden geleden verscheen de vertaling van haar meesterwerk Totalitarisme waarin de Joods-Duitse filosofe zich verdiept in de vragen die samenhangen met totalitaire politieke systemen. Dit werk dat voor het eerst verscheen in 1951 was baanbrekend omdat het voor de eerste keer de overeenkomsten tussen fascisme en het communisme blootlegde. Het boek veroorzaakte een schok, vooral bij Westerse intellectuelen die zich sterk afkeerden tegen het fascisme en sympathiseerden met het communisme als een fundamenteel tegenovergestelde beweging.
Het zionisme bij nader inzien - Hannah Arendt - vrijdag 30 mei 2008
Arendt was van mening dat de kwetsbare maatschappelijke positie van de joden mede voortkwam uit een zelfgekozen afzijdigheid van de politiek. Ook Theodor Herzels zionisme schaarde ze onder plannenmakerij van een halfgare intellectueel die geen benul had hoe de wereld in elkaar stak. ‘Politiek’, zo was haar stelling, ‘moet worden ervaren om te worden begrepen.’ En die ervaring misten de joden. Herzls De Jodenstaat was eerder een vlucht uit de polis dan een stap die volwassen deelname aan het publieke leven en de macht in Europa naderbij bracht. Voor haar bestond de aantrekkingskracht van het zionisme uit het lot in eigen hand nemen. Recensie door Yves Van de Steen.
Een leeuw in een kooi - Karel Arnaut en anderen - vrijdag 16 oktober 2009
Twaalf auteurs gooien monoculturalisten en universalisten op één enkele hoop en verdedigen voluit een vorm van cultuurrelativisme. Daarbij trekken ze niet alleen van leer tegen ronduit xenofobe extremisten als Filip Dewinter en Geert Wilders, maar ook tegen al wie vanuit een bekommernis voor de rechten van elk individu, in het bijzonder voor vrouwen, kritiek durft te uiten op manifeste wanpraktijken die voortvloeien uit culturele en religieuze gewoontes, tradities en groepsrechten. Over die wanpraktijken reppen de auteurs echter met geen woord. Het probleem is niet zozeer de hoofddoek, maar wel hun blinddoek. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Geen god dan God - Reza Aslan - vrijdag 14 oktober 2005
Geen god dan God is een goed geschreven en vlot te lezen boek waarmee de jonge Iraans-Amerikaanse auteur Reza Aslan zijn islamitische geloof uitlegt en verdedigt. Met dit debuut, dat al ruim voor uitkomen discussies tussen medestanders en critici uitlokte in de VS, hebben we een nieuwe snel rijzende komeet aan het firmament van auteurs na en naar aanleiding van 9/11. Het boek is een naïef pleidooi voor hervorming van de islam en voor ontstaan van islamitische democratieën. Maar wat hebben westerlingen - zowel moslims, andersgelovigen en ongelovigen - goed beschouwd eigenlijk aan de hoofdboodschap van dit boek?
La crise et après? - Jacques Attali - vrijdag 27 februari 2009
Dit boek is geschreven vanuit een grote woede hoe het toch zover is kunnen komen. De ontmanteling van de minimale controlemechanismen door de overheid en een blinde adoratie van de vrije markt sinds de jaren ’80 heeft geleid tot een financieel en economisch drama waarvan we nog steeds niet alle gevolgen kennen. Attali richt zijn aanklacht tegen de graaicultuur en hebzucht van een losgeslagen kapitalisme dat steeds meer dogmatische trekken begon te vertonen. Dat een teveel aan staat kan leiden tot vreselijke menselijke drama’s weten we uit een verder verleden, dat een gebrek aan staat evenzeer rampspoedig kan zijn, voelen we nu. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De joden, de wereld en het geld - Jacques Attali -
Voor de enen zijn ze het uitverkoren volk, voor de anderen zijn ze de moordenaars van God. De joden hebben in de loop van de geschiedenis niemand onverschillig gelaten. Reeds vanaf het prille begin waren ze het voorwerp van vooroordelen, minachting, jaloezie en xenofobie. Daarin speelde geld een bijzondere rol. In tegenstelling tot andere godsdiensten die hun gelovigen niet toestonden rente uit geldleningen te winnen was dat voor de joden wel toegestaan. Voor joden was het immers wenselijk rijk te zijn terwijl christenen werd aanbevolen arm te blijven.
Anne Frank leeft en woont op zolder - Shalom Auslander - vrijdag 26 oktober 2012
Solomon Kugel woont samen met zijn vrouw Bree en hun ziekelijke driejarige zoontje Jonah in het onooglijke Stockton, een boerengemeente van pakweg 2.400 inwoners zonder enige geschiedenis. Ze hebben een oude boerderij gerenoveerd, die ze goedkoop op de kop konden tikken omdat er letterlijk een geurtje aan zat en tot hun verdriet is de stank teruggekomen, net als het getik in het verwarmingssysteem en wanneer Kugel op een dag op zolder zoekt naar de oorzaak ervan vindt hij iets heel anders: een oud besje dat zegt dat ze Anne Frank is. “Daar zat ik nou godverdomme echt op te wachten,” reageert Kugel. Recensie door Marnix Verplancke.
Oesters of merguez - Omar B. - vrijdag 02 juni 2006
Op elke bladzijde van dit openhartige boek voel je de onaanvaardbare schande die homoseksualiteit betekent binnen de Marokkaanse gemeenschap in België en voor zijn familie in het thuisland. Het gevolg is een dubbel bestaan waarin leugens en schijn belangrijker worden geacht dan liefde en waarheid. Naast de groeiende emancipatiebeweging van moslimmeisjes voor hun vrijheid en recht op zelfbeschikking zal ook de strijd voor homorechten steeds belangrijker worden. Waarbij het weer zal komen tot een botsing tussen het individualisme en het groepsdenken. Het is de verdienste van Omar B. dat hij dit delicate thema voor het voetlicht houdt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Rawls. Kopstukken filosofie - Percy B. Lehning - vrijdag 26 mei 2006
Het probleem, aldus Rawls, is het feit dat mensen niet dezelfde kansen hebben ingevolge verschillende natuurlijke bekwaamheden, de sociale achtergrond en het geluk of ongeluk waarmee de mens in de loop van zijn leven te maken krijgt. Daarom is verdeling nodig. Die is rechtvaardig wanneer ze voldoet aan enkele voorwaarden. Allereerst heeft elke mens evenveel recht op een zo uitgebreid mogelijk stelsel van basisvrijheden. In de tweede plaats wordt sociale en economische ongelijkheid alleen gerechtvaardigd als er een systeem van gelijke kansen is voorzien voor iedereen, én die ongelijkheid vooreerst ten goede komt van de minstbedeelden in de samenleving. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De Datameesters - Stephen Baker -
Op het internet laten we een groot spoor na van bezochte sites, zoektermen en aankopen. Sociale media en mailverkeer geven het netwerk en de intensiteit van onze sociale contacten weer. Elk van die gegevens op zich lijkt misschien onbelangrijk, maar samen bieden ze een steeds duidelijker beeld van ons doen en laten. Moeten we ons meer zorgen beginnen maken over onze privacy? Kunnen we hier nog aan ontsnappen? Stephen Baker bezocht de bedrijven die deze gegevens verzamelen en analyseren. In zijn boek De Datameesters beschrijft hij wat ze er mee doen en hoe ze er geld aan verdienen. Recensie door Jan De Vylder.
Brullende muis - Jan Balliauw - maandag 05 november 2007
Balliauw stelt dat de ‘grijze muis’ tijdens de voorbije acht jaar een ‘brullende muis’ is geworden, en dat het ook heeft opgebracht. ‘Naar België wordt weer geluisterd, precies omdat het zoveel dwars gelegen heeft’, aldus de auteur, en ‘premier Verhofstadt ontwikkelde zich in de loop der jaren tot een visionair denker over de trans-Atlantische relaties’. Dat zijn eigengereidheid de oorzaak is waarom Verhofstadt uiteindelijk geen voorzitter werd van de Europese Unie schrijft Balliauw niet, maar wie dit boek leest beseft hoe beducht Bush en Blair waren om de Belgische premier die zo dwars lag op cruciale momenten, aan het hoofd te dulden van een Europese Unie die in kracht zou toenemen. Recensie door Bruno Janssens.
Arm & kansrijk - Abhijit Banerjee en Esther Duflo - vrijdag 16 december 2011
Hoewel het boek optimistisch is over de haalbaarheid van goed werkende ontwikkelingshulp, is het minder enthousiast over een andere grote belofte, namelijk microkrediet. De auteurs erkennen dat het een belangrijke rol speelt, maar stellen vast dat de vele kleine bedrijfjes die met microkrediet worden opgestart vooral klein blijven. Er zijn natuurlijk succesverhalen maar die zijn anekdotisch. Er zijn aanwijzingen dat microkrediet met een structureel probleem kampt waardoor de kleine bedrijfjes niet doorgroeien tot een KMO of groter. De voornaamste drempel lijkt te zijn dat er geen falingen worden toegestaan. Recensie door Andreas Tirez.
Inch’Allah - Anaïs Barbeau-Lavalette -
Chloe is een jonge Canadese verloskundige werkzaam in een geïmproviseerde kliniek in een Palestijns vluchtelingenkamp op de Westelijke Jordaanoever. De dagelijkse controlepunten en de scheidingsmuur confronteren Chloe met het conflict en de mensen die het treft. Haar ontmoeting met de oorlog trekt Chloe in een avontuur dat zowel zeer persoonlijk, als zo groot als het land is. Ze verliest haar reserves, raakt ontworteld en maakt een vrije val. Er zijn reizen die al onze zekerheden verbrijzelen. Voor Chloe is Inch'Allah een dergelijke reis.
Het rijk van de angst - Benjamin Barber -
De globalisering is niet alleen een economisch en financieel fenomeen maar is ook voelbaar op andere vlakken. Ziektes als HIV en Sars, het broeikasteffect en vooral het terrorisme hebben een wereldwijde impact waar nationale grenzen geen greep meer op hebben. Een internationale aanpak lijkt dus aangewezen, maar de Verenigde Staten hebben het zo niet begrepen. Ze verklaren de oorlog aan terroristen die geen adres hebben en zich niet schuilhouden in een of andere staat. In feite trappen ze in de val van de terroristen die maar één maar efficiënt wapen hebben, namelijk de angst.
Jihad versus Mc World - Benjamin Barber - donderdag 31 oktober 2002
Zeven jaar geleden schreef Benjamin Barber het boek Jihad vs McWorld. Na de aanvallen van 11 september bracht hij het met een actuele inleiding opnieuw op de markt. Thans is het een wereldwijde bestseller. Barber is politicoloog en was adviseur van Bill Clinton. Zijn boek beschrijft de clash tussen de wereld van Mc World en de wereld van Jihad. McWorld staat voor globalisering, kapitalisme en consumentisme waardoor de wereld dreigt te veranderen in een karakterloze, uniforme markt. Aan de andere kant zorgt Jihad - cultureel en religieus fanatisme - ervoor dat het politieke landschap in kleinere stamverbanden uiteenvalt. Deze lijnrecht tegenover elkaar staande, maar ook overroepende krachten verscheuren de wereld en ondermijnen de democratie. Dit boek is sinds 11/9 actueler dan ooit. Het is de practische demonstratie van wat Barber jaren voordien had voorspeld en neergeschreven.
Een vage buitenlander - Benno Barnard - vrijdag 24 december 2010
Het proza van Barnard slaagt erin een Engeland te creëren waarin conservatieve mensen – denk aan Benjamin Disraeli – fatsoenlijk zijn en daardoor ons beeld van een bepaalde periode topsy turvy zetten. De typische Englishness van Howard’s End van E.M.Forster en The Remains of the Day wordt onder de handen van deze taaltovenaar onderstut door een platteland waarin cottage, gekookt ontbijt, rozenkweek, lauw bier, het gezongen avondgebed, de robijnen gloed van de oude port en de voor de buitenstaander nauwelijks te vatten hogere nonsens, de culturele ingrediënten vormen van een rijk dat ooit een imperium was. Recensie door Wim van Rooy.
Een geschiedenis van België - Benno Barnard & Geert Van Istendael -
De bedoeling van de auteurs is die geschiedenis van ons land toegankelijk en aantrekkelijk te maken voor kinderen van 12 tot 15 jaar. Ze hanteren dan ook een eenvoudig taalgebruik, een schrijfstijl met korte zinnen, soms een leuke tekening, nu en dan wat humor en korte hoofdstukken van maximaal tien pagina’s, die je ook ieder afzonderlijk kunt lezen. Voor 12 tot 15-jarigen blijft het echter te moeilijk. Zo zijn er woorden in het boek ingeslopen zoals resistant en orthodox, die zij nog niet kennen. Voor intelligente tieners vanaf pakweg 15 jaar en volwassenen daarentegen, is het heel aangename en ontspannende lectuur. Recensie door Jef Abbeel
A Nazi Interior. Quislings’s Hidden Philosophy - Else Barth - vrijdag 21 april 2006
Onder de titel Gud, det er meg (God dat ben ik) publiceerde de Noors-Nederlandse filosoof Else Barth in 1996 in Noorwegen een studie over de verborgen filosofie van Quisling. Nog steeds gebruikt men de uitdrukking quisling om zware gevallen onder de collaborateurs aan te duiden. Quisling was een Noorse nationaal-socialist die in 1931 minister van Defensie was. Voorafgaand aan de Duitse inval in 1940 verschafte hij de Duitsers nuttige militaire inlichtingen. Hitler benoemde hem tot minister-president van het bezette Noorwegen. In 1945 werd Quisling terechtgesteld vanwege hoogverraad.
Tolstoy, A Russian Life’ van - Rosamund Bartlett - vrijdag 21 januari 2011
Net als zijn held Rousseau was Tolstoj ervan overtuigd dat geletterdheid de weg was naar de persoonlijke vrijheid en dat het lijfeigenschap waar hij enerzijds de vruchten wel van plukte, maar waar hij om ethische redenen ook fel tegen gekant was, het snelst afgeschaft kon worden door het onderwijs. Slechts zes procent van de Russen kon midden negentiende eeuw lezen en door het opzetten van een keten methodescholen waarin er onderwijs gegeven werd op kindermaat dacht hij daar iets aan te kunnen doen. De censor had echter andere ideeën. Zijn ABC werd verboden en na verloop van tijd werden ook zijn scholen gesloten. Recensie door Marnix Verplancke.
Rechtvaardigheid en Solidariteit - Frédéric Bastiat - vrijdag 09 maart 2012
Op een paar tientallen pagina’s legt Bastiat in Wat men ziet en wat men niet ziet op een eenvoudige en duidelijke manier uit wat de baten zijn die men ziet en de kosten die men niet ziet. Zo geeft Bastiat het voorbeeld van het al dan niet ontslaan van soldaten wanneer men uit oorlogstijd komt. Het lijkt logisch om, eens er vrede is, de werkloze soldaten te ontslaan. Maar als je dat doet, zo argumenteren de tegenstanders, dan schaadt dat de economie, omdat het inkomen van de soldaten zal dalen. Hierdoor daalt hun consumptie en dus de vraag naar goederen en diensten. Recensie door Andreas Tirez.
De aanval op de natiestaat - Thierry Baudet - vrijdag 05 oktober 2012
In De aanval op de natiestaat beschrijft Baudet hoe elke politieke gemeenschap gedefinieerd wordt door een, niet altijd even expliciet aanwezig, maar toch een onmiskenbaar gedeeld verband; een vorm van een ‘wij’. Hij verwerpt de voor de hand liggende kritiek, namelijk dat hij een statische beschrijving van een gemeenschap geeft. Het is, in ieder geval in theorie, heel goed mogelijk dat we terugkeren naar staatsvormen op kleinere schaal dan de huidige natiestaat. Evenzo is het mogelijk dat we onze gehele nationale soevereiniteit uit handen geven aan een Verenigde Staten van Europa. Recensie door Rob Kuppens.
De aanval op de natiestaat - Thierry Baudet -
De aanval op de natiestaat moet in essentie echter worden opvat als een aanklacht tegen relativisme en een moderne, a-historische vorm van liberalisme. Baudet gruwt van een wereld zonder verschillen en zonder grenzen, zonder afzonderlijke culturen, volkeren en tradities waarin niets heilig is. Wat dat betreft kan hij aansluiting vinden bij Bas Heijne die in zijn boek Moeten we van elkaar houden sterk ageert tegen extreem relativisme en concludeert dat de roep om eigenheid en geborgenheid in een geglobaliseerde wereld serieus moet worden genomen, of sterker, moet worden beschouwd als inherent aan het mens-zijn. Recensie door Daniel Boomsma
Revolutionair verval - Thierry Baudet en Michiel Visser - vrijdag 27 januari 2012
Revolutionair verval werpt een helder licht op het begrip conservatisme in de 18de en 19de eeuw. Een strakke definitie van het begrip blijft achterwege maar dat is maar goed. Het zogenaamde progressieve conservatisme laveert op die manier tussen de ideologische rotsblokken van liberalisme en socialisme of, met de grove kwast, links en rechts. Als je de rijke beschrijvingen van de conservatieve denkers leest, overvalt je de gedachte dat in iedereen een conservatief schuilt. Zelfs de meest progressieve denkers kunnen zich vinden in de gedachte dat je het goede moet behouden en het ondeugdelijke moet corrigeren. Recensie door Daniel Boomsma.
Living on Borrowed Time - Zygmunt Bauman - vrijdag 12 maart 2010
Het neoliberalisme moet volgens Bauman niet louter aanzien worden als een economische en politieke theorie. Het is een conceptueel kader waarmee we de sociale realiteit afbeelden en beschrijven als bestaande uit individuen die streven naar eigenbelang. Sinds de sociaal constructivistische benaderingen bij maatschappijfilosofen begrijpen we dat het sociale mede het gevolg is van onze taal en de manier waarop we over het sociale denken. Concreet: aangezien we onder invloed van het neoliberalisme de laatste jaren steeds meer naar de samenleving zijn gaan kijken als bestaande uit individuen die rationeel eigenbelang nastreven, werd deze theorie langzaam maar zeker verheven tot sociale realiteit. Recensie door Christophe Andrades.
De moderne tijd en de holocaust - Zygmunt Bauman - vrijdag 20 juni 2003
De centrale stelling van Zygmunt Bauman is dat de Holocaust niet een dieptepunt in de beschaving vormde maar juist het gevolg was van de beschaving zelf. Voor hem is de Holocaust geen barbaars, typisch Duits misdrijf, geen misdrijf met wrede, door het kwaad bezeten daders, weerloze slachtoffers en machteloos toekijkende buitenstaanders. De Holocaust vond plaats in de moderne tijd, in een maatschappij op het hoogtepunt van haar beschaving. Bauman laat zien hoe verschijnselen die nog altijd typisch zijn voor de moderne samenleving, de holocaust mogelijk maakten.
Liquid Fear - Zygmunt Bauman - vrijdag 19 januari 2007
Volgens Zygmunt Bauman moet snel begonnen worden aan het opbouwen van onderling vertrouwen tussen de burgers. Het gebrek er aan is een bron voor angstgevoelens en een aantasting van de samenleving tout court. De oplossing is geen terugkeer naar de sociale welvaartstaat van weleer maar het zoeken naar een juiste balans tussen individuele vrijheid en collectieve zekerheid. Inwoners van de westerse samenleving moeten terug een gevoel van verbondenheid krijgen via het bestaan van collectieve verbanden die hun lotgevallen met elkaar verbindt. Hierbij moet echter vermeden worden dat deze verbanden de individuele vrijheid weer onmogelijk maken. Recensie door Christophe Andrades.
Terwijl Europa sliep - Bruce Bawer - vrijdag 09 maart 2007
Dat Bawers beoordeling van de islam bevooroordeeld is, blijkt uit het gehele werk waarin werkelijk geen enkele opening is naar een gematigde versie van deze godsdienst. Enkel op het einde van het boek stelt hij een oplossing voor in de vorm van een activering van een gematigde islam, maar echt overtuigend komt het niet over. Wanneer hij wel enkele, schaarse positieve noten laat horen over immigranten, dan blijkt het over andere godsdiensten te handelen. In de ondertitel, De dreiging van de radicale islam, moet de term ‘radicaal’ dan ook niet begrepen worden als een precisering van een bepaalde soort van islam, maar als een wezenlijk kenmerk. Recensie door Hendrik Vanmassenhove.
Het web der schepping - Marty Bax - vrijdag 28 mei 2010
De theosofie, die in zijn christelijke variant al minstens vijf eeuwen oud is, wordt door buitenstaanders vaak afgedaan als vage zweverigheid en occulte flauwekul. Vanuit dat perspectief is het opmerkelijk dat veel Nederlandse theosofen sterk waren beïnvloed door Spinoza. Tegenwoordig wordt deze filosoof immers vaak gezien als de belangrijkste wegbereider van de Verlichting. Hoewel Bax’ weergave van Spinoza’s ideeën weinig recht doet aan deze, zeg maar ‘harde’ kant van diens denken, is het nu eenmaal zo dat hij in de negentiende eeuw vooral werd gezien als een idealistisch, zelfs mystiek denker. Recensie door Rob Hartmans.
Over Spinoza - Pierre Bayle - vrijdag 04 mei 2007
Er wordt tegenwoordig nogal eens gesuggereerd dat islam en democratie onverenigbaar zijn. Veel van die islamcritici beroepen zich expliciet op de Verlichting, die volgens hen heeft afgerekend met het absurde geloof in hogere machten en bovendien aan de wieg van onze democratie heeft gestaan. Dat historisch besef niet de meest in het oog springende eigenschap van dergelijke Verlichtingsadepten is, wordt duidelijk wanneer we een blik werpen op een van de belangrijkste Verlichtingsfilosofen, de naar Rotterdam uitgeweken Franse denker Pierre Bayle (1647-1706). Onlangs verscheen het boek Over Spinoza van Pierre Bayle. Recensie door Rob Hartmans.
Over het kanaal - Annelies Beck - vrijdag 28 oktober 2011
Tegen de achtergrond van de Eerste Wereldoorlog schreef VRT-journaliste Annelies Beck haar debuutroman Over het kanaal dat gebaseerd is op een waargebeurde familiegeschiedenis. Ze verhaalt over de meer dan tienduizend Belgen die na de inval van de Duitsers in België een onderkomen zochten in Glasgow, de grootste stad van Schotland. Een van hen was haar overgrootvader August Keppens, maar centraal in haar boek staat de vijftienjarige Marie Claes. Zij denkt dat ze in de zomer van 1914 naar Glasgow op vakantie gaat, maar na het uitbreken van de oorlog komen er heel wat gevluchte Belgen toe. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Door Spinoza’s lens - Tinneke Beeckman - vrijdag 19 oktober 2012
Hoe kunnen we de samenleving binnen goede banen houden. Spinoza rekent hiervoor op de rede al is dan niet eenvoudig. “In periodes van grote onzekerheid wendt de mens zich des te makkelijker tot het bijgeloof”, schrijft Tinneke Beeckman, en dat klopt. Mensen die geconfronteerd worden met onrust en onzekerheid zijn bereid om zich over te geven aan profeten die simplistische voorstellen hebben en zich keren tegen eenvoudig te onderscheiden vijanden. Zijn afkeer voor bijgeloof verklaart ook de botsing van Spinoza met geïnstitutionaliseerde godsdiensten die de angsten en onzekerheden van mensen capteren en misbruiken. Recensie door Dirk Verhofstadt.
KZ A 5148 - Regine Beer - vrijdag 25 juni 2004
In Auschwitz werd in de arm van Regine Beer het nummer A 5148 ingebrand. Vanaf dan was ze geen mens meer maar een nummer. En op de gevangenistenue werd een symbool aangebracht: een groene driehoek voor beroepsmisdadigers, een rode voor verzetslieden, een zwarte voor de zogenaamde asocialen, blauwe driehoeken voor emigranten, paarse driehoeken voor priesters, roze driehoeken voor homoseksuelen, bruine driehoeken voor zigeuners en gele driehoeken voor de joden. Regine Beer is een van ‘de laatste getuigen’ van het fascisme. In haar aangrijpend boek KZ A 5148 heeft ze haar levensverhaal neergeschreven.
Het mysterie rond Olga Tsjechova - Antony Beevor - vrijdag 18 november 2005
Op de kaft van het boek zit een vrouw naast Adolf Hitler. Het gaat over een familiegeschiedenis waarin de Russische actrice Olga Tsjechova en haar broer, de componist Lev Knipper, centraal staan. Op het eerste zicht een eerder banaal onderwerp maar het is echt een interessant verhaal, niet zozeer omwille van de levensloop van de twee protagonisten, maar wel door de onverbloemde beschrijving van het leven van een bijzondere familie die de Russische revolutie, de burgeroorlog, de opkomst van Hitler, de stalinistische terreur, de invasie van de Sovjet-Unie door de nazi’s en de bestorming van Berlijn door het Rode Leger in 1945 wist te overleven.
De strijd om Spanje - Anthony Beevor - maandag 05 november 2007
Het gebrek aan parlementaire traditie, de diepe kloof tussen een profiterende bovenlaag en een arm proletariaat, tussen een agrarisch katholicisme en een onberekenbaar anarchisme waren allemaal factoren die bijdroegen tot het gewapende conflict in Spanje. De republikeinen worstelden met onderlinge tegenstellingen en regelrecht wantrouwen, met communisten die autoritair waren versus regionalisten en vrijdenkers, die eerder anarchistisch dachten. In hun propagandaoorlog beweerden de nationalisten dat zij de christelijke waarden, de orde, de westerse beschaving verdedigden tegen het ‘Aziatische’ communisme, dat massamoorden pleegde op priesters. Recensie door Jef Abbeel.
Het kleine zwarte visje - Samad Behrangi - vrijdag 07 oktober 2011
Men kan tv en radio verbieden, internet afsluiten, telefoons in beslag nemen, boeken verbranden, vrouwen verstoppen onder massa’s stof maar sprrokjes roei je niet uit. Ze maken onverbrekelijk deel uit van onze tweehonderdduizend jaar oude talige evolutie. De normen en waarden die erin zitten, zoals vrijheid en rechtvaardigheid leven er voor altijd oppermachtig in voort. Het is dan ook de verdienste van vertaalster Ann De Craemer om het verhaal van het zwarte visje te boek te stellen voor de Nederlandstalige lezers. Zij zal op ‘Het Betere Boek’ op zaterdag 8 oktober om 11 uur voorlezen uit Het kleine zwarte visje. Recensie door Sara De Mulder.
Osama’s Grot - Mohammed Benzakour - vrijdag 28 oktober 2005
Over de gespannen relatie tussen Nederlanders en moslims schreef Mohammed Benzakour het boek Osama’s Grot. Allah, Holland en Ik. Het is een bundeling van essays die de auteur in de voorbije zeven jaar schreef in Nederlandse dag- en weekbladen. Hij ontmaskert de dubbele bodems die de bestuurlijke, politieke en administratieve overheden al decennialang hanteren wanneer het gaat over het samenleven van mensen met een verschillende religieuze en culturele achtergrond. Maar uiteindelijk vervalt Benzakour weer in het cultuurrelativisme die mee oorzaak is voor zoveel onverschilligheid tegenover de ondrukking van de vrouw in de islamwereld.
Islam onder mijn huid - Maurits Berger - vrijdag 27 februari 2004
In zijn boek Islam onder mijn huid doet de Nederlandse Arabist en islamitisch rechtsgeleerde Maurits Berger verslag van zijn persoonlijke ervaringen in de islamitische wereld. Aan de hand van een reisverslag beschrijft hij een periode vol aangrijpende gebeurtenissen: de aanslagen van de moslimextremisten in Egypte, de tweede intifada in Palestina, de dood van de Syrische dictator Assad en de reacties op de aanslagen van 11 september 2001 in de Verenigde Staten. Ondanks het feit dat hij zich thuis voelt in de cultuur, de gebruiken en gewoonten van de Arabische wereld blijft de auteur zich een buitenstaander voelen.
Marco Polo - Laurence Bergreen - vrijdag 12 juni 2009
Marco Polo was zijn tijd ver vooruit. Eeuwenlang hebben historici en religieuzen getwijfeld aan de echtheid van zijn reisverslag naar het Oosten. Laurence Bergreen maakt brandhout van die visie. Door vergelijking met Chinese en Mongoolse bronnen toont de auteur overtuigend aan dat Marco Polo ondanks zijn literaire overdrijvingen wel degelijk was doorgedrongen tot China. Hij plaatst de ontdekkingsreiziger dan ook op de plaats in de geschiedenis die hij verdient en stelt dat we ons de Renaissance, of zelfs de hedendaagse wereld, moeilijk kunnen voorstellen ‘zonder de culturele brug die Marco Polo tussen het Oosten en Westen wist te slaan’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De orkaan Ayaan - Sara Berkeljon en Hans Wansink - vrijdag 02 februari 2007
De orkaan Ayaan is nog helemaal niet uitgeraasd. Tegenover intimi maakt ze duidelijk dat ze nieuwe teksten zal publiceren die de essentie van de open samenleving aantoonbaar maken. Hans Wiegel stelde na het vertrek van Hirsi Ali dat we niet veel meer van haar zouden horen. Hij vergist zich schromelijk. Haar stem zal duidelijk maken dat een open samenleving niet vanzelfsprekend is maar dagelijks moet worden bevochten, veroverd en afgedwongen. Het liberalisme heeft nood aan mensen die zich consequent afzetten tegen het obscurantisme en dogmatisme van groepen en onbevreesd opkomen voor het recht op zelfbeschikking van elk individu. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Zijn we gek geworden? - Ulla Berkewicz - vrijdag 27 mei 2005
Fundamentalisten hebben vijanden nodig. Dat is een centrale gedachte in het essay Zijn we gék geworden van de Duitse schrijftser Ulla Berkéwicz. Het is een bijzonder harde analyse van het hedendaagse fundamentalisme dat opgang maakt binnen de wereld van de drie monotheïstische godsdiensten. De wereld globaliseert, of we dat nu leuk vinden of niet, maar sinds 11 september zijn de wegen naar de toekomst uiteen gegaan. De profeten van het ‘ware’ geloof hebben opnieuw de macht in handen en sturen de gelovigen in de frontlinie. Berkéwicz wijst in haar tekst op de overeenkomsten die er bestaan in de wereldbeelden die voortkwamen uit christelijke, islamitische en joodse wortels en hoe we daar een consistente lijn voor de toekomst uit kunnen putten.
Political Ideas in the Romantic Age - Isaiah Berlin - vrijdag 20 oktober 2006
Berlin heeft nooit ontkend dat negatieve vrijheid niet meer is dan een minimumeis, dat een positieve invulling van die vrijheid belangrijk is, maar hij heeft wel altijd gewezen op de gevaarlijke implicaties van elke poging om te definiëren hoe die positieve vrijheid eruit moet zien. Wie bepaalt immers of ik wel uit mijn leven haal wat erin zit? Wanneer anderen gaan bepalen hoe ik mijn leven moet inrichten, wat blijft er dan over van mijn individuele vrijheid? Om misverstanden te voorkomen: Berlin zegt niet dat er nooit ingegrepen mag worden in het leven van een burger. Iemand die aan een psychische stoornis lijdt of die zwaar verslaafd is, moet soms ‘voor zijn eigen bestwil’ een behandeling ondergaan, ook als hij dat niet wil. Recensie door Rob Hartmans.
Twee opvattingen van vrijheid - Isaiah Berlin - donderdag 31 oktober 2002
In zijn bekende essay Two concepts of liberty gaat de Britse filosoof Isaiah Berlin in op de moeilijke verhouding tussen liberalisme en communitarisme. Bij klassieke liberalen staan het abstracte individu en zijn rechten centraal. Onvervreemdbare rechten beschermen het individu tegen zijn omgeving: tegen de staat, de meerderheid en de massa. De vraag stelt zich of deze individuele rechten niet in verdringing komen wanneer men, zoals Berlin, waarde hecht aan de gemeenschap, culturele traditie, nationale identiteit en natiestaat? Welke rechten gaan voor: die van de gemeenschap of die van het individu? Kan een gemeenschap trouwens wel rechten hebben? Waar zijn de rechten van het individu eigenlijk op gebaseerd? En wie kan rechten verlenen: de gemeenschap, de natuur of een goddelijke openbaring?
Dark Ages America - Morris Berman - vrijdag 02 februari 2007
De Verenigde Staten zijn een natie in verval en zullen binnen een onafzienbare periode afstand moeten nemen van hun leiderschap van de wereld. Ze zullen in de komende decennia wegzakken naar de periferie van de mondiale samenleving. De grootste kandidaat om de politieke rol van de VS over te nemen is de Europese Unie. Dit komt door het samenlevingsmodel dat in Europa wordt gehanteerd. Europa is in de ogen van de auteur tegenwoordig de bakermat van het humanisme, wetenschappelijke vooruitgang en culturele uitmuntendheid. De belangrijkste uitdaging voor Europa is voorkomen dat haar cultuur verder Amerikaniseert. Recensie door Christophe Andrades.
Oorlogsdagboek 1942-1944 - Hélène Berr - vrijdag 06 november 2009
Hélène Berr werd geboren in Parijs in 1921 en stierf in Bergen-Belsen in april 1945, enkele weken vóór het kamp door de Engelsen werd bevrijd. Ze was slechts een naam tussen de tienduizenden doden, gegraveerd op een herdenkingsplaat. Van haar plots afgebroken leven bleven slechts enkele voorwerpen bewaard. Zo enkele foto’s die een jonge ijverige studente tonen, een viool waarop ze de sonates van Mozart speelde en een klein zakmes die haar een tijdje hielp te overleven in de hel van Auschwitz. De verrassing was groot toen begin 2008 het intiem dagboek dat deze jonge joodse Parisienne bijhield tussen 1942 en 1944, opdook. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
European Integration - Christopher Bickerton -
''Europese integratie volgde toen de oude naties van Europa zich begonnen te realiseren dat de mate van onderlinge onafhankelijkheid hun nationale soevereiniteit voorbij was gestreefd en had geërodeerd en dat natiestaten mechanismen en structuren nodig hadden om coöperatie onvermijdelijk en oorlog onmogelijk te maken.'' Aldus president van de Europese Commissie José Manuel Barroso in een speech op 7 maart j.l. Maar klopt het wel wat Barroso in zijn speech beweert? Is de Europese integratie een combinatie geweest van idealisme en een overgave aan politieke en economische onvermijdelijkheid? Recensie door Daniel Boomsma.
Aan het werk - Bill Clinton - vrijdag 20 april 2012
Het discours van Clinton valt opvallend samen met dat van de meeste sociaaldemocratische en liberale partijen op het Europese continent, en staat in schril contrast met het beleid van populistische, nationalistische en conservatieve partijen. “Er is een ding waar we niets aan kunnen veranderen. We raken in hoog tempo verstrikt in een onderling afhankelijke wereld, eentje met meer opkomende economische machten.” En hij eindigt met een boodschap die we dat ook in Europa moeten beseffen. Zelden klonk een oproep van een gewezen president zo energiek, hoopvol, ambitieus en voluntaristisch. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Himmlers hersens heten Heydrich - Laurent Binet - vrijdag 14 januari 2011
Binet geeft een goed inzicht hoe de moordmachine van de nazi’s langzaam maar zeker op gang kwam en welke belangrijke rol Heydrich daarin speelde. Naar verluidt was Hitler razend toen hij vernam dat zijn trouwe medestander vermoord was. Het toont nogmaals aan dat Hitler een obsessionele drang had om alle Joden in de door hem bezette gebieden te liquideren, iets wat de medewerkers van Heydrich ook in belangrijke mate gedaan hebben. Als ‘eerbetoon’ aan Heydrich voerden de nazi’s later de Aktion Reinhard waarbij meer dat twee miljoen Joden werden vernietigd en de Holocaust zijn volle omvang kreeg. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Game Theory and the Social Contract - Ken Binmore - vrijdag 10 juni 2005
Mensen aanvaarden doorgaans geen situaties die ze als onrechtvaardig beschouwen, zelfs al zou het rationeler kunnen zijn om het gewoon wel te aanvaarden. Een markant empirisch bewijs hiervan vinden we in het zogenaamde ‘ultimatumspel’. Twee mensen krijgen samen 100 euro. Persoon A mag beslissen hoe deze te verdelen, terwijl persoon B enkel kan kiezen om de verdeling te aanvaarden of te weigeren. In het laatste geval krijgt geen van beiden iets. Kiest A om 99 euro voor zichzelf te nemen en geeft hij B maar 1 euro, dan is het zeer goed denkbaar dat B de deal weigert omdat hij het onrechtvaardig vindt.
Wiens schuld? De impact van Daniël Goldhagen op het holocaustdebat - Rolf Binner (red) -
In 1996 publiceerde de Daniel Jonah Goldhagen het boek Hitler’s willing executioners. Ordinary Germans and the holocaust, in het Nederlands vertaald als Hitlers gewillige beulen. Het vond een enorme weerklank. Terwijl Amerika en andere landen het boek onthaalden met gemengde gevoelens, reageerde het Duitse publiek erg welwillend. De Duitse vakhistorici dachten er evenwel anders over. Kort gezegd komt het erop neer dat volgens Goldhagen het antisemitisme bij de gewone Duitsers en de gewillig verleende hand- en spandiensten die ze verleenden aan de jodenvervolging veel omvangrijker en beslissender waren dan gedacht.
De Poort - François Bizot - vrijdag 25 juni 2004
In 1975 juichten Westerse linkse intellectuelen toen de maoïstische Rode Khmer de macht grepen in Cambodja. Na de Sovjet-Unie, China, Noord-Korea en Vietnam zette ook het Cambodjaanse volk de stap naar het ‘communistische paradijs’. Vanaf dan tot begin 1979 werd het land totaal afgesloten van de buitenwereld. En terwijl linkse intellectuelen met lof zwaaiden over het nieuwe paradijs op aarde gebeurde een van de ergste genociden uit de twintigste eeuw. Naar schatting één miljoen mensen kwamen door de Rode Khmer om het leven door honger, ziekten en massale moordpartijen.
Les Prédateurs du Kremlin - Hélène Blanc en Renata Lesnik - vrijdag 12 juni 2009
De val van de Berlijnse muur en het uiteenvallen van de USSR leek groen licht te geven voor een oprukkende vrijheid. Dat was echter buiten de KGB gerekend. Vandaag is het post-communistische Rusland veranderd in een ‘democratuur’, een term die de Russen zelf in het leven geroepen maar die eigenlijk een metafoor is voor een dictatuur vermomd als een formele democratie. Het Westen denkt Rusland goed te kennen maar niets is minder waar. Slachtoffer van propaganda en voortdurende desinformatie stelt het Westen zich tevreden met stereotypen, gangbare overtuigingen en a-priori’s die ver afstaan van de werkelijkheid. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
De duizelingwekkende jaren - Philipp Blom - vrijdag 23 oktober 2009
Blom beschrijft hoezeer de wereld tussen 1900 en 1914 in de greep was van de mannencultus, of beter van ‘de groeiende onzekerheid over mannelijke waarden’. Overal droeg men uniformen en duelleren werd een rage. Vooral in Duitsland stond alles in het teken van de gehoorzaamheid aan de militaire hiërarchie. Paradoxaal genoeg was die tijd ook de start van de pacifistische beweging. In 1907 werd een Internationale Vredesconferentie gehouden, maar de auteur merkt scherp op dat die vooral diende voor de schone schijn. Steeds sterker groeide immers de gedachte dat oorlog noodzakelijk was ‘voor de vooruitgang van de mensheid’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Philipp Blom te gast op de Universiteit Antwerpen - Philipp Blom -
De historische wortels van onze moderne opvattingen over gelijkheid, vrijheid en solidariteit vinden hun oorsprong in de verlichting. Philipp Blom, die op maandag 29 oktober te gast is op de Universiteit Antwerpen, maakt tijdens zijn lezing 'De uitdaging van een radicale verlichting voor een hedendaagse maatschappij' duidelijk dat de centrale uitgangspunten die toen werden geformuleerd, ook vandaag nog van het grootste belang zijn. De lezing is in het Nederlands en vindt plaats op maandag 29 oktober om 20u in de Universiteit Antwerpen, aula R.002, Rodestraat 14 te Antwerpen. Inkomprijs is 3 euro. Meer info op onderstaand e-mailadres.
Het verdorven genootschap - Philipp Blom - vrijdag 24 december 2010
De 18de eeuw was waarschijnlijk de meest revolutionaire. Koning en kerk hadden de macht nog steeds in handen maar de eerste haarden van verzet tegen het absolutisme werden zichtbaar en zouden een bijzondere invloed hebben op de maatschappelijke gebeurtenissen enkele decennia later zoals de Franse Revolutie en de Amerikaanse Onafhankelijkheidstrijd. De kerken, hierin gesteund door de vorsten, behielden nog steeds hun greep op de moraal en het gedrag van de mensen, maar kregen voor het eerst een bijzondere rivaal in de vorm van het atheïsme dat stilaan maar zeker vorm kreeg en beleden werd binnen intellectuele kringen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
God noch autoriteit - Gasenbeek, Blom en Nabuurs (Red.) - vrijdag 02 maart 2007
In de laatste 150 jaar is Nederland (en de omringende landen) getransformeerd van een bekrompen paternalistische cultuur waarin niets mocht, naar een individualistische open samenleving waarin veel ruimte en mogelijkheden zijn voor individuele ontplooiing. Het is – gelukkig – haast niet meer voorstelbaar dat in Nederland vrouwen geen stemrecht hadden, homoseksualiteit niet werd getolereerd, seks voor het huwelijk taboe was, er een rigide verzuiling was en de scheiding tussen kerk en staat op vele plekken geschaad werd. Het is echter moeilijk vast te stellen wat de invloed is geweest van het georganiseerde vrijdenken op deze vooruitgang. Recensie door Floris van den Berg.
Ik stel vast. Politiek taalgebruik, politieke vernieuwing en verrechtsing - Jan Blommaert - vrijdag 11 april 2003
Bij Epo verscheen het boek Ik stel vast. Politiek taalgebruik, politieke vernieuwing en verrechtsing van Jan Blommaert, professor Afrikaanse taalkunde en sociolinguïstiek aan de Universiteit Gent. Hierin koppelt hij de Burgermanifesten van Guy Verhofstadt en de affaire Dutroux aan de opkomst van het Vlaams Blok. In het bijzonder onderzoekt hij het nieuwe politieke taalgebruik in de Belgische politiek, de manier waarop die taal gebruikt en gereproduceerd wordt, de de-ideologisering en de individualisering, het ontstaan van nieuwe handelingen en verbeeldingen die het politieke bedrijf vormgeven.
Mooie Kinderen - Charles Bock - vrijdag 22 mei 2009
Dit boek bevestigt wat voor bijzonder literair talent hier aan het werk is: filmscenarioachtige kenschetsen die op zonneklare wijze intieme gevoelens weten te vatten zijn meer regel dan uitzondering. Elk personage wordt op meticuleuze wijze emotioneel gefileerd, wat zorgt voor een inlevingsvermogen van ongeziene proporties bij de lezer. Dit mag dan wel een boodschaploze roman zijn, toch heb je het gevoel dat het vooral de egomaatschappij is die de auteur op de korrel neemt. Het leed dat we anderen soms berokkenen bij het najagen van onze individuele bevrijding, het gewenste loskomen van het vrijheidsbeknottende burgerschap. Recensie door Laurens Bouckaert.
Tegen de angst - Ralf Bodelier - vrijdag 17 juni 2005
Europa zit in de greep van de angst. Dat hebben de referenda in Frankrijk en Nederland goed aangetoond. Ze illustreren de angst van de burger voor verandering, voor vernieuwing, voor globalisering en voor de toekomst. Nergens is die angst zo tastbaar als in Nederland. Na de aanslagen in New York en Madrid en de moorden op Pim Fortuyn en Theo Van Gogh zijn onze noordelijke buren bang. Bang voor nog meer aanslagen op hun vrijheid, op hun tradities en op hun culturele waarden. In zijn boek Tegen de angst pleit theoloog en journalist Ralf Bodelier voor een principieel optimisme in deze donkere tijden.
Kosmopoliet & Krottenwijk - Ralf Bodelier - vrijdag 09 november 2012
Steeds meer mensen, zeker in het Westen, zijn bevreesd dat ze hun welvaart zullen verliezen. Daarom kiezen ze voor nationalisten en populisten die de illusie hoog houden dat we kunnen behouden wat we hebben. Vandaar ook het succes van partijen die ontwikkelingshulp verafschuwen als weggesmeten geld. Toch kan dit alleen maar een tijdelijke inzinking van het internationale geweten zijn. De toenemende interdependentie tussen staten, bedrijven en mensen zorgt voor steeds meer kosmopolitisch inlevingsvermogen en altruïsme. ‘Wederzijdse empathie’ is sterk aanwezig en zet aan om medemensen te helpen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Hulp - Ralf Bodelier en Mirjam Vossen - vrijdag 09 november 2007
Met een aanstekelijk optimisme tonen de auteurs aan dat het ondenkbare mogelijk is: een wereld zonder extreme armoede. Dit boek is niet alleen een must voor politici en andere maatschappelijke verantwoordelijken maar voor elke burger. Het koppelt het belang van de bestrijding van armoede aan ons eigen belang. ‘Wordt een advocaat van de armen’ is de eerste van veertien tips die Bodelier en Vossen geven aan mensen die willen helpen. In navolging van liberale denkers als Amartya Sen, Martha Nussbaum en Hernando de Soto bieden ze een overtuigende visie op ontwikkelingshulp en een sterk argument waarom we het budget voor ontwikkelingshulp fors moeten optrekken. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De essentie van China - Jeanne Boden - vrijdag 02 maart 2007
Jeanne Boden is sinologe en directeur van een opleidingscentrum voor mensen die zaken willen doen met China. Zij wil hen erop attent maken dat China niet verwestert en dat zij echt moeite moeten doen om de Chinese wereld, het confucianisme en taoïsme, de culturele normen en de werkethiek beter te begrijpen. Anders mislukt hun onderneming gegarandeerd. En ze beklemtoont dat er veel mislukkingen zijn, bedrijven die veel verlies lijden en afdruipen,maar die halen niet of minder de pers dan de succesverhalen. Wie interesse heeft voor de Chinese cultuur, etiquette, omgangsvormen en geplogenheden, moet dit zeker lezen. Recensie door Jef Abbeel.
Weg uit de leegte - Gerard Bodifée - vrijdag 02 december 2005
Een van de belangrijkste tendensen van de voorbije veertig jaar is ongetwijfeld de secularisatie, de ontkerkelijking en de afname van de religiositeit. Dat is geen waardeoordeel maar een vaststelling. Sommigen zien het als een pluspunt en zelfs als een noodzaak om samen te kunnen leven met mensen met diverse culturele en religieuze achtergronden.. Anderen bekijken het neutraler en beschouwen deze evolutie als een onvermijdelijk fenomeen van het toenemende individualisme, de welvaartstijging en het consumentisme. Maar nog anderen zijn er radicaal tegen gekant en noemen het een regelrechte verarming. Zo ondermeer de Vlaamse filosoof Gerard Bodifée.
Revolutie van rechts en intellectuelen in Vlaanderen tijdens het interbellum - Olivier Boehme - vrijdag 24 oktober 2003
De uitschakeling van de persoonlijke moraal en de overgave aan de wil van het volk was een van de grootste drama’s van de voorbije eeuw en heeft velen in het rechtse kamp tot de extreme ideeën van het nazisme en fascisme gebracht. Historicus Olivier Boehme beschrijft in zijn boek Revolutie van rechts in Vlaanderen tijdens het interbellum hoe de rechts-radicale ideeën de Vlaamse intelligentsia in de jaren twintig en dertig van vorige eeuw hebben beïnvloed. Hij toont aan hoezeer collectieve begrippen als volk, gemeenschap en ras misbruikt werden om de eigen verantwoordelijkheid uit te schakelen.
Mijn Russische ziel - Hans Boland - vrijdag 03 februari 2006
Geen enkel land blijft zo ongekend en onbemind als Rusland. Ondanks de val van de Berlijnse Muur, de implosie van het communisme en de globalisering blijft het voor de meeste westerlingen een apart, afgesloten en veraf gelegen land waar niemand met vakantie wil en dat vaak negatief aan bod komt in de media. Een groot verschil met China dat dagelijks het westerse nieuws haalt omwille van haar exotische uitstraling, haar fabelachtige economische ontwikkeling en de organisatie in 2008 van de Olympische Spelen. Over het Rusland van de voorbije decennia schreef Hans Boland een hoogst leesbaar boek onder de titel Mijn Russische ziel.
2666 - Roberto Bolano - vrijdag 01 mei 2009
“Latijns-Amerika had het in zich om Europa’s ziekenhuis te worden, of zelfs Europa’s graanschuur,” zei Bolano ooit in een interview, “Maar het is anders uitgedraaid. We zijn de psychiatrische instelling van Europa geworden, een brutaal, verarmd en bijzonder gewelddadig gekkenhuis, maar als je bereid bent je ogen wijd genoeg open te trekken, zul je merken dat je tussen al die gruwel een schaduw van het Louvre kunt zien”. 2666 zou je met enige overdrijving de fantastisch geslaagde uitwerking van dit idee kunnen noemen, een roman van topklasse dus, die desalniettemin begint als een belegen mop. Recensie door Marnix Verplancke.
De grenzen van Europa - Frits Bolkestein - vrijdag 26 maart 2004
Op 1 mei treden tien nieuwe lidstaten toe tot de Europese Unie. Op 13 juni zijn er Europese verkiezingen. Er komt een nieuwe Commissie en intussen poogt het Iers voorzitterschap een consensus te bereiken over de Europese Grondwet. Daarbij groeit de vraag waar de grenzen van Europa liggen, zowel geografisch als beleidsmatig. In zijn boek De grenzen van Europa gaat Europees Commissaris Frits Bolkestein in op deze en andere vragen. Wat kan Europa aan en waar ligt de grens? Kan de Europese Unie zich onbeperkt uitbreiden? Hoort Turkije bij de Europese Unie? Bolkestein geeft antwoorden en neemt geen blad voor de mond.
Grensverkenningen - Frits Bolkestein - vrijdag 25 november 2005
Natuurlijk is Bolkestein een overtuigde liberaal en pleit hij derhalve voor deregulering en meer marktwerking, maar dat maakt van hem nog geen ultra liberaal of libertariër die de staat verafschuwt. De overheid, ook de Europese, speelt wel degelijk een belangrijk, maar de auteur wil wel dat ze zich enkel bezighoudt met haar kerntaken. Bolkestein ziet immers scherp in hoe een overheid steeds de neiging heeft zich meer taken toe te eigenen en daardoor meer bureaucratie te genereren. Een blinde Amerikanofiel is Bolkestein evenmin. Hij wil goede en stevige betrekkingen met de Verenigde Staten, maar meer dan eens sprak hij zich uit tegen de oorlog in Irak en pleitte hij voor meer Europees zelfvertrouwen tegenover de grootste macht van de wereld.
De twee lampen van de staatsman’ van - Frits Bolkestein - vrijdag 23 november 2007
Privé-bezit speelt in een vrije samenleving een essentiële rol en het is dus de taak van de overheid om het individu en zijn eigendom te beschermen tegen diefstal. Privé-eigendom verschaft zin aan de mens, het zorgt voor de nodige prikkels en spoort aan tot verantwoord gedrag. Daarmee is het onderscheid tussen de liberaal Bolkestein en de socialisten glashelder. Maar evenzeer keert de auteur zich tegen de ‘zogenaamde libertariërs die het belang van privé-eigendom verabsoluteren’. Liberale democratie is voor Bolkestein een oefening in politieke evenwichtskunst, in het bijzonder tussen privé-eigendom en democratie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De intellectuele verleiding - Frits Bolkestein - vrijdag 09 december 2011
Nadat Frits Bolkestein in 1959 was afgestudeerd wilde hij aanvankelijk een dissertatie schrijven over ‘de antidemocratische intellectueel’. In plaats daarvan trok hij naar Afrika om voor Shell te gaan werken. ‘Waarschijnlijk maakte ik een goede keus,’ schrijft hij in het boek dat 52 jaar later verschijnt. De intellectuele verleiding is volgens Bolkestein veel breder dan zijn geplande proefschrift, omdat het gaat over ‘intellectuelen en de politiek’. Een fascinerend onderwerp, dat nu behandeld wordt door iemand die niet alleen veel gelezen heeft, maar tevens over een enorme politieke ervaring beschikt. Recensie door Rob Hartmans.
Aid and Other Dirty Business - Giles Bolton - vrijdag 05 december 2008
Boeken over armoede in Afrika zijn meestal niet om door te komen. Te belerend, te idealistisch, of te eenzijdig. Vaak moet het allemaal totaal anders en dreunt er een zogenaamd vernieuwend adagium door: 'geef geen geld, maar mensen!', 'werk projectmatig en omzeil overheden!', of 'help vooral de vrouwen!'. Allemaal prachtig, maar het beklijft niet. De Britse ex-ontwikkelingswerker Giles Bolton, die op jonge leeftijd verantwoordelijk was voor de Britse hulpgelden in Rwanda, schreef een veelzijdig boek dat meer indruk maakt. Zijn Aid and Other Dirty Business is een van de meest toegankelijke boeken over armoede van dit moment. Recensie door Paul Teule.
En ze leefden nog lang en gezond - Luc Bonneux - vrijdag 20 januari 2012
We kunnen bogen op een onwaarschijnlijk hoge levensverwachting, dankzij toenemende welvaart, hygiëne, vaccinatie en de moderne geneeskunde. Toch waren we nooit bezorgder over onze gezondheid dan vandaag. Dat heeft voor een stuk met verwachtingen te maken: als je mag hopen op een lang leven, is een vroege dood des te erger. Maar de voornaamste oorzaak, zegt Bonneux, ligt bij de gezondheidsindustrie. Aan gezonde, tevreden mensen valt weinig te verdienen. Er moeten dus behoeften geschapen worden. Je moet mensen bang maken, zodat ze hun heil zoeken bij jouw producten of diensten. Recensie door Griet Vandermassen.
Requiem Theresienstadt - Josef Bor - vrijdag 25 januari 2008
‘Muziek verheft zelfs de gruwelijkste situaties in een ideale sfeer’, aldus Richard Wagner. Hij dwaalde want zelfs hij kon niet vermoeden hoe cynisch de nazi’s, in hun poging om alle Joden uit te moorden, misbruik maakten van musici voor hun ‘definitieve oplossing’. In de belangrijkste doorgangs- en concentratiekampen vormden ze koren en orkesten bestaande uit joodse muzikanten. Die moesten het leven van de Joden in de doorgangskampen verlichten en de aangevoerde joden in de vernietigingskampen gerust stellen op weg naar de gaskamers. Vaak zagen ze hoe hun eigen familieleden en vrienden vernietigd werden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Geluk. The World Book of Happiness - Leo Bormans (Red.) - vrijdag 13 mei 2011
De vraag is niet zozeer wat geluk is, maar wel hoe we gelukkig of gelukkiger kunnen worden. Op deze vraag hebben niet minder dan honderd topexperts in de positieve psychologie, van IJsland tot Zuid-Afrika en van China tot Australië, hun geleerde hoofd gebogen. Het resultaat is een fraai uitgegeven en vooral monumentaal boek onder de titel Geluk. The World Book of Happiness. Leo Bormans bewerkte hun conclusies tot uiterst leesbare teksten. Dus geen filosofische of spirituele beschouwingen, maar inzichten die gebaseerd zijn op wereldwijd wetenschappelijk onderzoek en die samengevat werden in enkele vuistregels. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Filosofie in een tijd van terreur - Giovanna Borradori - vrijdag 05 november 2004
Over het belang en de impact van de aanslagen van 9/11 en over het thema terrorisme voerde hoogleraar Giovanna Borradori een gesprek met twee grootmeesters van de hedendaagse Europese filosofie, Jurgen Habermas en Jacques Derrida. Het resultaat is een merkwaardig boek dat onlangs in het Nederlands verscheen onder de titel Filosofie in een tijd van terreur. Hoewel beide filosofen een andere gedachtegang ontwikkelen komen ze, in hun aanpak van het terrorisme, tot een gelijksoortige conclusie: de noodzaak van een nieuwe kosmopolitische orde die breekt met het klassieke internationaal recht dat nog steeds berust op de natiestaat van de 19de eeuw.
Bevrijd door Allah - Fadoua Bouali - vrijdag 22 december 2006
Waarom moslimvrouwen hun mannen niet moeten gehoorzamen is de enigszins provocerende ondertitel van Bevrijd door Allah. Toch is er een hemelsbreed verschil tussen de standpunten van auteur Fadoua Bouali en die van bijvoorbeeld Ayaan Hirsi Ali. Bevrijd door Allah is een verzameling columns, overpeinzingen, citaten, aaneengebreid met anekdotes. Over haar persoonlijke zoektocht naar het zuivere geloof en hoe ze daarbij langs enkele merkwaardige sektes passeert. Hoe ze de Koran leest en interpreteert. En waarom ze zich ergert aan een bepaalde hypocrisie binnen de islamitische geloofsgemeenschap. Recensie door Claudia Gaspard.
De puinhoop van paars-groen - Geert Bourgeois - vrijdag 24 januari 2003
De paars-groene regering van Guy Verhofstadt is voor Geert Bourgeois een doorn in het oog. Hierover schreef hij het boek De puinhoop van paars-groen, een titel die hij heeft overgenomen van De puinhopen van acht jaar paars van Pim Fortuyn. Alleen haalt Bourgeois nooit het intellectueel niveau van de vermoorde Nederlandse politicus. Daarvoor blijft hij teveel hangen in de anecdotiek en is zijn radicale afwijzing van alles wat de regering deed te eenzijdig. Het discours van Bourgeois heeft geen ideologische samenhang en is zo radicaal dat het enkel kan leiden tot separatisme.
De wereld is niet te koop - José Bové - vrijdag 17 januari 2003
De Franse schapenhouder José Bové verwierf in 1999 internationale bekendheid door zijn aandeel in een protestactie tegen een plaatselijke vestiging van Mc Donalds. Hij werd hiervoor veroordeeld en opgesloten in een Franse gevangenis. Toen hij de borgtocht weigerde te betalen kregen de media interesse voor zijn verhaal. Sindsdien is Bové uitgegroeid tot een van de meest flamboyante en charismatische milieuactivisten (en antiglobalisten) ter wereld. Hij verzet zich tegen de grootschalige landbouw met de daaruit voortkomende schade voor mens en milieu.
Darwin en de evolutietheorie - Johan Braeckman - vrijdag 18 februari 2011
Wie niet vertrouwd is met het leven van Charles Darwin of met de evolutietheorie kan zich afvragen waarom er vandaag nog zoveel belangstelling is voor beide onderwerpen. Zeker na het fameuze Darwin-jaar 2009. Hij kreeg toen zoveel aandacht dat het leek alsof het laatste woord gezegd en geschreven zouden zijn. Niets is minder waar! In vier hoorcolleges schetst Johan Braeckman, professor filosofie aan de Universiteit Gent, de complexiteit en wetenschappelijke rijkdom van de evolutietheorie en belicht hij het onwaarschijnlijke belang ervan voor de manier waarop we vandaag naar de wereld kijken. Recensie door Jurgen Slembrouck.
Kritisch denken. Hoorcollege - Johan Braeckman - vrijdag 17 juni 2011
Johan Braeckman biedt een unieke rondleiding in de dwaalwegen van onze psychologie en in de verleidelijke redeneerfouten waar we onszelf en onze kinderen die we opvoeden maar beter voor behoeden. Rode draad is de soms ondraaglijke lichtgelovigheid van de mens. Tal van voorbeelden passeren de revue. Van ons vermogen tot zelfbedrog tot het overmatige vertrouwen dat we stellen in anekdotische gezagsargumenten. Van mediums, klopgeesten en ufo’s tot samenzweringstheorieën en alternatieve geneeskunde. Braeckman weet welke verhalen en anekdotes te mooi zijn om niet te vertellen. Recensie door Pieter Peyskens
De geschiedenis van de vooruitgang - Rutger Bregman -
Nostalgie en het verlangen naar vroeger zijn sterke wapenen voor populistische politici die inspelen op angsten en onzekerheden, en daarmee het vooruitgangsgeloof ondermijnen. Tegen die trend in schreef Rutger Bregman De geschiedenis van de vooruitgang waarin hij wijst op tal van resultaten die de mens heeft verwezenlijkt. Toch beseft hij heel goed dat elke vooruitgang ook vooruitgangsvallen met zich meebrengt. Daarmee keert hij zich tegen filosofen en politici die geloven in het historicisme, nl. dat de geschiedenis verloopt volgens vaste wetten en een eindpunt zal kennen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het verraad van links - Carel Brendel - vrijdag 08 februari 2008
Een van de merkwaardige fenomenen in het islamdebat is dat juist de verdedigers van onze vrijheid, die waarschuwen voor de totalitaire ideologie van het moslimfundamentalisme, met kromme vergelijkingen in het kamp van de fascisten en antisemieten worden geplaatst. Vaak zijn het linkse columnisten en politici die het kamp van de vrijheid verlaten en als bondgenoot fungeren van de onverdraagzaamheid. Even opvallend is het stilzwijgen van de feministen over hoofddoeken, sluiers, eerwraak, besnijdenis en andere aantastingen van de vrouwenrechten binnen en buiten Nederland. Voor vrouwen in het Midden-Oosten gaat niemand de straat op. Recensie door Yves Van de Steen.
De onzichtbare Ayatollah - Carel Brendel - vrijdag 04 februari 2011
Naar mijn smaak is Carel Brendel een van de schranderste islamcritici in Nederland en op een fout zul je hem nooit betrappen. Zijn specialisatie is de Moslimbroederschap en daarvan traceert hij de kleinste Nederlandse vertakkingen en hun affiliatie met het buitenland. Een dergelijk auteur bestaat niet in het buitenland, en daar reken ik België bij. Brendel is sui generis en een geduchte vijand van het makkelijke en luie denken. We zouden echt wel willen dat wij dergelijke journalisten hadden: het islamdebat, dat bij ons nog niet eens begonnen is, zou dan plots een lucide vaart krijgen. De pensée unique zou dan doorbroken worden. Recensie door Wim Van Rooy.
Haram - Fenny Brinkman - vrijdag 09 december 2005
Fenny Brinkman is een idealistische onderwijzeres. Zij gelooft in het begeleiden van kinderen tot jonge volwassenen die uiteindelijk zelf hun keuzes kunnen maken. Omdat ze geloofde in de multiculturele samenleving werkte ze in de jaren negentig als kinderjuf op een islamitische basisschool As-Siddieq, in het stadsdeel De Baarsjes in Amsterdam. Maar na zes jaar verliet ze die school totaal gedesillusioneerd. Ze kon de sfeer van intimidatie en wantrouwen niet langer aan en schreef het boekje Haram. Het woord betekent zondig en bleek een van de meest gebruikte woorden op de school waar ze haar jonge kinderen begeleidde.
Ralf Dahrendorf - Huub Broekhuijse - vrijdag 01 juni 2007
‘Verwevenheid mag, maar de grens tussen staat en markt dient scherp gemarkeerd te blijven’, aldus Ralf Dahrendorf. De Brits-Duitse denker betoont zich een waardige erfgenaam van Karl Popper waar hij zich afzet tegen elke vorm van ongecontroleerde macht. Zijn aandacht voor de waardigheid van de mens maakt dat hij voortdurend op zoek gaat naar evenwicht tussen vrijheid en rechtvaardigheid. In die zin staat Ralf Dahrendorf als geen ander model voor het Europese systeem waarin mensen aangemoedigd worden om aan de slag te gaan en tegelijk voldoende bescherming te krijgen indien ze in de problemen raken. Zijn politieke en filosofische ideeën zijn brandend actueel. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Gij zult rijk worden! - Pascal Bruckner - vrijdag 03 oktober 2003
Met de val van de Berlijnse Muur leek de strijd tussen de diverse ideologieën voorbij. Het inspireerde Francis Fukuyama tot zijn ophefmakende visie dat de geschiedenis tot een eindpunt was gekomen en waarbij het liberalisme als politiek en economisch concept definitief had gewonnen. Van die zelfgenoegzame overtuiging blijft vandaag niet veel meer over. Vanuit diverse hoeken wordt het kapitalistisch systeem onder vuur genomen, niet in het minst door de zogenaamde antiglobalisten. Over deze kritiek op het marktdenken schreef de Franse filosoof Pascal Bruckner een intelligent essay onder de titel Gij zult beroemd worden!
Het dierendebacle - Stijn Bruers -
Onze relatie met de dieren is een moreel echec. Het dierenleed en het doden van dieren is op grote schaal geïndustrialiseerd maar het veroorzaakt geen enkele ethische scrupule bij het gros van de mensen. Filosoof Stijn Bruers typeert deze omgang met dieren als Het dierendebacle. Bruers is fysicus, moraalfilosoof en mens-, dier- en milieuactivist. Zijn centrale stelling is dat: ‘Onze vlees consumptie is een morele mislukking, een debacle van ons mededogen.’ Bruers betoogt dat de huidige omgang met dieren indruist tegen een aantal fundamentele ethische waarden die veel mensen koesteren. Recensie door Floris van den Berg.
Het wezen van het conservatisme - Edmund Burke - vrijdag 13 juni 2003
Edmond Burke publiceerde 1790 zijn Reflections on the Revolution in France. Onmiddellijk werd het een heel Europa erkend als een klassiek werk. Het maakt Burke tot de grondlegger van het conservatieve denken in de politiek. Hij bekritiseert de Franse revolutie en haar beginselen op een wijze die maatgevend is gebleven voor het conservatisme in de gehele westerse wereld. In Het wezen van het conservatisme heeft samensteller Jan Spruyt, directeur van het Edmund Burke Instituut in Den Haag, de hoofdgedachten uit dit belangrijke werk samengebracht.
Heilige Doelen - Michaël Burleigh - vrijdag 21 december 2007
De auteur verdedigt het beleid van de pausen voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog en dat is zijn goed recht. Zijn boek is evenwel doorzichtig en geeft geen antwoord op enkele cruciale vragen die de pausen en de kerk in verlegenheid brachten. Waarom sloot men zo vroeg een Concordaat met Hitler waardoor nazi-Duitsland voor de rest van de wereld een respectabele staat werd? Waarom zweeg de paus over de Neurenbergse rassenwetten die de joden tot Untermenschen degradeerde en die het begin vormde van de Endlösung? Waarom steunden de pausen fascisten zoals Mussolini, Hitler, Salazar, Franco, Pavelic, Tiso en Pétain? Recensie door Dirk Verhofstadt.
Sacred Causes - Michael Burleigh - vrijdag 15 juni 2007
Het boek Sacred Causes kan paradoxaal genoeg gelezen worden als één langgerekt argument om het katholicisme zo ver mogelijk weg te houden bij het zoeken naar antwoorden voor de hedendaagse problemen binnen de multiculturele samenleving. Het geloof in het bestaan van één correcte levensstijl, één absolute waarheid en één autoriteit die deze waarheid in pacht heeft is strijdig met de principes van de open samenleving. Het lijdt tot frustraties, cultuurpessimisme en vormt in zijn meest extreme vorm een totale verwerping van het politieke zoals dat werd gedefinieerd door Hannah Arendt en andere vooraanstaande progressieve denkers. Recensie door Christophe Andrades.
Het Derde Rijk - Michael Burleigh - vrijdag 21 maart 2008
Dit werkstuk van bijna duizend bladzijden zal lezers afschrikken, maar toch is het meer dan de moeite waard. Burleigh beschrijft accuraat hoe de Duitse bevolking zich liet meeslepen door de nazi-propaganda en zich in de loop van de jaren steeds feller keerde tegen het jodendom. Daarbij speelde eigenbelang vaak een grotere rol dan het algemene antisemitisme, een niet flatterende beschrijving van de toenmalige Duitsers, maar die waarschijnlijk dichter bij de waarheid staat dan het feit dat alle inwoners van het Reich betoverd waren door Hitlers raciale waanbeelden. Joden moesten hun huizen, gave en goed achterlaten en dat kwam hun arische buren goed uit. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Murder in Amsterdam - Ian Buruma - vrijdag 09 maart 2007
We mogen nooit vergeten dat radicale interpretaties van de Koran niet de enige vorm zijn van islamitische geloofsbelijdenis. De verdienste van het boek van Ian Buruma is dat hij reflectie hierover probeert aan te wakkeren. Tijdens de polarisering die in Nederland de laatste jaren heeft plaatsgevonden was er weinig tijd en ruimte om deze nuances in ogenschouw te nemen. De komende jaren is het echter tijd om te bepalen welke vorm van de islam verzoenbaar is met een liberale democratie en hoe een liberale democratie kan en moet omgaan met religieuze minderheden. Dit is een denkoefening die niet zowel in Nederland als in België moet gebeuren. Recensie door Christophe Andrades.
God op zijn plaats - Ian Buruma - vrijdag 03 december 2010
‘Zolang mensen zich aan de regels houden van vrije meningsuiting, vrijheid van expressie, de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en vrije verkiezingen, zijn ze democratische burgers, wat ze verder ook op hun hoofd mogen dragen’, schrijft Buruma. Hij vergeet echter een heel belangrijk aspect van de democratie, namelijk het respecteren van het recht op zelfbeschikking of anders gezegd, het verbod om een ander te onderdrukken tegen zijn of haar wil in. In die zin heeft Ayaan Hirsi Ali groot gelijk met haar strijd tegen religieuze groepsrechten die belangrijker worden bevonden dan individuele mensenrechten. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Occidentalisme - Ian Buruma en Avishai Margalit - vrijdag 07 januari 2005
Sinds de publicatie van Edward Saids Orientalism vijfentwintig jaar geleden is er een hele studie ontstaan omtrent de denigrerende fantasieën over het exotische ‘Oosten’, die ten grondslag lagen aan het koloniale gedachtegoed. Maar hoe staat het met de radicale denkbeelden over het ‘Westen’ die onze zelfverklaarde vijanden koesteren? Volgens Ian Buruma en Avishai Margalit zijn deze denkbeelden nauwelijks onderzocht en is het onbegrip ervoor zelfs gevaarlijk, gezien de gebeurtenissen op het wereldtoneel. De bron van de stereotypen die de haatgevoelens in Osama Bin Laden cum suis doen oplaaien, zijn juist in het Westen zelf terug te vinden.
De invloed van Darwin op ons wereldbeeld - Chris Buskes - vrijdag 11 mei 2007
Wanneer Charles Darwin in november 1859 zijn kolossale manuscript The Origin of Species eindelijk durft te publiceren, zijn er twintig jaren verstreken sinds hij met de driemaster HMS Beagle op wereldreis vertrok. Terug in Londen, verzamelde Darwin twee decennia lang bewijsmateriaal uit meest uiteenlopende hoeken om zijn geheime project omtrent evolutie of transmutatie te onderbouwen. In Buskes’ boek vindt de lezer een neerslag van dit bewijsmateriaal voor de crux van de evolutietheorie. Deze theorie is revolutionair en geniaal en kan teruggevoerd worden tot een éénvoudig concept, het VSR-algoritme. Recensie door Karl Dhaene.
De wereld die er nooit kwam - Alex Butterworth - vrijdag 02 december 2011
Het terrorisme dat de wereld aan het einde van de 19de en begin 20ste eeuw in de ban hield, streefde naar een samenleving zonder overheid, waarbij het uitgangspunt was dat de natuurlijke staat van menselijke relaties gebaseerd is op samenwerking, niet op competitie. Dat idealistische streefdoel had zijn wortels in de repressie die volgde op de mislukking van het revolutionaire jaar 1848 en op de bloedige onderdrukking, in 1871, van de Parijse Commune. De reactie daarop was, van Rusland tot Amerika, een golf van geweld onder het motto: ‘we zullen verwoesten om de wereld te verlossen van jullie tirannieke instellingen’. Recensie door Hans Muys.
De vroolijke tocht - Cyriel Buysse - vrijdag 04 november 2011
Buysse vertrok in 1910 vanuit Afsnee met de automobiel op reis naar Frankrijk. In die periode, zo schrijft en vertelt Hendryckx, waren er nog maar 6.000 auto’s in België. Toch bestond er al sinds 1899 een verkeersreglement. Zo mocht men maar 10 kilometer per uur rijden in de bebouwde kom en 30 kilometer daarbuiten, al zullen de avonturiers van die tijd zich niet veel aangetrokken hebben van die limieten. De auto had geen dak zodat de inzittenden zich dik moesten aankleden en stofmaskers dragen. Hendryckx beschrijft het allemaal met veel oog voor details die de lezers en luisteraars onderdompelen in een ver verleden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
When Science Encounters the Child - Beatty, Cahan en Grant (Ed.) - vrijdag 27 januari 2012
Ouders wilden greep krijgen op een aan toeval onderhevig proces en kinderen moesten voldoen aan het standaard traject. Al in 1870 was dit de motivering om kinderen in een schoolsysteem te steken dat onderverdeeld was op grond van hun leeftijd. Het moest ‘gevallen van vroegrijpheid elimineren’ omdat de formele structuur van dergelijke scholen het moeilijker maakte voor kinderen om toe te treden tot de basisschool, de secundaire school of de hogeschool voor hun leeftijd. Aan de andere kant was er de droom van uitmuntendheid die ouders in hun kinderen verwezenlijkt willen zien. Recensie door Jelmen Haaze.
De Europese Revolutie - Christopher Caldwell - vrijdag 23 oktober 2009
Ergens in de jaren vijftig of zestig, zo argumenteert Christopher Caldwell, beslisten kleine groepjes Europese leiders, uit de politieke wereld of het zakenleven, in ieder geval een minuscule elite, dat het een goede zaak zou zijn mochten er tijdelijk goedkope arbeidskrachten overkomen. De traditionele leveranciers van migranten (zoals Italië) kwamen niet langer in aanmerking en er moest verder worden gezocht. Iedereen, ook de ‘uitverkorenen’, gingen ervan uit dat dit een tijdelijke aangelegenheid zou zijn. In sommige gevallen, zoals in West-Duitsland, stond dat zelfs in de wet geschreven: een contract van twee jaar dan terugkeren. Recensie door Rudi Rotthier.
America America - Ethan Canin - vrijdag 27 maart 2009
Ted Kennedy werd veroordeeld tot zes maanden voorwaardelijk voor het niet helpen van een mens in nood (de dood van Mary Jo Kopechne) en sindsdien praat hij niet meer over de zaak, en hij is de enige die de waarheid kent. Wat vaststaat is dat zijn gammele verhaal ervoor gezorgd heeft dat hij door de democraten nooit genomineerd werd als presidentskandidaat. Daarvoor was hij te verbrand. In America America gaat Canin dieper in op wat er toen gebeurde, zonder evenwel de naam van Mary Jo of Kennedy te noemen. Het boek is immers een roman, per definitie een tekstvorm waarvan je nooit kunt weten wat er waar is en wat verzonnen. Recensie door Marnix Verplancke.
De nieuwe sociale kwesties - Bea Cantillon (red.) - vrijdag 23 januari 2004
Het is erg waarschijnlijk dat aan het begin van het derde millenium de welvaartstaat een veranderingsproces ondergaat dat vergelijkbaar is met wat zich voordeed aan het begin van de vorige eeuw. In hun boek De nieuwe sociale kwesties bespreken Bea Cantillon, Mark Elchardus, Pierre Pestieau, Philippe Van Parijs, Ive Marx en andere onderzoekers de sociaal-economische en demografische problemen waarmee we vandaag te maken hebben. Deze problemen zijn weliswaar niet vergelijkbaar met de dramatische sociale kwesties aan het einde van de 19de eeuw maar ze verplichten wetenschappers en vooral politici om ingrijpende maatregelen te nemen.
John Stuart Mill. A Biography - Nicholas Capaldi - vrijdag 07 november 2008
De crux van het boek van Capaldi is zijn visie dat Mill sterk werd beïnvloed door de romantiek en het romantische denken. Met name het Bildungsideaal van Von Humboldt heeft volgens hem een grote invloed gehad op het Milliaanse concept van autonomie. Dit betekent immers zelfontplooiing en dit kon volgens Mill alleen plaatsvinden binnen een relatie waarbij twee gelijke individuen van elkaar houden. Enerzijds dus een pleidooi voor de democratisering van de toen vingerende huwelijksregels, anderzijds een duidelijke visie op autonomie die gekoppeld is aan denkbeelden uit de romantiek. Het verhaal is echter complexer dan Capaldi laat uitschijnen. Recensie door Christophe Andrades.
De Wagnerclan - Jonathan Carr - vrijdag 29 mei 2009
Er bestaan verbijsterend veel publicaties van en over Wagner en vele spreken elkaar tegen. Er is ook veel geschreven over Cosima. Deze buitenechtelijke dochter van Liszt, verliet haar echtgenoot, pianist en dirigent Hans von Bülow voor Wagner, schonk hem drie kinderen en overleefde hem bijna vijftig jaar. Ondanks twee wereldoorlogen, het nazi regime en een periode van buitenlandse bezetting hebben de Wagners nu al ruim een eeuw de leiding over de Bayreuther Festspiele, ontvingen ze de machtigste en meest verafschuwde mensen uit de kunst en de politiek en bestrijden ze elkaar als de krijgers uit de opera’s die ze opvoeren. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
De teloorgang van de westerse cultuur - John Carroll - vrijdag 10 november 2006
Over de nefaste aspecten van de moderniteit verschenen de voorbije jaren tal van boeken waarbij men inging op specifieke oorzaken van onze culturele neergang zoals het liberale kapitalisme, het consumentisme, de globalisering en het postmodernisme. In zijn boek De teloorgang van de westerse cultuur gaat de socioloog John Carroll veel verder. Hij beweert zelfs dat het humanisme, dat algemeen beschouwd wordt als de motor achter de gigantische vooruitgang in de menselijke geschiedenis, dé verwoestende factor op onze westerse cultuur is geweest. Zijn stelling: het humanisme was vanaf het begin ten dode opgeschreven. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De ondergang van het oude Europa - Miranda Carter - vrijdag 21 mei 2010
Keizer Wilhelm II, tsaar Nicolaas II en koning George V waren voorbestemd om elkaar voor de voeten te lopen. Wilhelm en George waren kleinkinderen van koningin Victoria, en dus volle neven. Nicolaas was een achterneef. Ze schreven elkaar brieven en ontmoetten elkaar om de haverklap zowel tijdens staatsbezoeken als op vakantie. Hoopten ze ook een grote oorlog te kunnen voorkomen? Alle drie dachten ze van wel. Zo wilde George de politiek van zijn vader voortzetten. Koning Edward VII werd ook geroemd als de grote verzoener die in 1903 een streep had getrokken onder de eeuwenlange vijandschap met Frankrijk. Recensie door Joseph Pearce.
The Myth of the State - Ernst Cassirer - vrijdag 27 februari 2004
Ernst Cassirer wijst in The Myth of the State op de authentieke bijdrage van Seneca, de slaaf, en Marcus Aurelius, de keizer-filosoof (voor velen bekend als de verlichte en vermoorde keizer uit het begin van de film Gladiator). Beide hebben het stoïcisme verrijkt met de idee van universele gelijkheid en waardigheid van de mens. Hier was al een duidelijke aanzet tot secularisatie van de ethiek. De middeleeuwse filosofie, ook al deed ze zo haar best om naast een theologische ook een rationele onderbouw voor de ethiek te bieden, kon door die dualiteit geen weg uit met die stoïcijnse erfenis.
The Philosophy of the Enlightenment - Ernst Cassirer - vrijdag 16 maart 2012
Om de Verlichting op waarde te kunnen schatten moeten we haar grondfilosofie niet zien binnen de grenzen van systematiek en doctrine. Verlichting betekent bevrijding en inherent daaraan is een vrije, dynamische manier van denken. Toch is ook deze typering slechts een voetnoot bij de complexiteit en nuance waar de Verlichting om vraagt. Cassirer omlijst zijn these bewust met grote zorgvuldigheid. Hierin volgt hij Hegel, die het Verlichtingsdenken typeerde als het tegenovergestelde van starheid. ''[the Enlightenment] attributes to thought not merely an imitative function but the power and the task of shaping life itself''. Recensie door Ernst Cassirer.
Rijstpap, tulpen en jihad - Lucas Catherine - vrijdag 30 april 2004
Lucas Catherine (Luc Vereertbrugghen) is een gedreven man. Vanaf zijn tweeentwintigste maakte hij de ene na de andere studiereis naar landen met een Arabische cultuur. In de jaren tachtig woonde hij met zijn vrouw in Soedan, Marokko en Tanzania voor telkens meer dan een jaar. Voor de rest woont hij met zijn gezin in Schaarbeek, tussen de Marokkaanse en Turkse gemeenschap. Hij schreef meer dan een dozijn boeken, waarin hij telkens de verdediging van de Palestijnen en Arabieren op zich neemt, maar wel kritiek uit op de conservatieve, moslimfundamentalistische uitwassen zoals in Iran sinds 1979.
Wandelen naar Kongo - Lucas Catherine - vrijdag 13 oktober 2006
België blijft voor veel Kongolezen nog altijd een aantrekkingspool, waar ze ook een groot stuk van het gemeenschappelijke verleden herkennen. De Belgen gaan minder naar Congo, omwille van de kostprijs en de falende infrastructuur. Lucas Catherine, Islamdeskundige met veel Afrikaanse ervaringen, kwam op het geniale idee een inventaris op te stellen van monumenten die herinneren aan de vroegere kolonie. Hij heeft voor dit werk vele kilometers afgelegd: de monumenten en musea staan verspreid over heel het land. Hij vond er ondermeer in de kuststreek, Gent, Antwerpen, Mons, Charleroi, Spa, Arlon, maar vooral in Brussel en Tervuren. Recensie door Jef Abbeel.
Niet leuk? Mijmeringen over nieuwe media, mensen en macht - Ben Caudron - vrijdag 02 november 2012
Caudron neemt in zijn essays een verantwoordelijkheid als mens op, een engagement dat voortvloeit uit kennis, ervaring en reflectie. Zelfs in de afwezigheid van oplossingen blijft deze uitgave een verdienste. Indien u zich even betrokken voelt tot mens en maatschappij als Ben Caudron, dan behoort u dit boek te lezen. Lukt dit niet, denk dan na over de optie die hij geeft in De intieme dans van mens en technologie. “Wij moeten kiezen of we een samenleving willen waarin technologie ons nog meer tot knecht herleidt; of een samenleving waarin het goed leven is met en dankzij technologie.” Recensie door Claude Nijs.
E-mama. E-werken. Kids koesteren - Patricia Ceysens - vrijdag 05 maart 2004
Thuis- en telewerken zijn relatief nieuw. Toch is het in andere landen een heuse trend. Steeds meer mensen werken met hun computer thuis of op een satellietkantoor. De voordelen liggen voor de hand: geen urenlang tijdverlies in de files, minder stress, meer flexibiliteit tussen werk en gezinsleven. Tegenstanders werpen op dat dit leidt tot sociaal isolement en een verstoring van het gezinsleven. De vakbonden zijn niet enthousiast want thuiswerkers zijn moeilijker aan te sporen tot collectieve acties. Werkgevers hebben het moeilijk met de arbeidscontrole. Gaan thuis- en telewerkers wel evenveel presteren dan wanneer ze langs de prikklok langs moeten?
Zigeuners. Sinti en Roma onder het hakenkruis - Lydia Chagoll - vrijdag 30 januari 2009
Op de naziprocessen van Neurenberg werd nauwelijks over ‘zigeuners’ gerept, Duitsland heeft hen na de oorlog ook nooit schadevergoeding betaald. Tot vandaag trekken sommige historici in twijfel of er in hun geval wel sprake is van een genocide. Precies uit die twijfel put Chagoll haar woede. Natuurlijk ging het om genocide, fulmineert ze met de door de Verenigde Naties gehanteerde definitie als bewijs. Dat Sinti en Roma met ‘slechts’ 500.000 doden een lagere prijs betaalden dan de joden, maakt volgens haar geen verschil. Om te beginnen waren ze minder talrijk, bovendien genoten ze een lagere prioriteit op de hitlijst. Recensie door Erik Raspoet.
Mao. Het onbekende verhaal - Jung Chang en Jon Halliday - vrijdag 25 november 2005
Het beeld van de aftakelende Mao was een metafoor voor een reusachtig land in agonie. Daar lag hij dan, lijdend aan de ziekte van Lou Gehrig die hem geleidelijk verlamde en die uiteindelijk zijn ademhaling stil zou leggen. Op het einde van zijn leven was Mao onverstaanbaar geworden. De buitenlandse politieke leiders die hem destijds nog bezochten, troffen hem snurkend of grommend aan, druipend van het speeksel: een beeld van terminale seniliteit. De man onder wiens bewind zeventig miljoen mensen omgekomen waren, baadde letterlijk in zelfmedelijden, wat hem in zijn laatste levensfase broederlijk verenigde met het mensentype Hitler en Stalin.
Floreren in het digitale tijdperk - Tom Chatfield -
Chatfield onderzoekt de digitale implicaties voor het leven, de maatschappij en de cultuur. Welke nieuwe vormen van samenwerking en interactie liggen voor ons? Wat moeten we met al die informatie? Hoe kunnen we onszelf ontwikkelen zowel door middel van de technologie als door het besluit die niet te gebruiken? In een achttal hoofdstukken behandelt Chatfield achtereenvolgens de geschiedenis van de computer, de beschikbare tijd waarover men online of offline kan beschikken, hoe neem ik het heft in eigen handen, technologie, uitwisseling, expertise en de teloorgang van de autoriteit. Recensie door Stan P.A. Gipman.
Manifeste pour un Islam des Lumières - Malek Chebel - vrijdag 18 mei 2007
Vertrekkend van kritiek op het fundamentalisme en op een reactionaire lezing van de koran, houdt Malek Chebel een pleidooi voor het bevorderen van een islam van de Verlichting, zijnde een islam van de 21ste eeuw waarbij hij bijzondere nadruk legt op een tweevoudige noodwendigheid: de noodzakelijke evolutie van de situatie van de vrouw en de ontwikkeling van onderwijs en wetenschap, domeinen die vandaag in de islamitische landen nog steeds veel te stiefmoederlijke worden behandeld. Chebel omschrijft zijn manifest als een ‘audit van de islam vandaag’ dat past in de strijd van al diegenen die zich verzetten tegen obscurantisme en integrisme. Recensie door Erik Willaert.
La mairie avant la mosquée - Sigrid Choffée-Harouel - vrijdag 30 september 2011
In Frankrijk sluiten vandaag heel wat moslims een uitsluitend religieus huwelijk zonder voorafgaand wettelijk verplicht burgerlijk huwelijk, iets wat zij ‘halal gaan’ noemen. Deze praktijk die meer en meer voorkomt en waarbij imams huwelijken inzegenen zonder vooraf een bewijs van burgerlijk huwelijk te eisen, is niet van aard om de verlokking van de polygamie bij sommige moslims tegen te gaan. De regel van de prioriteit van het burgerlijk op het religieus huwelijk is nochtans een van de hoekstenen van de hedendaagse openbare orde die sinds meer dan twee eeuwen in de Franse wetgeving verankerd is. Recensie door Erik Willaert.
Wereldrijk voor een dag - Amy Chua - vrijdag 06 november 2009
In haar boek Wereldrijk voor een dag beschrijft de Amerikaanse hoogleraar Amy Chua een reeks overeenkomsten tussen het Perzische en Romeinse imperium, de Chinese Tangdynastie, het Mongoolse, Nederlandse en Britse rijk, en de Verenigde Staten van Amerika. Elk op zich zijn deze grootmachten er in de loop van de geschiedenis in geslaagd een groot deel van de wereld te onderwerpen of hun zienswijzen op te leggen. De meest opvallende gelijkenis is, volgens de auteur, hun strategische tolerantie en hun vermogen om het talent van hun rivalen aan te trekken en in dienst te stellen van zichzelf. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Geschiedenis en utopie - E.M. Cioran - vrijdag 23 mei 2003
In Geschiedenis en utopie analyseert de Roemeense filosoof Cioran de illusies die de wereld creëert om niet aan het heden te lijden: de nostalgie naar een imaginair paradijs in het verleden en de vlucht naar voren in een utopische toekomst. Cioran mag dan de noodzaak van deze ficties voor de gemiddelde mens onderschrijven, hij haalt ze ook weer even hard onderuit. Dat is typerend voor de auteur, een extreme dialecticus die nooit tot rust komt in een geruststellende conclusie, maar die van zijn innerlijke gespletenheid briljant verslag weet te doen in messcherpe formuleringen die het schijnbaar onverenigbare verenigen.
Het eeuwig tekort - Rutger Claassen - vrijdag 23 december 2005
Waarom leven wij in een wereld die voor eeuwig gevuld lijkt te zijn met tekorten? Welke mechanismen creëren dat voortdurende gevoel niet genoeg te hebben? Waar komt ons oneindige verlangen naar méér vandaan – ondanks alle welvaart en overvloed? Voor een antwoord op deze vragen ging Rutger Claesen te rade bij de belangrijkste denkers uit de filosofie en de economie die zich met het probleem van de schaarste hebben beziggehouden. Zo laat hij zien hoe schaarste een rol speelt in actuele debatten over globalisering, de consumptiemaatschappij, natuur en milieu, de waarde van arbeid en in het debat over waarden en normen.
Het huis van de vrijheid - Rutger Claassen - vrijdag 02 maart 2012
Dit boek bevat een continue aftasting van de vraag of er in een gegeven kwestie sprake is van een kernvrijheid dan wel een gewone vrijheid. Daarbij bespreekt Claassen niet wat we moeten doen als twee kernvrijheden botsen, bv. de vrijheid van meningsuiting en die van godsdienst. Maar het aftasten vindt plaats op het niveau van die kwesties waarvan we niet meteen kunnen zeggen met welk type vrijheid we van doen hebben. Claassen verkent in die gevallen minutieus of zijn autonomiebegrip uitsluitsel kan bieden. Als hij op grond daarvan geen doorslaggevend argument vindt, mag de democratische meerderheid beslissen. Recensie door Rob Kuppens.
Het huis van de vrijheid - Rutger Claassen - vrijdag 17 februari 2012
Roken op café, verplichte zondagsrust voor winkeliers en de noodzaak van cultuursubsidies, het zijn maar enkele van de vele onderwerpen die hier aan bod komen en die na een zorgvuldige analyse tot een soms verrassende synthese gebracht worden. Het huis van de vrijheid is daarom een belangrijk boek, niet alleen omdat het oplossingen aandraagt, maar vooral omdat het ook haarfijn toont hoe de auteur rationeel redenerend bij die oplossingen uitkomt. Knap is hoe hij aantoont dat de financiële en de ecologische crisis enkel via de liberale weg, in de filosofische en niet partijpolitieke betekenis, kan opgelost worden. Recensie door Marnix Verplancke.
Het verslag van Brodeck - Philippe Claudel - vrijdag 06 juni 2008
‘Mijn naam is Brodeck en ik heb er niets mee te maken. Laat dat duidelijk zijn. Dat moet iedereen weten.’ Meteen is de toon gezet: het laatste boek van Philippe Claudel schetst haarfijn tot welke gruwelijkheden mensen in staat zijn om zichzelf te redden, maar bovenal laat hij zien hoe liefde de kracht geeft te volharden, tegen alle angst in. Het is een ooggetuigenverslag vanuit het donkere hart van een mensengemeenschap, voer voor wie de herinnering boven het laffe vergeten verkiest. Men leest geen Claudel meer, men leest Brodeck. Een gruwelijk mooi verhaal, indringend, beklemmend en pijnlijk herkenbaar. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Het verdriet van België - Hugo Claus - vrijdag 13 mei 2005
Louis is een jongen op die leeftijd waar de puberteit zich aankondigt maar nog niet aanwezig is. Hij zit op een katholiek internaat, net voor de tweede wereldoorlog. Door de strenge behandeling heeft hij een hekel aan de zusters die het internaat leiden maar is doordrongen van het streng katholieke ideeëngoed. Zijn aanleg voor dromen en fantaseren zorgen ervoor dat hij een eigen wereldje schept waarin hijzelf het belangrijkste personage is. Ridderlijkheid en onaantastbare morele waarden zijn het wapen bij uitstek tegen de buitenwereld. Toch sluipen allerlei vreemde invloeden zijn leven binnen. Dit boek is een meesterlijk stukje moraalpoëzie.
Tegen de decadentie. De democratische rechtstaat in verval. - Paul Cliteur - vrijdag 12 maart 2004
In zijn boek Moderne Papoea’s keerde Pail Cliteur zich frontaal tegen het cultuurrelativisme en zwengelde daarmee het debat aan over de multiculturele samenleving, de integratie en inburgering van nieuwkomers in onze maatschappij. In zijn nieuw boek Tegen de decadentie onderzoekt hij de grondslagen van onze democratische rechtstaat en het belang dat we aan onze waarden hechten. Zijn stelling is dat we onze grondslagen niet genoeg verdedigen, waardoor het lijkt alsof we ‘decadent’ geworden zijn. Dat is een probleem, want je kunt nieuwkomers moeilijk integratie voorhouden als je niet weet waarin ze zouden moeten integreren.
Darwin, dier en recht - Paul Cliteur - vrijdag 25 juni 2004
De vraag naar rechten voor dieren is voor heel wat mensen absurd en zelfs schandalig. Daarbij wijzen ze op het vele ‘menselijke’ leed dat nog moet gelenigd worden. Het is een verwijt dat Gaia-voorzitter Michel Vandenbosch regelmatig te horen krijgt. Toch is het ene niet tegengesteld aan het andere. Eigenlijk is ageren tegen dierenleed juist een consequent doortrekken van de morele verafschuwing voor elk onnodig lijden. Wie een dier hoort kermen van de pijn weet dat iets gelijklopend gebeurt als bij ‘menselijk’ lijden. Het grote verschil is dat dieren die opgesloten worden in legbatterijen, kweekkisten en hokken niet georganiseerd kunnen protesteren.
Het monotheïstisch dilemma - Paul Cliteur -
Cliteur toont overtuigend aan dat elke monotheïstische religie zorgt voor cohesie binnen de eigen geloofsgroep maar tegelijk ook voor weerstand bij anderen, en dat het daarom geen basis kan zijn voor een vreedzame samenleving. We kunnen onze duur bevochten vrijheden niet veilig stellen door toegevingen te doen aan de intoleranten, maar we moeten die vrijheden juist maximaal gebruiken om die intolerantie aan te duiden. Wie meent dat Cliteur veel te scherp is, moet dringend de ‘heilige’ teksten onderzoeken. Dan zal men vaststellen dat godsdiensten niet alleen praten over naastenliefde maar ook voor geweld en intolerantie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Moreel Esperanto - Paul Cliteur - vrijdag 09 februari 2007
Om een multireligieuze samenleving in goede banen te kunnen leiden is volgens Paul Cliteur een soort ‘moreel Esperanto’ noodzakelijk, een taal die iedereen begrijpt en volgt. De auteur benadrukt dat hij geen pleidooi houdt voor ‘atheïsme’ of zich keert tegen de religie. Wel nodig is een autonome ethiek die los staat van de religie, en dit gekoppeld aan een neutrale staat. Hiervoor baseert hij zich op ideeën van Kant, Bentham, Mill, Voltaire, Madison en Jefferson. Het grootste aantal bladzijden besteedt de auteur aan de ontleding en de impact van de ‘goddelijke bevelstheorie’ die vandaag de basis vormt van de religieuze ethiek die tal van mensen voorstaan. Recensie door Dirk Verhofstadt.
God houdt niet van vrijzinnigheid - Paul Cliteur - vrijdag 04 juni 2004
Paul Cliteur is momenteel de meest omstreden publicist in Nederland. Met zijn scherpe pen en tong houdt hij ogenschijnlijke evidenties tegen het licht en onderwerpt ze aan de meest genadeloze kritiek. Op die manier brengt hij als geen ander de Popperiaanse idee van het kritisch rationalisme in de praktijk. Geen enkele stelling is waarheid maar hooguit een werkbare hypothese. En die hypothese moet je dan onderwerpen aan de meest genadeloze kritiek. In zijn boek God houdt niet van vrijzinnigheid demonstreert Paul Cliteur dit ten volle. Het boek is een bundeling van zijn belangrijkste columns en essays van de voorbije jaren.
Moderne Papoea’s, Dilemma’s van een multiculturele samenleving - Paul Cliteur - vrijdag 18 oktober 2002
Enkele dagen na de terroristische aanslagen van 11 september verklaarde Berlusconi dat we ‘ons bewust moeten zijn van de superioriteit van onze beschaving, een systeem dat berust op welzijn, respect voor mensenrechten en respect voor religieuze rechten - iets wat je niet hebt in islamitische landen’. Hierop volgde algehele afkeuring. In zijn boek Moderne Papoea’s, dilemma’s van een multiculturele samenleving gaat de Nederlandse filosoof Paul Cliteur in op deze uitspraak. Het vormt het vertrekpunt in zijn zoektocht naar de grenzen van de tolerantie en het antwoord op de vraag of we ook intolerantie moeten tolereren. Paul Cliteur gaat in op die ‘gevoelige onderwerpen’ zoals het dragen van hoofddoekjes, migratie, asiel en racisme. Daarbij gaat hij op zoek naar een minimum van consensus waarbij hij het cultuurrelativisme afwijst ten gunste van een liberaal of kosmopolitisch multiculturalisme.
Rechtsfilosofie, een thematische benadering - Paul Cliteur - vrijdag 23 mei 2003
In zijn boek Rechtsfilosofie behandelt de Nederlandse filosoof Paul Cliteur een aantal klassieke problemen zoals de vraag of er een hoger recht bestaat waarmee we het recht van alledag de maat kunnen nemen? En de vraag of we een vreemde cultuur alleen maar kunnen beoordelen met maatstaven die aan die cultuur zelf zijn ontleend? Op het eerste zicht lijken dit nogal saaie bespiegelingen maar Cliteur legt snel de verbinding met concrete zaken zoals het nut van mensenrechten, de noodzaak van het erkennen van dierenrechten, de doodstraf, de problemen rond immigratie en de spanning tussen rechtstaat en democratie.
Natuurrecht, cultuurrecht, conservatisme - Paul Cliteur - vrijdag 03 maart 2006
De conservatieve theoretici die Cliteur aan het woord laat, hebben de wankele basis en het steriele karakter van dit contractdenken blootgelegd. Cliteur gebruikt hun inzichten om de contouren te schetsen van een rechtsfilosofie die niet metafysisch is, maar die tegelijkertijd evenmin verzand in een verlammend relativisme. Hierbij neemt hij niet klakkeloos alle denkbeelden van deze conservatieven over. Volgens hem schieten zij in hun lofzang op de traditie en aanval op de ratio in minstens één opzicht tekort. Het blijft in het conservatieve denken namelijk onduidelijk wanneer het individu zich kritisch mag opstellen tegenover de traditie.
Moral Esperanto as a necessity for a just and open society - Paul Cliteur -
In the aftermath of the murder of Theo van Gogh on November 2nd 2004, a stream of books has been published related to this tragic event. Friends of Van Gogh wrote books (Theodoor Holman, Theo is dood [transl. Theo is Dead]), journalists investigated Islam in the Netherlands, Ayaan Hirsi Ali published her book Infidel. My life: The Story of my Enlightenment in which she discusses the tragedy at length, Ian Buruma returned to the Netherlands where he was brought up to investigate the cultural climate and published Murder in Amsterdam. The Death of Theo van Gogh and the Limits of Tolerance. A lot of public intellectuals gave their opinion about Islam, integration and religion as such and about whether or not Dutch (western?) civilization is on the brink of destruction. Review by Floris van den Berg.
The Secular Outlook - Paul Cliteur - vrijdag 08 oktober 2010
Liberalen hebben moeite met de rol van religie, en specifiek de islam, in de samenleving. De dominante liberale stroming is multiculturalisme: in een samenleving worden verschillende religies evenveel gesteund, gerespecteerd en getolereerd. Het grote probleem met het liberale multiculturele model is, dat onder de vlag van tolerantie intolerantie getolereerd wordt. Het multiculturele model werkt verzuiling in de hand. In een samenleving worden individuen in een zuil opgesloten waar ze toevallig geboren zijn, en dat kan dus ook een illiberale zuil zijn, waarin vrouwen en homoseksuelen worden onderdrukt. Recensie door Floris van den Berg.
Alphaville - Michael Codella & Bruce Bennett - vrijdag 18 mei 2012
Alphaville is meer dan het gewelddadige relaas van een politiecarrière in de hel van New York, het is ook een bijzonder informatief boek. Zo doet Codella bijvoorbeeld ook de geschiedenis van de heroïne uit de doeken, een goedje dat door Heinrich Dresser voor Bayer uit morfine bereid werd omdat dit anesthesieproduct te verslavend geacht werd. Heroïne kwam in 1898 op de markt als hoestwereld middel en tegen 1905 kon men niet langer om de uiterst verslavende bijwerkingen ervan heen. Negen jaar later werd het gebruik ervan door de Amerikaanse overheid sterk aan banden gelegd en later verboden. Recensie door Marnix Verplancke.
De kinderjaren van Jezus - J.M. Coetzee -
Wetenschappelijk gezien weten we weinig over de jeugd van Jezus. Als lezer zit je te wachten op een wending in het verhaal om de link met Jezus te zien. Dat moment komt echter niet. Maar het verhaal zit wel vol met verwijzingen naar de overgeleverde symbolen rond Jezus. Zo wordt gesuggereerd dat de moeder van David, Inès, nog maagd is. Hoewel niets erop wijst dat zij de echte moeder is – hijzelf herhaalt het ook tot groot verdriet van Inès – houdt Simon voet bij stuk: wanneer hij de jongedame zag, ‘zag’ hij gewoon dat zij het was. Alsof een engel op zijn schouder hem de maagd Inès aanduidde. Recensie door Kristof Van Alboom.
Tussen de zichtbare en de onzichtbare wereld - Ronald Commers - vrijdag 20 juni 2008
Zowel binnen als buiten de vrijmetselarij wordt nogal eens gegoocheld met een hocuspocus van graden en hogere graden, er wordt verwezen naar tempelridders, kruisvaarders, commandeurs, populaire geloofsinhouden, gralen, de heilige tempel, valse esoterie, de Schotse ritus en meer van die abracadabra, een fenomeen dat vandaag zijn reïncarnatie kent in ietsistisch gedoe en chakragelul. Die wat mysterieuze, historisch-rammelende en verhullende visie op de vrijmetselarij ontstond in het tweede kwart van de achttiende eeuw toen deze beweging gekaapt werd door een kleinburgerlijke Wichtigtuerei waardoor alle progressieve radicalisme er werd uit geweerd. Recensie door Wim Van Rooy.
De geest van het atheïsme - André Comte-Sponville - vrijdag 13 maart 2009
Comte-Sponville stelt de vraag Kunnen we zonder religie? Hij geeft een zacht antwoord: natuurlijk kunnen we (ook maatschappelijk gezien) zonder religie, maar de auteur vertelt ons ook dat we ook zonder atheïsme kunnen. Dat is een vreemd antwoord voor een overtuigde atheïst. Religie en atheïsme zijn voor hem een plicht noch een noodzakelijkheid. Ze bestaan beiden en het komt er voor hem op aan de verschillen te aanvaarden. Comte-Sponville gaat verder met het verhaal waarin hij vertelt dat onze moraal, ongeacht dat een maatschappij mogelijk is zonder God en religie, schatplichtig is aan religie, specifiek aan de joods-christelijke traditie. Recensie door Kurt Beckers.
De mythe van Al-Qaeda - Rik Coolsaet - vrijdag 30 april 2004
In zijn boek De mythe van Al-Qaeda probeert de Gentse hoogleraar Rik Coolsaet het fenomeen van het terrorisme te duiden. Terrorisme is van alle tijden, van alle continenten en van alle gezindten. De oorzaken van de recente aanslagen van Al-Quaeda zijn dezelfde als eender welke eerdere terreurgolf. Daarom is het volgens Coolsaet noodzakelijk om naar het verleden te kijken en te zien of acties tegen het terrorisme succesvol waren of niet. Zijn basisstelling is dat terrorisme steeds opduikt wanneer een te snel wijzigende wereld grote groepen mensen, volken en landen het gevoel geeft gemarginaliseerd te zijn.
De Vertraagde Tijd - Arnold Cornelis - vrijdag 22 oktober 2004
Veranderen leidt altijd naar meer: meer betekenis, meer inspiratie en daarmee plezier, en nooit naar minder. Tenminste, als je bereid bent je over te geven aan verandering vanuit het onontkoombare proces van het verborgen programma, om actief op zoek te gaan naar de bevrediging van de nieuwe behoeften en wensen die van daaruit worden aangegeven. Misschien kun je daar ook voor kiezen, niet alleen vanuit een soort opgedrongen noodzakelijkheid, maar echt, van binnenuit, omdat de nieuwe fase berust op een besef van wat je achter je hebt moeten laten en ook niet meer terug wilt. De filosoof Arnold Cornelis schreef hierover De Vertraagde Tijd.
De nadagen van de paus - John Cornwell - vrijdag 20 mei 2005
Het overlijden van paus Johannes Paulus II en de verkiezing van kardinaal Joseph Ratzinger tot zijn opvolger beroerde zowat de ganse wereld. Dat hoeft niet te verwonderen, want het hoofd van de katholieke kerk heeft niet alleen een enorme spirituele invloed, maar ook een grote wereldlijke, zeg maar politieke impact. De reden hiervoor is eenvoudig te verklaren. In tegenstelling tot de andere monotheïstische godsdiensten kent het katholicisme een sterk centraal bestuur waarbij de paus, via zijn kardinalen, bisschoppen en priesters een stevige greep heeft op de interne discipline, de geloofsleer en het gedrag van honderden miljoenen gelovigen.
Opstand der burgers - SW Couwenberg - vrijdag 19 maart 2004
Het boek
Moderniteit en vitaliteit - Wim Couwenberg (red.) -
Het vooruitgangsgeloof staat onder druk. Conservatieven keren zich tegen de moderniteit die volgens hen leidt naar vormen van hedonisme en nihilisme. Aan de andere kant klinkt het linkse credo van de inherente machteloosheid van de mens ingevolge materialisme en consumentisme. Heeft de moderniteit nog een toekomst? Dit is zowat de onderliggende vraag van het jaarboek 2003 van Civis Mundi onder de titel Moderniteit en Vitaliteit. Hoe staan we ervoor anno 2003? onder redactie van Wim Couwenberg. Hierin onderzoeken acht hoogleraars de levenskracht van onze cultuur zoals die in Europa tot ontwikkeling is gekomen.
De Bradshaw-variaties - Rachel Cusk - vrijdag 04 juni 2010
Ergens halverwege het boek raakt Tonie tijdens een feestje aan de praat met een documentairemaker die er zich over beklaagt dat het zo moeilijk is om de realiteit te tonen in een film. Er moet immers heel wat geknipt en geplakt worden, jammert hij. Waarom toon je niet gewoon wat er werkelijk gebeurt, vraagt Tonie, waarop de man antwoordt: “Omdat mensen geen behoefte hebben aan dat soort werkelijkheid”. Cusk is duidelijk een andere mening toegedaan. Zij gaat op zoek naar de realiteit achter de constructie en komt zo de wrange humor van het dagelijks leven op het spoor. Recensie door Marnix Verplancke.
Het buitenleven - Rachel Cusk - vrijdag 16 oktober 2009
Het gebeurt niet vaak, maar soms raak je tijdens het lezen van een boek zo in de ban van een personage dat er op het einde van de rit iets ontstaan is wat sterk op verliefdheid lijkt, waardoor je het boek met spijt dichtslaat, beseffend dat je haar of hem nooit meer zult weerzien. Laat ons duidelijk zijn, Stella Benson, het hoofdpersonage uit Rachel Cusks roman Het buitenleven behoort tot een heel andere categorie. Liefde zul je niet voor haar voelen. Medelijden, ja dat wel, en af en toe plaatsvervangende schaamte, maar dat neemt niet weg dat je na ongeveer vierhonderd pagina’s toch met tegenzin afscheid van haar neemt. Recensie door Marnix Verplancke.
Pantheon. Navel van de aarde - Carine Cuypers - vrijdag 24 juni 2005
Door hun veroveringen kwamen de Romeinen in contact met heel veel volkeren en met nog meer goden. Ze brachten die goden graag mee naar Rome en ze bouwden er tempels voor. Regelmatig werden dergelijke tempels verwoest door een brand. Keizer Hadrianus liet tussen 118 en 125 een stevige tempel bouwen voor alle goden tegelijk, op het Marsveld, op de plaats van de verwoeste tempel van Agrippa, vriend en schoonzoon van Augustus. Zijn kolossaal bouwwerk werd het hoogtepunt van de Romeinse bouwkunst en overleefde alle rampen die Rome troffen door de schuld van de mens of van de natuur.
Krijgspolitiek - Robert D. Kaplan - vrijdag 06 mei 2005
De geschiedenis is een proces dat zich continu herhaalt. “Voor wie geen geschiedenis kent, is alles nieuw,” placht mijn professor Helmut Gaus te zeggen. In Krijgspolitiek betoogt Robert Kaplan dat de wereld van vandaag niet wezenlijk anders is dan de antieke wereld. De grote denkers uit het verleden zouden de ingewikkelde en gevaarlijke geglobaliseerde wereld perfect begrepen hebben. In elf beknopte hoofdstukjes analyseert Kaplan het werk van klassieke schrijvers als Sun Tzu, Thucydides, Machiavelli, Churchill en vele anderen. Daarbij probeert hij het westerse idee van een aantal universele morele principes te doorprikken.
Wie schrijft onze geschiedenis - Samuel D. Kassow - vrijdag 09 oktober 2009
Op 18 september 1946 werd onder het puin van het voormalige Joodse getto van Warschau een aantal blikken opgegraven. In de met een touw vastgebonden dozen stak een deel van het Oneg Sjabbat-archief, de verzameling documenten, dagboeken, gedenkschriften, reportages en foto’s die onder leiding van de historicus Emanuel Ringelblum het Joodse leven onder de nazibezetting had gedocumenteerd en vastgelegd. In december 1950 werd een ander deel van het archief teruggevonden. In Wie schrijft onze geschiedenis doet Samuel D. Kassow het hartverscheurende verhaal van Ringelblum en zijn archief. Recensie door Joseph Pearce.
Nietzsches tranen. Roman van een Obsessie - Irving. D. Yalom - vrijdag 18 april 2008
We zijn in Wenen en het einde van het negentiende eeuw is in zicht. De psychoanalyse staat op het punt door te breken. De hoofdpersonen van het boek zijn enerzijds Jozef Breuer, één van de grondleggers van de psychoanalyse en vriend van Sigmund Freud. Anderzijds is er Friedrich Nietzsche, de ‘filosoof met de hamer’. Door vrienden overtuigd, komt Nietzsche op consult bij Breuer. Nietzsche heeft last van heftige migraine-aanvallen en volgens zijn ex-vriendin Lou Salomé is de grote denker ook depressief en suïcidaal. Daarom moet Breuer hem behalve voor die migraine ook in het geniep behandelen voor zijn geestesproblemen. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Als sluiers vallen - Nadia Dala - vrijdag 28 oktober 2005
Zelden heeft een eenvoudig kledingstuk zoveel politieke, sociale en maatschappelijke commotie veroorzaakt dan de al dan niet opgelegde sluier voor moslimvrouwen. In Frankrijk en enkele Duitse deelstaten werd de wetgeving al aangepast. Worden moslimvrouwen door de sluier onderdrukt? Overdrijven moslima’s als Ayaan Hirsi Ali en Nahed Selim als ze beweren dat de sluier een door mannen opgelegde verplichting is? Worden moslimvrouwen onderdrukt zonder dat ze het beseffen? In haar boek Als sluiers vallen gaat de Vlaamse journaliste Nadia Dala op zoek naar de beweegredenen van moslimvrouwen om de hoofddoek al dan niet te dragen.
Een avond in Hotel Majestic - Richard Davenport-Hines - vrijdag 11 april 2008
Davenport-Hines beschouwt A la recherche du temps perdu als de laatste grote negentiende-eeuwse roman en tegelijk als een van de belangrijkste werken van de twintigste eeuw. Proust was zowel een conservatief als een revolutionair wat zijn stijl en onderwerpen betrof. Naarmate hij verder werkte aan zijn Temps perdu was hij steeds meer bewust van de tijd. In januari 1922 besefte hij dat hij stervende was en begon als een razende te schrijven aan de laatste delen (die pas verschenen na zijn dood). Buiten enkele uitstappen in het nachtleven bleef hij voortdurend werken, rechtop in zijn bed gezeten in zijn met kurk beklede kamer. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het verhaal van onze voorouders - Richard Dawkins -
In een buitengewoon fascinerend en spannend boek neemt Dawkins ons mee, terug in de tijd, naar de oorsprong van het leven. Hij laat ons zien dat een antropomorfe benadering van ons universum op geen enkele wijze stand houdt en hij ontzenuwt alle vanuit het creationisme aangedragen argumenten ten faveure van het intelligent ontwerp. Aan de basis van alle leven staan de chemische processen autosynthese en autokatalyse en op basis van wetenschappelijk onderzoek blijkt het aannemelijk te zijn dat het leven zich niet aan de oppervlakte van onze planeet, onder invloed van de zon, ontwikkelde maar veel dieper haar oorsprong vond. Recensie door Enno Nuy.
Richard Dawkins op LiberalesTV - Richard Dawkins -
Dawkins is een Britse evolutiebioloog, een uitgesproken atheïst, seculier humanist en scepticus, en auteur van het ophefmakende boek God als misvatting. Daarin rekent hij af met religieuze overtuigingen die gebaseerd zijn op het geloof in een schepping door een bovennatuurlijke God. Hij geeft regelmatig lezingen waarin hij zijn kritiek op het creationisme niet spaart. In 2005 ontving hij een eredoctoraat van de Vrije Universiteit Brussel. In 2009 kwam daar nog een eredoctoraat aan de Universiteit Antwerpen bij. Op LiberalesTV filmpje staat nu een filmpje waarin hij een antwoord geeft op de vraag ‘What if you’re wrong?’. Kijk op onderstaande link.
God als misvatting - Richard Dawkins - vrijdag 13 mei 2011
In de eerste vier hoofdstukken van God als misvatting gaat de wereldberoemde en hoog-intelligente Britse etholoog en evolutionair bioloog Richard Dawkins frontaal in de aanval tegen het Intelligent Design-ideeëngoed, haar geestelijke vader, de jurist Phillip E. Johnson, en de Templeton Foundation als ID-lobby. Binnen het ID-denkkader is de ons omringende werkelijkheid met zijn prachtige fauna (inclusief de mens) en flora te complex, te mooi, te perfect, te ontzagwekkend en daardoor statistisch te onwaarschijnlijk om toevallig te zijn ontstaan. Dit alles moet het werk zijn van een ontwerper! Recensie door Karl Dhaene.
God als misvatting - Richard Dawkins - vrijdag 19 januari 2007
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat er geen enkel verschil is tussen het gedrag van christenen, atheïsten en volkeren die zonder enige godsdienst overleven. Ook onze moraal lijkt dus geëvolueerd in plaats van door God gedicteerd. Wat het Oude Testament betreft, kun je volgens Richard Dawkins trouwens geen smeriger boek tegenkomen: ‘Het Bijbelverhaal van de verwoesting van Jericho door Jozua, of de invasie van het beloofde land in het algemeen, is moraliter niet te onderscheiden van Hitlers invasie in Polen of van de afslachting die Saddam Hoessein aanrichtte onder Koerden en Moeras-Arabieren.’ Recensie door Marnix Verplancke.
Bloedgetuigen - Johan De Boose - vrijdag 08 april 2011
Aan Duitse kant vochten enkele honderden Vlamingen, van wie het grootste deel sneuvelde. Ik volg het spoor van een van hen. Ik heb zijn portret in mijn zak. Hij was de koerier die boodschappen overbracht van de ene naar de andere windstreek. In de kruidenierszaak vraag ik aan een jonge vrouw of ze me de weg naar de oorlogskerkhoven kan wijzen. Ze wijst in de richting van de Russische begraafplaatsen. Of ze ook weet waar de Duitse zich bevinden. Een man van middelbare leeftijd neemt me in de arm. Hij stelt me gerust in zijn langzame Russisch, zodat ik elk woord goed kan verstaan. Tekst van Johan De Boose.
Pleidooi voor een nieuw liberaal offensief’ - Mathias De Clercq - vrijdag 20 februari 2009
‘De wereld verandert en wij moeten mee veranderen. Stilstaan is geen optie. Als voldoende mensen hiervan overtuigd zijn dan kunnen we aan de slag, dan kunnen we nieuwe dromen waar maken, dan zijn we bestand tegen de grootste obstakels. We leven in een tijd van angst en onzekerheid. Heel wat mensen zijn op de dool. Ze vinden geen houvast meer en vallen daarom terug op partijen die de angst voeden. Ik doe een appèl op al wie gelooft dat het anders kan en die gelooft dat we nog een toekomst hebben. We kunnen het morgen beter hebben, maar dat hangt af van onszelf. Alleen wij kunnen de toekomst vorm geven.’ Recensie door Zvi Raman.
Op leven en dood - Ann De Cnodder - vrijdag 18 december 2009
Zowat twee weken voor de dood van Hugo Claus stapte de Tongerse schepen Marcel Engelborghs bewust uit het leven door euthanasie. Hij was zestig jaar oud en leed aan een terminale beenmergkanker. Hij kondigde op voorhand aan wat hij zou doen en liet doelbewust de media toe om het hele proces te volgen teneinde de problematiek rond een waardig levenseinde onder de aandacht te brengen van het brede publiek. Hierover schreef Ann De Cnodder het aangrijpende boek Op leven en dood, een neerslag van de vele gesprekken die ze met Marcel voerde tijdens de laatste jaren van zijn leven. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Duizend-en-één-dromen - Ann De Craemer - vrijdag 02 april 2010
In juni 2009 waren er in Iran verkiezingen. Toen bracht de Vlaamse journaliste Ann De Craemer een bezoek aan het land. Zij verdiepte zich de voorbije jaren in de Perzische cultuur en politiek. Haar bedoeling was niet zozeer om die verkiezingen te volgen, maar wel om het land dat volop in verandering is van dichtbij te leren kennen. Het resultaat is een intrigerend reisboek waarin Ann De Craemer een kleurrijk beeld schetst van de enorme diversiteit in een land met mensen die zich bewust zijn van haar groots verleden, die vaak vastzitten in culturele en religieuze tradities, maar ook hunkeren naar een betere toekomst. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De seingever - Ann De Craemer - vrijdag 05 oktober 2012
Ann De Craemer kijkt met de nodige dosis cynisme naar de koers en zo schrijft ze het ook scherp neer. Over de illusies van de seingever en de collectieve illusie bij het publiek. ‘Vandaag kijk ik naar koers zoals ik een roman zou lezen’, schrijft ze. Haar vertelling is een afrekening met al die ‘wielerhelden’ die haar in haar jonge leven bedot hebben. Ze zullen het niet graag lezen in het peloton. Maar De seingever is meer dan deze ontmaskering. Het is net zoals Vurige tong een ode aan haar geboortestad Tielt met zijn 400 meter kasseibaan als een stukje Paris-Roubaix en met de Poelberg als ‘le haut plateau de Tielt’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vurige tong - Ann De Craemer - vrijdag 03 juni 2011
Tielt, de kerk, de lokale pastoors, de nonnen in het college, het stilzwijgen, de dubbelzinnige moraal, de hypocrisie, het komt allemaal aan bod in Vurige Tong. Ann De Craemer verweeft de geschiedenis van haar eigen jeugd en familieleden met dat van Tielt. Het resultaat is een genadeloze afrekening met de bekrompenheid van de katholieke herders en haar gelovige schapen. Het is een striemende aanklacht tegen mensen die in naam van God hun medemensen onder de knoet hielden en nog steeds houden. Dit boek is een ijsbreker, toch minstens in het diepe West-Vlaanderen waar de katholieke kerk nog steeds een dikke vinger in de pap heeft. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De afbouw van de woonbonus is gewoon goed beleid - Pascal De Decker -
De afbouw van de woonbonus moet gepaard gaan met de graduele opbouw van het alternatieven. Want waarvoor kan het geld gebruikt worden? Verstandige strategieën liggen voor het rapen. Vlaanderen heeft dringend nood aan meer sociale huur- en SVK-woningen, op zijn minst een verdubbeling en wel zo snel mogelijk. Daarnaast dient er gewerkt te worden aan de uitbouw van een volwaardig huursubsidiesysteem. En ten slotte wordt een grondige opknapbeurt van een groot deel van de woningvoorraad dringend nodig. En wil dit echt duurzaam zijn, dan zal het meer moeten zijn dan het louter isoleren van een dak van een krot.
Erkenning, gelijkheid en verschil - Herman De Dijn -
Het conservatisme kent onmiskenbaar een wereldwijde revival. In onze contreien wordt die hernieuwde belangstelling voor het conservatisme ondersteund door de Edmund Burke Stichting en hedendaagse filosofen als Roger Scruton en Andreas Kinneging. Hun uitgangspunt is dat we niet kunnen zonder moreel houvast en traditie. Het essay Erkenning, gelijkheid en verschil bevat de tekst van de tweede Edmund Burke lezing die de bekende Vlaamse filosoof Herman de Dijn in 2001 in Den Haag heeft uitgesproken. Hierin plaatst hij het conservatisme vooral tegenover het liberalisme.
Paul De Grauwe wint de Arkprijs 2013 - Paul De Grauwe -
Je wordt geen profeet geboren. Ook Paul De Grauwe niet. In De Standaard van 28 maart erkent hij ruiterlijk: “In de jaren tachtig geloofde ik onterecht dat de financiële markten stabiel en efficiënt waren. De bleek na onderzoek een foute veronderstelling. Dus is het voor mij nu duidelijk dat de overheid op dit vlak voor een degelijke regulering moet zorgen, net zoals binnen de sociale zekerheid”. Wie lering trekt uit zijn onderzoek, is rijp voor verheldering. Paul De Grauwe heeft die zelfkritiek aanvaard, en verwerkt in zijn nieuwe publicaties. Alleen onheilsprofeten zweren bij hun scientology, bij hun verblinding. Tekst van Lukas De Vos.
Waar gaat het naartoe met onze economie? - Paul De Grauwe - vrijdag 12 januari 2007
Paul De Grauwe geeft perfect aan waarom een sterke overheid nodig is. Niet om de vrije markt te hinderen, maar net om ze beter te laten functioneren. En in sommige domeinen, zoals het milieu, te reguleren waar nodig. Dit boek geeft een goed antwoord op de effecten van de globalisering. Het vertrekt van feiten en niet van emoties. Net daarom biedt het een realistisch en zelfs optimistisch beeld dat ingaat tegen het doemdenken van de andersglobalisten enerzijds en de misplaatste euforie van de marktfundamentalisten anderzijds. Het is een boek dat thuishoort op de werktafel van elke politicus en activist. Zodat ze elkaar met meer kennis van zaken kunnen bekampen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De toekomst is vrij - Karel De Gucht - vrijdag 13 december 2002
De liberale idealen van verantwoordelijke vrijheid, democratie en respect voor het individu krijgen ongekende kansen. Hoe pas je dat liberale gedachtegoed toe op een samenleving in volle verandering, waar migratie voor schokgolven zorgt en de natiestaten aan invloed verliezen? Onze samenleving zoekt naar een evenwicht tussen individuele vrijheid en veiligheid en aanvaardt de beproefde levensbeschouwelijke opvattingen niet meer als enig richtsnoer. In zijn boek De toekomst is vrij gaat VLD-voorzitter Karel De Gucht op ontdekkingstocht. Welke route kiest het liberalisme voor de komende jaren?
We verspillen gigantisch veel tijd aan onnozele symboliek - Karel De Gucht -
We investeren nu al een politieke generatie lang enorm veel energie in staatshervormingen. De zesde is er nog niet, en sommigen praten al over de zevende. In 2005 heb ik de onderhandelingen van de laatste kans gevoerd over BHV, en het heeft nog 7 jaar geduurd voor men van dat symbool af is geraakt. Want meer dan een futiel symbooldossier is dat niet. Had men nu eens al die energie en tijd gestopt in zaken die er wel toe doen, waren we dan niet beter af geweest? Hadden we niet beter 562 dagen over de sociaaleconomische koers gepraat, over een fiscale hervorming, over de betaalbaarheid van de sociale zekerheid? Interview door Yves Desmet.
Pluche. Over de banalisering van extreemrechts - Karel De Gucht - vrijdag 27 april 2007
Het nieuw boek van Karel De Gucht is een scherpe aanklacht tegen het schuldig verzuim van vele politici, journalisten en intellectuelen die de democratie mee vorm zouden moeten geven. Want een democratie die twijfelt aan de kracht van haar overtuiging en een publieke opinie die de grenzen van het toelaatbare laat vervagen bieden extreemrechts een pluche zetel aan. ‘De angst om de Vlaming te bruuskeren gaat geruisloos over in een vorm van intellectuele capitulatie’, aldus de auteur die hiermee repliceert op al wie hem de voorbije jaren aanraadde om niet al te fel de kiezers van het Vlaams Belang met de vinger te wijzen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
We verspillen gigantisch veel tijd aan onnozele symboliek - Karel De Gucht -
We investeren nu al een politieke generatie lang enorm veel energie in staatshervormingen. De zesde is er nog niet, en sommigen praten al over de zevende. In 2005 heb ik de onderhandelingen van de laatste kans gevoerd over BHV, en het heeft nog 7 jaar geduurd voor men van dat symbool af is geraakt. Want meer dan een futiel symbooldossier is dat niet. Had men nu eens al die energie en tijd gestopt in zaken die er wel toe doen, waren we dan niet beter af geweest? Hadden we niet beter 562 dagen over de sociaaleconomische koers gepraat, over een fiscale hervorming, over de betaalbaarheid van de sociale zekerheid? Interview door Yves Desmet.
We verspillen gigantisch veel tijd aan onnozele symboliek - Karel De Gucht -
We investeren nu al een politieke generatie lang enorm veel energie in staatshervormingen. De zesde is er nog niet, en sommigen praten al over de zevende. In 2005 heb ik de onderhandelingen van de laatste kans gevoerd over BHV, en het heeft nog 7 jaar geduurd voor men van dat symbool af is geraakt. Want meer dan een futiel symbooldossier is dat niet. Had men nu eens al die energie en tijd gestopt in zaken die er wel toe doen, waren we dan niet beter af geweest? Hadden we niet beter 562 dagen over de sociaaleconomische koers gepraat, over een fiscale hervorming, over de betaalbaarheid van de sociale zekerheid? Interview door Yves Desmet.
Zona - Carl De Keyzer -
Zona, is de titel van het fotoalbum van Carl De Keyzer. Het woord is een Siberisch dialect voor gevangenenkamp of werkkamp. Fotograaf De Keyzer las in de jaren ’80 De Goelag Archipel van Aleksandr Solzjenytsin. Het onbeschrijfelijke leed, de folteringen en vernederingen maakten indruk op hem en op alle lezers. Tussen 1918 en 1956 stierven daar 15 à 30 miljoen mensen. Los daarvan, liet Stalin nog miljoenen Oekraïners en andere minderheden omkomen van de honger. Bijna vijftig jaar na Stalins dood, kreeg Carl De Keyzer toestemming om tien huidige kampen te bezoeken en onder bepaalde voorwaarden te filmen.
Het verdriet van Darwin - Jan De Laender -
Ruim 120 jaar na zijn dood blijft Charles Darwin een van de meest besproken en omstreden wetenschappers van de moderne geschiedenis. Zijn evolutietheorie vernietigde één van de laatste en meest krachtige argumenten voor het geloof in een God als schepper van de mens. Het is ook de reden waarom zijn theorie, die door wetenschappelijk onderzoek wordt bevestigd en ondersteund, vanuit religieuze hoek zo fel wordt aangevallen. Onder druk van religieus-conservatieve krachten is er in de Verenigde Staten zelfs een heuse heropleving van het creationisme of de opvatting dat de aarde, de planten, de dieren en de mens werden ‘geschapen’.
Overleven in revolutietijd - Edward De Maesschalck - vrijdag 08 oktober 2004
In 1792-1794 werden de Oostenrijkers verdreven uit onze gewesten en werden de Nederlanden en Luik een onderdeel van het Franse imperium. Dit was het begin van een nieuw tijdperk: ondermeer de afschaffing van het absolutisme, de standen, de staatsgodsdienst, de agrarische economie, de rechtsongelijkheid en de ouderwetse maten en gewichten. De veranderingen werden, in naam van de vrijheid, met harde hand opgelegd, zodat de bevolking geschokt was door het totale gebrek aan respect voor waarden, normen en instellingen, tradities en zekerheden.
Manifest van een cultuurpopulist - Gust De Meyer - vrijdag 15 april 2005
Nog voor het in de boekhandel te verkrijgen was, heeft Manifest van een cultuurpopulist al heel wat stof doen opwaaien in kranten, tijdschriften en praatprogramma's. In het boek haalt professor Gust De Meyer zwaar uit naar de gesubsidieerde cultuursector, en naar het onderzoek van verschillende sociologen verbonden aan de VUB. Het is niet de eerste keer dat Gust De Meyer, zelf werkzaam op het departement communicatiewetenschappen van de Katholieke Universiteit Leuven, van zich laat horen. In 2001 wekte hij veel belangstelling naar aanleiding van zijn uitspraken over de tweede reeks van Big Brother.
Het spook van 68 - Schamp, De Meyer en Thevissen - vrijdag 13 februari 2009
Herman De Croo omschreef dit boek bij de presentatie als ‘boeiend en stout’. ‘Boeiend’, omdat het vele facetten van de zogenaamde ‘regelneverij’ van vandaag belicht. ‘Stout’ omdat het afrekent met het zogenaamde ‘correcte denken’. ‘Ordenen, schematiseren, reglementeren, controleren, domineren en op het eind van de rit verbieden en bestraffen, het zit in de genen van de voormalige apostelen van Trotski en Mao’, aldus Schamp. Hoewel de drie auteurs uitdrukkelijk vermelden dat hun boek geen uiting is van frustratie, kunnen we ons niet van de indruk ontdoen dat er in het boek tussen de lijnen enkele niet mis te verstane afrekeningen worden gepresenteerd. Recensie door Bert Cornelis.
De adamiet - Piet De Moor - vrijdag 01 april 2011
De adamiet is één grote defenestratie met diegenen die een mens normaal het dichtste bij zijn: vader en moeder. Elke zin leest als een haatbetuiging tegen de ouders in bijtende, sarcastische en cynische bewoordingen die de lezer ongemakkelijk maken. ‘Wat ouders opvoeding noemen, is niet anders dan schavot. Ze geven je te eten en te drinken en verwachten dat je in ruil vergeet hoezeer ze je hebben gekweld. (…) Van alles kreeg ik altijd de schuld, zoals kinderen altijd schuld krijgen van alles wat misloopt in het leven van hun ouders’. Blijkbaar moet er in het leven van de auteur heel wat zijn misgelopen om zo ongemeen hard te oordelen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Stalin en de aura van de macht - Piet De Moor - vrijdag 30 mei 2003
Als de oorlog met Nazi-Duitsland uitbreekt, strijden veel sovjetburgers als tussen hamer en aambeeld tegen een totalititair regime in dienst van een totalitaire staat. Zij hopen dat het na de oorlog in eigen land beter zal worden. De oorlog zelf geeft paradoxaal wat meer ademruimte in eigen land. Maar achteraf komen de onderdanen van dit systeem weer bedrogen uit. Stalin vernam hoe het volk aan zelfbewustzijn had gewonnen en drukte het de kop in. Deze keer kon hij ook zijn gang gaan in de satellietstaten. Na zijn dood trad er een zekere dooi in, maar een pretje werd het nooit in het 'rode paradijs'.
Hotel Silesia. Een romance - Piet De Moor - vrijdag 09 mei 2008
De Moor gaat in zijn beschouwingen op zoek naar het kleine en marginale dat de geschiedenis verheldert. In Schemerland. Stemmen uit Midden- Europa (2005) en in Grimmig heden. Een polyfonie (2007), een schitterend dagboek, onderzoekt hij hoe mensen zich gedragen op grenzen. Met het pas verschenen Hotel Silesia maakt De Moor zijn fictiedebuut. Deze roman of is het eerder een uit de hand gelopen novelle, vertelt over de ‘ Wederopstanding van een verliefdheid’. Het citaat waarmee de roman(ce) aanvangt ‘Ik geloof niet in de hel’ zei hij ‘maar ik moet er voortdurend aan denken’ loopt als een rode draad door het verhaal. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Wat een onzin! - Herman De Regt & Hans Dooremalen - vrijdag 30 januari 2009
‘De moderniteit is nog maar net gestart’, aldus de filosoof John Searle, en dat lijkt me juist. Want ondanks de vele stappen die we in de loop van de geschiedenis hebben vooruit gezet om de wetenschap te ontdoen van religieuze dogma’s blijft een hardnekkig deel van de wereldbevolking, onder impuls van theocraten, zich verzetten tegen de verdere onttovering van de wereld. De strijd tegen onzin is dus nog lang niet gestreden. Maar dat is juist de reden waarom we als kinderen van de Verlichting door moeten gaan en vechten tegen het obscurantisme en mythisch denken die uiteindelijk leiden tot fanatisme, extremisme en intolerantie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De nieuwe politie - Steven De Smet -
Steven De Smet, alias @DeFlik, ziet een kloof tussen de virtuele gemeenschap en de reële. Hij vraagt zich af hoe we de politiezorg zouden kunnen uitbreiden om die kloof te dichten. Want digitale media en tools mag niemand ongebruikt laten, meent De Smet, ook de politie niet. De Gentse flik ziet die digitale media en tools echt als middelen die de politie noodzakelijk moet gaan gebruiken, er valt immers een inhaalbeweging uit te voeren. Maar De Smet ziet het optimistisch “Van zodra politiemensen het internet en de digitale applicaties even goed kunnen gebruiken als de ‘slechteriken’, staan we gelijk.” Recensie door Claude Nijs.
Bakens in niemandsland - Abram De Swaan - vrijdag 30 maart 2007
In de twintigste eeuw maakten overheersende bewegingen en politici een onderscheid tussen mensen op basis van ras of klasse. Dat zorgde uiteindelijk tot een massale moordzucht tegenover zogenaamde ‘mindere mensen’. Eenzelfde afkeer voor de ‘Ander’ zien we nu bij de opleving van godsdiensten die zich vijandig opstellen tegenover ongelovigen. ‘Alle groepsvorming impliceert aaneensluiting en uitsluiting’, aldus Abram De Swaan in zijn boek Bakens in niemandland, en daarmee geeft hij goed aan hoezeer conformisme kan leiden tot een vorm van exclusivisme en moord. Recensie door Dirk Verhofstadt.
En toen moest ik mijn broer doodbijten - Els De Temmerman - vrijdag 04 mei 2007
In haar boek En toen moest ik mijn broer doodbijten verhaalt de Vlaamse journaliste Els De Temmerman over de problematiek van de kindsoldaten in Noord-Oeganda, maar bij uitbreiding over de problemen in zowat alle Afrikaanse landen: het geweld tussen de diverse etnische groepen, de enorme corruptie bij de machthebbers, de desinteresse van de internationale gemeenschap, de uitbuiting van de grondstoffen van dit continent door machtige groepen, en de schandelijke importheffingen en landbouwsubsidies van rijke landen die maken dat boeren in het arme zuiden geen kans hebben om zich te ontwikkelen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het DNA van de macht - Ivan De Vadder - vrijdag 14 december 2007
Er was een tijd dat boeken van politieke journalisten insloegen en de Wetstraat deden daveren. Als we de jongste pennenvruchten van de huidige politieke verslaggevers bekijken, lijkt die tijd ver weg. Je krijgt heimwee naar de verzamelde werken van Hugo De Ridder (denk aan zijn bestseller Sire geef me honderd dagen). Dit keer kroop VRT-journalist Ivan De Vadder in de pen en schreef het boek Het DNA van de macht. De Vadder brengt een sterk pedagogische kijk op heel het Wetstraatgebeuren, vooral nuttig voor outsiders. Dit is zeer verdienstelijk, maar echte onthullingen over de achterkant van de Wetstraat krijgen we niet. Recensie door Bert Cornelis.
Pleidooi voor een eerlijke politiek - Ivan De Vadder - vrijdag 14 mei 2010
Op 13 juni zijn er verkiezingen, en die zijn er gekomen na een op zijn zachtst gezegd heel moeilijke regeerperiode waarin viermaal van premier werd gewisseld. Het was een bijzonder ingewikkelde periode, onder meer door de grote financiële crisis in 2008 en de gevolgen ervan op onze economie en staatsfinanciën. Maar bovenal ook een problematische periode omwille van de communautaire spanning die voortdurend in de lucht hing. Het is over deze periode dat Ivan De Vadder in zijn boek Pleidooi voor een eerlijke politiek verslag doet over hoe een en ander fout is gelopen. Daarbij doet hij een aantal waardevolle suggesties. Tekst van Patrick Dewael.
Trialoog - Jan De Volder - vrijdag 17 februari 2006
Wereldwijd nemen religieuze spanningen toe. Sinds de terreuraanslagen van 11 september lijkt het alsof de christelijke wereld in conflict staat met de islamitische wereld. De blijvende spanningen in het Midden-Oosten wijzen op een onoverbrugbare kloof tussen joden en moslims. De drie monotheïstische godsdiensten staan weer lijnrecht tegenover elkaar of komen onder druk van de secularisatie. Net op dat ogenblik verschijnt het boek Trialoog van Jan De Volder waarin rabbijn Aharon Malinsky, priester Hendrik Hoet en imam Jamal Maftouhi een gesprek voeren over de gelijkenissen en verschilpunten tussen hun diverse religies.
De Eerste Wereldoorlog - Luc De Vos - vrijdag 02 april 2004
Het Ieperse museum In Flanders Fields trekt bij ons steeds meer geïnteresseerden aan. Die toenemende belangstelling is wel terecht: door de Eerste Wereldoorlog kwamen toch vier grote rijken ten val: het Duitse, Oostenrijkse, Russische en Ottomaanse. Het communisme kon wortel schieten in Rusland en het fascisme kon binnendringen in de verzwakte West-Europese democratieën. De VS drukten voortaan hun stempel op Europa, de geëmancipeerde vrouwen en de stemgerechtigde arbeiders verwierven hun plaats in de maatschappij. Luc De Vos bewerkte zijn boek van 1996.
De kleuren van Amerika - Bert De Vroey - vrijdag 23 december 2011
Steden en staten zijn gangmakers van een multiculturele wereld. Over het wel en wee van die multiculturele wereld, kunnen we van mening verschillen. Maar een terugkeer naar een mono- culturele wereld lijkt me uitgesloten. En maar goed ook. Het romantische droombeeld, waarbij volk en staat samenvallen, had zelden betrekking op de realiteit. Staten verenigen wie op een bepaald grondgebied woont en maken abstractie van de culturele, sociale of levensbeschouwelijke diversiteit van de betrokken burgers. Pogingen om dat anders te organiseren, zijn steeds uitgemond in tragedie, oorlog en genocide. Recensie door Guy Verhofstadt.
Een tijd voor empathie - Frans De Waal - vrijdag 10 december 2010
In de arena van het politieke debat geven mensen blijk van vergaande aannames over de menselijke natuur. Die aannames over de mens zijn bijna steeds negatief: de mens zou een puur egoïstisch wezen zijn en niet bereid om zijn medemens vrijwillig te helpen. Frans De Waal stelt in zijn boek Een tijd voor empathie dat dit niet klopt: mensen zijn "uiterst coöperatief, gevoelig voor onrecht en soms oorlogszuchtig, maar meestal vredelievend". Het potentiële altruïsme zit er diep ingesleten en is niet zomaar een laagje beschavingsvernis. Onze aannames over de menselijke natuur zijn dan ook aan een grondige herziening toe. Hij onderbouwt deze stelling met de resultaten van fascinerend nieuw onderzoek naar de oorsprong van altruïsme en gerechtigheid, zowel bij de mens als bij (andere) dieren.
Werkbare waarden - Bart De Wever - vrijdag 11 november 2011
Bart De Wever, van opleiding historicus, grijpt - zoals we dat van hem gewoon zijn - vaak naar voorbeelden uit de geschiedenis om zijn ideeën te sterken. Daar is op zich uiteraard niets verkeerds mee, maar stellingen baseren op 'een evidente waarneming' komen nogal ongefundeerd over. Door deze beperking verengt hij ook het maatschappelijk inzicht en de navenante recepten voor een betere samenleving. Een verstandig politicus, zoals De Wever ongetwijfeld is, zou zijn geest wellicht nog kunnen verruimen door zich daarnaast wat te verdiepen in wetenschappen als evolutionaire biologie, speltheorie, en cognitieve psychologie. Recensie door Koert Van Espen.
Koorddansers van de macht - Koert Debeuf - vrijdag 15 januari 2010
Koert Debeuf geeft niet enkel een aantal leuke anekdotes mee, maar ook een aantal ideeën. Zo bepleit hij het meerderheidssysteem waarbij per kieskring slechts één kandidaat kan worden verkozen en niet het proportioneel verkiezingssysteem, zoals wij dat kennen, met name waarbij het parlement proportioneel wordt samengesteld volgens het aantal stemmen dat een partij krijgt. Hij bepleit dit meerderheidssysteem omdat het meer toestaat – zeker in onze Belgische complexe staatsstructuur – om een duidelijker, eenvoudig, minder versnipperd beleid te voeren, zonder van meet af aan compromissen te moeten sluiten. Recensie door Elisabeth Matthys.
Dag Vlaanderen - Christophe Deborsu - vrijdag 20 januari 2012
De houding van de Walen tegenover het Nederlands is veranderd. Waar er vroeger geen belangstelling was, redeneert men nu anders: geen Nederlands, geen carrière. De helft van de 240 internen van het BIM-SEM in Mechelen komen uit Franstalige gezinnen en Wallonië telt 250 ‘immersiescholen’ waar leerlingen dagelijks gedurende meerdere lessen ondergedompeld worden in het Nederlands. Een probleem is dat er onvoldoende Vlaamse leraren geïnteresseerd zijn om er les te geven. Vlaanderen krijgt zulke scholen niet. Vanuit onze complexen uit het verleden verkiezen wij blijkbaar taalwetten en taalgrenzen boven taalkennis. Recensie door Jef Abbeel.
Au delà des frontières - Jean-Marc Delizée -
Gelukkig staan er weer mensen op die voluit het federale model durven te verdedigen en die erop wijzen dat Vlamingen en Franstaligen meer zaken gemeen hebben dan dat er zaken zijn die hen verdelen. Zo doet men in het zuiden van het land wel degelijk inspanningen om Nederlands te leren en zich in die taal uit te drukken. Di Rupo maakt er een erezaak van om de twee landstalen te spreken en maakt zijn belofte dat hij zijn Nederlands zou verbeteren langzaam maar zeker waar. En dat is ook het geval met andere Franstalige excellenties, politici en journalisten. Een sprekend voorbeeld hiervan is Christian Deborsu. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Au delà des frontières - Jean-Marc Delizée - vrijdag 11 mei 2012
Gelukkig staan er weer mensen op die voluit het federale model durven te verdedigen en die erop wijzen dat Vlamingen en Franstaligen meer zaken gemeen hebben dan dat er zaken zijn die hen verdelen. Zo doet men in het zuiden van het land wel degelijk inspanningen om Nederlands te leren en zich in die taal uit te drukken. Di Rupo maakt er een erezaak van om de twee landstalen te spreken en maakt zijn belofte dat hij zijn Nederlands zou verbeteren langzaam maar zeker waar. En dat is ook het geval met andere Franstalige excellenties, politici en journalisten. Een sprekend voorbeeld hiervan is Christian Deborsu. Recensie door Dirk Verhofstadt.
In vrije val, armoede in België - Bart Demyttenaere -
Armoede is geen monopolie van de Derde Wereld. Ook in onze rijke westerse landen moeten nog heel wat mensen rondkomen met een schamel inkomen. Sommigen onder hen leven in ronduit mensonwaardige omstandigheden in bouwvallige huizen of gewoon op straat. Het exacte aantal armen in ons land kennen we niet, maar in zijn boek In vrije val. Armoede in België toont Bart Demyttenaere aan dat er ook bij ons nog heel wat, vaak verdoken armoede bestaat. Via persoonlijke getuigenissen krijgen we een indringend beeld van een fenomeen dat sommigen niet meer voor mogelijk hielden in het België van de 21ste eeuw.
Free to work - Jan Denys - vrijdag 11 juni 2010
De hervorming van de arbeidsmarkt wordt één van de belangrijkste uitdagingen voor de komende jaren. Door de vergrijzing en de technologische revolutie zal het belang hiervan alleen maar toenemen. In zijn laatste boek Free To Work schetst Jan Denys, arbeidsmarktdeskundige bij Randstad en columnist in De Tijd en De Morgen, een zeer interessante visie over hoe een open en moderne arbeidsmarkt eruit ziet en met welke maatregelen men tot dergelijke arbeidsmarkt kan komen. Met recht merkt hij op dat een belangrijk obstakel het fundamenteel wantrouwen tussen de Belgische sociale partners is. Recensie door Lieven Monserez.
Grenzen aan tolerantie - Wil Derkse (Red.) -
Tolerantie wordt problematisch als men zich niet langer uitspreekt over andermans gedrag. Wie problemen onder tafel schuift, de ogen sluit of vanuit een politiek correct denken zwijgt ondermijnt op termijn de tolerantie. Dat is al te lang gebeurd rond de problematiek van de vreemdelingen en de migratie. Uit schrik om het etiket ‘racist’ opgespeld te krijgen, hebben in de voorbije decennia te veel intelligentia gezwegen. Maar juist daardoor hebben ze mee vrij baan verleend aan de intoleranten. Het leidt tot de vraag hoever tolerantie kan gaan tegenover intolerantie?
Doeners en Denkers - Yves Desmet en Jos Geysels - vrijdag 08 oktober 2010
Uit recent onderzoek blijkt dat nog maar 17% van de Belgen vertrouwen heeft in hun politici. Daarmee scoren ze zelfs lager dan journalisten en reclamemakers. Alleen bankiers doen het nog slechter. Die lage score van de politici in ons land heeft ongetwijfeld te maken met het erbarmelijke beleid van de voorbije jaren, maar volgt wel een decennialange trend. Een oorzaak is allicht de complexiteit van de problemen waarmee alle bewindvoerders te maken hebben tegenover de wens van de burgers om te komen tot snelle oplossingen. Maar de meer fundamentele reden is de ontideologisering van de politiek die overal toeslaat. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Darwin - Adrian Desmond en James Moore - vrijdag 09 januari 2009
Dit jaar is het 200 jaar geleden dat Charles Darwin geboren werd en 150 jaar dat zijn On the Origin of Species op de markt kwam. Reden genoeg dus om ons te verdiepen in het leven van de man die volgens tijdgenoot John Ruskin ‘verdacht veel interesse vertoonde voor het felgekleurde achterste van bepaalde apen’. De best aangepasten zouden overleven en de anderen zouden sterven. Jammer misschien, maar zo zat het leven nu eenmaal in elkaar. Het was een conclusie waar Darwin moeilijk mee overweg kon en die indruiste tegen zijn kleinburgerlijke moraal. Recensie door Marnix Verplancke.
De verleiding van de ethiek - Ignaas Devisch & Gert Verschraegen - vrijdag 20 februari 2004
Dat ethiek hoog op de maatschappelijke en politieke agenda staat blijkt ondermeer uit de programma’s van diverse partijen die opkomen voor een herstel van normen en waarden. Maar ook partijen die dat niet in hun programma schrijven verdedigen allerlei vormen van ethische commissies en gedragscodes. De vraag naar meer ethiek is bijgevolg niet het monopolie van één, doorgaans christelijke groepering omdat ons westers moreel en ethisch referentiekader tegenwoordig wordt gevormd door een grote verscheidenheid aan wereldbeschouwingen, ook buiten de relgieuze sfeer.
Ménage à trois - Carl Devos (Red.) - vrijdag 12 november 2004
Ménage à trois is het verslag van de gelijknamige studiedag die in 2003 in het Vlaams Parlement plaatsvond. Dit boek geeft in erg verscheiden doch heldere bijdragen heel wat elementen in een, voor elke politicoloog, maatschappelijk zeer belangrijk debat: hoe is de verhouding tussen politicologie, politiek en pers? Deze ménage à trois en dan vooral de verhouding tussen de twee laatste (niet toevallig de waakhonden van de democratie) zal nog heel wat debatten voeden en blijft onderhevig aan voortdurende kritische analyse. Dit boek is dan ook een aanrader voor iedereen die aan dit maatschappelijk debat wil deelnemen.
Politieke ideologieën in Vlaanderen - Carl Devos en Luk Sanders - vrijdag 03 oktober 2008
Politieke ideologieën in Vlaanderen besteedt uitvoerig aandacht aan vijf belangrijke politieke stromingen die in Vlaanderen bestaan en die een eigen historisch gegroeide ideologische achtergrond hebben: het liberalisme, het socialisme, de christendemocratie, het Vlaams-nationalisme en het ecologisme. De diverse auteurs gaan daarbij in op de historische wortels en de specifieke kenmerken van deze ideologieën, hun geschiedenis en ontwikkeling in België, en hun uitdagingen voor de toekomst. Alhoewel de auteurs hun teksten (uiteraard) los van elkaar schreven zit er toch een goede structuur in het boek waardoor elk deel evenwaardig is. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Rood zonder roest - Carl Devos en Rudi Vander Vennet (red.) - vrijdag 27 februari 2009
Onbegrijpelijk waarom Steve Stevaert zo negatief reageerde op dit boek. Hij vond het saai en niet creatief. En dan? Dit boek is niet geschreven om rechtstreeks kiezers te lokken. Het is geschreven om aan (sp.a-)politici ideeën te geven hoe problemen kunnen aangepakt worden. En dat is broodnodig in dit land. Niet weer het zoveelste ‘tof idee’. Of pleit Stevaert voor een populistische sp.a? Akkoord, dit boek is een gemiste kans om ideologisch vernieuwend te zijn, maar daar heeft ons land nu geen nood aan. Juist doordat het boek geen krampachtige ideologische herbronning geworden is, juist doordat experts over hun vakgebied schrijven, is het boek het lezen waard. Recensie door Andreas Tirez.
De nieuwe Europese Unie - Youri Devuyst - vrijdag 21 januari 2005
Het jaar 2004 was voor de Europese Unie een uiterst belangrijk jaar want ze breidde zich uit van 15 naar 25 lidstaten. Ze bewees daarmee dat de tijd van de Koude Oorlog en van het IJzeren Gordijn voorgoed voorbij is en dat Centraal- en Oost-Europa bij Europa horen. Youri Devuyst, professor aan de Vrije Universiteit Brussel en ex-medewerker van Karel Van Miert, grijpt deze gebeurtenis aan om de Europese constructie systematisch te analyseren en in mindere mate te interpreteren. Daarna buigt hij zich over de waarden, de basisbeginselen en de bevoegdheden van de Europese Unie.
De mythe van de parlementaire democratie. Een Belgische analyse. - Wilfried Dewachter - vrijdag 11 oktober 2002
De basisstelling van Wilfried Dewachter, professor emeritus van het Departement Politieke en Sociale Wetenschappen van de KUL, luidt dat de Belgische democratie van vandaag nog maar een zwak afschijnsel is van die van 1830. Oorspronkelijk waren parlementairen onafhankelijke vertegenwoordigers van het ganse volk, dus niet alleen van hun eigen kiezers zoals velen verkeerdelijk veronderstellen. Ze waren opgevat als een elite die in eer en geweten en op basis van argumentatie en debat over de wetten en het bestuur van het land besliste. Vandaag hebben ze in meerdere opzichten de gedaante aangenomen van 'werknemers' van hun partij.
Kleine dagen - Bernard Dewulf - vrijdag 11 december 2009
Weergaloos beschrijft Bernard Dewulf hoe zijn dochtertje één voor één de letters van een zin leest, blij van verwondering dat die samen een woord vormen. Elke ouder herkent dat beeld, de zesjarige vingers puntend op het blad, van letter naar letter, van woord naar woord. En een vriend, zo schrijft de auteur, stelt hem voor het allemaal te filmen. ‘Want zij zullen het vergeten en wij zullen het verbloemen.’ Dat heeft Bernard Dewulf ook gedaan maar dan op zijn eigen manier. Hij heeft de film van hun jonge leventjes niet alleen met woorden vastgelegd voor later, maar er ook zichzelf ingestopt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
The Watercooler Effect - Nicholas DiFonzo - vrijdag 05 juni 2009
De kracht van geruchten is niet te onderschatten. De Amerikaanse beurscrach van 1929 werd er grotendeels door veroorzaakt, net zoals ze in de financiële crisis van vandaag en ook bij de ondergang van Fortis een niet te onderschatten rol hebben gespeeld. Maar hoe werken ze? Wat drijft mensen ertoe compleet ongeloofwaardige beweringen voor waarheid te houden? En hoe kunnen we er iets aan doen? De Amerikaanse psycholoog Nicholas DiFonzo schreef er een boek over, The Watercooler Effect, een titel die meteen verwijst naar de sociale functie van geruchten. Recensie door Marnix Verplancke.
God and Humanity in Auschwitz - Donald Dietrich - vrijdag 10 februari 2012
Dat moedige mensen Joden hielpen op basis van hun christelijke overtuiging, staat buiten kijf. Het grote probleem is evenwel dat ze daartoe geen opdracht kregen van bovenaf. Zeker binnen de katholieke kerk die zo sterk hiërarchisch gestructureerd was, bleven morele richtlijnen uit. Sterker nog, paus Pius XII liet eventuele vormen van protest over aan de bisschoppen, en dat had in het Duitse Rijk juist een omgekeerd effect. Tal van bisschoppen in Duitsland en Oostenrijk moedigden hun gelovigen, en in het bijzonder de katholieke soldaten, aan om te vechten voor Volk, Führer en Vaderland. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De laatste zomer van de rede - Tahar Djaout - vrijdag 05 december 2008
Tahar Djaout (1954-1993) is auteur van diverse romans, journalist, pamflettist en oprichter van het weekblad Ruptures. Hij is de belichaming van een intellectueel en martelaar, één van de eerste slachtoffers van het gewelddadige fundamentalisme in Algerije. Een jaar nadat de islamitische fundamentalisten in Algerije aan de macht waren gekomen werd hij op brute wijze voor zijn huis vermoord. Na zijn dood werd een onvoltooid manuscript, dat geen titel droeg gevonden tussen zijn papieren. Het kreeg de titel: De laatste zomer van de geschiedenis. Recensie door Sonja de Schaepdryver.
Bas les voiles! - Chahdortt Djavann - vrijdag 23 januari 2004
“Ik heb tien jaar lang een sluier gedragen. Het was de sluier of de dood. Ik weet waarover ik spreek”, zo luidt de eerste zin van het ophefmakende essay Bas les voiles! van de Iraanse schrijfster Chahdortt Djavann die in Frankrijk woont en antropologie studeerde in Parijs. Ze neemt radicaal stelling tegen het dragen van de hoofddoek omdat die cultureel, religieus en maatschappelijk wordt opgelegd. Het is een keihard protest tegen de houding van de meeste moslimmannen, de islamitische voorschriften en de houding van westerse intellectuelen die in hun cultuurrelativistisch discours voorbijgaan aan de essentie van de moderniteit.
Que pense Allah de l’Europe? - Chahdortt Djavann - vrijdag 15 oktober 2004
Voor heel wat mensen, zowel moslims als westerlingen, is de hoofddoekkwestie maar een detail. Daar is Chahdortt Djavann het helemaal niet mee eens, integendeel. De hoofddoek is volgens haar net de essentie van het probleem. De islam kan bestaan zonder de hoofddoek, maar het islamitisch systeem niet. De hoofddoek is hét symbool van de onderwerping van de vrouw aan God. Het wordt voorgesteld als een ‘eigen keuze’ maar in feite is het een religieuze plicht omdat het zo in de Koran zou staan. De hoofddoek symboliseert de juridische minderwaardigheid die wordt opgelegd aan honderden miljoenen vrouwen in de wereld.
Tegen de onverschilligheid - Joep Dohmen - vrijdag 25 mei 2007
Onverschilligheid was waarschijnlijk een van de ergste kwalen van de voorbije eeuw. In periodes en landen waarin het extreem nationalisme, communisme, fascisme en religieus fanatisme toesloegen en mensen herleidde tot een ding, vormde onverschilligheid een cruciale sleutel tot het ontstaan en voortduren van de barbarij. Talloze mensen werden vernederd, onderdrukt en vermoord op een ogenblik dat anderen daarvan op de hoogte waren maar die omwille van angst, zelfbehoud en onverschilligheid opzij keken en lieten begaan. Het is net die onverschilligheid die men de Duitse bevolking kwalijk nam over het nazi-regime en de uitroeiing van de joden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De prijs van de vrijheid - Joep Dohmen en Maarten van Buuren - vrijdag 29 april 2011
Joep Dohmen en Maarten van Buuren bespreken de vrijheidsopvatting van tien vooraanstaande schrijvers en denkers. Daarbij gaat bijzondere aandacht uit naar de wijze waarop de vrijheid evenzeer een last als lust blijkt te zijn in hun geschriften. Vrijheid mag dan wel hét modewoord van de moderne westerse democratie zijn, die vrijheid is allerminst vanzelfsprekend. Dat er aan de moderne Westerse vrijheid ook een keerzijde hangt, is al lang geweten. Maar een antwoord op deze ‘paradox van de vrijheid’ – zoals de Russische filosoof Nikolaj Berdjaev dat noemde – krijgen we in de essays van Dohmen en van Buuren echter niet. Recensie door Alicja Gescinska.
Zijn mannen nodig? - Maureen Dowd - vrijdag 14 december 2007
‘Het feminisme heeft een nanoseconde geduurd, maar de reactie erop duurt al veertig jaar’, zo klinkt Dowds vernietigende analyse van de moderne vrouwenbeweging. Ze verwijst naar het feit dat in tal van sectoren vrouwen nog steeds niet aan de bak komen. Denk aan de kerk waar een achtenzeventigjarige bekrompen aartsconservatief paus werd. Ze verwijst naar Arabische landen waar vrouwen behandeld worden als minderwaardige burgers terwijl westerse leiders dat land als hun ‘bondgenoot’ beschouwen. Ze verwijst ook naar Amerika waar religie vaak belangrijker wordt geacht dan wetenschap en waar vrouwen opnieuw een tweederangsrol vervullen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vruchtbare dochters als potentiële Eva’s - Sarah Dunant - vrijdag 18 december 2009
Als je eind zestiende eeuw een dochter wou uithuwen, diende je een bruidschat te betalen. Door de economische explosie van die tijd, was die bruidschat astronomisch hoog, waardoor het praktisch onmogelijk was om er voor al je dochters eentje op tafel te leggen. De seksualiteit van al die vruchtbare dochters diende echter aan banden gelegd te worden, want in de visie van die tijd waren dat allemaal potentiële Eva’s, die de mannen naar het verderf zouden leiden. In plaats van de mannen te gebieden hun materiaal in hun broek te houden, koos men voor het opsluiten van de jonge vrouwen. Zij gingen naar het klooster en trouwden met Jezus. Interview door Marnix Verplancke.
Post mortem. Gesprekken in het vagevuur - A.J. Dunning -
Rond de tafel zitten Erasmus, Montaigne, Darwin, Tsjechov en Camus. Ze zijn allemaal in het vagevuur terecht gekomen. Net zoals de meeste mensen zijn ze immers te goed voor de hel en te slecht voor de hemel. Om de tijd te korten voor ze het paradijs binnentreden voeren ze discussies over hun ervaringen met hoofdzonden als hoogmoed, afgunst, boosheid, luiheid, gierigheid en lust. Soms komt een ervaringsdeskundige meespreken zoals Che Guevara, John Rockefeller, Pius XII en Marilyn Monroe. Zo ontstaat er tussen mensen en tijden een boeiend gesprek over schuld en boete, loutering en geluk, leven en dood, goed en kwaad.
Lost in management - François Dupuy -
Ieder jaar opnieuw verschijnen er duizenden managementboeken. Veel van deze boeken zijn de prijs van het papier en de drukinkt niet waard. Af en toe is er echter een lichtpunt zoals Lost in management van François Dupuy. Daarin schetst hij een ontluisterend beeld van hoe het er in de bedrijven echt aan toegaat. Of het leven in bedrijven, zoals het is. François Dupuy is een Franse organisatiesocioloog. Hij gaat na hoe een organisatie echt werkt. Op basis van deze analyse formuleert hij verbeteringsvoorstellen aan de directie. In Lost in management beschrijft hij 18 onderzoeken die hij vanaf 2006 uitvoerde. Recensie door Lieven Monserez.
Arthuro d’Alberti - Jessica Durlacher - vrijdag 02 juni 2006
Wie is je grootvader? Het is een vraag die velen zich stellen, vooral diegenen die hem weinig of nooit gekend hebben. Nog meer dan ouders vormen grootouders immers de brug naar het verleden, naar die onvoorstelbare tijd toen alles anders was. De tijd van de eerste auto’s, de eerste elektriciteit, de eerste winkels, de eerste consumptiegoederen en natuurlijk de oorlogen, de Grote Oorlog en de Tweede Wereldoorlog die niemand onberoerd lieten. De Nederlandse romancière en columniste Jessica Durlacher schreef een prachtig boekje over haar grootvader Arthur die ze nooit persoonlijk gekend heeft. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Fatsoenlijk eten - Karen Duve - vrijdag 07 december 2012
Duves boek is een mooi voorbeeld van existentiële literatuur. Zij reflecteert over hoe zij moreel in het leven staat en of haar eigen levensstijl morele analyse kan doorstaan. ‘Van alle onthutsende ontdekkingen die je in de loop van je leven doet […] was deze ontdekking het ergste: dat achter de lichte, vriendelijke wereld van supermarkten en apotheken een onbarmhartige, beangstigende leedfabriek verborgen zit, een hel waarin dieren de gekwelde zielen zijn en mensen de duivels door wie ze worden gefolterd.’ Maar bij de meeste mensen, ook haar familie en vrienden, ziet ze enkel morele onverschilligheid. Recensie door Floris van den Berg
De begraafplaats van Praag - Umberto Eco - vrijdag 18 februari 2011
In Umberto Eco’s nieuwste roman, De begraafplaats van Praag, staan de valse Protocollen van de Wijzen van Zion centraal. Meer zelfs, hij voert er de auteur van dat schandelijk stukje haatproza in op. De man in kwestie is Simone Simonini, genoemd naar Simon van Trente, de martelaar die als kind door Joden werd geroofd en vermoord, waarna ze zijn lijk in stukken sneden en zijn bloed gebruikten voor religieuze riten. Met zo’n naam kun je natuurlijk niet anders worden dan een Jodenhater, al heeft hij voor de rest van de mensheid amper betere gedachten in petto. Duitsers vindt hij bijvoorbeeld beneden alles. Recensie door Marnix Verplancke.
Het creëren van de vijand - Umberto Eco - vrijdag 09 november 2012
In welke hoedanigheid de vijand ook opdoemt, als Jood, Rus, Griek, Chinees of Saraceen, stinken doet hij. Umberto Eco ontdekte al speurend in oude en nieuwe geschriften de ene na de andere van veraf te ruiken tegenstander. In een vijftiende-eeuws pelgrimsdagboek stuitte hij de op de volgende passage: 'De Saracenen scheiden een afgrijselijke zweetstank af (...); en aangezien wij niet stinken vinden ze het prima als we samen met hen baden. Maar met de joden zijn ze niet zo lankmoedig, want die stinken nog erger dan zij.' Over Duitsers is bekend dat ze al eeuwen hun neuzen dichtknijpen in de buurt van Fransen. Recensie door Olaf Tempelman.
Zeitoun - Dave Eggers - zaterdag 06 maart 2010
Toen bleek dat de orkaan Katrina geen doetje was en hij recht op New Orleans afraasde besliste Kathy om de stad te verlaten en landinwaarts te trekken. Zeitoun wou echter achterblijven om zijn eigendommen in de gaten te houden en zijn klanten te helpen met het beveiligen van hun huis. De schade veroorzaakt door de orkaan bleek achteraf nogal mee te vallen, stelde Zeitoun vast, tot een dag later de dijken sprongen en New Orleans overstroomde. Zeitoun nam zijn kano, begon door de straten te varen en achtte het zijn goddelijke plicht om ieder levend wezen dat in nood verkeerde te helpen. Recensie door Marnix Verplancke.
De achterkant van de Amerikaanse droom - Barbara Ehrenreich - vrijdag 20 mei 2005
Barbara Ehrenreich gaat aan de slag als serveerster in Florida, als werkster in Maine en als winkelbediende in Minnesota. Steeds opnieuw leert ze mensen kennen die hun leven doorbrengen in de toestand in welke zij zich kunstmatig heeft gebracht. Allemaal mensen die er op hun minst twee laagbetaalde jobs op nahouden om de eindjes aan elkaar te kunnen knopen. En het is niet omdat ze wild doen of niet met geld kunnen omgaan. Aan zeven dollar per uur - bruto of netto blijkt hetzelfde te zijn - kom je nauwelijks rond, zeker niet als de huren waanzinnig hoog liggen - 625 dollar per maand, exclusief water en gas, voor een woonwagen in een achterbuurt.
Lenteriten - Modris Eksteins - vrijdag 30 april 2004
De 20ste eeuw, die zo hoopvol begon met de wereldtentoonstelling in Parijs, ontspoorde in een van de meest gruwelijke van de menselijke geschiedenis. Daarvoor staan Ieper, Neurenberg, Guernica, Kolyma, Auschwitz, Dresden, Hirosjima, Tjernobyl en Sarajevo symbool. Wie de oorzaken hiertoe beter wil begrijpen kan niet voorbij aan de Eerste Wereldoorlog. Over het ontstaan van de nieuwe tijd schreef de Canadese historicus Modris Eksteins het indrukwekkende boek Lenteriten. Eksteins concentreert zich hierbij niet zozeer op de economische en politieke factoren maar wel op culturele en technologische gebeurtenissen.
Op de loop. Een Letse familiekroniek - Modris Eksteins - vrijdag 05 mei 2006
Het nationalisme, het communisme, het fascisme en het religieus fanatisme vormden het vergif voor de twintigste eeuw. In zijn boek Op de loop. Een Letse familierubriek laat Mordis Eksteins zien hoezeer dit gif zijn Letse landgenoten beïnvloedde. Het resultaat is een verpletterend en tragisch relaas van wreedheid, haat en moord in een van de meest getroffen Europese regio’s in die vreselijke eeuw. Het Balticum vormde immers het toneel van dramatische gebeurtenissen. Aan de hand van zijn familiegeschiedenis beschrijft de auteur sereen maar met oog voor detail de groeiende wederzijdse wrok tussen nationalisten, communisten en fascisten.
Minnares van de duivel - Naima El Bezaz - vrijdag 14 mei 2004
De van oorsprong Marokkaanse schrijfster Naima El Bezaz (1974) schreef haar debuut op 21-jarige leeftijd en was daarmee een van de eerste migrantenschrijvers die van zich liet horen. Het boek was meteen een hype en kreeg daarvoor de IBBY-prijs. Ruim zes jaar later publiceerde ze haar verhalenbundel Minnares van de duivel. Was haar debuut, De weg naar het noorden, nog een wat simpel verhaal over problemen van illegalen, in Minnares van de duivel ontpopt ze zich tot een echte vertelster met een interessant verhaal.
De weg naar het noorden - Naima El Bezaz - vrijdag 13 februari 2004
Het probleem van de asielzoekers is brandend actueel, zowel in Vlaanderen als in Nederland. De redenen waarom zoveel mensen hun land van herkomst verlaten om zich in het ‘rijke Westen’ te vestigen zijn gekend. Extreme armoede, werkloosheid, slechte huisvesting en vooral een totaal gebrek aan perspectief sporen steeds meer mensen uit Oost-Europa, Noord-Afrika en zelfs het verre Azië aan om naar onze contreien te vluchten. Over deze problematiek verscheen de indrukwekkende roman De weg naar het Noorden van de Marokkaanse schrijfster Naima El Bezaz die al jaren in Nederland woont.
Het gelukssyndroom - Naima El Bezaz - vrijdag 10 oktober 2008
Twee jaar geleden stelde Naima El Bezaz nog vol ambitie, levensmoed en strijdlust haar roman De verstotene voor op Het Andere Boek in Antwerpen. Daarin beschreef ze het lot van een jonge vrouw die zich nergens thuis voelt en botst met de groepsdruk die binnen heel wat allochtone gezinnen nog steeds bestaat. Hoe meer moslimvrouwen op hun vrijheid staan, hoe meer de orthodoxe moslimmannen aanvoelen dat ze hun dominante positie verliezen. Daarom gaan die mannen zo heftig tekeer en wensen ze boeken als die van Naima El Bezaz, en de schrijfster zelf, op de brandstapel. En dat is ook bijna gebeurd. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het gelukssyndroom - Naima El Bezaz -
Twee jaar geleden stelde Naima El Bezaz nog vol ambitie, levensmoed en strijdlust haar roman <I>De verstotene</I> voor op Het Andere Boek in Antwerpen. Daarin beschreef ze het lot van een jonge vrouw die zich nergens thuis voelt en botst met de groepsdruk die binnen heel wat allochtone gezinnen nog steeds bestaat. Hoe meer moslimvrouwen op hun vrijheid staan, hoe meer de orthodoxe moslimmannen aanvoelen dat ze hun dominante positie verliezen. Daarom gaan die mannen zo heftig tekeer en wensen ze boeken als die van Naima El Bezaz, en de schrijfster zelf, op de brandstapel. En dat is ook bijna gebeurd. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Méér Vinexvrouwen - Naima El Bezaz - vrijdag 15 juni 2012
De kracht van El Bezaz is dat ze geen enkel onderscheid maakt tussen bevooroordeelde mensen, van welke nationaliteit ze ook zijn. Nederlanders hebben vooroordelen tegenover Marokkanen, Marokkanen tegenover Polen, Polen tegenover Pakistanen, Pakistani tegenover hindoes, Somali tegenover Turken, Turken tegenover Grieken, enzovoort. Meer nog, ook binnen elk van deze groepen bestaan er volop clichés die een harmonisch samenleven bemoeilijken. Dat komt al goed aan bod in het eerste verhaal waarin El Bezaz op zoek gaat naar een dokter die haar kan helpen voor haar depressies. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De verstotene - Naima El Bezaz - vrijdag 03 november 2006
Niets is erger dan ‘verstoten’ te zijn. Het gebeurde in de loop van de geschiedenis met tal van groepen, zoals de zwarten, de indianen, de aboriginals, de joden, de homoseksuelen en de vrouwen. Ze werden verstoten omdat ze niet pasten in het wereldbeeld van hen die de macht in handen hadden. Daartegen ontstond in de vorige eeuw een sterke emancipatiebeweging die op het einde van de jaren zestig culmineerde in de strijd tegen de segregatie van de zwarten in de Verenigde Staten en Zuid-Afrika, tegen de diverse vormen van kolonisering, en vooral tegen de onderdrukking van vrouwen. Toch zijn heel wat mensen hier nog niet aan toe. Vooral allochtone vrouwen blijven onderworpen aan culturele en religieuze bepalingen die hen ondergeschikt maken aan mannen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vinexvrouwen - Naima El Bezaz - vrijdag 26 november 2010
El Bezaz schetst treffend de tragische kanten binnen haar kunstmatige Vinexwijk. Zoals het groot aantal echtscheidingen, de vele zelfmoorden, het drugsgebruik en vooral de anonieme en saaie levens. In tal van kleine portretjes legt ze de grote problemen van de multiculturele gemeenschap bloot. En die problemen zijn niet zwart/wit, ze stoelen doorgaans op vooroordelen, wantrouwen en een gebrek aan empathie. Met Vinexvrouwen levert El Bezaz opnieuw een opmerkelijk boek af dat heel wat lezers zal irriteren omdat ze hen een spiegel voorhoudt. Zowel autochtonen als nieuwkomers moeten het daarbij ontgelden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De dramademocratie - Mark Elchardus - vrijdag 17 januari 2003
Burgers worden consumenten. De globale economie ontwricht en verplaatst mensen als vee of koopwaar. Met het ongenoegen en de verzuring die daaruit voortvloeien, mag de dramapolitiek op haar theatrale en mediagenieke wijze omgaan. Een betere weg naar het populisme is haast niet te plaveien, aldus de auteur die met De dramademocratie zijn derde boek in één jaar tijd uitgeeft. Elchardus vertrekt van het wantrouwen van de mens tegenover de belangrijkste instellingen van de overheid en de politiek. Maar in zijn boek demonstreert hij zelf een groot wantrouwen tegenover de mens.
Voorspelbaar uniek - Mark Elchardus en Ignace Glorieux -
Een hedendaags courant discours heeft het over de individualisering. Wij zien onszelf als individuen die, in het verlengde van het Verlichtingsdenken, zelf beslissen en keuzes maken en ons daarbij niet laten beïnvloeden door traditie of door de omgeving. Mark Elchardus, Ignace Glorieux en de mensen van de onderzoeksgroep TOR (Tempus Omnia Revelat) stelden vast dat wij in ons handelen hoegenaamd geen individualisten zijn. De tijdsindeling, één van de vroege kernobjecten van de werkgroep, reveleerde immers een eenduidigheid in gedrag dat op conformiteit wijst. Recensie door Hendrik Vanmassenhove.
De first lady van Georgië - Sandra Elisabeth Roelofs - vrijdag 06 mei 2005
Georgië kende van de elfde tot de dertiende zijn gouden eeuw, maar daarna ging het ten onder door de Mongoolse invallen. De val van Byzantium in 1453 sneed het land af van Europa waardoor het de Renaissance en de Verlichting misliep. Later kwam het land onder controle van de Russische tsaren en werd het een onderdeel van de Sovjet-Unie. Pas na de val van de Muur en de ineenstorting van het communisme werd het op 9 april 1991 opnieuw een onafhankelijke staat. De belangrijkste politicus van die tijd werd Eduard Sjevardnadze die jarenlang de steun genoot van de westerse machtsleiders. Maar toen begon de opmars van Misja, de man van Sandra Roelofs.
The Gods that Failed - Larry Elliott and Dan Atkinson - vrijdag 12 december 2008
De Britse jounalisten Larry Elliott en Dan Atkinson willen met The Gods that Failed: how blind faith in markets has cost us our future korte metten maken met het ongebreidelde kapitalisme. In hun onderzoek naar de oorzaken van de huidige kredietcrisis stuitten ze op zo'n blind geloof in globalisering, privatisering en ‘financialisering’, dat ze dachten dat ze met goden van doen hadden. Teruggrijpend op de Griekse mythologie zagen ze in het financiële district van Londen en Wallstreet de berg Olympus, het huis van deze goden. Net als Zeus, Hera en Poseidon eisten deze nieuwe goden offers en volledige gehoorzaamheid. Recensie door Paul Teule.
Het Duitse jodendom voor 1933 - Amos Elon - vrijdag 09 mei 2003
In zijn boek Het Duitse jodendom voor 1933 beschrijft Amos Elmon de moeizame emancipatie van de joodse bevolking in Duitsland tussen 1743 en 1933. Hij formuleert ook een aantal scherpe waarnemingen en paradoxen. Zoals de grote aandacht die Duitsers en joden hadden voor Kultur, waarin ze succesvoller waren dan in politiek, en het feit dat beide groepen van anderen op bewondering en afkeer konden rekenen. Het is in elk geval opvallend hoe de hoogtepunten van de Duitse culturele en wetenschappelijke ontplooiing gepaard gingen met een toenemende joodse emancipatie en participatie.
Het Dwaallicht - Willem Elsschot - vrijdag 09 februari 2007
De conversaties over godsdienst en politiek tussen het hoofdpersonage Frans Laarmans en drie ‘zwartjes’ zijn educatiever dan de beste universitaire les antropologie. Dit boek zet de lezer een bril op waardoor onze eigen religieuze en politieke gebruiken als vreemd worden aanzien. Zonder één stap te zetten biedt Willem Elsschot ons de kans onze blik te verruimen en over de muren van onze eigen culturele gemeenschap heen te kijken. In een tijd waar sommige mensen ‘dwalen’ en niet wensen te huwen voor een schepen met een donkere huidskleur, biedt dit boek ‘licht’. Het lezen van dit boek kan niet genoeg aangemoedigd worden. Recensie door Yannick Ottoy.
Wegsturen of binnenlaten? - Piet Emmer en Hans Wansink - vrijdag 25 november 2005
Emmer en Wansink kiezen duidelijk voor een arbeidsmigratie waarbij alleen diegenen die een bijdrage kunnen leveren aan de economie van het ontvangende land legaal kunnen binnenkomen. Daarbij kijken ze vooral naar de Oost-Europese arbeiders en vakmensen. Ze vinden dat de Nederlandse overheid een grote fout heeft gemaakt door aan de immigratie van Oost-Europeanen een maximum te verbinden en te eisen dat hun intrede niet één Nederlander werkloos zou maken. ‘Daardoor hebben we een kans gemist om de beste Oost-Europese immigranten aan Nederland te binden’, zo schrijven ze. Landen als de VS, Canada en zelfs Duitsland doen het beter.
Gedwongen tot weerbaarheid - Sylvain Ephimenco -
Een van de meest kritische stemmen in het huidige politiek-maatschappelijke debat in Nederland is Sylvain Ephimenco. Hij werd geboren in Algerije, werkte jarenlang als Benelux-correspondent voor het Franse linkse dagblad Libération, schreef de romans Façades en Blauwe Nachten en de essaybundel Het Land van Theo van Gogh en is momenteel columnist voor de krant Trouw. Sinds de aanslagen van 11 september 2001 volgt hij de explosieve ontwikkelingen in Nederland en de rest van de wereld. De chronologisch gebundelde columns lezen als een dagboek over de impact van het moslimfundamentalisme en diens poging om de islam in gijzeling te nemen.
Het land van Theo van Gogh - Sylvain Ephimenco - vrijdag 03 december 2004
Sylvain Ephimenco schets een goed beeld van de groeiende kloof tussen de cultuurrelativistische elite en de gewone man in de straat die zijn buurt, doorgaans in grotere steden, zag veranderen maar nergens terecht kon met zijn klachten. Die gewone mensen zagen de toenemende vervuiling, de onverschilligheid en vooral de onveiligheid rondom hem toenemen maar hoorden hun politieke leiders zeggen dat het allemaal zo’n vaart niet liep, dat het om ‘subjectieve’ gevoelens ging en dat ze als blanke burgers niet te klagen hadden. Tegelijk hielden diezelfde leiders de nieuwkomers voor dat ze zich niet echt moesten aanpassen aan de Nederlandse normen en waarden.
Avonturen van een Nederbelg - Derk-Jan Eppink - vrijdag 22 oktober 2004
Derk-Jan Eppink is een Nederlandse journalist die er bewust voor koos om zijn vak uit te oefenen in België. Hij ruilde zijn baan bij NRC Handelsblad voor De Standaard en viel in Vlaanderen snel op door zijn scherpe pen en zijn ongezouten mening op televisie. In 1998 schreef hij een eerste boek onder de titel Vreemde buren. Over politiek in Nederland en België, waarin hij zijn twee vaderlanden met elkaar vergeleek. Nu is er Avonturen van een Nederbelg. Een Nederlander ontdekt België. Het is een grappig boek waarin Vlamingen veel van zichzelf zullen herkennen en zeker die Vlaamse politici waarmee de auteur een soort van haat-liefdeverhouding heeft.
De Turkenkrijg - Desiderius Erasmus - vrijdag 17 maart 2006
De kerngedachte die Erasmus in De Turkenkrijg formuleert, is dat de macht van Turken het gevolg is van politieke verdeeldheid in West-Europa, maar ook en vooral van een decadent en futloos geworden christendom dat de kracht mist om de islam in spiritueel opzicht het hoofd te bieden. Erasmus keert zich dus niet zozeer tegen de oorlog en de goddeloze Turken, maar verwijt zijn christelijke medemensen te weinig te geloven waardoor ze niet langer kunnen rekenen op Gods zegen voor de overwinning. Een overwinning die volgens de auteur absoluut noodzakelijk was, wilde men de ‘beschaving’ redden.
Het verbod vlees te eten - Desiderius Erasmus - vrijdag 23 mei 2008
De praktijk van het vasten en van het verbod om vlees te eten was eeuwenlang een gebruikelijke praktijk binnen de katholieke kerk. Dit werd niet alleen opgelegd door het canonieke bepalingen maar kon ook uitgebreid worden door bisschoppen binnen hun bisdom. In zijn traktaat Het verbod vlees te eten verzette Erasmus zich tegen die uitgebreide regelgeving van de katholieke kerk, in het bijzonder het verbod om gedurende 150 dagen van het kerkelijk jaar vlees te eten. Zijn pleidooi om dit verbod af te zwakken was niet zonder eigenbelang. Het verbod om vlees te eten beschouwde Erasmus als een aanslag op zijn labiele gezondheid. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het ongeloof - Elsbeth Etty - vrijdag 18 januari 2008
De bescherming van de rechten van het individu lijkt wel hét leidmotief van Etty. Zo keert ze zich tegen de Amerikaanse politiek om in de strijd tegen de terreur bepaalde rechten en vrijheden op te offeren. Natuurlijk heeft ze geen enkel begrip voor terroristen en hun wandaden, maar dat mag niet leiden tot een inperking van de rechtsstaat. Macht en vooral machtsmisbruik zijn in haar ogen verwerpelijk en dat laat ze ook blijken. Steeds opnieuw pleit ze voor het recht van elke mens om op te komen voor zichzelf, zoals Ayaan Hirsi Ali deed. En ze hoopt dat het publiek dit niet alleen begrijpt maar ook mee actief ondersteunt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De kracht van de rede - Oriana Fallaci - vrijdag 10 juni 2005
Twee jaar terug publiceerde Oriana Fallaci het ophefmakende boek De woede en de trots waarin ze meedogenloos inhakte op de ware bedoelingen van de islam en de moslims die naar Europa en de VS kwamen. De auteur kreeg een lawine van kritiek over haar en doodsbedreigingen. In plaats van zich terug te trekken in de luwte schreef ze een soort postscriptum dat uitgroeide tot een nieuw boek onder de titel De kracht van de rede. Daarin schetst Oriana Fallaci een vernietigend beeld van wat zij de ‘Brand van Troje noemt’, ofwel van een Europa dat naar haar idee het oude Europa niet meer is: het is inmiddels veranderd in Eurabia, een kolonie van de islam.
De woede en de trots - Oriana Fallaci - vrijdag 04 oktober 2002
De aanslagen van 11 september hebben heel wat losgemaakt. In haar boek De woede en de trots verklaart de Italiaanse schrijfster Oriana Fallaci de islam de oorlog. Het is één grote emotionele, verwijtende en vernietigende aanklacht tegen de islam en tegen al de 'nuttige idioten', de zogenaamde Krekels van de progressieve pers, die in naam van een misbegrepen tolerantie de waarheid niet durven zeggen. Op een polemische manier verwijt ze de westerse intellectuelen blindheid, onverschilligheid, zelfs lafheid omdat ze het gevaar van het moslimfundamentalisme weigeren onder ogen te zien of vanuit een vorm van politieke correctheid al te zeer relativeren.
België. Een geschiedenis zonder land - Rolf Falter - vrijdag 12 oktober 2012
Falter is enorm belezen en durft geregeld een persoonlijke visie naar voor te brengen. Meestal is die visie ook gefundeerd. Hij heeft een knap, pittig en zeer lezenswaardig overzicht samengesteld van de Belgische geschiedenis en dit in Europees en vanaf de 19de eeuw ook in mondiaal kader. Die verruiming is terecht: de Europese grootmachten hebben onze geschiedenis grondig beïnvloed en ze hebben België mee gecreëerd. Hij constateert terecht dat nationale trots nog steeds geen eigenschap is van de Belgen, behalve als ze een wereldtitel halen, en dat de kloof tussen de landsdelen heel groot blijft. Recensie door Jef Abbeel.
1302-1585-1830 - Rolf Falter en anderen - vrijdag 13 januari 2006
Naar aanleiding van 175 jaar België en 25 jaar federalisme (het zelfbestuur voor Vlaanderen, Brussel, Wallonië en de Duitstaligen) in 2005 verscheen een trilogie over memorabele gebeurtenissen uit de geschiedenis van de Benelux. 11 juli 1302 is in Nederland het minst bekend. Toen won een min of meer Vlaams leger bij Kortrijk de Guldensporenslag tegen de Franse koning en behoedde het rijke Vlaanderen zo voor aanhechting bij Frankrijk. Grotendeels ten minste, want rond 1668/78 annexeerde Lodewijk XIV het huidige Frans-Vlaanderen. De slag gaf 700 jaar lang aanleiding tot allerlei heroïsche verhalen, liederen en mythes, vooral in de 19de eeuw.
Ongeloof’ - Nigel Farndale - vrijdag 28 januari 2011
Naast romancier is Nigel Farndale een bekend journalist, werkzaam voor The Sunday Times en auteur van gevierde interviews met grootheden als Mick Jagger, Woody Allen, de Dalai Lama, Price Charles en Hillary Clinton. Gaat zo iemand de religieuze toer op? Niet echt zo blijkt, want in zijn boek staat God niet centraal, maar wel de menselijke geest die zichzelf graag voor het lapje houdt. Parallel met Daniels verhaal brengt Farndale immers dit van zijn overgrootvader Andrew die in de Ieper Salient een nog duisterder versie van Daniels psychologsche crisis doormaakte, wat de beste pagina’s van het boek oplevert. Recensie door Marnix Verplancke.
Mussolini. Een nieuwe visie - Nicholas Farrell - vrijdag 21 oktober 2005
Mussolini greep de macht niet met geweld, hij kreeg ze en kreeg ook de steun van heel de bevolking. Zijn fascisme was geen schepping van de industrie, maar van figuren die een socialistisch of syndicalistisch verleden hadden. Farrell beweert ook dat Mussolini nooit opdracht gaf tot geweld of tot politieke moorden zoals op socialistisch voorman Matteotti of de gebroeders Rosselli. Er zijn inderdaad geen bewijzen, maar de straffen voor de daders waren te licht. Farrell uit ook weinig kritiek op de vele oorlogen van Mussolini, waarmee hij honderdduizenden doden op zijn geweten heeft in Italië en in de landen die door Italië aangevallen of bezet werden.
Geert Wilders. Tovenaarsleerling - Meindert Fennema - vrijdag 18 maart 2011
Een cruciaal element in het gedachtegoed van Wilders is zijn pleidooi voor de versterking van de Nederlandse nationale identiteit. Net zoals andere nationalisten deelt hij de burgers dan ook op in ‘goede’ en ‘slechte’ Nederlanders. Het is tegen deze praktijk dat Mario Vargas Llosa regelmatig uitspreekt omdat hij achter elk pleidooi voor een groepsidentiteit een aanval ziet op de individuele vrijheid. In die zin staan de ideeën van nationalisten zoals Wilders haaks op de kernwaarden van het liberalisme waarin niet een geloof, een gemeenschap of een volk centraal staat, maar wel de vrijheid van het individu. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vaticanië - Stijn Fens - vrijdag 15 april 2011
Als journalist van de KRO en RKK had Stijn Fens de kans om de paus en zijn gevolg van nabij gade te slaan. Die staat aan het hoofd van een wereldomvattende organisatie met meer dan 5.000 bisschoppen die hem absolute gehoorzaamheid verschuldigd zijn. Daarbij beschikt hij over een absolute macht zowel op wettelijk, uitvoerig als rechterlijk vlak. Of anders gezegd: niemand kan en mag hem tegenspreken, want de paus wordt beschouwd als de vertegenwoordiger van God op aarde. Hij heeft het laatste woord, en beroep tegen zijn uitspraken is volgens het canoniek recht niet mogelijk. Recensie door Dirk Verhofstadt.
War of the World - Niall Ferguson - vrijdag 20 april 2007
Volgens de vooraanstaande historiograaf Jay Winter kan geschiedschrijving aan het begin van de éénentwintigste eeuw enkel nog een pessimistische toon aanslaan. De oorlogen en conflicten tijdens de afgelopen honderd jaren waren zo bloedig en zo omvangrijk dat het onmogelijk is om nog positief te zijn over het verleden. Historici kunnen alleen nog maar terugblikken met een grote mate van nederigheid. Voor triomfalistische geschiedschrijving is er geen ruimte meer. Het boek War of the World. History’s Age of Hatred van de Britse historicus Niall Ferguson is hier een uitstekend voorbeeld van. Recensie door Christophe Andrades.
De naamlozen - Joshua Ferris - vrijdag 18 maart 2011
De naamlozen is een zeldzaam aangrijpend boek waarvan we niet goed begrijpen waarom het in de VS zo’n immens succes is geworden. Met zijn nimmer aflatende zwartgalligheid en zijn unieke combinatie van kilte en sarcasme doet het immers heel erg Europees aan. Tim laveert de hele roman lang op de rand van de zelfmoord en ieder lichtpuntje wordt al na een paar pagina’s in duisternis gesmoord. Er is geen manier om te ontkomen aan het lot in deze ondergangsfabel. Misschien appelleert het boek wel aan de doomsfeer die in bepaalde Amerikaanse milieus na drie jaar crisis een modus vivendi is geworden. Recensie door Marnix Verplancke.
Beginnen met filosofie - Luc Ferry - vrijdag 25 januari 2008
Als seculiere humanist wil Ferry eerder filosoferen dan geloven. ‘Het beeld van een God die als een vader voor zijn kinderen zou zijn, is te mooi en al even weinig geloofwaardig. Hoe is dit beeld te rijmen met de onverdraaglijke herhaling van slachtingen en rampen waaronder de mensheid gebukt gaat,’ zo vraagt de auteur zich af, en hij verwijst naar de gruwelijkheden in Auschwitz, Cambodja en Rwanda. Door heel de geschiedenis heen hebben mensen zich nochtans onderworpen aan allerlei goden. Pas in de vijfde eeuw voor Christus kwam daar verandering in toen de burgers van Athene volksvergaderingen hielden om in het openbaar te discussiëren. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Hitlers laatste dagen - Joachim Fest - vrijdag 14 februari 2003
Hitler bracht de laatste dagen van zijn leven door in zijn bunker in Berlijn. Historicus Joachim Fest, die eerder naam maakte met zijn indrukwekkende biografieën over Hitler en Speer, beschrijft in dit boek de onafwendbare ondergang van het Derde Rijk met veel gevoel voor nuance en inlevingsvermogen. Nooit eerder werd de dramatische laatste fase van de oorlog zo indringend beschreven - van de spookachtige slag om Berlijn tot Hitlers zelfmoord. Fest werpt hierbij nieuwe, intrigerende vragen op en laat een tijd herleven die nog altijd van immens belang is.
Onbeantwoorde vragen - Joachim Fest - vrijdag 03 maart 2006
In overleg met Hitler tekende Albert Speer de plannen voor Germania, de nieuwe naam voor Berlijn die de Führer in gedachten had als de Duitsers de oorlog eenmaal gewonnen hadden. Het moest de nieuwe, glorieuze hoofdstad van Europa worden. Daarvoor zou een groot deel Berlijn gesloopt worden waarna er een enorme boulevard aangelegd zou worden met gigantische gebouwen ter ere van de nazi’s. Berlijn werd in puin gelegd, maar niet zoals Speer zich had voorgesteld. Zijn carrière liep tumultueus. Eerst een stijle opgang als architect, dan minister van bewapening, en tenslotte beschuldigde op de Neurenbergse processen, de enige die schuld bekende.
Ik niet. Herinneringen aan een jeugd - Joachim Fest - vrijdag 08 februari 2008
De vader van Joachim Fest heeft nooit toegegeven aan de totalitaire lokroepen die zoveel anderen hadden verleid. ‘De les van de nazi-jaren luidde voor mij: de heersende opinie weerstaan en er niet eens gevoelig voor zijn. Zo had het communisme me nooit serieus in verleiding gebracht, zoals het dat veel gerespecteerde en in een enkel geval zelfs bevriende tijdgenoten, althans voor korte tijd wel had gedaan’, aldus de auteur. Hieruit blijkt de innige overtuiging van Fest dat geen enkel totalitair systeem deugt. Het verhaal over zijn vader is in die zin een verademing omdat ze haaks staat op de talloze verhalen van Duitsers die zich conformeerden aan het nationaal socialisme. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Tijdverspilling - Paul Feyerabend - vrijdag 07 maart 2008
Paul Feyerabend was een van de meest originele en invloedrijke intellectuelen van de tweede helft van de twintigste eeuw. De filosoof voltooide zijn autobiografie Tijdverspilling pas enkele weken voor zijn dood in 1994. Het is een merkwaardig boek waarin de auteur terugblikt op zijn jeugd, zijn ervaringen als onderofficier in het Duitse leger aan het Oostfront, zijn liefde voor de muziek (hij wou in feite operazanger worden), zijn ontmoetingen met de grote denkers van zijn tijd waaronder Wittgenstein, Brecht, von Hayek, Popper, Bohr, Kuhn en Lakatos, zijn vele liefdesaffaires en zijn buitengewone academische carrière. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Fluisteraars. Leven onder Stalin - Orlando Figes - vrijdag 21 december 2007
Orlando Figes laat duidelijk zien welke meedogenloze dynamiek kenmerkend was voor de Sovjet-Unie van de jaren twintig en dertig, en dat dit niet eeuwig zo door kon gaan. Hij doet dat niet door in detail de besluitvorming en ideologische motivatie te beschrijven, maar door zich te richten op de het dagelijks leven van de sovjetburgers. De controle door het systeem – de geheime politie, de verklikkers, de kampen – was één aspect van het leven in de Sovjet-Unie, maar dat was slechts een middel om de mensen los te rukken uit hun sociale netwerken en mee te sleuren in de kolkende maalstroom die moest leiden tot de socialistische heilstaat. Recensie door Rob Hartmans.
Fluisteraars. Leven onder Stalin - Orlando Figes - vrijdag 10 oktober 2008
Fluisteraars handelt over het dagelijks leven in de Sovjet-Unie vanaf de jaren twintig tot Stalins dood in maart 1953 en de eerste jaren daarna. Aan bod komen niet alleen de directe slachtoffers van de terreur, de mensen die jaren in de werkkampen van de ‘Goelag’ vertoefden of na hun arrestatie (en marteling) werden geëxecuteerd, maar ook de ‘indirecte’ slachtoffers: de vrouwen en kinderen van de politieke gevangenen en geëxecuteerden alsmede al diegenen die zo op het eerste oog geen haar werden gekrenkt maar die wel dienden als proefkonijnen in het grote socialistische experiment tot vorming van een nieuwe maatschappij en een nieuwe mens. Recensie door Patrick van Schie.
Fluisteraars. Leven onder Stalin - Orlando Figes -
Fluisteraars handelt over het dagelijks leven in de Sovjet-Unie vanaf de jaren twintig tot Stalins dood in maart 1953 en de eerste jaren daarna. Aan bod komen niet alleen de directe slachtoffers van de terreur, de mensen die jaren in de werkkampen van de ‘Goelag’ vertoefden of na hun arrestatie (en marteling) werden geëxecuteerd, maar ook de ‘indirecte’ slachtoffers: de vrouwen en kinderen van de politieke gevangenen en geëxecuteerden alsmede al diegenen die zo op het eerste oog geen haar werden gekrenkt maar die wel dienden als proefkonijnen in het grote socialistische experiment tot vorming van een nieuwe maatschappij en een nieuwe mens. Recensie door Patrick van Schie.
De wijsheid van liefde - Alain Finkielkraut - vrijdag 11 maart 2005
In zijn boek De wijsheid van de liefde uit 1984 overdenkt Finkielkraut de relatie tot de medemens in navolging van zijn leermeester Emmanuel Levinas. Deze relatie wordt niet bepaald door strijd, zoals de existentialisten meenden; evenmin door idyllische roes, zoals de romantici dachten, maar door zorg voor de Ander. Onttrekken we ons aan die zorg, dan verzinkt ons bestaan in leugenachtigheid. Finkielkraut past deze stellingname toe op het heden. Ideologieën van links zowel als rechts hebben zich ontpopt als de ergste vijanden van de ethiek, omdat zij de zorg voor de Ander hebben misbruikt als denkmantel voor brute vormen van onderdrukking en machtsmisbruik.
Le présent imparfait - Alain Finkielkraut - vrijdag 13 juni 2003
De altijd weerbarstige Franse filosoof Alain Finkielkraut schreef in 2002 verschillende stukjes, telkens met de datum van een dag van dat jaar, bijeen tot een boek. Sommige bevatten spitsige ideeën en laten onvermoede hoekjes van de werkelijkheid zien. Andere zijn hermetisch of vergezocht. Hij heeft het ondermeer over het proces tegen de Franse oorlogsmisdadiger Maurice Papon, de Belgische genocidewet, Martin Heidegger en het wangedrag van allochtone jongeren. Finkielkraut houdt er nog steeds van om te provoceren en in te gaan tegen de tendenzen van zijn tijd.
Het Wal-Mart effect - Charles Fishman - vrijdag 16 februari 2007
Charles Fishman maakt constant de verbinding tussen de lage prijzenstrategie van Wal-Mart en de ruime maatschappelijke effecten, die vaak onderbelicht blijven. Om die lage prijzen voor de consument te blijven garanderen, moet steeds meer gedrukt worden op de kosten. Vroeg of laat zijn er geen efficiënties meer uit de leveringsketen te wringen. Dan kunnen er geen centen meer worden bespaard door middel van een slimmere distributie of goedkopere verpakkingen. Uiteindelijk is er nog maar een manier om de kosten te reduceren: de productie verplaatsen naar lageloonlanden, waar minder strenge eisen worden gesteld en minder overhead nodig is. Recensie door Fons Van Dyck.
De opkomst van de creatieve klasse - Richard Florida -
Richard Florida beweert in zijn boek dat we in de jaren ’90 de opkomst hebben kunnen meemaken van een nieuwe sociale klasse: namelijk de creatieve klasse. Ze is wat de aristocratie was voor het ancien régime en de bourgeoisie voor het industriële tijdperk. De creatieven zijn die mensen die met creativiteit hun boterham verdienen. Zij zijn de motor van de economische groei en welvaart geworden. Is creativiteit en innovatie dan niet altijd al de motor van economische groei en verandering geweest? Uiteraard. Maar wat we nu vaststellen in het creatieve tijdperk is dat die creativiteit niet langer de externe noodzakelijke impuls is, maar de regel.
Afscheid van Magritte. Over het oude en nieuwe Wallonië - Guido Fonteyn - vrijdag 04 februari 2005
Het Wallonië van Magritte was welvarend, maar het Wallonië waarvan Guido Fonteyn afscheid wil nemen, is dat van de jaren ’60 tot ’90, waarin de welvaart schaars was en waarin demagogen zoals José Happart de schuld voor het verval op Vlaanderen schoven, hoewel dat gewest jaarlijks miljarden schonk en schenkt aan het zuiden. Volgens een optimistische Guido Fonteyn ziet de nieuwe generatie Waalse politici en ook de culturele wereld in dat ze fout waren door in blok achter Happart te gaan staan in zijn Voerenescapades en vinden ze nu dat ze de schuld ook bij zichzelf moeten zoeken.
De puinhopen van acht jaar paars - Pim Fortuyn - vrijdag 06 december 2002
Pim Fortuyn was een fenomeen waarmee de Haagse politici niet wisten om te gaan. Ook in de pers werd Fortuyn afgedaan als een rechts politicus, een enge populist of gewoon een warhoofd. Zijn ideeën en standpunten werden uitgespuwd en de focus lag daarbij op zijn uitspraak dat 'Nederland vol is'. Toch ging er in zijn korte politieke loopbaan geen dag voorbij of er werd over hem gesproken.
De verweesde samenleving - Pim Fortuyn - vrijdag 17 januari 2003
Pim Fortuyn eist dat de leidinggevende elites opnieuw streven naar het beeld van de goede herder. Die willen proberen vader en moeder te zijn. Die leiding willen geven in dienstbaarheid en in het besef dat het een uitverkiezing is, een roeping en niet een baan of een functie. We zullen nooit weten in hoeverre Fortuyn dit had kunnen realiseren in de dagdagelijkse politiek. Maar de schokgolf die hij door Nederland en de rest van Europa veroorzaakte doet vermoeden dat hij een gevoelige snaar had aangeraakt bij een groot deel van de burgers.
La dernière utopie - menaces sur l'universalisme - Caroline Fourest - vrijdag 07 mei 2010
In hun strijd tegen het universalisme en voor het vrijwaren van hun macht, proberen integristen van alle pluimage invloedrijke bondgenoten te strikken door beroep te doen op het antiracisme. Zich beroepend op de formule 'baas in eigen huis' hebben de 57 Lidstaten van de OIC (Organisatie van de Islamitische Conferentie), daarin gesteund door China en Cuba, de Raad van de Mensenrechten kunnen manipuleren om op 27 maart 2008 een resolutie aan te nemen tegen 'belediging van de godsdienst'. Die alarmerende ontwikkeling in de VN-organisatie heeft vooral bij de democraten in de moslimlanden voor heel wat onrust gezorgd. Tekst door Erik Willaert.
Kritische Reflecties over alternatieve geneeswijzen - Norbert Fraeyman - vrijdag 01 april 2011
De auteur erkent dat alternatieve therapieën in enkele specifieke omstandigheden een bijdrage kunnen leveren aan het genezingsproces als ze op verantwoorde en doordachte wijze worden ingezet. Het hele boek ademt een sfeer van bruggen bouwen uit, en dat is meer dan welkom in het debat rond alternatieve geneeswijzen. Temeer daar de auteur ondubbelzinnig duidelijk blijft op die punten waar hij onverbiddelijk moet zijn: zeker bij ernstige aandoeningen blijft het immoreel en ontoelaatbaar om een alternatieve therapie met twijfelachtige bewijzen aan te raden wanneer er een reguliere therapie met bewezen werking voorhanden is. Recensie door Pieter Peyskens.
De smaak van ongelijkheid - Tarik Fraihi - vrijdag 29 oktober 2004
Tarik Fraihi is een filosoof en docent aan de EHSAL die werkt op de studiedienst van de Vlaamse socialistische partij. Zijn visie op het gevoerde beleid inzake vreemdelingen is bijzonder scherp: het minderhedenbeleid is een klungelbeleid. Er was de voorbije jaren te veel betutteling en te weinig aandacht voor een actief en evenwaardig burgerschap, aldus de auteur, die meer ziet in de aanvaarding van enkele basiswaarden met gelijke rechten en plichten voor iedereen. Daarbij moeten we niet langer vasthouden aan het nationaliteitsbeginsel maar opkomen voor een soort mondiaal burgerschap. Het is een Kantiaanse gedachte.
De vijfde revolutie - Lone Frank - vrijdag 29 oktober 2010
Neurologie is een medische specialiteit die zich bezighoudt met de diagnostiek en de behandeling van ziekten van de hersenen, het ruggenmerg en de zenuwen. Het heeft positieve resultaten geboekt in de behandeling van ziektes zoals Parkinson, zware depressies, spierdystrofie en bepaalde hersentumoren. Aan de hand van gesprekken met hersenwetenschappers die actief zijn in de belangrijkste onderzoekscentra, toont Frank dat dit nog maar het prille begin is. We staan aan de vooravond van een heuse revolutie die ons leven zal veranderen. Want door hersenonderzoek krijgen we steeds meer inzicht in de werking van ons brein. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vijftig vragen over antisemitisme - Anne Frank Stichting - vrijdag 13 mei 2005
Uit allerlei studies blijkt intussen hoe slecht het is gesteld met de kennis van de recente geschiedenis in ons onderwijs. Tal van scholieren, zelfs universiteitsstudenten, zijn niet in staat om Adolf Hitler, het nazisme en het antisemitisme exact te duiden. Om het gebrek aan feitenkennis te compenseren publiceerde de Anne Frank Stichting onlangs het boek Vijftig vragen over antisemitisme. Het biedt duidelijke en voor iedereen begrijpbare antwoorden op de meest elementaire vragen die mensen zich stellen over het jodendom, en bevat daarnaast een reeks treffende foto’s en bijkomende achtergrondinformatie. Wat gebeurd is, mag immers nooit worden vergeten.
Wittgenstein - Willem Frederik Hermans - vrijdag 10 oktober 2003
De Tractatus logico-philosophicus van Wittgenstein is het meest merkwaardige boek dat in mijn boekenkast staat. Het bevat een reeks genummerde zinnen waarin de filosoof een volledig beeld op het logische denken tracht uiteen te zetten. Hoezeer hij overtuigd was dat dit beeld ook echt volledig was, blijkt uit zijn zevende en laatste stelling. “Van dat, waarover niet kan gesproken worden, moet men zwijgen.” Over het leven en werk van deze excentrieke Oostenrijkse filosoof schreef Willem Frederik Hermans in de loop van zijn leven een reeks essays die in 1990 werden uitgebracht in een boek onder de eenvoudige titel Wittgenstein.
Hamburgers in het paradijs - Louise Fresco -
Het prachtig uitgegeven, mooi geïllustreerde, met veel interessante verhalen gelardeerde boek van Louise Fresco is een pleidooi voor wereldwijde martelindustrie van dieren en verdere intensivering van de landbouw. Deze twee ideeën zijn beiden ecologisch desastreus. Hamburgers in het paradijs is een hart onder de riem van de agro business met hun chemische en genetische monoculturen. Door haar hoge posities in de academische wereld en het bedrijfsleven, doet zij veel schade aan het imago van de milieu- en dieractivisten en draagt zij met haar boek bij aan het verergeren van het probleem. Recensie door Floris van den Berg
Het laatste testament van de Bijbel - James Frey - vrijdag 11 mei 2012
Zion Avrohom mag dan wel op handen gedragen worden door zijn volgelingen, de gevestigde kerk vindt hem alleen maar een onruststoker. Hij vrijt in het openbaar met een andere man, zet aan tot groepsseks en houdt bij hoog en bij laag vol dat de Bijbel niet meer is dan een archaïsch boek zonder enige praktische waarde. God vind je niet in de kerk of in de Bijbel, aldus Ben, maar wel in de liefde, in de lach van een kind of in een geschenkje dat zomaar wordt gegeven, zonder enige reden. God is overal en nergens tegelijk. En ook over het geloof denkt hij zo het zijne. Dat is immers gewoon een onderdrukkingsmiddel. Recensie door Marnix Verplancke.
Nazi-Duitsland en de Joden - Saul Friedländer - vrijdag 30 november 2007
In het Vaticaan wordt hard gewerkt om paus Pius XII zalig en later ook heilig te verklaren. Daarvoor onderzoekt de ‘Congregatie voor zalig- en heiligverklaringen’, die als bij toeval haar kantoren heeft op de Piazza Pio XII, nu de twee voorwaarden waaraan moet worden voldaan: erkenning van de heldhaftigheid van zijn deugden en de goedkeuring van een wonder dat op zijn voorspraak door de Heer is gedaan. Van ‘heldhaftigheid’ is alvast geen sprake, en het grootste wonder blijft waarom de Pius XII gedurende zijn bijna twintigjarige pontificaat, dus ook in de dertien jaar na het einde van de oorlog niet éénmaal de uitroeiing van de Joden heeft aangeklaagd. Recensie door Dirk Verhofstadt.
The world is flat - Thomas Friedman - vrijdag 27 oktober 2006
Thomas Friedman, columnist van The New York times, maakt met The world is flat een ontdekkingsreis door een geglobaliseerde wereld. Volgens Friedman is de aarde plat geworden, omdat het speelveld platter is geworden. Met het speelveld worden hier het geheel van menselijke interacties bedoeld. Bedrijven in bijvoorbeeld India kunnen nu zonder problemen meedingen voor opdrachten in de Verenigde Staten. Individuen hebben nu de kans om op te concurreren met multinationals. Bepaalde taken waar vroeger een gans bedrijf voor nodig was, kunnen door technische ontwikkelingen worden gedaan door een individu, denk bijvoorbeeld maar aan fotobewerking. Recensie door Dries Holvoet.
The Lexus and the Olive Tree - Thomas Friedman - vrijdag 22 november 2002
Thomas Friedman, journalist van The New York Times, probeert in zijn boek The Lexus and the Olive Tree orde te brengen in de globaliseringschaos waarin de grenzen tussen internationale politiek en internationale economie almaar verder vervagen. Friedman profiteert daarbij van zijn gevarieerde journalistieke carrière. Na een lang correspondentschap in het Midden-Oosten leerde hij als economische journalist de financiële markten goed te doorgronden, volgde hij als diplomatieke verslaggever de Amerikaanse buitenlandse politiek op de voet en kan hij nu als commentator zijn kennis goed gebruiken.
De Brand. De geallieerde bombardementen op Duitsland - Jörg Friedrich - vrijdag 28 januari 2005
Dat Hitler en het nazisme onnoemelijk veel leed hebben aangericht, staat beschreven in talloze boeken van prominente auteurs als Primo Levi, Sebastian Haffner, Jean Amery, Ian Kershaw en zovele anderen. Minder gekend en beschreven zijn de misdaden die de geallieerden zelf begingen in hun acties tegen Duitsland. In zijn boek De Brand, De geallieerde bombardementen op Duitsland van 1940 tot 1945 geeft de Duitse historicus Jörg Friedrich een gedetailleerd overzicht van de manier, de functie, het effect, en de doelmatigheid van de Britse en Amerikaanse bombardementen op Duitse steden tijdens de oorlogsjaren.
De staat van verschil. Een kritiek van de gelijkheid - Paul Frissen - vrijdag 01 februari 2008
Hoe gelijker een Staat zijn burgers wil behandelen, hoe meer ze zich bekommert om de ultieme gelijkheid te realiseren onder de burgers onderling, hoe meer ze zich, noodzakelijk, zal gaan moeien met het leven van deze burgers. In de ultieme panoptische maatschappij zal de Staat zijn burgers dan ook in al zijn facetten kunnen controleren. Voor Frissen is gelijkheid dan ook louter en alleen een juridisch begrip, want voor de rest ziet hij in de maatschappij slecht meervoudigheid, ambiguïteit, ongelijkheid en particularisme en deze zaken dienen niet bij het grote huisvuil terecht te komen, maar dienen in wezen gekoesterd te worden. Recensie door Paul De Hert en Michel Huygens.
Angst voor vrijheid - Erich Fromm - vrijdag 08 november 2002
Mensen ontvluchten hun persoonlijke verantwoordelijkheid en daarmee eigenlijk ook hun vrijheid en keuzemogelijkheden. Het is alsof ze bang zijn voor die vrijheid. Deze psychologische ingesteldheid werd aangetoond door Erich Fromm in zijn boek Angst voor vrijheid. Dit boek uit 1941 heeft nog niets aan actualiteitswaarde verloren. Het beschrijft de paradox van de vrijheid die hand in hand gaat met autoritarisme, destructivisme en conformisme. De mens vlucht voor die vrijheid via een vrijwillige onderwerping aan fundamentalistische religies en aan politieke ideologieën, in de neiging tot zinloos geweld, en in de maatschappelijke aandrift tot sociale aanpassing en maatschappelijk conformisme.
Varians oorlog - Varian Fry - vrijdag 25 juni 2010
Dank zij de buitengewone reddingsoperatie van Fry en zijn medestanders werden twaalf- tot achttienhonderd mensen op al dan niet legale wijze in veiligheid gebracht. Een ongelofelijk resultaat als men beseft hoe weinig steun hij kreeg. Na de oorlog geraakte Fry in de vergetelheid. Pas in 1967 werd hij benoemd tot Chevalier de la Légion d’Honneur in Frankrijk en in 1996 kreeg hij de titel van ‘Rechtvaardigen onder de Volkeren’ door Yad Vashem in Israël, de eerste Amerikaan die deze titel kreeg omdat hij tijdens de Holocaust joden had gered. Varian Fry kan in één adem genoemd worden met Oskar Schindler en Raoul Wallenberg. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Na het neoconservatisme - Francis Fukuyama - vrijdag 13 oktober 2006
‘Ik ben tot de conclusie gekomen dat het neoconservatisme zich als politiek symbool én als gedachtegoed heeft ontwikkeld tot iets wat ik niet langer steun’, zo schrijft Francis Fukuyama in het voorwoord van zijn nieuwste boek Na het neoconservatisme. Waar rechts verkeerd afsloeg. Daarbij keert hij zich vooral tegen de Amerikaanse buitenlandse politiek en de oorlog in Irak. Wat volgt is een vlijmscherpe kritiek op de ideologische uitgangspunten waarop beslist werd om Irak binnen te vallen. In elk geval maakt Fukuyama duidelijk dat er grenzen zijn aan de zegeningen van de Amerikaanse wereldheerschappij. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het bouwen van een staat - Francis Fukuyama - vrijdag 22 april 2005
Voorbijgaand aan allerhande vooroordelen, voorbij de gangbare ideologieën bespreekt Fukuyama de grootste kwestie van de huidige en toekomstige wereldgemeenschap: hoe zwakke of mislukte staten institutioneel heropbouwen? Van armoede tot aids, van terrorisme tot drugs, veel van ’s wereld ernstigste problemen vinden hun oorsprong in staten die ofwel gewoonweg geen beleid hebben, ofwel de kracht ontbreken om het uit te voeren. Haarfijn analyseert hij de grootste uitdaging van de wereldgemeenschap en onomwonden geeft hij onze grenzen aan in het oplossen ervan. Daardoor is dit een boek dat als beginpunt geldt, meer vragen oproepend dan beantwoordend, maar wel van de belangrijkste.
De grote scheuring - Francis Fukuyama - vrijdag 21 maart 2003
Mensen leven niet alleen, ze maken deel uit van een familie, een buurt, een wijk, een stad, een gemeenschap. En of ze het nu graag willen of niet, ze hebben tal van plichten tegenover hun medemensen. Ze moeten ze hulp en steun verlenen, ze steunen in moeilijke momenten en desnoods hun eigen vrijheid opofferen voor het leven van anderen. In zijn boek De Grote Scheuring hamert Francis Fukuyama op de morele dimensie van het liberalisme. Het nastreven van een zo groot mogelijke vrijheid is eerbaar voor zover men de samenhang van de samenleving niet verstoort.
De Nieuwe Mens - Francis Fukuyama - vrijdag 06 december 2002
Het klonen van mensen voor reproductie moet gewoon verboden worden zowel uit moreel als tactisch oogpunt. Niet alleen omdat het hoogst onzeker is dat dit zou lukken, maar ook hierdoor verwantschap met andere mensen louter kunstmatig wordt. Hierdoor zouden twee soorten mensen ontstaan: gekloonde en niet gekloonde. Waarbij gekloonde mensen vaak voordeel zouden krijgen via de wetenschap inzake lengte, uiterlijk, intelligentie en andere positieve of negatieve kwaliteiten.
Stasiland - Anna Funder - vrijdag 06 juni 2003
In haar boek Stasiland vertelt de Australische Anna Funder over de dagdagelijkse terreur op het leven van de gewone Oost-Duitsers door een van de grootste en best georganiseerde geheime diensten ter wereld. De Stasi telde 97.000 werknemers en had daarbovenop tienduizenden Inoffizielle Mitarbeiter, gewone burgers die spioneerden voor het regime om al wie uit de pas liep aan te geven. Argwaan, wantrouwen en angst vormden de basis van het sociale leven. Het doel was de grootsheid van de Oost-Duitse staat en de mens vormde daarbij een eenvoudig middel.
Waar zijn de intellectuelen? - Frank Furedi - vrijdag 08 december 2006
Frank Furedi is een hoogleraar sociologie aan de universiteit van Kent die zich ergert aan het intellectueel niveau in onze samenleving. Hij stelt dat studenten soms een jaar lang niet één boek lezen en dat het huidig universitair onderwijs intellectuele prikkels eerder afremt dan stimuleert. Het onderwijs en de cultuur fungeren al te veel als motors voor economische groei. Die evolutie is volgens de auteur dramatisch. Onder invloed van het postmodernisme, zoals de filosoof Michel Foucault, werd politici, docenten en leerlingen ingeprent dat er geen absolute waarheid bestaat en dat elke visie aanspraak kan maken op erkenning en respect. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Invitation to Terror - Frank Furedi - vrijdag 20 maart 2009
Het beschrijven van onze cultuur als een kwetsbare cultuur is de belangrijkste kritiek van Furedi. Dit zelfbeeld is een ondermijning van de principes van de moderne tijd die door de auteur hoog in het vaandel worden gedragen. Onder deze principes figureren het geloof in technologische vooruitgang en de controleerbaarheid van technologie door de mens prominent. De socioloog Furedi ziet dit niet graag gebeuren. Terecht is zijn waarneming dat het ondermijnen van deze principes van de moderne tijd hebben geleid tot een westerse cultuur waarin opmerkelijk veel aandacht is voor kwetsbaarheid. Het defaitisme binnen de hedendaagse cultuur is onmiskenbaar. Recensie door Christophe Andrades.
Ruimte voor ambitie - Jaak Gabriëls - vrijdag 31 januari 2003
Uit diverse studies blijkt dat Vlaanderen behoort tot de regio's met de laagste graad van ondernemerschap. En de toenemende concurrentie van lageloonlanden kan leiden tot delocalisaties van onze arbeidsintensieve bedrijven. Om deze trend tegen te gaan en het ondernemerschap opnieuw een steun te geven schreef minister van economie Jaak Gabriëls een kort maar krachtig boekje onder de titel Ruimte voor ambitie. Groeistrategie voor ondernemend Vlaanderen. In drie hoofdstukken bespreekt hij de zwaktes, de sterktes en de remedies voor het zelfstandig initiatief in onze regio.
Een avond in het paleis van de rede - James Gaines - vrijdag 23 februari 2007
‘De oude Bach is hier.’ Met deze in opwinding uitgesproken woorden begint de beschrijving van een avond in 1747 waarop de oude componist van ‘gedateerde’ muziek, Johann Sebastian Bach, en de jonge soldatenkoning Frederik de Grote de muzikale degens kruisen. Uitgedaagd door de koning componeert Johann Sebastian Bach de Musikalischen Opfer, zijn geestelijk testament, in de gecodeerde alchemistische taal van het contrapunt. Deze historische ontmoeting tussen de geniale componist en de wereldlijke leider verzinnebeeldt de botsing tussen twee wereldbeelden. De wereld van de barok, van het geloof in transcendentie en de Verlichting, de rede en de empirie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Jaap en Ischa Meijer. Een Joodse geschiedenis - Evelien Gans - vrijdag 20 november 2009
Evelien Gans wijdt veel aandacht aan de beschrijving van het onwezenlijke universum waarin Jaap en Liesje Meijer, samen met hun vier maanden oude zoontje Ischa, in juni 1943 belandden. Eerst was dat het doorgangskamp Westerbork en vanaf februari 1944 het zogenaamde ‘Sternlager’ van Bergen-Belsen, een speciale afdeling van dit concentratiekamp waar joden waren opgesloten die de nazi’s mogelijkerwijs wilden ruilen tegen elders geïnterneerde Duitsers. Omdat tegen het eind van dat jaar de Duitsers andere, meer oostelijk gelegen kampen moesten ontruimen, nam het aantal gevangenen in Bergen-Belsen explosief toe. Recensie door Rob Hartmans.
Jood zijn is een avontuur - André Gantman - vrijdag 07 november 2008
Heel bondig fietst Gantman door de tragische geschiedenis van het antisemitisme. Tot zijn ontzetting blijkt dit in de 21ste eeuw nog steeds springlevend, al neemt het soms verrassende gedaanten aan. Soms hult het zich zelfs in een ‘progressief ‘ kleedje. Maar André Gantman doorziet deze truc en vecht verder voor zijn volk en denkbeelden. Of de Jood zich nu ‘verstopt’, of uitkomt voor zijn eigenheid,doet er niet toe. Dat hebben vele Duitse Joden, die Duitser dan de Duitsers waren, zoals Thomas Mann, tot hun ontzetting moeten meemaken. De Shoah werpt een inktzwarte schaduw over dit boek. De moed die eruit straalt is echter een zegen. Recensie door Yves Van de Steen.
Rob Tielman - Bert Gasenbeek en Floris van den Berg (Red.) - vrijdag 12 november 2010
Rob Tielman gaat uit van het recht op individuele zelfbeschikking, nl. dat mensen zelf mogen bepalen hoe zij hun leven vorm willen geven, zonder dat zij daarmee schade aan anderen toebrengen. ‘Vrijheid’, zo betoogt Tielman, ‘is vanuit humanistisch oogpunt niet de afwezigheid van dwang, maar de aanwezigheid van het vermogen zelf keuzes te maken’. Het gaat Tielman er om een humane samenleving te creëren waarin het recht op zelfbeschikking centraal staat. Het Humanistisch Verbond heeft geen kinderen als leden. Dit in tegenstelling tot religies die hun kinderen bij geboorte inlijven, door initiatieriten als doop, of erger, besnijdenis. Recensie door Wim Aalten.
Bastaard. Het verhaal van een Brusselaar - Sven Gatz - vrijdag 30 januari 2009
Gatz houdt van Brussel. Maar een politicus kan geen boek schrijven zonder voorstellen te lanceren en kritiek te formuleren. De Brusselse instellingen hebben niet slecht gefunctioneerd, vindt hij, maar: ‘Een nieuwe generatie politici moet over de taalgrenzen heen de communautaire beschotten slopen op het vlak van cultuur en toeristische promotie.’ Ook over armoedebestrijding heeft Gatz uitgesproken ideeën en recepten. De minimale ambitie van Brussel moet zijn: de armoede met de helft verminderen. Maar zelfs dat wordt geen sinecure. Gatz citeert de geëngageerde pastoor Johnny De Mot, die ‘sleet op het engagement’ ontwaart. Recensie door Jelmen Haaze.
Het blauwe boekje - Sven Gatz en Patrik Vankrunkelsven - vrijdag 17 oktober 2003
Het links-liberalisme leeft. Dat is de kernboodschap in Het blauwe boekje van Sven Gatz en Patrik Vankrunkelsven. Het is geen ideologisch manifest maar een getuigenis van twee politici die de progressieve ideeën - die binnen de liberale ideologie altijd bestaan hebben - opnieuw duidelijker zichtbaar willen maken. Hiermee willen ze ook de beeldvorming over de VLD als een rechtse, conservatieve en verstarde partij bijsturen. De verschillende concrete voorstellen in hun boek vormen alvast een verrijking voor het liberale gedachtegoed waardoor het nog aantrekkelijker wordt voor heel wat zogenaamde progressieve kiezers.
Krokodil van de aanslagen - Assaf Gavron - vrijdag 27 november 2009
Assaf Gavron (1968) schreef met Krokodil van de aanslagen een tegelijk hoogst grappig en diep verontrustend verhaal over de waanzin van het dagelijkse leven in Israël en de Bezette Gebieden. Tot nu toe staat de auteur enkel in eigen land op de bestsellerlijsten. Dat zal dra veranderen: het boek werd immers niet alleen naar het Nederlands, Duits, Italiaans, Frans en Engels vertaald, er zijn ook plannen voor een Duitse verfilming. En vooral: het boek zelf verdient alle succes, want zelden is er met zoveel inzicht en indringendheid over de menselijke tragedie in het Nabije Oosten geschreven. Recensie door Joseph Pearce.
De eeuw van Schnitzler - Peter Gay - vrijdag 14 maart 2003
De befaamde Amerikaanse historicus Peter Gay werkte jarenlang aan een boekenreeks From Victoria to Freud. The Bourgeois Experience. Met De eeuw van Schnitzler brengt hij een synthese daarvan én nieuwe elementen. Gay heeft zich altijd beziggehouden met ideeëngeschiedenis en de geschiedenis van de psyche en het gevoelsleven. Daarbij laat hij zich inspireren door Freud, een omstreden methode. Deze geeft echter nooit aanleiding tot eenzijdigheid of monocausale verklaringen. Integendeel, Gay slaagt erin een histoire totale te brengen in een meeslepende stijl.
We consumeren ons kapot - Dirk Geldof - vrijdag 09 november 2007
Dirk Geldof hanteert in zijn strijd tegen het consumentisme het argument dat onze wereld naar de haaien gaat als we niets doen. Zo verwijst hij naar het eindigheid van aardolie als energiebron en de vernietiging van allerlei flora en fauna door de verpletterende ecologische voetafdruk van de mens. We moeten dus iets doen. Maar als hij zich keert tegen de liberale vrije markt vergist hij zich van tegenstander. Alleen binnen een liberale democratische samenleving die de markt laat spelen en enkel ingrijpt om uitwassen in te perken, is ‘duurzame consumptie’ mogelijk. Daarbij is democratie noodzakelijk om politieke tegenkrachten en consumentenorganisaties aan bod te laten komen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Een bizar experiment - André Gerrits (red.) - vrijdag 21 maart 2003
De Sovjet-Unie bestaat al ruim 10 jaar niet meer en toch blijft de interesse voor het gedachtegoed waarop ze groot werd bijzonder groot. Met de opkomst van het antiglobalisme is het communisme en marxisme zelfs begonnen aan een heuse wederopstanding. Tijdens betogingen tegen de G8 en de Europese toppen dragen vooral jonge mensen de beeltenissen van Marx, Lenin en Ché, als waren het postmoderne iconen. In het boek Een bizar experiment onder redactie van historicus André Gerrits worden de mistoestanden van het Sovjetsysteem ontleed vanuit diverse en vaak verrassende invalshoeken.
De verovering van de vrijheid - Alicja Gescinska - vrijdag 21 oktober 2011
Negatieve vrijheid is de afwezigheid van externe dwang of inmenging zodat de mens kan doen en laten wat hij wil. Positieve vrijheid is de aanwezigheid van een concreet vermogen om te doen wat je wenst en behoort te doen. Om dat vermogen te concretiseren is er dus inmenging van de overheid nodig in de vorm van onderwijs, sociale voorzieningen, publieke diensten, enz. In haar boek De verovering van de vrijheid houdt de Poolse filosofe Alicja Gescinska een vurig en indrukwekkend pleidooi voor de positieve vrijheid dat ze nodig acht om een menswaardig en vooral zinvol leven te kunnen leiden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
The Politics of Climate Change - Anthony Giddens - vrijdag 16 oktober 2009
De uitdagingen waarvoor we staan zijn gigantisch. Economische groei moet verder gaan om de armoede in de wereld te bekampen, maar dit betekent opnieuw de noodzaak aan meer energie. Moreel schandelijk is daarbij het feit dat de rijke landen verantwoordelijk zijn voor de meeste uitstoot van CO2 terwijl de armste landen er de ergste gevolgen van dragen. De enige oplossing ligt dan ook in een multilaterale, zeg maar mondiale aanpak van het probleem. Waarbij de creativiteit van ondernemingen om nieuwe technologieën te gebruiken moet aangemoedigd worden en de overheden op alle vlakken controle uitoefenen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het innerlijk blauw - André Gide - vrijdag 05 oktober 2007
Een groot deel van dit dagboek is gewijd aan Gide’s kritiek op de godsdienst en vooral op de drammerige wijze waarop dit door veel pas bekeerde jonge intellectuelen werd beleden. “Ik zou niet durven zweren dat ik in een bepaalde periode van mijn leven er niet aan toe was me te bekeren. Goddank hebben een paar bekeerlingen onder mijn vrienden van dat voornemen afgehouden.” Toch zijn militante antiklerikalen hem ook een gruwel en schrijft hij vol afgrijzen dat zijn vriend Roger Martin du Gard – de volkomen vergeten Nobelprijswinnaar van 1937 – ‘zich in zijn materialisme heeft ingegraven als een zwijn in zijn modderpoel.’ Recensie door Rob Hartmans.
1916. De dramatische veldslag bij de Somme - Martin Gilbert - vrijdag 26 juni 2009
De dramatische veldslag bij de Somme die begon in juli 1916 en eindigde in november 1918 was een van de meest destructieve veldslagen ooit. De verliezen waren onvoorstelbaar groot – er sneuvelden meer dan 300.000 Britse, Franse en Duitse soldaten. De winst daarentegen was minimaal: nog geen tien kilometer terrein werd op de vijand veroverd. ‘Een stuk land dat bij lange na niet groot genoeg was om de slachtoffers die het gevergd had in te begraven’, aldus de auteur. Misschien is de slag bij de Somme wel het meest sprekende voorbeeld van de waanzin van de oorlog, het opofferen van honderdduizenden mensenlevens voor een lap grond. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Europe. Superstate or New Market Economy? - John Gillingham - vrijdag 23 januari 2004
De blauwe vlag met de twaalf sterren doet het hart van de burger nog niet sneller kloppen. De Ode aan de Vreugde uit Beethovens Negende iets meer. Deze beide symbolen worden spoedig gecanoniseerd in de Europese Grondwet, waarover de EU-regeringsleiders sinds drie weken onderhandelen. De ontwerptekst, opgesteld door een grondwetgevende Conventie onder voorzitterschap van Valéry Giscard d'Estaing, voorziet behalve in vlag en volkslied ook in een motto - Unita diversitate, verenigd in diversiteit - en in een Europese feestdag - de 9de mei. Het zijn de kersen op de taart van driehonderd pagina's politiek-juridisch proza.
Uitblinkers - Malcolm Gladwell - vrijdag 26 februari 2010
Dit boek is voor liberalen verplichte lectuur omdat het op basis van wetenschappelijk onderzoek argumenten aanreikt voor het liberale mensbeeld. Ja, succes is deels bepaald door genetische factoren (talent) en doorzettingsvermogen (oefening), maar een derde voorwaarde is voldoende kansen. Uit onderzoeken blijkt dat die kansen nog zeer ongelijk verdeeld zijn en dat het voornamelijk lagere sociaal-economische klassen zijn die deze kansen ontberen. Met andere woorden, afkomst blijkt nog steeds een belangrijk obstakel te zijn voor de zelfontplooiing van veel mensen. Het goede nieuws is dat we hier wel degelijk iets aan kunnen doen. Recensie door Andreas Tirez.
Uitblinkers - Malcolm Gladwell - vrijdag 05 februari 2010
Dit boek is voor liberalen verplichte lectuur omdat het op basis van wetenschappelijk onderzoek argumenten aanreikt voor het liberale mensbeeld. Ja, succes is deels bepaald door genetische factoren (talent) en doorzettingsvermogen (oefening), maar een derde voorwaarde is voldoende kansen. Uit onderzoeken blijkt dat die kansen nog zeer ongelijk verdeeld zijn en dat het voornamelijk lagere sociaal-economische klassen zijn die deze kansen ontberen. Met andere woorden, afkomst blijkt nog steeds een belangrijk obstakel te zijn voor de zelfontplooiing van veel mensen. Het goede nieuws is dat we hieraan wel degelijk iets kunnen doen. Recensie door Andreas Tirez.
Tante Roosje, het oorlogsgeheim van mijn familie - Paul Glaser - vrijdag 24 juni 2011
De Joden die naar Auchwitz werden afgevoerd kregen te horen dat ze in het Oosten arbeid zouden moeten verrichten en dat ze daarom een koffer met kledij en persoonlijke spullen moesten meenemen. Eenmaal in het kamp werden de gedeporteerden geselecteerd en ontdaan van al hun bezittingen. De meeste onder hen werden onmiddellijk vergast, anderen deden dwangarbeid. De inhoud van de koffers werd door een speciaal commando uitgepakt, gesorteerd en teruggestuurd naar het Derde Rijk. Paul Glaser zag op zo een koffer zijn eigen achternaam en de vermelding Nederland. Toen ging hij op zoek naar het oorlogsgeheim van zijn familie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Mozarts vrouwen - Jane Glover - vrijdag 10 juni 2011
Jane Glover ontkracht enkele hardnekkige misverstanden rond Mozart, zoals de vermeende (gif)moord door Salieri. Beide componisten waren wel concurrenten, maar ze waardeerden elkaar. Ook het sprookje dat Salieri een Requiem zou besteld hebben bij Mozart verwijst ze met overtuiging naar de prullenmand. De ware opdrachtgever was graaf Franz Walsegg die werk bestelde bij goede muzikanten, de muziekbladen overschreef en er dan zijn eigen naam als componist onder zette. Daarvoor betaalde hij een fors bedrag aan Mozart maar die stierf voor het werk voltooid was en nadien kon Walsegg het niet meer claimen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vlaamse migranten in Wallonië - Idesbald Goddeeris en Roeland Hermans -
Tot april loopt in Le Bois du Cazier in Marcinelle de tentoonstelling Vlamigrant, over de Vlamingen die hun armoede wilden ontvluchten en gingen werken in de Waalse mijnen en fabrieken en ook elders in de wereld, vooral tussen 1845 en 2000. De mijnwerkers van Le Bois du Cazier waren voor een deel Vlaamse pendelaars, die op en neer reisden. Na de Tweede Wereldoorlog voelden de Waalse arbeiders zich niet meer geroepen om in de mijnen af te dalen. Eerste Minister Achille Van Acker organiseerde de ‘Kolenslag’, die tussen 1946 en 1956 vooral succes kende in het arme Zuid-Italië en in arme Vlaamse dorpen. Recensie door Jef Abbeel.
Bad Pharma - Ben Goldacre -
Goldacre verdiende zijn sporen met een spraakmakend boek uit 2008, pas vorig jaar vertaald als Wetenschap en kwakzalverij, waarin hij genadeloos en met veel humor de beweringen van reiki-therapeuten, homeopaten, Hopi-oor-kandelaars en andere placebo's fileert. Nu heeft hij zijn kritische oog gericht op de miljarden dollar industrie die onze geneesmiddelen maakt en levert. Goldacre is zelf arts en voor hem staan zijn patiënten voorop. Hij wil weten wat geneesmiddelen doen en welk geneesmiddel je het beste kiest om het beste resultaat te krijgen. Zijn ontluisterende conclusie is dat hij dat nu in vele gevallen niet weet. Recensie door Geerdt Magiels.
Uw koninkrijk kome - Michelle Goldberg - vrijdag 26 oktober 2007
De belangrijkste strijd die christelijk rechts in de VS voert is die tegen het rechtssysteem. Dit kwam aan bod bij de zaak Terry Schiavo, een vrouw die hersendood werd verklaard en waarvan de man eiste dat men de stekker zou uittrok, iets wat na goedkeuring van de rechtbank ook gebeurde. Voor christelijke nationalisten is de rechterlijke macht het voornaamste obstakel in hun doel om allerlei ‘liberale’ praktijken zoals abortus en homoseksualiteit onwettig te laten verklaren. ‘Daardoor zou de herinvoering van het schoolgebed, het onderwijzen van het creationisme en de steeds verder doorgevoerde kerstening van het welzijnswerk gelegitimeerd kunnen worden’, schrijft Michelle Goldberg. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Exceptional People - Ian Goldin, Geoffrey Cameron en Meera Balarajan - vrijdag 30 maart 2012
Ze zullen het niet graag horen, de Wildersen en De Winters van deze wereld, maar ieder van ons heeft migrantenbloed in de aderen. Afrikaans bloed dan nog wel, zoals Ian Goldin, professor aan de universiteit van Oxford en ex-ondervoorzitter van de Wereldbank, op grond van zijn eigen genoom heeft laten natrekken. Met de kaart die dat aantoont, begint Exceptional People, het boek dat Goldin samen met collega’s Geoffrey Cameron en Meera Balarajan schreef en waarvan het eerste deel de rol beschrijft die migratie sinds het ontstaan van de mensheid heeft gespeeld. Een verhaal dat zo’n 50.000 jaar geleden begon. Recensie door Hans Muys.
Een kleine geschiedenis van de wereld - EH Gombrich - vrijdag 03 februari 2012
Gombrich bespreekt de vreselijke gevolgen van de Eerste Wereldoorlog, en hij beseft hoe dicht de wereld bij een nieuw drama staat – hij schreef zijn boek op het ogenblik dat de nazi’s de macht hadden gegrepen. ‘Ik had het destijds niet in de gaten. Onder de overwonnen volken heerste de algemene overtuiging dat ze door een list in het verderf waren gestort,’ schrijft hij. En dat was net wat Hitler deed: de Joden de schuld geven voor de nederlaag in 1918 en op die manier het volk mentaal klaarmaken voor de Endlösung der Judenfrage. De auteur had het gelukkig aangevoeld en kon op tijd naar Engeland vertrekken. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Willy De Clercq, een biografie - Thierry Goorden - vrijdag 11 juni 2004
In weinig andere landen is het liberalisme zo sterk verankerd als in België en Nederland. Dat heeft niet alleen te maken met de ondernemingszin, het wantrouwen tegenover een alles controlerende overheid en een zekere onverschilligheid tegenover patriotisme zoals die in grotere landen als Frankrijk en Duitsland latent aanwezig is. Het heeft ook te maken met het charisma en de daadkracht van sterke politieke persoonlijkheden in de Lage Landen. In Vlaanderen is dat onmiskenbaar Willy De Clercq. Samen met Frans Grootjans en Herman Vanderpoorten vormde hij jarenlang het wondertrio van de liberale partij in Vlaanderen.
Vrouwen die de wereld veranderen - Jesse Goossens - vrijdag 03 juni 2005
Onder de woordvoerders van de antiglobalistische en andersglobalistische beweging bevinden zich opvallend veel vrouwen zoals Naomi Klein, Noreena Hertz, Anita Roddick, Susan George en Vandana Shiva. Misschien komt dat omdat vrouwen minder als mannen de behoefte voelen om in een zwart/wit situatie te leven. Vrouwen zijn in tegenstelling tot mannen nooit alleen bedrijfsleider, wetenschapper of lerares maar ook echtgenote en moeder. Daarmee hebben ze een bredere kijk op tal van problemen en vinden ze zich niet terug in dualistische denkbeelden als ‘wie niet voor ons is, is tegen ons’.
Mijn manifest voor de aarde - Michael Gorbatsjov - vrijdag 02 mei 2003
Sinds hij van de macht verstoten werd door Boris Jeltsin gaat Michael Gorbatsjov als een wat tragische figuur door het leven. In eigen land uitgespuwd als laatste symbool van de mislukking van het communistische experiment. In het buitenland gelauwerd omwille van het feit dat hij de aanzet gaf tot de val van datzelfde communisme. Het leverde hem heel wat onderscheidingen en eredoctoraten op. In 1990 kreeg hij de Nobelprijs voor de Vrede. In 1992 richtte hij het International Green Cross op dat zich bezig houdt met ecologie, bestrijding van militaire conflicten en armoede. Hierover schreef hij het boek Mijn manifest voor de aarde.
Het sportieve leven van de Romeinen - Patrick Gouw - vrijdag 03 juni 2011
Het beeld dat we hebben van de Romeinen is niet fraai. Ze zouden enkel oog hebben gehad voor bloeddorstige gladiatorenspelen, het doelloos afslachten van mensen en dieren en wagenrennen. Schrijvers hebben dat beeld in leven geroepen, generaties oudheidkundigen hielden het mee in stand. Toch klopt het maar gedeeltelijk. Horatius gaf zelf toe dat hij weinig fysieke inspanningen leverde. Juvenalis stelde zijn medeburgers voor als lui, maar aan hem danken we dan weer wel de mooie spreuk ‘mens sana in corpore sano’. Seneca en Tacitus konden het niet laten kritiek te spuien op atleten en hun lichaamsverzorging. Recensie door Jef Abbeel.
Sunnites, Chiites, pourquoi ils s'entretuent - Martine Gozlan - vrijdag 18 april 2008
Om de oorsprong van de gewelddadigheid tussen sjiieten en soennieten te begrijpen moet men teruggaan naar de dood van de profeet in 632, de twisten rond zijn opvolging, de slachting te Kerbala in 680, en de sjiietische fascinatie voor het martelaarschap. Men moet zich buigen over imam Ali en Imam Hussein maar ook over Saladin, de eerste grote antisjiieten-ideoloog in de XIVde eeuw en inspiratie van Bin Laden's medestaanders. Het sjiisme zou eigenlijk de islam in zijn oorspronkelijk vorm vertegenwoordigen tegenover het soennisme waarvan de basis gelegd werd in het begin van de IXde eeuw door imam Chafii, zijn eerste theoreticus. Recensie door Eric Willaert.
L'imposture turque - Martine Gozlan - vrijdag 03 februari 2012
Erdogan heeft Atatürk verslagen: dat is de belangrijkste les van de laatste jaren. Op het ogenblik dat het toetredingsproces tot de Europese Unie lijkt stilgevallen - wat de autoritaire premier niet bovenmatig schijnt te storen – beginnen de ogen van de pers zich langzaam te openen voor het werkelijk nieuwe Turkije van Erdogan, Güll en Davotoglu. Wij die dit nu weten, mogen ons niet meer laten strikken door dit soort leiders die het quasi openlijk toegegeven doel nastreven van een hard en meedogenloos islamisme dat totaal indruist tegen het ideaal van rechtvaardigheid en democratie dat alle volkeren met recht nastreven. Recensie door Erik Willaert.
Schuld. De eerste 5000 jaar - David Graeber -
De hoofdmoot van het nieuws dat wij dagelijks voorgeschoteld krijgen, wordt sinds enkele jaren bepaald door de Europese schuldencrisis. Ratingbureaus die zichzelf tot scherprechter verheven, wringen genadeloos de arm om van noodlijdende naties, die zich vervolgens genoodzaakt zien hun bevolking te laten bloeden om in de gratie te blijven bij hun schuldeisers. De vox populi hierover klinkt nagenoeg unisono. Wie stout is, krijgt de roe. Dat werd ons met de paplepel ingelepeld. Twijfel over de vaststaande schuld blijft dan ook achterwege. Maar hoe komt het toch dat schuld en boete zo vlot geaccepteerd worden? Recensie door Tom Cools
De kleren die wij dragen - Linda Grant - vrijdag 24 april 2009
Linda Grant schreef een klassieke Engelse roman over de dubbelzinnigheid van uiterlijk vertoon. Door De kleren die wij dragen in een migrantengemeenschap te laten spelen geeft ze er echter een bijzonder originele en hedendaagse draai aan. Het boek biedt een originele kijk op wat het betekent immigrant te zijn en gaat lijnrecht tegen alle stereotiepen in. Het roept ons op verder te kijken dan de uiterlijke schijn en op zoek te gaan naar de mens die erachter zit, of zoals Sandor, een hoofdpersonage in het boek, het verwoordt: iedereen had het constant over wat ik voorstelde, maar niemand vroeg zich af wat het betekende om mij te zijn, een Kovacs. Recensie door Marnix Verplancke.
De box - Günther Grass - vrijdag 19 maart 2010
In De rokken van de ui (2006) keek Günter Grass zonder schroom terug op zijn leven tot 1959. Hoewel het boek bruisend verslag deed van alle kwesties en aspecten van zijn jeugd in Danzig en zijn kiemend schrijverschap, reduceerden de critici de autobiografie voornamelijk tot de onthulling dat Grass op 17-jarige leeftijd lid van de Waffen-SS was geweest en in de laatste weken van de oorlog tegen de Sovjets was ingezet. Waarom had het geweten van Duitsland zolang gewacht om dat toe te geven? Van De box zal niemand op zijn achterste poten gaan staan. Dit is het tweede deel van de autobiografie. Recensie door Joseph Pearce.
Al-Qaida en de moderne tijd - John Gray - vrijdag 09 januari 2004
Velen zien het fundamentalisme van Al-Qaida als een terugval in de Middeleeuwen. John Gray, is het daar niet mee eens. In zijn boek Al-Qaida en de moderne tijd laat hij zien dat de terreurorganisatie van Osama Bin Laden een typisch verschijnsel is van de moderne tijd. Het huidige fundamentalisme is verwant met de moderne idealen van de Verlichting, het positivisme en de mondialisering. Niet zozeer staten maar fundamentalistische netwerken zullen een hoofdrol spelen in komende conflicten. Eén ervan is Al-Qaida dat gebruikt maakt van de nieuwste technologische middelen om te strijden tegen de seculiere waarden van het Westen.
Strohonden - John Gray -
De moderniteit staat ter discussie. Steeds meer filosofen, politici en schrijvers plaatsen er kanttekeningen bij, willen het terugdringen of zelfs omkeren. Daarbij staat niet alleen de vooruitgang op zich ter discussie maar ook de globale humanistische levensvisie. In zijn boek Strohonden gaat John Gray, Professor of European Thought aan de London School of Economics, in op het westerse denken van Plato tot het christendom, van de Verlichting tot Nietzsche dat volgens de auteur steeds gebaseerd is geweest op het hooghartige en valse geloof in de mens en zijn plaats in de wereld.
Het Onsterfelijkheidscomité - John Gray - vrijdag 27 mei 2011
Met zijn nieuwste werk, Het Onsterfelijkheidscomité, brengt de inmiddels welbekende anti-utopist John Gray een analyse van het menselijke streven om de dood te overwinnen. Tegelijk houdt hij voor zijn lezers een vurig pleidooi om zich te schikken in hun sterfelijk lot. De auteur en politiek filosoof vond voor zijn boek inspiratie bij twee historische bewegingen die zich verdiepten in het streven naar onsterfelijkheid, in het laat Victoriaanse Groot-Brittannië en het Revolutionaire Rusland. In het laatste deel zoomt hij in op enkele stromingen en figuren van het actuele onsterfelijkheidonderzoek. Recensie door Sigrid Damen.
Zwarte Mis. Religieus fundamentalisme en de moderne utopieën - John Gray - vrijdag 07 maart 2008
De Britse filosoof John Gray trekt ten strijde tegen het utopisme. Het utopisme heeft doorheen de menselijke geschiedenis geleid tot veel terreur en bloedvergieten, zo beweert John Gray terecht. Het Duits nationaal-socialisme en het Bolsjewisme worden al lang door iedereen beschreven als totalitair en utopisch, maar bij de Britse filosoof houdt het probleem niet op bij de twee meest brutale politieke regimes die de moderne wereld heeft gekend. Zowat iedere poging tot het bereiken van vooruitgang wordt door hem beschreven als utopisch, totalitair en bedreigend voor de wereldorde. Zelfs het humanisme en het liberalisme moeten er aan geloven. Recensie door Christophe Andrades.
De Zwenking - Stephen Greenblatt -
De Zwenking is een meesterlijk boek over moedige mannen en vrouwen die al eeuwen voor Kant het principe Sapere Aude of ‘durf je van je eigen verstand te bedienen’ toepasten. Stephen Greenblatt slaagt erin om de lezer inzicht te geven van het obscurantisme enerzijds en de opmars van de moderniteit anderzijds in die bijzondere periode van de Renaissance. Al blijft de vraag hoeveel wijsheid en kennis van de oude Grieken en Romeinen wél finaal verdwenen is. Denk aan Epicurus, een van de grootste filosofen van de wereldgeschiedenis, wiens teksten verdwenen in de nevelen van de geschiedenis. Recensie door Dirk Verhofstadt
Het krediet van het credo - Ger Groot - vrijdag 19 mei 2006
Hoe moeten we omgaan met die wonderbaarlijke terugkeer van de religie in een cultuur die definitief van God leek te zijn losgeraakt? Natuurlijk is daar de onverwacht massale intocht van de islam in het Westen, die hevige botsingen veroorzaakt met de seculiere cultuur die sinds de sixties vooral in Nederland is gegroeid. Maar dat is niet de enige reden van de huidige crisis van de goddeloosheid. Ook vele autochtonen zoeken naar zingeving, geborgenheid en houvast in een wereld die steeds onzekerder wordt. In zijn stijlvol geschreven boek Het krediet van het credo probeert Ger Groot iets van die onvermoede hardnekkigheid van de religie te verklaren. Een recensie door Dick Pels.
Angst. Antisemitisme in Polen na Auschwitz - Jan Gross - vrijdag 16 november 2007
Toen er Joden na de oorlog in Polen terugkeerden, waren ze unerwünscht. Ze herinnerden de plaatselijke bevolking eraan dat ze bloed aan haar handen had, dat ze had gestolen en geplunderd of dat ze geen vinger had uitgestoken om hen te redden. Gross stipt terecht aan dat Polen die Joden tijdens de oorlog hadden verstopt, banger waren voor hun buren dan voor de Duitsers. Ook na de oorlog durfden ze hun hulp aan Joden niet bekend te maken. Hun buren zouden weleens wraak op hen kunnen nemen omdat ze niet zoals iedereen uit de Joden munt hadden geslagen. The New York Times Book Review noemt Angst een ‘verdrietig, schokkend en woedend makend boek’. Dat is geen overdrijving. Recensie door Joseph Pearce.
De ander van binnenuit kennen - David Grossman - vrijdag 16 mei 2008
In De ander van binnenuit kennen beschrijft Grossman het identificatieproces als iets wat in de realiteit meestal niet te verwezenlijken is. Hiervoor schrikken de mensen meestal terug. Juist daardoor is literatuur, naast muziek, zo uniek. In een boek kan je het leven van een ander leiden. David Grossman wordt een wereld. De wereld van de sjtetl, van het getto, van de ondraaglijke lichtheid van het bestaan. In Israël! Dan beseffen we misschien – op een manier die we onszelf nooit eerder hebben toegestaan – dat die mythologische, bedreigende en demonische vijand, niets anders is dan een geheel van net zulke bange, gekwelde en wanhopige mensen als wij. Recensie door Yves Van de Steen.
Een schrijver in oorlog - Vasili Grossman - vrijdag 15 juni 2007
De aantekeningen van Vasili Grossman geven een verpletterend beeld van de waanzin van de oorlog. Zijn realistische beschrijvingen van menselijk leed en moed aan het front doen denken aan die van Erich Remarque en Edlef Köppen over de Eerste Wereldoorlog. Tegelijk geeft het een goed inzicht in de verbetenheid en diepliggende haat waarmee de Russische manschappen de vijand te lijf gingen, en het fanatisme van Stalin, Hitler en hun generaals. De botsing tussen de twee totalitaire systemen werd uiteindelijk gewonnen door het Rode Leger. Voor heel wat mensen in het voormalige Oost Europa betekende de overwinning van de communisten echter geen bevrijding. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Angst vreet de ziel op - David Grossman - vrijdag 09 mei 2003
Bijna dagelijks berichten de kranten over Palestijnse zelfmoordaanslagen en Israëlische vergeldingsacties, en toch kunnen we onszelf niet goed voorstellen wat voor gevolgen de nu al twee jaar durende ‘tweede intifada’ bij Israëliërs en Palestijnen heeft. Of nauwkeuriger: welke verwoestingen in hoofd en hart de niet-verklaarde oorlog en vooral de permanente angst aanrichten. De Israëlische schrijver David Grossman tekent in zijn boek Angst vreet de ziel op een gedetailleerde schets over het Israëlisch-Palestijns conflict en geeft verslag van wat voor invloed de tweede intifada heeft.
Leeuwenhoning. De mythe van Simson - David Grossman - vrijdag 13 juni 2008
Zijn wij mannen niet allemaal zoekenden naar onvervulde liefdes? Zoeken wij allemaal niet de ultieme geliefde bij wie we in opperste vervoering, in totale veiligheid en warmte,in de schoot willen vertoeven. Willen wij bij haar uiteindelijk niet in ultieme vervoering de rust vinden, die onze moeder ons voorheen, in alle tederheid schonk? Is dit tevens niet de vervulling van het leven? Onze ziel wegschenken aan de vrouw die niet onze moeder meer blijkt te zijn. Dit is het afscheid van onze moeder (en vader) die volwassenheid heet. Onze geliefde schenkt ons niet alleen haar lichaam, maar ook haar ziel. Zij schenkt ons het leven, de waarheid en het licht. Recensie door Yves Van de Steen.
Leven en lot - Vasili Grossman - vrijdag 12 december 2008
Heeft Vassili Semjonovitsj Grossman (1905-1964) werkelijk gedacht dat de publicatie van een boek met genadeloze kritiek op het communistische systeem door de censoren van de Sovjet-Unie zou worden toegelaten? In elk geval verwachtte de schrijver niet dat de KGB op 14 februari 1961 aan zijn deur zou aankloppen, zijn flat zou doorzoeken en elk spoor van het oorspronkelijke manuscript van Leven en lot zou uitwissen. Grossman kwam de klap nooit meer te boven. Hoewel hijzelf niet werd opgepakt, verdween samen met zijn levenswerk ook zijn wil tot leven. Drie jaar later stierf hij aan kanker. Recensie door Joseph Pearce.
Terug naar de Russische kunst - Boris Groys (red.) -
Tussen de Russische revolutie in 1917 en de val van de Berlijnse Muur in 1989 moesten kunstenaars in de voormalige Sovjet-Unie zich aanpassen aan de politieke doelstellingen van de leiders. Onder Stalin werd het socialistisch-realisme opgelegd als de officiële partijdoctrine. Kunstenaars die er zich niet naar plooiden werden opgepakt en vermoord. De volgzamen maakten schilderijen en affiches van overgelukkige kinderen, arbeiders, boeren, soldaten en sportlui. De staatsideologie en de sovjetmens moesten duidelijk maken dat de Sovjets het voorrecht hadden in een heilstaat en arbeidersparadijs te leven.
De moeilijke kunst van het bijna-nietsdoen - Denis Grozdanovitch -
Het grootste probleem van Grozdanovitch’ filosofie van het nietsdoen is dat zij uitmondt in onverschilligheid en relativisme. Je behoeft niets te doen, je van niets wat aan te trekken. Rek je uit en kijk hoe de wereld ten onder gaat. Want, zegt de auteur, hoeveel we ook ons best doen om de dingen te veranderen, alles blijft toch hetzelfde. Het vergt dit inzicht en de moed om ernaar te leven om uiteindelijk de dingen hun beloop te laten. Al het overige doet er niet toe. Dat is een heel foutieve en perfide ingesteldheid: laat alles zoals het is en doe vooral niets. De vooruitgang van de stilstand, is echter altijd de stilstand van de vooruitgang. Recensie door Alicja Gescinska.
An Inconvenient Truth - Davis Guggenheim -
Na zijn nederlaag in de presidentsverkiezing van 2000 besluit Al Gore het roer radicaal om te gooien. Vanaf nu wijdt hij zijn leven aan het behoeden van onze planeet. Met zijn kruistocht tegen het broeikaseffect en zijn reizende ‘broeikaseffect-show’ wil hij mythes en de misverstanden doorprikken en de mensen bewust maken van de gevaren die schuilen in het broeikaseffect. Verweven met de feiten en voorspellingen is het verhaal van Al Gore zelf. Eerst een idealistische en ecologisch bewuste student, dan een jonge senator die af te rekenen krijgt met een familietragedie, later de man die bijna president werd om zich uiteindelijk toch te wijden aan het milieu, ervan overtuigd dat er nog tijd is om een verschil te maken…
Handboek voor de inquisiteur - Bernard Gui - vrijdag 10 november 2006
In Umberto Eco’s De naam van de roos treedt hij op als de niets ontziende ketterjager met ‘grijze, kille ogen’ die de onnozele Salvatore ontmaskert, verhoort en berecht. Deze Bernard Gui is niet door Eco verzonnen, maar leefde van 1261 tot 1331 en was lange tijd inquisiteur van Toulouse. Of hij in werkelijkheid zo kil en fanatiek is geweest, weten we natuurlijk niet maar het feit dat hij inquisiteur was maakt hem er in de ogen van de hedendaagse lezer niet sympathieker op. Nadat hij vorig jaar de beruchte Heksenhamer van Henricus Institoris vertaalde, heeft Ivo Gay nu het Handboek voor de inquisiteur voor een breed publiek toegankelijk gemaakt. Recensie door Rob Hartmans.
Le Choc des révolutions arabes - Mathieu Guidère - vrijdag 10 juni 2011
Op 17 december 2010 veroorzaakte de zelfverbranding van een wanhopige jonge Tunesiër wat men al gauw de 'Arabische lente' is gaan noemen. Het waren historische gebeurtenissen want zij hebben de regionale en internationale geopolitieke zaken op hun kop gezet. Van de oceaan tot aan de Perzische golf overspoelde een menselijke vloedgolf twee continenten. Niemand in het Westen had zo een omwenteling verwacht en zeker niet dat zij zo snel zou evolueren tegen regimes die men zo sterk waande. Hoe moet men die uitzonderlijke gebeurtenissen die de geopolitieke zekerheden van de hele wereld door elkaar halen nu ontcijferen? Recensie door Erik Willaert.
Filosofie als een manier van leven - Pierre Hadot - vrijdag 22 oktober 2010
Hoe zou een hedendaagse cynicus, epicurist of platonist zich opstellen? Hoe moeten we een nieuw filosofisch onderwijs inrichten? Pierre Hadot geeft er geen antwoord op, hij vermeldt alleen dat ‘filosofisch leven’ wat moeilijker zal zijn: we leven niet meer samen in filosofenscholen, dus er is geen wijsgeer die ons in de gaten houdt. Maar hij heeft er vertrouwen in dat het nog steeds mogelijk is. Ook voor liberalen, die gekozen hebben voor een politieke filosofie op humanistische en universalistische grondslag, is het heel nuttig om na te denken wat het betekent om in het dagelijks leven liberaal te zijn. Recensie door Isabelle Buhre.
De Duitse revolutie - Sebastian Haffner - vrijdag 21 mei 2004
Wie spreekt over revoluties denkt onmiddellijk aan de Franse revolutie in 1789 en de Oktoberrevolutie in Rusland in 1917. Minder bekend is evenwel de Duitse revolutie die in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog plaatsgreep van november 1918 tot maart 1919. De beperkte belangstelling hiervoor ligt wellicht in de turbulente en meer ophefmakende ontwikkelingen in het Duitsland van de jaren dertig die tot de opmars van Hitler en de Tweede Wereldoorlog hebben geleid en die in de geschiedenisboeken zowat alle aandacht trekken, maar ook in het feit dat deze revolutie volkomen mislukte.
Churchill - Sebastian Haffner - vrijdag 29 oktober 2004
Iedereen kent Winston Churchill, of denkt hem te kennen. In de biografische schets van de Duitse schrijver Sebastian Haffner leren we toch nieuwe facetten van de beroemde Britse leider kennen. Haffner begint zijn verhaal over Winston Churchill bij diens vader Lord Randolph. Lord Randolph groeide in zijn meest actieve politieke jaren uit tot de beroemdste, populairste en meest gehate politicus van Engeland tot hij op zesendertige leeftijd politiek zelfmoord pleegde. Zijn vurigste fan, zijn zoon Winston zou de verwezenlijkingen van zijn vader echter nog overtreffen.
Het verhaal van een Duitser - Sebastian Haffner - vrijdag 06 december 2002
Het boek Het verhaal van een Duitser van Sebastian Haffner is een indrukwekkend ooggetuigeverslag van het ontmantelingproces van de democratie door een oprukkend extreem-nationalistisch gedachtengoed en een voortdurend groeiende bruine politieke partij. Haffner beschrijft de langzame verstikking van de fysieke en geestelijke vrijheid in een steeds brutalere en vijandige sfeer en de verdoving hiervan op miljoenen Duitsers.
Kanttekeningen bij Hitler - Sebastian Haffner - vrijdag 10 januari 2003
In zijn boek Kanttekeningen bij Hitler haalt Haffner de Duitse Fürher definitief van zijn sokkel. Bladzijde na bladzijde vernietigt hij de laatste resten van halfslachtige bewondering die voor deze weerzinwekkende figuur nog zou kunnen bestaan. Haffner die in 1999 overleed, vond het verkeerd dat de herinnering aan Hitler door de oudere Duitsers is verdrongen en dat de meeste jongeren zo weinig van hem weten. Daardoor ontstaan immers kansen tot mythevorming en revisionisme.
Nietzsches weerklank in nazi-Duitsland - Jaap Hagen - vrijdag 11 februari 2005
Of Nietzsche ooit de geestelijke leiding van het nazisme zou genomen hebben is onzeker, wellicht onwaarschijnlijk. Wat wel vaststaat is dat de nazi’s gretig gebruikmaakten van zijn geloof in de ongelijkheid tussen mensen. Maar de Übermensch, die voor Nietzsche juist het toonbeeld was van de mens die zichzelf verwerkelijkt, werd door de nazi’s al snel het doel van de noodzakelijke en met geweld afgedwongen conformiteit binnen een denken waarin het onbezoedelde Duitse volk, juist als volk superieur werd geacht ten aanzien van alle andere volkeren. Dat neemt niet weg dat Nietzsche er verwerpelijke ideeën op nahield en die tot in het extreme ook uitwerkte en verkondigde.
Cities in Civilisation - Peter Hall - vrijdag 15 april 2005
Steden blijken doorheen de geschiedenis een motor van vernieuwing en welvaart te zijn. Meermaals werd het einde van de stad voorspeld: het einde van de stad in de oudheid waar het oude Rome met meer dan één miljoen inwoners kampte met problemen van watertoevoer, voedselbevoorrading, lawaai, veiligheid, brandgevaar, hygiëne, afvalverwerking… Recenter zijn er de doemscenario’s over de toekomst van de stad na elke nieuwe uitvinding in de telecommunicatie en transportmogelijkheden: de opkomst van de trein, auto, vliegtuig enerzijds en de opkomst van de telefoon, telegraaf, radio, internet… gaan gepaard met theorieën over de death of distance.
Vrijheid als ideaal - Femke Halsema, Bart Snels, e.a. - vrijdag 18 november 2005
In december 2004, bij een symposium ter gelegenheid van het vijftigjarige bestaan van de Teldersstichting, het wetenschappelijk bureau van de VVD, hield SP-senator Ronald van Raak een feestrede. Hij constateerde dat Nederland de afgelopen decennia ‘een door en door liberaal land’ is geworden. Ten tijde van Paars stelde Bolkestein al: de PvdA de premier, wij het beleid. Inmiddels wordt de PvdA door Wouter Bos omgevormd tot sociaal-liberale partij. ‘En het virus gaat nog verder’, aldus van Raak, ‘Femke Halsema wil van GroenLinks een vrijzinnig-liberale partij maken. Hier passen opnieuw mijn felicitaties aan u.’ Aldus de socialistische senator tot de liberalen.
Messianisme zonder mededogen - Van Hamersveld en Klinkhamer - vrijdag 21 februari 2003
In hun boek Messianisme zonder mededogen. Het communisme, zijn aanhangers en zijn slachtoffers maken de auteurs Marcel van Hamersveld en Michiel Klinkhamer, beiden Ruslandkundigen, er zich terecht druk over dat enerzijds woorden en daden van extreem-rechts - terecht - na 1945 zoveel mogelijk werden uitgebannen, maar dat anderzijds de even grote gruwel van extreem-links niet of onvoldoende wordt erkend. Collabo's van rechts verdienden de kogel, opsluiting of maatschappelijke uitstoting, de communisten en 'fellow travellers' hadden het daarentegen allemaal 'goed bedoeld'.
De val van een fundamentalist - Mohsin Hamid - vrijdag 08 juni 2007
Over de confrontatie van een hoog opgeleide studenten van vreemde origine en de Amerikaanse samenleving schreef de Mohsin Hamid de indrukwekkende roman De val van een fundamentalist. Changez, het hoofdpersonage, is een talentvolle Pakistaanse student die met een visum en een beurs toelating krijgt aan de prestigieuze universiteit van Princeton. ‘Als tegenprestatie werd van ons verwacht dat we ons talent inzetten voor uw samenleving’, zo vertelt hij aan een Amerikaan die hij ontmoet in zijn geboorteplaats Lahore, de op één na grootste stad van de islamitische republiek Pakistan. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Een kist ontploffende mango’s - Mohammed Hanif - vrijdag 21 november 2008
Een kist ontploffende mango’s bevat naast grappen en grollen ook heel wat bittere waarheid. De manier waarop het politieke terreursysteem ervoor zorgt dat vrienden elkaar bedriegen en verraden is zonder meer tragisch te noemen. Op grotere schaal worden er vraagtekens gezet bij de rol van de Amerikanen in de recente geschiedenis van Pakistan - en bij uitbreiding van de hele regio errond. Die blijken slechts één belang te dienen: dat van hun land en hun wapenindustrie. Al de rest doet er niet toe, en dat er daarbij doden vallen is slechts een detail. De ware daders van de aanslag op de Pak One, zouden wel eens de Amerikanen zelf geweest kunnen zijn. Recensie door Marnix Verplancke.
Nederland Seculier! - August Hans den Boef - vrijdag 10 oktober 2003
In zijn boek Nederland Seculier! toont de Nederlandse essayist August Hans den Boef aan dat de religie nog steeds veel invloed heeft op het openbare leven en dat de scheiding van kerk en staat opnieuw onder druk staat. De auteur gaat zelfs verder en rekent af met de mythe dat religie een positieve factor is in de samenleving. Hiermee gaat hij in tegen het cultuurrelativisme van heel wat zogenaamde progressieve intellectuelen die in Nederland vooral aanleunen bij Groen Links en de sociaal-democratische PVDA.
Het Groene Boekje en de Van Dale - August Hans den Boef - vrijdag 23 december 2005
Tien jaar geleden heb ik het nieuwe Groene Boekje doorgewerkt omdat ik een cursus wilde maken over de – destijds ingrijpende – wijzigingen. Dat doorwerken was uiterst boeiend. Wat een slordigheden, wat een inconsequenties en wat een onbekende woorden! Die cursus daarentegen bleek niet altijd even prettig. Doorgewinterde redacteuren huilden bijkans van woede en verdriet toen ze zagen hoe hun in decennia opgebouwde kennis van de spelling in de lucht was verdwenen. Anno 2005 zijn de wijzigingen minder ingrijpend, maar uitgevers SDU en Lannoo willen zoveel mogelijk aan Het Groene Boekje en spin-offs verdienen. Vandaar de commotie.
God als hype - August Hans den Boef - vrijdag 09 januari 2009
Tegen de hardnekkige mythe van de ‘glorieuze’ comeback van religie schreef de Nederlandse publicist August Hans den Boef het opmerkelijke boek God als hype. In ruim 200 bladzijden maakt hij brandhout van dat vermeende religieuze réveil. Zo citeert hij uit een enquête van de Britse krant The Guardian eind 2006 dat 82 procent vindt dat ‘godsdienst schadelijk is voor de verhoudingen in het land’ en dat zelfs het moskeebezoek achteruitloopt. Ook in Nederland vertegenwoordigen de traditionele kerkgenootschappen een kwijnende minderheid. Die trend is ook zichtbaar in Vlaanderen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Maps of the Ancient Sea Kings - Charles Hapgood - vrijdag 16 maart 2007
We weten dat Columbus niet de eerste ontdekker van de Nieuwe Wereld is geweest, maar dat de Vikingen hem voor waren. Doch ook de Vikingen waren op hun beurt niet de eerste, maar werden vooraf gegaan door de Indianen. Er is dus iedere keer sprake geweest van een herontdekking. Hoe vaak heeft zo’n herontdekking plaatsgevonden zonder dat dit bij de huidige wetenschap bekend is? Indien men Charles Hapgood, auteur van Maps of the Ancient Sea Kings moet geloven, dan zijn er civilisaties geweest, die reeds duizenden jaren voor de ons bekende beschavingen de wereldzeeën bevoeren en deze nauwkeurig in kaart brachten. Recensie door B.N. van Eikema Hommes.
De menigte - Michael Hardt en Antonio Negri - vrijdag 04 maart 2005
Hardt en Negri verhullen hun marxistische sympathieën niet. Het gaat hen niet zozeer om het bijsturen van de kapitalistische wereldorde of het wegvijlen van de scherpste kantjes ervan, maar om de installatie van een nieuwe hegemonie en een radicale democratie die totaal breekt met het kapitalisme. In tegenstelling tot de vroegere leninistische gedachte over ‘de dictatuur van het proletariaat’ hebben Hardt en Negri het over ‘de menigte’ als het enige sociale subject dat in staat is de democratie, een regering van iedereen door iedereen, te verwezenlijken. Voor hen is de menigte het moderne proletariaat, een verzameling van singulariteiten die eenzelfde doel zouden hebben.
Voor een echt succesvol leven - Bas Haring - vrijdag 09 mei 2008
Mensen zijn sociale wezens en dus gevoelig voor wat als succesvol wordt beschouwd. Als, bijvoorbeeld, enkel gezinnen met kinderen door de gemeenschap als succesvol worden beschouwd, dan is een keuze voor een gezin zonder kinderen niet evident. In die zin onderschat de auteur de natuur van de mens die zich pas goed voelt als hij een handelend leven leidt én de bijhorende erkenning krijgt voor dat handelen. De mens kan zich niet zomaar autarkisch opstellen in zijn leven, los van de medemens. We zitten dus enigszins gevangen in de appreciatie van de anderen, en die appreciatie kan soms vrij absurd zijn, zoals de auteur overtuigend aantoont. Recensie door Andreas Tirez.
Plastic Panda’s. Over het opheffen van de natuur - Bas Haring - vrijdag 27 april 2012
Wat is de waarde van het behouden van een soort? Haring betoogt dat wij mensen heel goed kunnen overleven met minder biodiversiteit. Haring verwerpt de notie van intrinsieke waarde. Hij gaat uit van het sentientisme: lijden is wat er toe doet. Individuele dieren kunnen lijden, soorten niet. Zo stuit Haring op twee soorten activisten: de dierenactivisten die begaan zijn met het lijden van dieren en voor wie de intensieve veehouderij een kerndoel is. En anderzijds de natuurbeschermers die natuur willen behouden met zoveel mogelijk biodiversiteit, maar die zich niet zo bekommeren om het lijden van dieren. Recensie door Floris van den Berg.
The End of Faith - Sam Harris - vrijdag 27 januari 2006
Het aantal boeken dat kritisch is over religie is in de minderheid vergeleken met apologieën en aanbevelingen. Loop maar een willekeurige boekhandel binnen en bekijk de hoeveelheid boeken in de sectie religie/New Age. Zoek vervolgens een kritisch boek over religie, zoals een inleiding in atheïsme. Hoe onbegrijpelijk en anachronistisch het ook is, religie is een fenomeen dat ook in de 21ste eeuw prominent aanwezig is, ook in de gemoderniseerde, wetenschappelijke naties. The End of Faith van Sam Harris is een erudiet en vurig pleidooi om – tegen beter weten in – van religie af te komen, en om de emotionele niche die religie bezet houdt, te bestrijden.
Letter to a Christian Nation - Sam Harris - vrijdag 23 oktober 2009
Als antwoord op de virtuele bergen post die Sam Harris ontving naar aan leiding van zijn boek The End of Faith. Religion,Terror, and the Future of Reason (2004) schreef hij een open brief terug, niet alleen aan al zijn critici, maar aan heel christelijk Amerika, en in feite gericht aan alle gelovigen. Het genre van een open brief is natuurlijk ironischerwijs ook een bijbels genre, zoals de evangelisatiebrieven van Paulus in het Nieuwe Testament. Harris laat er geen gras over groeien, in vlijmscherpe bewoordingen spreekt hij de lezer – de christelijke gelovige – aan en bekritiseert de opgeworpen verdedigingen voor het christelijk geloof. Recensie door Floris van den Berg.
Van God los - Sam Harris - vrijdag 22 juni 2007
Steeds meer mensen grijpen terug naar de heilige teksten. Zo gelooft 35 procent van de Amerikanen dat de Bijbel het onfeilbare woord van de Schepper is. En bij de moslims ligt dat aantal met betrekking tot de Koran nog vele keren hoger. Voor Sam Harris is dit een doembeeld want hij wijst erop dat ‘de Bijbel en de Koran boordevol levensgevaarlijke onzin staan’. Het zijn net die teksten die miljoenen mensen inspireren om zich te keren tegen andersdenkenden en ongelovigen. Hier heeft de auteur een sterk punt. Kijk naar de conflicten in de Balkan, Soedan, Ethiopië, Sri Lanka, Indonesië, Nigeria en Kashmir waar mensen elkaar de kop inslaan vanuit een ander religiebeeld. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het Morele Landschap - Sam Harris - vrijdag 30 november 2012
Geen samenleving kan succesvol de uitdagingen aangaan van het organiseren van vrede, geluk en harmonie zonder uit ervaring te leren wat deze uitdagingen eigenlijk inhouden en welke alternatieven we hebben om ze te beantwoorden. We hebben geen innerlijk moreel kompas om om te gaan met de problemen zoals de opwarming van de aarde, terrorisme, AIDS of zelfs liefde of moord omdat deze plaats vinden in de constant veranderende wereld die alleen wetenschap kan ontdekken. Wetenschap op zijn beurt kan slechts bestaan in een open samenleving waar vrij onderzoek en toegang tot onderwijs gegarandeerd zijn. Recensie door Jan De Vylder
Het morele landschap - Sam Harris - vrijdag 25 mei 2012
Harris stelt dat menselijke samenwerking het belangrijkste is in het mensenleven. Daaruit volgen onvermijdelijk een aantal ethische waarden en normen die cruciaal zijn voor het overleven van de groep, en die groep is in de loop van geschiedenis voortdurend uitgebreid. Het zou volgens de auteur dan ook goed zijn om die waarden en normen te volgen die het welzijn van al die mensen ten goede komt. Sommigen beweren dat de meeste mensen alleen zelfzuchtige handelingen stellen of handelingen die een grote kans op een tegenprestatie opleveren voor henzelf. Maar dat klopt niet helemaal. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vijandige broeders? - Rob Hartmans - vrijdag 30 november 2012
Vanaf het begin van de twintigste eeuw, en zeker na de Eerste Wereldoorlog, kregen de toenmalige politieke ideologieën zoals het liberalisme, het socialisme en het politieke christendom er enkele zware concurrenten bij, het communisme en het fascisme. Dat laatste groeide in nazi-Duitsland uit tot het nationaalsocialisme dat vanaf de jaren dertig bijzonder succesvol was. Vandaag proberen rechtse populisten, zoals aanhangers van de partij van Geert Wilders, het socialisme in diskrediet te brengen door Joop Den Uyl en andere hedendaagse sociaaldemocraten aan te duiden als ‘geestverwanten’ van Hitler. Recensie door Dirk Verhofstadt
Alleen in de wind - Rob Hartmans - vrijdag 16 november 2007
Hoofdfiguur is Elisabeth Spanjer, kind van links-revolutionaire, zelfs anarchistische ouders, die in de jaren dertig heel dicht stond bij de bekende Nederlandse linkse politicus Henk Sneevliet. Rob Hartmans slaagde erin om haar op 90-jarige leeftijd te interviewen. Ondanks haar hoge leeftijd demonstreert ze een ijzersterk geheugen. Ze correspondeerde met Leon Trotski, was actief in radicaal linkse facties, werkte samen met een nationaal-socialistische filmmaker, raakte bevriend met Willy Brandt en met tal van Russische dissidenten, waaronder de latere Nobelprijswinnaar Sacharov. Maar zij is voor Hartmans ook een middel om een portret te schetsen van de toenmalige tijdsgeest in Nederland en het Westen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Lang leve de Linkse Kerk - Rob Hartmans - vrijdag 24 december 2010
Lang leve de Linkse Kerk is een interessant boek, al zet de titel de lezer op het verkeerde been. Hartmans erkent immers dat er destijds fouten werden gemaakt en levert ook kritiek op hedendaagse apologeten van het marxisme zoals Slavoj Zizek. Toch had hij gerust de erfenis van mei 68 die door Wilders en consoorten zo fel wordt bekritiseerd, met meer verve mogen verdedigen. Want wie terugkijkt op die opstandige periode ziet dat dit niet alleen een laatste opstoot was van een achterhaald collectivistisch denken, maar ook en vooral een belangrijke doorbraak van het liberale denken, in het bijzonder het individualisme. Recensie door Dirk Verhofstadt.
A brief history of neoliberalism - David Harvey -
Het neoliberalisme is een aberratie van het liberalisme. Liberalen hebben steeds gepleit voor een combinatie van vrijheid en rechtvaardigheid. De ‘onzichtbare hand’ mag immers niet verglijden tot een ‘duistere klauw’, maar moet ervoor zorgen dat mensen steeds de kans krijgen om hun talenten te maximaliseren. De vrijheid is voor liberalen veel meer dan economische vrijheid. Het gaat niet alleen om de bescherming van eigendommen, maar ook om de bescherming van de menselijke waardigheid van individuen. Het gaat om democratie, rechtvaardigheid en het wegnemen van hindernissen die de mens belemmeren om vrij te zijn.
Een korte geschiedenis van de tijd - Stephen Hawking - vrijdag 09 juni 2006
In 1988 schreef Hawking Het heelal. Hierin deed hij een poging om Einsteins relativiteitstheorie en de kwantummechanica te verduidelijken. Hij liet toen al de lezer aanvoelen dat het vermoeden bestond dat een vereniging van deze twee theorieën mogelijk was. De nieuwe overkoepelende theorie zou ons dan een definitief beeld van het heelal opleveren. De oorspronkelijk titel in het Engels was A brief history of time. We zijn nu 18 jaar later en in ‘Een korte geschiedenis van de tijd’ actualiseert Hawking samen met journalist Leonard Mlodinov de inhoud van zijn werk. Een recensie door Paul van Aelst.
God, Geloof, Geweld - Guido Hayen - vrijdag 23 november 2007
Guido Hayen merkt scherp op dat de toenemende angst voor een daadwerkelijke toepassing van de islam leidt tot een tegenreactie, de heropleving van onze eigen Normen en Waarden. Mede onder invloed van het populistische discours grijpen tal van politici, in het bijzonder van religieuze partijen, naar de eigen ‘christelijke identiteit’. Dat is trouwens al lang het geval in de Verenigde Staten waar een heuse opkomst bestaat van een christelijk nationalisme waarin een letterlijke interpretatie van de Bijbel centraal staat. Hun macht is trouwens doorgedrongen tot in de hoogste regionen van de Amerikaanse regering met een reborn-christian president die te pas en te onpas verwijst naar God. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Zwartboek Katholieke Kerk - Michael Hebeis - vrijdag 10 juni 2011
Er is met de katholieke kerk groot een probleem. In Zwartboek Katholieke Kerk schreef de Duitse advocaat Michael Hebeis een onthullende en onthutsende schandalenkroniek over het streven naar macht van de kerk en de machteloosheid van haar slachtoffers. De auteur vertelt over de donkere jaren uit de eeuwenlange geschiedenis van de katholieke kerk. Daarbij maakt hij brandhout van de pauselijke aanspraak op moreel leiderschap. Hebeis is zelf katholiek en beklemtoont dat hij dit boek niet geschreven heeft uit haat, wraak of afgunst, maar juist omwille van zijn verdriet dat ‘zijn’ kerk zoveel leed kon veroorzaken. Recensie door Dirk Verhofstadt.
American Fascists - Chris Hedges - vrijdag 25 mei 2007
Chris Hedges schildert een Amerika in de greep van haatdragend, irrationeel godsdienstfanatisme, dat zich pervers bedient van de Bijbel en van een demoniserend patriottisme om zoveel mogelijk zielen te winnen voor een racistische, seksistische, fundamentalistisch-christelijke politieke agenda: de stichting van een christelijke natie waarin kerk en staat weer één worden, de Bijbel de wet dicteert en waarin liberal, Joods, homo en zelfs katholiek taboe worden. De kern van de evangelische wedergeboren christenen, die zich laat leiden door enkele politics of fear spuwende predikanten, tegenover wie Jerry Falwell en Pat Robertson koorknapen lijken, is een minderheid. Recensie door Jo Smets.
Ik geloof niet in atheïsten - Chris Hedges - vrijdag 14 november 2008
In democratische, Europese landen heeft een proces plaatsgevonden waarin gelovigen ook zelf een scheiding tussen kerk en staat verkozen. Zij wilden zich niet meer met de staat bemoeien, anders dan via democratische, politieke partijen. Zij wilden de spirituele kracht van hun godsdienst niet meer laten corrumperen door de overheid, niet meer door dwang. Zij wilden geen geforceerde machtspositie meer tegenover andersdenkenden. Velen van hen stemmen al heel lang niet meer op een christelijke partij. Deze seculiere gelovigen erkennen hun minderheidspositie binnen een ongelovige samenleving waarin ze de religiemarkt met veel andere spelers moeten delen. Recensie door August Hans den Boef.
Vrijheid van godsdienst - Michiel Hegener - vrijdag 14 oktober 2005
Artikel zes van de Nederlandse grondwet garandeert de vrijheid van godsdienst maar intussen belemmeren honderdduizenden Nederlanders ongestraft de godsdienstvrijheid van anderen. Dat is vooral het geval met moslims en moslima’s die niet openlijk mogen breken met de islam. Maar ook voor zuigelingen die van bij hun geboorte door hun ouders worden ingelijfd door een bepaalde godsdienst en die er moeilijk of niet kunnen uitstappen zonder problemen te krijgen met hun familieleden en hun sociale omgeving. Over de impact en effectiviteit van de vrijheid van godsdienst schreef Michiel Hegener een opvallend boek.
Alleen een God kan ons nog helpen - Martin Heidegger - vrijdag 13 februari 2004
Martin Heidegger wordt algemeen beschouwd als een van de toonaangevende filosofen van de 20ste eeuw, maar tevens een van de meest controversiële. Het feit dat hij in 1933 de kant koos voor het nazi-regime van Adolf Hitler heeft een smet geworpen op zijn naam en faam. Heidegger overleed in mei 1976. Enkele dagen nadien verscheen in het Duitse weekblad Der Spiegel een 10 jaar eerder opgenomen interview met hem onder de titel ‘Alleen een God kan ons nog redden’. Hierin trachtte Heidegger de verwijten tegen hem inzake zijn houding tegenover het nazi-regime in de jaren ’30 te ontzenuwen.
Grote vragen. De nieuwe eeuw tussen hoop en vrees - Bas Heijne - vrijdag 19 januari 2007
We hebben het nog nooit zo goed gehad. Dat is de realiteit voor de grote meerderheid van de bevolking in de Europese Unie. Toch bestaat er heel wat angst, onzekerheid en zelfs regelrechte xenofobie onder tal van inwoners. Dat heeft te maken met de enorme complexiteit van onze samenleving en de wereld. Elke dag berichten de media over de pijnpunten van de globalisering. De Nederlandse essayist Bas Heijne zocht negentien wetenschappers en denkers op en voerde met hen gesprekken over de netelige kwesties van onze tijd. Zijn boek Grote vragen brengt dan ook heel wat interessante inzichten aan het licht, maar ook twijfels en pijnlijke dilemma’s. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Moeten we van elkaar houden? - Bas Heijne - vrijdag 16 december 2011
‘Wat onder vuur ligt is het naoorlogse humanisme zelf’, schrijft Bas Heijne. Het is een sterke uitspraak, maar ze bevat een kern van waarheid. Luister naar de taal die populisten en nationalisten vaak gebruiken. Het gaat om ‘wegjagen, schoonvegen, uitzetten, afrekenen’ en dat gebruiken ze niet enkel tegen vreemdelingen maar ook tegen de in hun ogen ‘politiek correcte elite’. De hooggestelde idealen van vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid moeten plaats ruimen voor een discours waarin het verlangen naar de eigen volksgemeenschap centraal staat. Het is tegelijk een aanval op het kosmopolitische wereldbeeld. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Onredelijkheid - Bas Heijne - vrijdag 07 december 2007
In zijn boek Onredelijkheid gaat Bas Heijne dieper in op de hang van burgers naar de vermeende zekerheden van het verleden. In zeven essays fileert hij onderwerpen als het wereldburgerschap, de behoefte aan identiteit, de multiculturele samenleving, de ontkerkelijking en het kosmopolitisme. Zo heeft hij het over zijn zorgeloze jeugd – mei ’68 was al achter de rug – waarbij hij opgroeide in het dorp Zwanenburg ‘een oase van heerlijke onbeduidendheid in een land dat, zo werd telkens verklaard, nagenoeg af was’, maar tegelijk ervoer hij een zeker gemis, een gebrek aan spannende gebeurtenissen, alsof hij te laat geboren was. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Alleen beschavingen maken vooruitgang mogelijk - Mark Heirman -
Elke beschaving is principieel op de toekomst gericht, niet op het verleden. Op dit punt lijkt het verschil tussen cultuur en beschaving me het grootst. Cultuur is een viering van hetzelfde. In vele opzichten is dat ook voor vele religies het geval. Ook religies zijn er eerder op gericht een bestaande, sacrale, orde te bevestigen dan om iets nieuws te scheppen. Dat doen beschavingen wel. Met vallen en opstaan en met wisselend succes waren het altijd beschavingen die de samenleving veranderden en vernieuwden. Geen wonder dat beschaving en vooruitgang samenhoren en dat uitsluitend een beschaving vooruitgang mogelijk maakt.
Oosterse dagen, Arabische nachten - Mark Heirman -
Tot vijfentwintig jaar geleden hadden Westerse politici, historici en filosofen weinig of geen belangstelling voor de islam. Conflicten in de Arabische wereld bleven tot dan min of meer beperkt tot natiestaten in hun strijd voor onafhankelijkheid tegenover de vroegere kolonisatoren. Op een kwart eeuw tijd is dat volkomen veranderd. De islam en het terrorisme staan nu volop in de belangstelling en over geen enkel thema wordt tegenwoordig zoveel gepubliceerd. In zijn boek Oosterse dagen, Arabische nachten peilt Mark Heirman naar de bewogen verhouding tussen religie en politiek in de Arabische en islamwereld, van de profeet Mohammed tot Osama Bin Laden.
Een republiek op keizersvoeten - Mark Heirman - vrijdag 05 maart 2004
Geen enkel land in de wereld wekt zoveel tegenstrijdige gevoelens op als de Verenigde Staten van Amerika. Sommigen beschouwen Amerika als de uitvinder van de politieke democratie, voor anderen is het juist de grootste bedreiging ervan. Filosoof Mark Heirman schreef over de VS het boek Een republiek op keizersvoeten. Hierin vertelt hij het complexe verhaal van de meest realistische en meest idealistische, het meest liberale en het meest conservatieve, het meest isolationistische en het meest interventionistische, het meest religieuze en het meest seculiere, het meest vreedzame en het meest gewelddadige land ter wereld.
Beschavingen botsen niet - Mark Heirman - vrijdag 24 maart 2006
De globalisering brengt onrust mee, vooral dan in Europa en de Verenigde Staten, die onder druk staan van de nieuwe concurrenten op de wereldmarkt. Het stemt heel wat westerse intellectuelen pessimistisch. Hedendaagse auteurs zoals Roger Scruton, John Gray en Ad Verbrugge hebben het zelfs ronduit over het verval van godsdienst en traditie in het Westen en daarmee het einde van de beschaving. Daarmee sporen ze met Oswald Spengler en zijn Der Untergang des Abendlandes. De vraag is of het uitgangspunt wel juist is en of beschavingen sowieso kunnen botsen? De Vlaamse filosoof Mark Heirman meent van niet en schreef hierover een erudiet boek.
De ontdekking van Europa - Mark Heirman -
In zijn boek De ontdekking van Europa omschrijft filosoof Mark Heirman Europa als een liberaal en universeel project. Democratie, mensenrechten, vrije markteconomie, ziet hij als de bakens daarvan. Europa maakt door de uitwerking van die waarden en principes zijn eigen grenzen overbodig. Het gemis aan een duidelijke identiteit die die principes overstijgt, is geen handicap. Dat is een groot verschil met nationalisten en conservatieven, die het ‘historische’ Avondland willen bewaren. Heirman toont aan dat er noch in de geschiedenis noch vandaag één Europa aan te wijzen valt. Meer nog, hij wenst het niet voor de toekomst.
Constantijn de Grote: Traditie en verandering - Olivier Hekster & Corjo Jansen - vrijdag 02 november 2012
Dit boek geeft een helder inzicht en brengt een klare nuance in de invloed van Constantijn als keizer. De verhalen die zich doorheen de jaren aandikten rond het corpus van de historische feiten, worden streng geanalyseerd en het risico voor te gekleurde retrospectieve interpretaties en historici met ‘een agenda’ wordt zeer gevoelig aangetoond. De auteurs van Constantijn de Grote: traditie en verandering beseffen met andere woorden zeer goed dat de rol van de historicus niet verdrongen mag worden door extra veronderstellingen. Kortom, ook doorheen de geschiedschrijving laat rechtvaardigheid zich gelden. Recensie door Seppe Segers.
Rusland op vrije voeten - Frank Hendrickx - vrijdag 12 januari 2007
Frank Hendrickx verbleef van oktober 1999 tot 2004 in Moskou en reisde naar vele uithoeken van de voormalige Sovjet-Unie. Hij sprak er met gewone mensen over hun verlangen naar de toekomst en hun herinneringen aan de tijd van de SU. Hij ergert zich aan de manier waarop rijke Russen hun overvloed etaleren. Hij beschrijft de toestand in Tsjetsjenië. Deze provincie zo klein als Nederland, maar Poetin vreest dat radicale moslims eerst Tsjetsjenië, dan heel de Kaukasus en vervolgens heel Rusland zullen destabiliseren. Grozny lijkt op Coventry en Dresden, met dit verschil dat het door zijn eigen staat is plat gebombardeerd en de andere twee door hun vijanden. Recensie door Jef Abbeel.
Een tip van de sluier - Karin Heremans - vrijdag 01 oktober 2010
Op 1 september 2009 werd in het Atheneum van Antwerpen een hoofddoekenverbod ingevoerd. Die beslissing werd na lang afwegen genomen door de directrice Karin Heremans. Haar argumentatie was niet gebaseerd op een ideologisch dogma of de politieke waan van de dag, maar op haar ervaring dat, ondanks alle inspanningen om op haar school de grootst mogelijke diversiteit toe te laten, uiteindelijk de vrijheid en het zelfbeschikkingsrecht van heel wat leerlingen in het gedrang kwamen. Heremans kwam daarmee ongewild in het oog van een mediastorm maar ze trotseerde die met een opvallende overtuigingskracht. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Een wereld apart - Gustav Herling - vrijdag 31 maart 2006
Herling is twintig jaar en staat al bekend als aankomend literair en journalistiek talent als hij in de herfst van 1939 wordt gearresteerd. Polen probeert zich in het westen tegen Duitse troepen en in het oosten tegen Russische legereenheden staande te houden, maar het land wordt onder de voet gelopen. Poolse soldaten vluchten massaal; ook soldaat Herling, maar zijn poging mislukt. Grenswachters van het Rode Leger houden hem aan. Men aanziet hem als een hoge Poolse officier, waardoor hij voor spionage wordt veroordeeld en naar het concentratiekamp Jertsevo in het hoge koude noorden van Rusland wordt gedeporteerd.
Een Engelsman in Frankrijk - Cor Hermans - vrijdag 17 oktober 2008
John Stuart Mill inspireerde heel wat van zijn tijdgenoten en was lid van de liberale partij waar hij deel uitmaakte van de radicale fractie. Hij keerde zich tegen de monarchie, pleitte voor de afschaffing van de House of Lords, wilde een einde maken aan de positie van de Church of England als staatskerk (zo wilde hij de ethiek ontdoen van de religie) en kwam op voor algemeen kiesrecht. In navolging van Bentham koos hij ook de democratie als staatsvorm alhoewel Mill huiverde voor de ‘tirannie van de overheersende opinie’, iets wat vandaag opnieuw brandend actueel is met de opkomst van populistische partijen in Nederland en Vlaanderen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De stille overname - Noreena Hertz - vrijdag 25 oktober 2002
Veel academici zien de antiglobaliseringsbeweging als een reactie van mondige burgers tegen een systeem dat niet democratisch gecontroleerd wordt en dat ethisch moet gecorrigeerd worden. De Britse schrijfster Noreena Hertz, auteur van De stille overname richt zich in haar boek op de impact van het 'grootkapitaal' op de politieke besluitvorming. Ze verwoordt het ongenoegen over het huidige establishment. De visie van Hertz is des te opvallender omdat ze zich niet bekent tot een tegenstander van het kapitalisme of van de vrije markt. Integendeel, voor haar kan de vrije markt leiden tot een grote economische groei voor de hele wereld. Ze wil geen revolutie, maar een systeem van vrije handel dat rekening houdt met de mensenrechten, de zorg voor medemensen, het milieu en de voedselveiligheid.
Het gevaar van de internationale schuldenlast - Noreena Hertz - vrijdag 14 januari 2005
Noreena Hertz heeft met haar boek Het gevaar van de internationale schuldenlast een belangrijk punt aangeraakt, namelijk de toezegging van leningen aan personen, partijen en regimes die zich duidelijk niets aantrekken van de welvaart van hun burgers en die er via nieuwe kredieten enkel op uit zijn hun bestaande machtsposities in stand te houden. Een groter deontologisch en ethisch besef bij het toekennen van leningen is derhalve noodzakelijk. Noreena Hertz is er met haar boek alvast in geslaagd om de problematiek van de schuldenlast op de internationale agenda te plaatsen en de doelmatigheid ervan in vraag te stellen.
Door het oog van de naald - Helga Herzberg - vrijdag 18 juni 2010
Helga Herzberg had geluk, want haar gezin was min of meer ongeschonden uit de oorlog en de kampen gekomen, maar zowat alle andere joodse families mistten familieleden. Bijna zestig jaar lang heeft Helga niets verteld over haar ervaringen. Al die tijd plakte ze een pleister over haar tatoeage om niemand te storen. Maar nu heeft ze gesproken. Door het oog van de naald is dan ook een authentieke getuigenis van iemand die de gruwel van dichtbij meemaakte. Die ervaring drukt nog steeds op haar. Het boek van Helga Herzberg vormt de zoveelste waarschuwing tot wat een totalitair regime kan leiden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
We aaien ze, we haten ze, we eten ze - Hal Herzog - vrijdag 28 oktober 2011
Dat een consequente ethiek met betrekking tot dieren niet eenvoudig is, blijkt uit We aaien ze, we haten ze, we eten ze van Hal Herzog. Hij bestudeerde de afgelopen 20 jaar de relaties tussen mens en dier, en ontrafelt op een overtuigende manier onze vaak tegenstrijdige attitudes tegenover andere levende wezens die we soms koesteren en liefhebben, maar ook vrezen, doden en opeten. Zo bezitten miljoenen mensen een huisdier die ze met de beste zorgen behandelen, maar tegelijk eten we massa’s vlees van kippen, varkens en runderen die doorgaans een ‘onmenselijk’ leven hebben geleid in een kweekbatterij. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Hitlers religie - Michael Hesemann - maandag 05 november 2007
‘Het christendom en het nationaal-socialisme waren onverenigbaar, hetgeen van beide kanten vanaf het begin werd onderkend,’ schrijft Hesemann. Net daarom is het zo bizar dat de paus doofstom bleef voor de gruweldaden van de nazi’s, waarvan hij al lang op de hoogte was. Natuurlijk waren er ook gewone katholieken en protestanten, ook geestelijken, die op eigen initiatief joden hielpen. Er was de heldhaftige verzetsdaad van Hans en Sophie Scholl die vanuit hun christelijke overtuiging pamfletten verspreidden tegen Hitler, en dit met de dood moesten bekopen. Maar er waren veel meer anderen die hun blik afwendden of zelfs actief meewerkten met de nazi’s. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De schaduw van de Vooruitgang - Arnold Heumakers - vrijdag 27 februari 2004
Die vooruitgangsgedachte kreeg een felle knauw door de Eerste Wereldoorlog waarna een golf van cultuurpessimistische publicaties verschenen waarin men probeerde uit te leggen hoe dit drama mogelijk was geweest. Zo sprak José Ortega y Gasset van een ‘opstand der horden’, een teleurgang van een hoger moreel of religieus ideaal en de noodzaak tot een fundamentele mentaliteitsverandering. Heumakers wijst erop dat deze klacht, die we zelfs vandaag nog horen, iets gratuits heeft en eerder de gevoelde machteloosheid bevestigt dan opheft.
De vernietiging van de Europese Joden - Raul Hilberg - vrijdag 23 januari 2009
In 1961 verscheen bij een kleine uitgeverij in Chicago voor het eerst The destruction of the European Jews, het levenswerk van Raul Hilberg. Hij focuste zich in zijn werk op de daders. Dat was toen nog niet evident. Grote uitgeverijen weigerden zijn manuscript integraal te publiceren wegens te anti-Duits of te weinig aandacht voor het lijden van de slachtoffers. Ze verweten Hilberg te veel nadruk te leggen op het technische aspect, op de bijna perfecte organisatie, de pijnlijke stelling dat ieder van ons een potentiële dader is. Joodse kringen waren ook niet opgezet met het feit dat hij de Joodse Raden bekeek als instrumenten van de Duitse vernietigingsmachine. Recensie door Jef Abbeel.
Alma Mahler-Werfel. De biografie - Oliver Hilmes - vrijdag 25 januari 2008
Vijandschap jegens de joden had voor Alma Mahler de functie van een werkzaam machtsinstrument. Net als bij Karl Lueger het geval was, stelde iemands joodse afstamming haar in staat er haar eigen ‘arische’ superioriteit tegenover te stellen. Zo’n ‘afstamming’ was voor Alma iemands zwakke punt, zijn achilleshiel. Hier wordt iets zichtbaar wat voor Alma door haar hele leven karakteristiek was en wat in haar dagboeken steeds weer duidelijk de kop opsteekt: haar machtsbelustheid, haar extreem grote behoefte om anderen te onderdrukken en klein te houden. ‘Ze wilde bemind worden’ herinnerde zich een tijdgenoot, ‘om macht over haar aanbidders te krijgen.’ Recensie door Yves Van de Steen.
De thuiskomst van Jossel Wassermann - Edgar Hilsenrath - vrijdag 24 april 2009
Het was de combinatie van nationalisme en antisemitisme die het enorme drama van de Shoah mogelijk maakte, een drama waarvan we nog steeds niet hersteld zijn en waarschijnlijk nooit helemaal zullen herstellen. Integendeel, overal zien we opnieuw opstoten van verkrampt nationalisme, de beangstigende neiging naar gesloten samenlevingen, de drang naar vermeende zuiverheid waarbij men de mensen wil herleiden tot één identiteit, met één taal en één vermeend verleden. De verhalen van Hilsenrath doen ons inzien tot welke geestelijke woestijn de ideeën van de De Wevers en Dewinters kunnen leiden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De maagdenkooi - Ayaan Hirsi Ali - vrijdag 01 oktober 2004
In haar nieuw boek De maagdenkooi gaat Ayaan Hirsi Ali in op de seksuele moraal in de islam die volgens haar een belangrijk probleem vormt. De obsessie voor het behoud van het maagdenvlies leidt ertoe dat moslimmeisjes tot huisarrest worden veroordeeld, soms in gescheiden ruimtes moeten leven of genitaal verminkt worden. Het leidt tot een sfeer van hypocrisie en leugens. Ouders zwijgen over seksuele opvoeding, jongeren hebben stiekem relaties, meisjes laten hun maagdenvlies operatief herstellen, roddels en achterklap zorgen voor wantrouwen, en de eer van de familie moet hoog gehouden worden, desnoods met geweld.
De zoontjesfabriek - Ayaan Hirsi Ali -
Het boek De zoontjesfabriek van Ayaan Hirsi Ali zorgde voor een schok in de Nederlandse politiek en vooral onder de moslims in Nederland. De reden is eenvoudig. Met de beschrijving van het vrouwonvriendelijk karakter van de islam doorbreekt Ayaan Hirsi Ali een taboe en legt ze de vinger op een van de belangrijkste oorzaken van het mislukte multiculturele samenlevingsmodel in Nederland. De islam en de mannelijke moslims houden doorgaans vast aan een manier van denken en leven die haaks staat op de liberale democratische waarden zoals de vrijheid van meningsuiting, de scheiding van kerk en staat en vooral de gelijkwaardigheid van man en vrouw.
Nomade - Ayaan Hirsi Ali - vrijdag 19 maart 2010
Net zoals Friedrich Hayek wil Ayaan het status quo niet conserveren, maar juist radicaal veranderen. Met haar strijd voor het recht op zelfbeschikking van moslimvrouwen voert ze een uitgesproken progressieve strijd die in het verlengde ligt van de strijd tegen de segregatie van de zwarten in de VS, de strijd tegen Apartheid in Zuid-Afrika, de strijd voor vrouwenrechten in de jaren zestig en zeventig, en later de strijd voor homorechten. De ware conservatieven zijn in deze problematiek juist de zogenaamde ‘progressieve’ feministes en politici die zwijgen over de manifeste misbruiken binnen de orthodox-religieuze en -culturele kringen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Arguably - Christopher Hitchens - vrijdag 02 december 2011
In de introductie van zijn nieuwste boek Arguably zegt Hitchens: “Ongeveer een jaar geleden vertelde een van mijn artsen mij dat ik misschien nog maar een jaar te leven had. Dat betekent dat sommige van deze artikelen werden geschreven in het volle bewustzijn dat ze wel eens mijn laatste zouden kunnen zijn.” Dit is een boek voor hen die, net als ondergetekende, houden van een goede polemiek, hongeren naar kennis en een plezier scheppen in de schoonheid, gevatheid en inventiviteit van de Engelse taal, die Christopher Hitchens meesterlijk gebruikt. Laten we hopen dat dit niet zijn laatste boek zal zijn. Recensie Kees Bakhuijzen.
De rechten van de mens van Thomas Paine - Christopher Hitchens - vrijdag 22 mei 2009
Thomas Paine was op politiek, economisch en sociaal vlak een voorvechter van de Verlichting en het liberale denken. Hij verdedigde met vuur de democratie met een grondwet die voorzag in vrije verkiezingen. Hij keerde zich tegen commerciële monopolies die de vrije markt afremden, hij verwierp het kolonialisme en de slavernij, hij deed een oproep naar de rijken om zich in te spannen voor de minderbedeelden, en hij stelde ‘een systeem van sociale verzekering’ voor. Volgens Hitchens volgde Paine met zijn ideeën niet alleen de vrijhandel zoals uitgetekend door Adam Smith en David Ricardo, maar ‘liep hij ook vooruit op Karl Marx’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
God is not Great. The Case Against Religion - Christopher Hitchens - vrijdag 11 januari 2008
In plaats van aandacht voor de heilige boeken van religies als basis voor het morele leven dienen we volgens de auteur gebruik te maken van de voortbrengselen van de menselijke creativiteit in de vorm van literatuur. Om het gebrek aan houvast die mensen ontleenden aan het lezen van heilige boeken te compenseren moeten we een beroep doen op de werken van de wereldliteratuur. Er worden antwoorden gezocht op vragen zoals daar zijn: waar komen we vandaan? Wat is de betekenis van het leven? Het verschil tussen literatuur en heilige schriften is natuurlijk dat er binnen eerstgenoemde geen sprake is van doctrinaire en eenzijdige antwoorden. Recensie door Christophe Andrades.
Een eeuw van uitersten - Eric Hobsbawm - vrijdag 28 maart 2003
Op 28 juni 1992 ging de Franse president Mitterand naar Sarajevo waar de Balkanoorlog 150.000 doden eiste. Zijn doel was de aandacht van de wereld te vestigen op de Bosnische crisis. Waarom ging Mitterand juist op die dag naar Sarajevo? Omdat op 28 juni 1914 in Sarajevo aartshertog Frans Ferdinand van Oostenrijk-Hongarije werd vermoord en nadien de Eerste Wereldoorlog begon. Een wereldoorlog die de loop van de 20ste eeuw zou bepalen. Het boek Een eeuw van uitersten van Eric Hobsbawm beschrijft de geschiedenis van 1914 tot 1991.
In darkness - Agnieszka Holland -
Het is 1943 wanneer de Poolse stad Lvov bezet is door de nazi’s. Armoede heerst en de bewoners van de stad doen alles om te overleven. Zo ook rioolwerker Leopold Socha, die zijn extra inkomsten als kruimeldief hard nodig heeft om zijn gezin te onderhouden. Op een dag treft hij een groep Joodse vluchtelingen aan in het labyrint van riolen, die hij in ruil voor geld verborgen helpt te houden. In eerste instantie is hij alleen geïnteresseerd in de lucratieve handel, maar Socha raakt steeds meer begaan met het lot van de Joden en zet uiteindelijk zijn eigen leven op het spel voor de vluchtelingen.
Gerardje. Notities van een Reve-liefhebber - Theodor Holman - vrijdag 12 maart 2010
Toen koning Albert II in 2001 weigerde om de Prijs der Nederlandse Letteren aan Gerard Reve uit te reiken omdat diens levenspartner Joop Schafthuizen werd verdacht van kindermisbruik, stond cultureel Vlaanderen in rep en roer. Daarop zou Reve over de Belgische koning gezegd hebben: ‘Zijn hofhouding heeft hem wijsgemaakt dat wij homoseksueel zijn. Daar had die man nog nooit van gehoord’. Het is een van de vele leuke anekdotes in het vermakelijke boek Gerardje. Notities van een Reve-liefhebber van Theodor Holman die gefascineerd is door de beruchte schrijver en zelf ook niet vies is van een straffe uitspraak. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Slow. Een wereldwijde revolutie - Carl Honoré - vrijdag 12 november 2004
Carl Honoré is een jonge vader die zijn zoontje voor het slapengaan nog een sprookje voorleest. Twee jaar terug betrapte hij zichzelf erop dat hij steeds kortere fragmenten koos en sneller las tot ongenoegen van het kind. In zijn boek Slow beschrijft Carl Honoré de jachtigheid van ons moderne leven en de obsessie om steeds meer in minder tijd te willen doen. ‘Time is money’ waardoor we gaan leven in dienst van de economie in plaats van omgekeerd. Succes, kicks en resultaten worden afgemeten aan de snelheid waarmee we ze bereiken. We zitten in een vicieuze cirkel van een steeds jachtiger leven waarin elke ongebruikte minuut ervaren wordt als verloren tijd.
De onweerstaanbare gelijkheid - Andries Hoogerwerf - vrijdag 21 februari 2003
Sommige boeken intrigeren alleen al door de illustratie op de voorkaft. Op de kaft van De onweerstaanbare gelijkheid van Andries Hoogerwerf staat de afdruk van een duim, symbool voor het unieke van elke mens. Elke mens is verschillend en dat rijmt niet met de titel van dit boek. Wat Andries Hoogerwerf bedoelt is dat alle mensen als mens gelijkwaardig zijn. Dat zij in gelijke gevallen gelijk moeten behandeld worden. Maar wat betekent dit voor de manier waarop we omgaan met mensen van een andere cultuur, religie, sociale laag, leeftijd of sekse? En wat betekent het voor een rechtvaardige verdeling van macht, inkomen en andere goederen?
Wij en zij - Andries Hoogerwerf - vrijdag 13 juni 2003
In zijn boek de Wij en zij geeft politicoloog en emeritus hoogleraar Andries Hoogerwerf een helder overzicht van het Europese denken over verdraagzaamheid en intolerantie sinds het begin van onze jaartelling. Aan de hand van de grote denkers komen argumenten voor en tegen diverse vormen van verdraagzaamheid aan de orde. Daarnaast analyseert hij de actuele problematiek van de hedendaagse multiculturele samenleving. Daarbij zoekt hij naar oplossingen via de wegen van de vrijheid, de gelijkheid en de solidariteit.
The psychology of terrorism - John Horgan - vrijdag 08 april 2011
Zoals het fascisme een reactie was op de leegte van de moderniteit, zou een terreurdaad een fatale poging kunnen zijn om de wereld te redden van het sluimerende en eeuwigdurende vakantiegevoel van het hedendaagse materialisme. De massamedia hebben de wereld niet in een elektronisch dorp veranderd, maar in een elektronisch gemeubileerde huiskamer, waaruit geen ontsnapping meer mogelijk lijkt. De kunst zou iets wezenlijks verleerd kunnen zijn, namelijk het gevoel voor de realiteit, wat dat ook moge zijn. Misschien leidt het hedendaagse terrorisme de kunst wel terug naar de wereld waarvan ze is afgedwaald. Recensie door Huub Mous.
Leven, lijden, schrijven - Michel Houellebecq -
Een van de meest gelezen en omstreden hedendaagse Franse schrijvers is Michel Houellebecq. In zijn romans De wereld als markt en strijd, Elementaire deeltjes en Platform beschrijft hij met rauw-realisme de vaak platvloerse handelingen en beweegredenen van de kapitalistische en consumerende mens. Daarbij legt de auteur woorden in de mond van zijn personages die heel wat lezers schokken en verstoren in hun politiek correct denkpatroon. Tegenstanders noemen hem een racist, een vrouwenhater en een homofoob. Zijn korte tekst Leven, lijden, schrijven/methode verscheen reeds in 1991 bij een kleine Parijse uitgeverij en bevat in de kiem veel van zijn latere werk.
Publieke vijanden - Michel Houellebecq & Bernard-Henri Lévy - vrijdag 12 februari 2010
De confrontatie tussen de twee schrijvers is best interessant. Het geeft een goed beeld van de maatschappelijke thema’s die in Frankrijk aan de orde zijn en hoe ze op verschillende manieren bekeken worden. Op de ietwat naïef voluntaristische, geëngageerde en theatrale manier van Bernard-Henri Lévy die in zijn strijd voor de grote idealen geen grote woorden schuwt, of op de bijtende, sarcastische ongemanierdheid van Michel Houellebecq die lak heeft aan idealen en zijn mond niet spoelt alvorens iets te zeggen. Volledige betrokkenheid tegenover volledige onverschilligheid als twee kanten van eenzelfde medaille. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De brieven van Rubens - Leen Huet - vrijdag 03 november 2006
Pieter Paul Rubens (1577-1640) was een uitzonderlijk getalenteerde barokschilder, diplomaat, zakenman, die brieven schreef in mooi Italiaans, Frans, Engels, Nederlands en soms Latijn. Kortom: een uomo universale. Hij had een ruime belangstelling voor en kennis van de klassieke oudheid en de internationale politiek en intriges van zijn tijd. Hij had ook contacten met de meeste West-Europese vorsten en diplomaten van de jaren 1609 tot 1640. Van zijn vele brieven zijn er 252 bewaard gebleven. Leen Huet heeft er 140 van vertaald in keurig en modern Nederlands. Dat is een primeur in ons taalgebied. Recensie door Jef Abbeel.
De oorsprong van geweld - Fabrice Humbert -
Onlangs verscheen de autobiografische roman De oorsprong van het geweld van de Franse auteur Fabrice Humbert. Hij won daarmee in 2009 de prestigieuze Prix Orange du Livre. Het boek handelt over een jonge Duitse leraar Duits – zoals Fabrice Humbert zelf – in het concentratiekamp van Buchenwald, bij Weimar. Daar zag hij een foto van 20 december 1941 van de beruchte kamparts Erich Wagner met David Wagner, een man die als twee druppels geleek op zijn vader. Het vormde het begin van een queeste die zijn normale leven overhoop haalde en hem confronteerde met zijn eigen familieverleden. Recensie door Dirk Verhofstadt
Résistance: Dagboek van een Parisienne in het verzet - Agnès Humbert - vrijdag 24 april 2009
Dit boek, eindelijk na 60 jaar vertaald in het Nederlands, zou verplichte lectuur moeten zijn in het onderwijs, opdat dit deel van de geschiedenis niet mag verloren gaan. De herinneringen aan het verzet worden nog nauwelijks overgedragen aan de toekomstige generaties, vooral nu de weinige getuigen die nog in leven zijn onverbiddelijk worden ingehaald door de tijd. In deze strijd tegen ‘de dood van het geheugen’ is het noodzakelijk gebruik te maken van de documenten die nog bestaan. Het relaas van Agnès Humbert maakt deel uit van die documenten: het geeft ons toegang tot de verborgen wereld van het verzet tegen Hitler en het nazisme. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Traktaat over de menselijke natuur - David Hume - vrijdag 11 januari 2008
Terwijl veel mensen blij zouden zijn geweest dat ze op deze manier uit een uiterst genante situatie werden gered, voelde de toch al weinig populaire Hume zich geroepen de waarheid te vertellen. Zijn eigenbelang werd dus ondergeschikt gemaakt aan zijn gevoel voor rechtvaardigheid, doordat Hume de pas later geformuleerde categorische imperatief van Kant – ‘Handel zo, dat u zou willen dat uw handelwijze tot algemene wet verheven werd’ – zelfs van toepassing achtte op dieren. Voor een filosoof die meestal wordt beschreven als ‘radicale scepticus’ is dit op het eerste gezicht een verbazingwekkende daad. Recensie door Rob Hartmans.
Inventing Human Rights. A History - Lynn Hunt - vrijdag 16 januari 2009
Volgens de Britse filosoof en cultuurpessimist John Gray is morele vooruitgang onmogelijk. De mens kan volgens hem niet leren van zijn fouten en is van nature een boosaardig en beestachtig wezen. De laatste jaren heeft hij zich opgeworpen als de meest vooraanstaande criticus van de westerse moderniteit. Lynn Hunt toont aan dat een pessimisme zoals we dat lezen bij Gray niet noodzakelijk is. Het is mogelijk om zowel positief te kijken naar de principes van de verlichting en de moderniteit als om open te staan voor het voorkomen van misdaden tegen de mensheid die zich tot op de dag van vandaag nog steeds voordoen. Recensie door Christophe Andrades.
Wie zijn wij? - Samuel Huntington - vrijdag 26 november 2004
In zijn nieuw boek Wie zijn wij? gaat Samuel Huntington in op de fundamenten van de Amerikaanse identiteit en de krachten die ze bedreigen en ondermijnen. De anglo-protestantse kern en het geloof in individuele vrijheid en democratie staan onder druk. Dat komt volgens de auteur door de ondergang van het communisme waardoor er geen externe vijand meer bestaat, de opmars van het multiculturalisme waardoor groepsrechten en etnische entiteiten aan belang wonnen, de enorme immigratiegolf vanuit Latijns-Amerika en de daardoor toenemende druk om naast het Engels ook het Spaans als voertaal te gebruiken.
Botsende Beschavingen - Samuel Huntington - vrijdag 29 november 2002
De hoop van sommigen, en de vrees van anderen, van een wereldwijde verspreiding van de westerse ideeën inzake individualisme, markteconomie en politieke democratie is onterecht. Die cultuur, die Huntington de 'Davoscultuur' noemt, wordt amper gedeeld door 1 procent van de wereldbevolking, en kan dus amper een wereldcultuur worden genoemd. Zelfs de massale verspreiding van westerse consumptiegoederen, het feit dat mediagroepen in westerse handen zijn, en het algemeen gebruik van de Engelse taal zullen daar niet aan verhelpen. Steeds meer landen moderniseren zich wel, maar dit is niet hetzelfde als een toenemende verwestering.
Vrijheid verplicht - Menno Hurenkamp en Monique Kremer - vrijdag 27 januari 2006
Keuzevrijheid is een belangrijke verworvenheid van onze tijd. Meer nog, het is een essentieel kenmerk van maatschappijen waarvan de democratie en de vrije markt de grondslagen vormen. De mogelijkheid om zelf keuzes te maken over de invulling van zijn of haar leven, de aankoop van producten en het bekomen van diensten is zodanig ingeburgerd dat men zich moeilijk kan indenken dat men dit zou terugdraaien. Keuzevrijheid is typisch zo’n idee dat op papier iedereen gelukkig maakt. Alle politici zijn er dan ook voor. Maar wat als mensen eigenlijk niet willen kiezen? Of als ze niet kunnen kiezen omdat ze daar om een of andere reden niet toe in staat zijn?
Het minste kwaad - Michael Ignatieff - vrijdag 14 januari 2005
In zijn boek Het minste kwaad gaat de Canadese schrijver in op de moeilijke verhouding tussen onze democratie en het gebruik van geweld tegen terreur. Hij probeert een pragmatische koers te varen tussen het principiële verbod op elke schending van mensenrechten enerzijds en het daadkrachtige optreden van regeringen voor wie het doel voor meer veiligheid zowat alle middelen toelaat anderzijds. Michael Ignatieff is geen tegenstander van terreurbestrijding. De vorming van speciale eenheden binnen de politie om in te grijpen vindt hij normaal, maar controle op deze eenheden is cruciaal. Openheid en een vrije pers zijn daarbij noodzakelijk.
Mensenrechten en terreur - Michael Ignatieff - vrijdag 25 april 2003
Michael Ignatieff is expert op het gebied van de mensenrechten en de oorzaken van gewapende conflicten. De VS dienen volgens hem consequent schendingen van de mensenrechten aan de kaak te stellen. Zij moeten na 11 september 2001 beseffen dat landen waar mensenrechten geschonden worden, een internationaal veiligheidsrisico vormen. Hij vindt oorlog een gerechtvaardigd antwoord op het apocalyptische nihilisme van de aanslagen. Maar in deze oorlog is niet alles geoorloofd, want het westen heeft verplichtingen aan zichzelf en zijn morele identiteit. Het boek Mensenrechten en terreur legt uit waarom.
De rechtenrevolutie - Michael Ignatieff - vrijdag 04 april 2003
Sinds de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens in 1948 hebben mensenrechten wereldwijd in de aandacht gestaan. Mensenrechten vormden zelfs de rechtvaardiging van een militaire interventie, namelijk in Kosovo in 1999. In Canada was de strijd van de aboriginals en van de Franstaligen voor erkenning van hun rechten aanleiding tot een ware rechtenrevolutie, iets wat men ook in Nederland en België ten aanzien van vrouwen, homosexuelen en minderheden gekend. De Canadese historicus en filosoof Michael Ignatieff analyseert in zijn boek De rechtenrevolutie de ontwikkeling van dit proces.
Afgedwongen vrijheid - Michael Ignatieff - vrijdag 16 januari 2004
Amerika is het machtigste imperium dat de mensheid ooit heeft gekend, maar sinds 9/11 weten we ook dat het uiterst kwetsbaar is. Het is in het belang van Amerika regimes te bestrijden waar het terrorisme zich kan ontplooien. In geallieerd verband heeft Amerika de laatste jaren in Bosnië, Kosovo, Afghanistan en Irak geprobeerd een democratische rechtsorde op te leggen. In zijn boek Afgdwongen vrijheid beschrijft Michael Ignatieff de vele dilemma’s waarvoor Amerika en de Westerse landen zich bij een interventie geplaatst zien en probeert te antwoorden op de vraag: hoe dat moet, een democratie onder dwang opleggen.
1913 - Floran Illies -
Illies is een Duitser en het is dus logisch dat de Duitse cultuur sterk op de voorgrond staat, maar anderzijds heeft hij natuurlijk ook gelijk wanneer hij beweert dat Berlijn, Parijs, München en Wenen de steden zijn waar het modernisme uitgevonden werd. Oké, je had de Engelse scene, maar die kwam toch een beetje later - Virginia Woolf debuteerde pas in 1913 - en we mogen ook Joyce natuurlijk niet vergeten, al zat die man toen stilletjes te verkommeren in Triëst, wat op dat moment de rijkste havenstad was van... jawel, Oostenrijk-Hongarije. In Wenen, daar werd de toekomst gemaakt, en dat op meer dan één vlak. Recensie door Marnix Verplancke.
Het einde - Chris Impey - vrijdag 05 november 2010
Impey is een fantastische schrijver. Wie denkt dat zich laten invriezen een manier is om het eeuwige leven te halen, komt bij hem van een kouwe kermis thuis. De kans dat ons brein met zijn honderd miljard neuronen en zestig biljoen synapsen na het ontdooien weer ongestoord zijn gang zal gaan is immers bijzonder klein. En ook wie in interstellair reizen een uitweg ziet voor onze niet te ontlopen toekomst stelt hij teleur. Wetende dat de meest nabije bewoonbare planeten een paar miljard keer zo ver liggen dan Mars en dat het al een paar jaar duurt om op deze planeet te komen, moeten we ons geen illusies maken. Recensie door Marnix Verplancke.
Enlightenment Contested - Jonathan Israel - vrijdag 27 oktober 2006
In 2001 verraste Jonathan Israel met zijn even magistrale als volumineuze Radical Enlightenment, een studie naar het ontstaan van de Verlichting. In 1995 leek hij met zijn vuistdikke The Dutch Republic: Its Rise, Greatness and Fall, 1477-1806 zijn opus magnum te hebben afgeleverd. En toen was er ineens dat dikke boek over de Verlichting. In Radical Enlightenment gebruikte hij zijn enorme kennis van de culturele, intellectuele, politieke en sociaal-economische ontwikkelingen in de Nederlanden niet om het bestaande beeld van de Verlichting te nuanceren, maar om dit volledig op zijn kop te zetten. Recensie door Rob Hartmans.
A revolution of the mind - Jonathan Israel - vrijdag 22 januari 2010
Israel maakt een scherp onderscheid tussen de radicale en de gematigde Verlichting. Hij heeft dat nodig om zijn helden vrij te pleiten van de gruwelen van de Franse revolutie. Robespierre en de Jacobijnen waren helemaal geen representanten van de Verlichting, zij waren volgelingen van Rousseau, die in de ogen van Israel louter een vertegenwoordiger van de contra-Verlichting was. Dit is een wel erg simplistische manier om de plaats van Rousseau in het denken van de achttiende eeuw te karakteriseren, net zoals het waterdichte schot dat Israel tussen de radicale en gematigde Verlichters bevestigt wel heel erg vertekent. Recensie door Rob Hartmans.
Democratie en terreur - Frank J. Buijs - vrijdag 25 oktober 2002
De aanslagen van 11 september in de VS kostten 3000 mensen het leven. Was het 'terreur tegen democratie', 'verzet vanuit de derde wereld tegen de overheersing van het westen', of uitdrukking van een 'botsing van culturen'? Hoe moeten democratiën zich verdedigen tegen het geweld van extremisten? In Democratie en terreur geeft de Nederlandse onderzoeker Frank Buijs enkele antwoorden. Hij beschrijft de politieke ontwikkeling van Osama bin Laden van vrome student tot organisator van terreur. Hij analyseert het islamitisch radicalisme en schetst hoe het kan verworden tot gewelddadig extremisme. Op basis hiervan ziet Buijs de aanslagen van 11 september niet alleen een als een bedreiging, maar ook als een uitdaging aan de westerse democratieën om de eigen grondslagen te vernieuwen.
Hitlers gewillige beulen - Daniël J. Goldhagen - vrijdag 06 juni 2003
Boeken over de Tweede Wereldoorlog blijven altijd onze aandacht trekken. Nog altijd zijn mensen verwonderd over het hoe en waarom van de verschrikkelijke genocide op de joden. Eén van de meest controversiële boeken hierover is Hitlers Gewillige Beulen van Daniel J. Goldhagen, dat in 1996 in Nederlandstalige vertaling verscheen. Hoe kon die genocide gebeuren? Zijn stelling als waren alle Duitsers mededader en mee verantwoordelijk is even controversieel als verrassend. Op basis van geheel nieuw wetenschappelijk onderzoek en drie uitgebreide case-studies tracht hij zijn stelling te bewijzen.
Een geschiedenis van Brussel - Roel Jacobs - vrijdag 11 februari 2005
In 1830 lukt de Belgische opstand tegen Willem I. België ontstaat, het gaat op zoek naar een groots verleden en in Brussel komen standbeelden voor nationale helden, zoals Godfried van Bouillon, Andreas Vesalius en Karel van Lotharingen. Roel Jacobs wijst erop dat Bouillon bij het prinsbisdom Luik hoorde, dus niet bij Brabant of Brussel. De St.-Hubertusgalerij is een Europese primeur: de oudste van die omvang en overdekt met glas. Koning Leopold II zet het werk van zijn voorganger verder met de aanleg van lanen, pleinen, parken, een heuse triomfboog in het Jubelpark, een mastodont van een Justitiepaleis en de start van een veel te grote Basiliek van Koekelberg.
De ontsporing - Paul Jambers - vrijdag 27 januari 2012
Twee meisjes die opgegroeid zijn bij hun respectievelijke moeders zijn op zoek naar hun biologische vaders. Ze kloppen aan bij een freelance auteur die eind jaren zestig als hulpje werkte bij de opnames van een ietwat bizarre film waarin halfblote jonge vrouwen een belangrijke rol speelden. Al snel belandde hij toen in bed met een mooie figurante en wat later met een andere. Het gevolg laat zich al snel raden. Maar de auteur maakt dat goed door vlot over te schakelen tussen de tijdsperiodes 1969 en 1989, met de schrijver die als veertiger plots zin geconfronteerd wordt met de gevolgen van zijn losbandige gedrag van vroeger. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het recht om ex-moslim te zijn - Ehsan Jami - vrijdag 05 oktober 2007
Na de aanslagen van 11 september en de moord op Theo van Gogh groeide bij Ehsan Jami het besef dat bepaalde verworvenheden zoals de individuele vrijheid en het zelfstandig nadenken zo cruciaal zijn, en dat die binnen de moslimwereld onder druk staan. Hij ziet kritiek als essentieel voor een open samenleving, kan niet langer aanvaarden dat vrouwen en homoseksuelen in de islam onderdrukt worden en dat afvalligheid van het moslimgeloof problemen oplevert. Jami legde contact met Afshin Ellian en Paul Cliteur. Zij gaven hem de nodige raad om met een comité voor ex-moslims te beginnen. Daarmee kwam hij in een mediastorm. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vreemde buren. Over politiek in Nederland en België - Derk Jan Eppink - vrijdag 20 februari 2004
In 1995 deed Derk Jan Eppink de gewaagde stap van Nederland naar België, van het Haagse Binnenhof naar de Wetstraat, van NRC naar De Standaard. Na drie jaar onderdompelen in de Belgische politiek, schreef hij het boek Vreemde buren. Over politiek in Nederland en België, waarin hij zijn twee vaderlanden met elkaar vergeleek. Vijf jaar later is het al aan zijn zesde, nu herziene druk toe. Die herziene druk was nodig want in beide landen is ondertussen veel veranderd. Zowel in België waar Guy Verhofstadt aan de macht kwam, als in Nederland met de ineenstorting van paars en de moord op Pim Fortuyn.
Lof van het conservatisme - Bart Jan Spruyt - vrijdag 27 juni 2003
Volgens Bart Jan Spruyt, directeur van de Edmund Burke Stichting, is het oude vooroordeel tegenover het conservatisme de laatste jaren doorbroken. Conservatief wordt niet langer gelijk gesteld met een reactionaire mentaliteit. Filosoof Paul Cliteur denkt dat Spruyt daarin wel gelijk heeft, maar toch ook weer niet. Weliswaar is conservatief gedachtegoed populair, maar dat betekent nog niet dat het etiket 'conservatisme' (of 'conservatief') populair of zelfs minder impopulair is geworden. Anders gezegd: de conservatieve traditie wordt flink geplunderd, maar zonder dat daarvoor de auteursrechten worden betaald.
Lof van het conservatisme - Bart Jan Spruyt -
Bart Jan Spruyt is historicus en directeur van de Edmund Burke-stichting, een conservatieve denktank in Nederland. Vanuit die achtergrond schreef hij een boek over het conservatisme. Het is een poging om het conservatieve gedachtegoed te omschrijven én te promoten. Noch het eerste nog de tweede doelstelling zijn echt bereikt. Spruyt geeft geen definitie van het conservatisme als beweging. Dat zou hij ook niet kunnen. Hét conservatisme bestaat immers niet, net zomin als hét progressisme. Het zijn attitudes: respectievelijk behouden en vernieuwen.
Islam voor varkens, apen, ezels en andere beesten - Hans Jansen - vrijdag 16 mei 2008
Karl Popper beschreef in zijn boek The Open Society and Its Enemies utopische totalitaire ideeën zoals die voorkomen bij Plato, Hegel en Marx. Maar alle religies zijn, wanneer zij politieke macht zouden hebben, vijanden van een open samenleving, omdat tolerantie voor andersdenkenden dan meestal niet wordt getolereerd. Christendom en jodendom hebben in westerse samenlevingen geaccepteerd dat zij tweede viool moeten spelen en hebben daar vrede mee. Volgens Jansen is de islam veel moeilijker in te passen in een democratische seculiere samenleving waarin er een scheiding is tussen politiek en religie. Recensie door Floris van den Berg.
Van jodenhaat naar zelfmoordterrorisme - Hans Jansen - vrijdag 19 mei 2006
Na Auschwitz ontwikkelde zich een volstrekt nieuwe vorm van antisemitisme: Israël als land van nieuwe nazi’s. Er zou geen verschil zijn tussen Hitler en Sharon en joden zouden leren dat andere volkeren inferieur zijn. Moslims gingen de judeocide ontkennen of minimaliseren. Hun revisionisme sijpelde ook door in wetenschappelijke publicaties, tv-uitzendingen, onderwijs. Dit laatste beklijft het meest: Palestijnse en andere Arabische kinderen krijgen een grote portie indoctrinatie, bewuste desinformatie en militaire training als voorbereiding op de jihad tegen Israël. De auteur geeft voldoende bewijzen hiervan. Een recensie van Jef Abbeel.
De historische Mohammed - Hans Jansen - vrijdag 04 mei 2007
Wat voor man was Mohammed eigenlijk? De theorie dat Mohammed nooit heeft bestaan, ziet er extreem onredelijk uit. Waar komt de islam vandaan als er nooit een Mohammed geweest is? Het Oost-Romeinse rijk maakte in Palestina, Syrië en Noord-Irak gebruik van Arabische grenssoldaten, zoals het West-Romeinse rijk Gotische stammen in dienst had, langs de Rijn en langs de Donau. In de traditionele versie van die geschiedenis worden die Arabische soldaten in christelijke dienst vaak genoemd, ook door Ibn Ishaq, de enige officiële en nooit overtroffen biograaf van Mohammed. Hoogleraar Hans Jansen is arabist en schreef twee boeken over Mohammed. Recensie door Jan Mastay.
Het pauperparadijs. Een familiegeschiedenis - Suzanna Jansen - vrijdag 09 mei 2008
We dromen er allemaal weleens stiekem van het natuurlijke kind van een koning te zijn, maar over het algemeen blijken we simpelweg af te stammen van een stel paupers. Dat mag echter geen reden zijn om ons beroerd te gaan voelen, we zouden juist trots moeten zijn dat we de goot zo ver ontstegen zijn dat we überhaupt enige interesse vertonen voor onze persoonlijke geschiedenis. Zo zou je ongeveer de instelling kunnen noemen van Suzanna Jansen toen ze rommelend door de ouwe spulletjes van haar moeder en vader ontdekte dat haar voorouders in een armengesticht hadden gezeten en dat haar overgrootmoeder onterfd was omdat ze het had aangedurfd met een katholiek te trouwen. Recensie door Marnix Verplancke.
De Oude Belgen - Ugo Janssens - vrijdag 23 november 2007
Beschavingen zonder schrift voeden de fantasie, ze vormen een aanleiding tot idealiseren. De beschaving der ‘Kelten’ is daar één van en de Keltistiek of de zoektocht naar de Kelten leent zich dan ook voor autodidacten. ‘Kelten’ is een verzamelnaam voor een volk uit de Oudheid. De Kelten werden ook Galliërs of Galaten genoemd. Hun taal was verwant aan die van de Germanen, Grieken, Latijnen en andere Indo-Europese volkeren. De ‘Oude Belgen’, waar het in dit boek over gaat, waren hoofdzakelijk maar niet uitsluitend Keltische stammen. Sommigen waren Germanen. Ze leefden in Noord-Gallië, tussen de Noordzee, de Marne, de Seine en de Rijn. Recensie door Jef Abbeel.
Voor wat hoort wat, naar een nieuw sociaal contract - Patrick Janssens - vrijdag 07 oktober 2011
Patrick Janssens beschrijft hoe het ‘voor wat, hoort wat-principe’ op heel wat domeinen wordt toegepast in Antwerpen. Dit is niet altijd een evidente keuze maar een noodzaak gezien de sociale en demografische evoluties en om het systeem op termijn te vrijwaren. Het wederkerigheidsprincipe werd er in de vele domeinen van het lokaal sociaal beleid ingevoerd. Als plaatselijke politica heb ik de hoofdstukken over leefloon, integratie, onderwijs, sociale huisvesting en hulpverlening enthousiast gelezen. Ze zijn doorspekt met voorbeelden van concrete acties en projecten en ik trek er lessen uit om er ook in Gent verder mee aan de slag te gaan. Recensie door Sofie Bracke.
Vrouwen van godin tot slavin - Ugo Janssens - vrijdag 15 oktober 2010
In 1917 kregen de Nederlandse vrouwen passief kiesrecht, in 1919 ook actief. In België haalde Marie Popelin in 1888 als eerste een doctoraat in de rechten aan de ULB. Maar ze mocht het beroep van advocaat niet uitoefenen! Ze zette zich actief in voor feminisme en pacifisme. De oorlog kwam er toch, maar in 1917/1919 kregen vrouwen in diverse landen wel kiesrecht. In België moesten de meeste nog wachten tot 1948. De jaren ’60-’70 zorgden voor een tweede feministische golf. De wettelijke gelijkheid van de vrouw kwam er in België in de jaren 1974-2002. Toch blijven er nog veel vormen van ongelijkheid bestaan. Recensie door Jef Abbeel.
Het kartel van de hel - Diarmuid Jeffreys - vrijdag 08 januari 2010
‘Tot op de dag van vandaag heeft geen enkel Duits bedrijf dat tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruik heeft gemaakt van slavenarbeiders zich formeel tegenover de overlevenden verontschuldigd’, schrijft Jeffreys. Een onthutsende vaststelling. Het kartel van de hel is een belangrijk boek dat een goed inzicht geeft in de verstrengeling van politiek en industrie onder het nazisme. Het legt vooral de onmenselijke drijfveren bloot van een reeks belangrijke zakenmensen en wetenschappers die omwille van macht, hebzucht en geldgewin bereid waren hun ziel te verkopen aan de duivel. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Dag vriend! - Stine Jensen - vrijdag 01 juni 2012
Stine Jensen fileert het Facebook-gebeuren tot zijn essentie: een middel om zoveel mogelijk geld te verdienen. En wij, idioten, helpen daaraan mee. Sterker nog, we raken al snel verslaafd aan de sociale media en hopen dat iedereen ons ‘leuk’ zal vinden. We posten persoonlijke berichten, voorkeuren en foto’s, zonder stil te staan bij het feit dat we een commercieel bedrijf aan het voeden zijn met kostbare informatie. We doen naarstig mee, al was het maar om te weten wat iemand anders van ons zou vinden, en dat kan enkel positief (‘vind ik leuk’) zijn. Kortom, we bedriegen onszelf en Jensen legt dit onverbiddelijk bloot. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Ik lieg, dus ik ben - Stine Jensen - vrijdag 13 mei 2011
Over liegen schreef de filosofe Stine Jensen een opmerkelijk boek onder de titel Ik lieg, dus ik ben. Volgens heel wat onderzoek, liegt iedereen gemiddeld tien keer per dag. Dat lijkt vreemd maar als je grondig nadenkt over wat je op een doordeweekse dag allemaal zegt en doet, hoe je praat tegenover je vrienden en familieleden, en vooral tegenover je geliefde, dan zal je snel merken dat liegen een ‘normaal’ onderdeel is geworden van onze manier van communiceren. Sterker nog, liegen is volgens Jensen noodzakelijk voor je identiteitsontwikkeling en zonder de kunst van het liegen is er geen fatsoenlijke samenleving mogelijk. Recensie door Dirk Verhofstadt.
God of Noppes - Will Jensen - vrijdag 21 oktober 2011
Religie blijft een 'hot topic'. De iPhone verkoopt tegenwoordig weliswaar beter dan de bijbel, maar het aantal werken dat jaarlijks verschijnt over religie en spiritualiteit is indrukwekkend. Voor wie hieraan twijfelt: de afdeling 'religion' van Amazon telt meer dan 4.000 werken - verschenen in de afgelopen 30 dagen alleen al! In een groot aantal van deze boeken wordt godsverering kritisch bekeken, maar het in vraag stellen van het bestaan van allerlei opperwezens is al veel langer geen taboe meer. In zekere zin zijn de verkondigers van de drie grote monotheïstische godsdiensten al eeuwenlang de grootste marketeers van het atheïsme. Recensie door Koert Van Espen.
Dus ik ben weer - Stine Jensen - vrijdag 12 oktober 2012
De rode draad van Dus ik ben weer is dat de hedendaagse maatschappij in de ban is van een ware maakbaarheidscultus. Zelfs op zoiets ongrijpbaars als de dood willen we vat krijgen. Hoe moet je anders die overvloed aan uitvaartmogelijkheden opvatten? Zelfs bij onze begrafenis willen we de touwtjes in handen blijven houden. We moeten de regisseur van ons eigen sterven zijn. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de maakbaarheid van het lichaam (plastische chirurgie). Alleen met de maakbaarheid van de samenleving zelf wil het niet zo lukken, zo wordt vastgesteld in het hoofdstuk over macht. Recensie door Lieven Monserez.
Dus ik ben. Een zoektocht naar identiteit - Stine Jensen en Rob Wijnberg - vrijdag 26 maart 2010
Het hele identiteitsdebat speelt zich in Nederland vooral af ‘in het spanningsveld tussen de seculiere, liberale staat enerzijds en de aanwezigheid van moslims anderzijds’. Het gaat echter over veel meer. Over die hedendaagse zoektocht naar identiteit schreven Stine Jensen en Rob Wijnberg een interessant boek. Aan de hand van wat grote denkers in de geschiedenis hierover zegden, gaan ze in op de vraag ‘Wie zijn wij?’. Na jaren van secularisering is de opmars van religies daarin opnieuw sterk bepalend. ‘Hoe sterker het geloof, des te directer de relatie met iemands identiteit’, schrijven de auteurs, en dat wordt aangewakkerd door populisten. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Islamisten en naïvisten - Karen Jespersen en Ralf Pittelkow - vrijdag 27 april 2007
Pittelkow en Jespersen stellen islamfundamentalisten op gelijke voet met nazi's en communisten, een provocerende stelling. Maar daarmee willen zij wijzen op het groeiende gevaar van de islamisten en de waarden die zij voorstaan en die vooral bij de jongere generaties in Europa steeds meer gehoor vinden. Want islamisten beogen de controle over het leven van de medemens door allerlei voorschriften: hoe zich te kleden, wat te eten, te denken en te geloven. Zij plaatsen de moslims ook voor een dwingende keuze: ofwel in Europa hun eigen gemeenschap uitbouwen of vervreemden en zich oplossen in de verwerpelijke westerse samenleving. Recensie door Erik Willaert.
De kamers van de melancholie - Karin Johannisson - vrijdag 25 februari 2011
Van een gewaardeerde en alleen voor de happy few weggelegde kwaal is melancholie over het algemeen verworden tot een opzichtige trek van zelfingenomen aanstellers, en dat heeft te maken met de medicalisering ervan, aldus Johannisson. In de 20ste eeuw heeft het begrip depressie als een reusachtige slokop heel wat andere diagnoses opgeslorpt, waaronder de melancholie, waardoor deze als zelfstandige diagnose niet langer bestaat. En dat is jammer, want terwijl melancholie een cultureel gegeven is, blijkt depressie louter individueel te werken. De melancholie spreekt en leidt soms tot kunst; de depressie zwijgt en leidt tot uitzichtloosheid. Recensie door Marnix Verplancke.
Een morele afrekening - Daniel Jonah Goldhagen - vrijdag 05 oktober 2007
Al jaren probeert het Vaticaan de houding van de Kerk en van Pius XII voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog te verantwoorden en zelfs goed te keuren. Daarbij verwijst ze steevast naar de encycliek Mit brennender Sorge als een veroordeling van het nazisme. In feite ging het over een protest tegen enkele overtredingen van het Concordaat die de belangen van de katholieke kerk schonden. Nergens is er sprake van een veroordeling van het nationaal-socialisme en nergens kwam het lot van de joden aan bod. Dat de Paus zou gezwegen hebben omdat dit het lot van de joden alleen maar zou verslechterd hebben, noemt Goldhagen ‘klinkklare onzin’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Tweedehands wereld - Lloyd Jones - donderdag 12 januari 2012
De wereldburger bij uitstek is vandaag de illegaal, aldus Lloyd Jones in zijn nieuwste roman die via de versluierde paden van de moederliefde en de perverse mannenfantasie een frisse kijk biedt op wat het betekent om migrant te zijn. We zullen het maar meteen bekennen, we houden niet zo van geëngageerde literatuur. Niet alleen is de plot meestal voorspelbaar, de emoties die deze oproept zijn dat al evenzeer, en wie heeft daar nu wat aan? We weten dat de wereld geen paradijs is. We lezen de krant. Toen we Lloyd Jones’ Tweedehands wereld onder ogen kregen waren we hoogst sceptisch. We waren mis. Recensie door Marnix Verplancke.
Tweedehands wereld - Lloyd Jones -
De wereldburger bij uitstek is vandaag de illegaal, aldus Lloyd Jones in zijn nieuwste roman die via de versluierde paden van de moederliefde en de perverse mannenfantasie een frisse kijk biedt op wat het betekent om migrant te zijn. We zullen het maar meteen bekennen, we houden niet zo van geëngageerde literatuur. Niet alleen is de plot meestal voorspelbaar, de emoties die deze oproept zijn dat al evenzeer, en wie heeft daar nu wat aan? We weten dat de wereld geen paradijs is. We lezen de krant. Toen we Lloyd Jones’ Tweedehands wereld onder ogen kregen waren we hoogst sceptisch. We waren mis. Recensie door Marnix Verplancke.
Het Boeck der Natuere - Eric Jorink - vrijdag 15 december 2006
De bloei van de natuurwetenschappen in Nederland kan niet zonder meer verklaard worden uit de cartesiaanse revolutie. Het was vooral het doorsnijden van de band tussen het Boek der Natuur en de Bijbel, die deze opbloei bevorderde. En die scheiding tussen wetenschap en theologie was niet het resultaat van een overwinning van het rationalisme, maar van theologische en filologische debatten die voortkwamen uit een intellectuele ontwikkeling die al tijdens de Renaissance was begonnen. Jorink sluit hiermee aan bij een trend in de wetenschapsgeschiedenis, die er de laatste decennia steeds meer toe neigt de ‘Wetenschappelijke Revolutie’ te beschouwen als een tijdvak en niet als een eenduidig proces. Recensie door Rob Hartmans.
De charmeur van Europa. Memoires - Charles Joseph de Ligne - vrijdag 23 maart 2007
In feite vormen de memoires van prins Charles Joseph de Ligne (1735-1814), een tweehonderd jaar oude pendant van een hedendaags televisieprogramma over ‘sterren’. Voor een groot deel bestaat dit boek uit beschrijvingen van een eindeloze reeks amoureuze avontuurtjes, ontmoetingen met de groten der aarde en tot op hoge leeftijd uitgehaalde kwajongensstreken, dit alles gelardeerd met talloze roddels. Dat het niettemin een lezenswaardig boek is, komt doordat het en passant een verrassend beeld schetst van de hoge adel tijdens het ancien régime en de reacties van deze geprivilegieerde klasse op de Franse revolutie en de opkomst van Napoleon. Recensie door Rob Hartmans.
De vergeten twintigste eeuw - Tony Judt - vrijdag 05 december 2008
De twintigste eeuw was de meest gewelddadige uit de menselijke geschiedenis. Het was niet alleen de eeuw van de twee wereldoorlogen, maar ook van burgeroorlogen, antikoloniale opstanden, religieuze en nationalistische bloedbaden. Hebben we uit deze gebeurtenissen iets geleerd? De Britse historicus en auteur Tony Judt betwijfelt dit en beklemtoont hoe gemakkelijk mensen het verleden vergeten, iets wat hij in De vergeten twintigste eeuw omschrijft als een ‘zorgwekkende vervreemding van de geschiedenis’. De kernboodschap is dat we nooit op onze lauweren mogen gaan zitten en denken dat datgene wat we nu hebben vanzelfsprekend is. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De geheugenhut - Tony Judt - vrijdag 08 april 2011
Net zoals Amartya Sen en Mario Vargas Llosa ziet Judt het reduceren van mensen tot één enkele identiteit als een aanslag op de individuele vrijheid. De auteur schreef in het Engels, vierde de Joodse feestdagen, was via zijn vader verbonden met Polen en Litouwen, via zijn moeder met Rusland en Roemenië, via zijn scholing een Franskundige, via zelfstudie een kenner van Tsjechisch, via zijn baan een New Yorker, en als auteur een specialist in de geschiedenis van Europa. Sommigen klasseren hem als een ‘thuisloze kosmopoliet’. Judt betreurt hoezeer het identiteitsdebat en het nationalisme gezorgd hebben voor een culturele verarming. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het land is moe - Tony Judt - vrijdag 01 oktober 2010
"Er is iets fundamenteels mis met de manier waarop we vandaag leven", luidt de eerste zin. We hebben de afgelopen dertig jaar, sinds Reagan en Thatcher, en nog versterkt na de val van de Muur, volgens Judt de gemeenschap laten verslinden door sprinkhanen, of beter, door de schaamteloos hebzuchtigen, waarbij de jacht op materieel eigenbelang tot belangrijkste, zoniet enige na te streven deugd is geworden. Politieke lilliputters hebben de naoorlogse staatsmannen vervangen en allen zijn ze gewillig gecapituleerd voor de markt, zo ze al niet actief hebben meegewerkt aan de ontmanteling van de staat. Recensie door Yves Desmet.
Na de oorlog - Tony Judt - vrijdag 20 mei 2011
Dit boek toont aan hoe vernietigend de 20ste-eeuw geweest is voor de kosmopolitische idealen van de Verlichting. Het nationalisme dat zo vernietigend was in het verleden, lijkt echter weer aan belang te winnen. Vandaar dat het zo belangrijk is dat de radicale en verwoestende gevolgen ervan in herinnering te houden. ‘Tegen het einde van de twintigste eeuw leek de holocaust zich een centrale plek te hebben verworven in de identiteit en het geheugen van West-Europa’, schrijft Judt. Even belangrijk lijkt het volgens mij om verder te blijven strijden voor het recht op zelfbeschikking tegen alle conservatieve en religieuze krachten in. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Denken over de twintigste eeuw - Tony Judt & Timothy Snyder - vrijdag 20 april 2012
Er is nog een postuum boek van historicus Tony Judt uitgekomen, een bundeling gesprekken. Ze vertrekken van zijn eigen levensloop en waaieren van daar uit naar de hele geschiedenis van de 20ste eeuw. Een mooie samenvatting van zijn denken. Tony Judt stierf aan de gevolgen van ALS, een ziekte die zijn lichaam verlamde maar zijn geest onaangetast liet. In de laatste zes maanden van zijn leven praatte hij vanuit zijn rolstoel en zijn ziekbed met een jonge collega-historicus, Timothy Snyder, dagen lang over zijn eigen leven en werk. Dat bood aanknopingspunten te over om het over zowat alles te hebben. Recensie door Yves Desmet
De Middellandse Zee - John Julius Norwich - vrijdag 18 april 2008
Rond de Middellandse Zee ontstonden de drie grote monotheïstische godsdiensten: het jodendom, het christendom en de islam die elk op zich afsplitsingen en schisma’s ondergingen. Het valt dan ook op dat het grootste deel van de razende vernielzucht die Norwich gedetailleerd beschrijft, voortspruit uit geloofsijver en godsdienstwaanzin. Bijna tweeduizend jaar lang werd ‘in naam van God’ vernield, verkracht en gemoord. Religies waren zelden reden tot vredelievendheid, maar veeleer de brandstof tot tal van wreedheden. Meest exemplarisch waren natuurlijk de kruistochten die oorspronkelijk bedoeld waren om de ‘heilige’ stad Jeruzalem te ontzetten. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Lust for Liberty - Samuel K. Cohn Jr. - vrijdag 01 juni 2007
Vanaf de Romantiek worden de Middeleeuwen door conservatieven en andere cultuurcritici geïdealiseerd. Toen had het ontwrichtende individualisme nog niet toegeslagen, toen kende iedereen nog zijn plaats en leverde al werkend en biddend zijn bijdrage aan de gemeenschap. Zelfs wie minder lyrisch is over het toenmalige feodalisme, gaat er toch vanuit dat de Middeleeuwse samenleving vrij stabiel was. Voor lagere klassen was het leven zwaar, wreed en kort, maar het was zo uitzichtloos dat slechts zij in zeer incidentele gevallen in opstand kwamen. Recensie door Rob Hartmans.
De terugkeer van de geschiedenis - Robert Kagan - vrijdag 07 november 2008
Kagan roept op tot een wereldwijd verbond van democratieën die hun belangen verdedigen en de principes van de moderniteit beschermen, versterken en uitdragen. Op die manier wil de auteur de hoop op democratie in onder andere Rusland en China levendig houden. Daarvoor rekent hij ook op een nog sterkere mondialisering en modernisering, en nog betere communicatie via televisie en internet. Kagan schreef een wat pessimistisch boek maar eindigt toch hoopvol waarbij hij verwijst naar een zeer invloedrijk aspect van de menselijke natuur: ‘het verlangen naar individuele autonomie, erkenning en vrijheid van denken en geweten’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Balans van de macht - Robert Kagan - vrijdag 04 april 2003
Het onbegrip en wantrouwen tussen de VS en Europa neemt toe. Europa vindt Amerika autoritair en oorlogszuchtig, de VS beschouwen Europa als onverantwoordelijk en zwak. De Amerikaanse publicist Robert Kagan verklaart deze kloof vanuit het verleden. Europa voelde na twee gruwelijke oorlogen de noodzaak om aan een bloedig verleden te ontsnappen. Dat leidde tot een buitenlandse politiek van overleg en compromis. De VS daarentegen zijn overtuigd dat macht noodzakelijk is om vrede te handhaven. Het boek Balans van de macht van Robert Kagan is een urgente en actuele analyse van de relatie tussen Amerika en Europa.
De tien geboden voor het brein - René Kahn - vrijdag 02 maart 2012
Volgens Kahn moeten we de hersenen zien als spieren die we verzorgen en trainen. ‘Het brein is een niet veel minder flexibel en trainbaar deel van ons lichaam dan onze spieren.’ Daar zijn mensen zich nog te weinig van bewust. Het is opmerkelijk hoeveel aandacht we hebben voor fysiek welbevinden en uiterlijke schoonheid, en hoe relatief weinig voor cognitieve en sociale gezondheid. Dat is niet gestoeld op inzichten uit de biologie, want ‘de hersenen zijn net zo beïnvloedbaar als elk ander orgaan in ons lichaam.’ Hoeveel invloed we precies hebben is nog niet bekend, maar het is groot genoeg om verschil te maken. Recensie door Isabelle Buhre.
Ik wilde alleen maar vrij zijn - Hülya Kalkan - vrijdag 17 november 2006
Tal van allochtone vrouwen in het Westen worden gedwongen om te huwen met een partner die ze niet of nauwelijks kennen. Daar beslissen ze immers niet zelf over. Het zijn hun families, doorgaans de vaders die overeenkomen en beslissen wie met wie touwt. In theorie kunnen moslima’s een ‘aangeboden’ man verwerpen, in de praktijk is dit heel moeilijk omdat de onderlinge families dan reeds tot een akkoord zijn gekomen. Het leidt ertoe dat heel wat moslimmeisjes tegen hun wil moeten trouwen met een onbekende. In haar boek Ik wilde alleen maar vrij zijn gaat de Duits-Turkse Hülya Kalkan in tegen de door haar familie opgedrongen normen en bepalingen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Omdat mensen ertoe doen - Juriaan Kamp - vrijdag 04 april 2003
Kunnen de wereldproblemen opgelost worden door een voortdurende economische groei? Kunnen we alle inwoners op de aarde voorzien van de essentiële basisbehoeften door steeds meer en efficiënter te produceren? Heel wat mensen twijfelen eraan. De groei, de winst, de productiviteit en het geld lijken vandaag van groter belang te zijn dan de mensen zelf. Tot die conclusie komt Jurriaan Kamp in zijn boek Omdat mensen ertoe doen. Zijn standpunten zijn geënt op die van vooraanstaande wetenschappers waarmee hij ook aansluit bij diverse stromingen binnen de antiglobaliseringsbeweging.
De drie kritieken - Immanuel Kant - vrijdag 15 oktober 2004
Met de Kritiek van de zuivere rede wenste Kant de grote filosofische tegenstelling uit zijn tijd te boven komen, namelijk die tussen de empiristen en de rationalisten, tussen waarneming en verstand. Centraal hierin stond de vraag: wat kunnen wij kennen? Kant vond dat zowel de waarneming als het verstand bij het ervaren van de wereld een belangrijke rol speelden. Hij vond echter dat de rationalisten te veel nadruk legden op wat het verstand kan bijdragen, en hij vond dat de empiristen te eenzijdig het accent hadden gelegd op de waarnemingen. Exact 200 jaar na zijn dood verscheen het boek De drie kritieken, een selectie uit het werk van deze grote filosoof.
Daar staat mijn huis - Hans Keilson - vrijdag 17 februari 2012
Hans Keilson beschrijft treffend hoe het sluimerende antisemitisme in de jaren twintig ontwaakte, niet altijd door grote woorden of geweld, maar wel door een moeilijk te beschrijven stemmingswisseling. Het was iets dat in de lucht hing, ‘iets in de sfeer’, zegt Keilson. Daarbij vertelt hij onder andere over zijn ervaringen op school. Hoe de kinderen van gematigde ouders plots een radicale antisemitische toon aanslaan, hoe een schijnbaar sympathieke steenhouwer plots ‘Duitsland ontwaak! Juda verrek!’ staat te roepen, of hoe de muziekleraar opeens de Joodse kinderen uit zijn klas wegstuurde. Recensie door Alicja Gescinska.
Hitler, de Duitsers en de Holocaust - Ian Kershaw - vrijdag 15 mei 2009
In een toespraak van een nazifunctionaris uit 1934 stuitte Kershaw op de uitspraak dat ‘het de plicht van ieder individu [was] om te trachten in de geest van de Führer hem tegemoet te werken’. Hitler zette de grote lijnen uit, en omdat iedereen wist welke kant hij op wilde hoefde hij zelf niet de hele tijd achter het stuur te zitten, maar kon hij dat met een gerust hart aan zijn ondergeschikten overlaten. Om carrière te maken ontwikkelden zij tal van initiatieven, zodat het toerental van de vernietigingsmachinerie steeds verder opgevoerd werd. Hitler vond dit prachtig en trapte daarom nooit op de rem, maar gaf dikwijls nog wat meer gas. Recensie door Rob Hartmans.
Hitler, de Duitsers en de Holocaust - Ian Kershaw - vrijdag 26 februari 2010
Hoe stonden de Duitsers tegenover de jodenvervolging? Kershaw baseert zich hiervoor niet alleen op de nazi-rapporten over de stemming onder de burgers, en publicaties van de Duitse linkse oppositie in het buitenland, maar ook op dagboeken en brieven van en naar het front. Wat voor de Duitsers cruciaal was, was hun materiële toestand. Zolang die goed bleef of verbeterde, genoot het regime alle steun, inclusief de maatregelen tegenover de Joden. Als het minder ging, bleek de nazi-propaganda in staat om het ongenoegen te kanaliseren in afkeer tegenover diezelfde Joden als vermeende veroorzakers van het onheil, zeker tijdens de oorlog. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Tot de laatste man. Duitsland 1944-1945 - Ian Kershaw - vrijdag 04 mei 2012
De Duitsers stonden fanatiek achter Hitler. Volgens Kershaw was een van de redenen, de mentaliteit van het Duitse officierskorps. De jongere officieren waren opgevoed in nationaal-socialistische geest en gehard door jarenlange frontervaring. Velen van hen zagen pas na de nederlaag in dat Hitler niet de onfeilbare, haast bovenmenselijke Führer was. Ook kenden zij nauwelijks een andere realiteit dan die van de oorlog. Voor de oudere, hoge officieren gold dat ze extreem nationalistisch en fel anticommunistisch waren, terwijl ze in Hitler lange tijd de man hadden gezien die de smadelijke nederlaag van 1918 ongedaan had gemaakt. Recensie door Rob Hartmans.
Dossier K. - Imre Kertész - vrijdag 18 januari 2008
‘In de holocaust heb ik de situatie van de mens herkend, het eindstation waar Europese mensen na tweeduizend jaar ethische en morele cultuur aangekomen zijn. (...) Het echte probleem van Auschwitz is dat het gebeurd is en dat wij aan dat feit met de beste, maar ook met de slechtste wil ter wereld niets kunnen veranderen’, aldus Imre Kertész. Dat is ook de reden waarom hij in Dossier K. stelt dat men in elk gesprek over de Europese cultuur al snel op het onderwerp ‘moord’ uitkomt. Natuurlijk wisten we voordien al dat de mens tot alles in staat is, maar Auschwitz leverde daartoe het finale bewijs. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Ik, de ander - Imre Kertész - vrijdag 27 november 2009
Wie is Kertész? Een criticus betitelde hem als ‘een Hongaarse schrijver’ omdat zijn verhalen zich meestal afspelen in een Hongaarse omgeving. Daar is de auteur het niet mee eens. Blijkbaar trachten nationalisten mensen op te sluiten in een vermeende collectieve identiteit, zelfs als de betrokkenen daar niet zelf voor gekozen hebben. In die zin voelt hij zich dan ook eerder een jood. Comfortabel is dat niet want zo schrijft hij, ‘jood is degene over wie je in het meervoud kunt praten, diegene die is zoals de joden over het algemeen zijn’. Hierin ligt de veralgemening, de verwijdering en uiteindelijk de uitsluiting van het individu. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De samenzwering - Imre Kertész - vrijdag 22 februari 2008
Deze novelle uit 1977 verscheen in Hongarije indertijd als ‘vulmateriaal’ bij een ander werk van Kertész, Sporenzoeker. Zoals de auteur in zijn voorwoord stelt, was de uitgever bereid na Onbepaald door het lot (uit 1975, over hoe een veertienjarige jongen het concentratiekamp overleeft) weer eens iets van Kertész te publiceren, maar dan moest hij wel over ten minste tien drukvellen beschikken. Kertész, niet bepaald een snelschrijver, leverde bij Sporenzoeker, de tot het uiterste doorgevoerde abstractie van ‘Auschwitz’, binnen twee weken De samenzwering in, de tot het uiterste doorgevoerde abstractie van de totalitaire samenleving waarin hij leefde. Recensie door Györgyi Dandoy
Liquidatie - Imre Kertész - vrijdag 01 december 2006
Blij was Imre Kertész wel toen hij eind 2002 de Nobelprijs in ontvangst mocht nemen, maar alle publiciteit eromheen, de reizen, de interviews, hielden de schrijver eigenlijk alleen maar van zijn werk. Hij was in die periode bezig de laatste hand te leggen aan Liquidatie, waarmee hij zijn reeks Auschwitz-romans zou afsluiten. Liquidatie is duidelijk meer dan het toevoegen van nog een ‘verhaal’ aan de trilogie Onbepaald door het lot, Het fiasco en Kaddisj voor een niet geboren kind. Het brengt een nieuwe structuur aan in zijn roman-oeuvre, dat hiermee de definitieve vorm krijgt van een repetitio ad infinitum van het absurde. Recensie door Györgyi Dandoy.
De samenzwering - Imre Kertész - vrijdag 23 december 2005
Imre Kertész schreef met De samenzwering een universele en spannende roman die meer zegt over de dehumanisering en de psychosen van totalitaire regimes dan om het even welk politicologisch geschrift. De aanval van de ideologie op de culturele waarden die we moeten koesteren, de kloof die er groeit tussen een humane cultuur en de politiek, de rationele analyse van het kwaad én de strijd van het individu tegen een verdrukkende en barbaarse globalisering van de holocaust (een religieus woord dat Kertész wel vaker gebruikt, al prefereer ik het concept ‘judeocide’) zijn kernthema’s van zijn oeuvre.
De verbannen taal - Imre Kertész - vrijdag 17 februari 2006
Auschwitz en de Goelag hebben aangetoond dat de universele God ons verlaten heeft. De mens is in ethische zin vandaag meer dan ooit op zichzelf aangewezen, aldus Imre Kertész. Het is nu aan de mens om vanuit de rede onschendbare wetten in stenen tafelen te beitelen. Hij stelt daarvoor zijn hoop op het Europese ideaal met als voortdurend ijkpunt de Holocaust. ‘Ik denk onveranderd dat de Holocaust een trauma van de Europese beschaving is en dat het voor die civilisatie een vitale kwestie zal zijn of dit trauma in de Europese samenlevingen zal voortbestaan als cultuur of als neurose, als scheppende of als destructieve kracht’, zo schrijft hij.
Kuifje en Tintin kibbelen in Afrika - Evert Kets - vrijdag 05 november 2010
De gedeeltelijke vernederlandsing van het onderwijs en van de administratie lokte soms heftige reacties uit van Franstaligen en van de Congolese elite, die dit soms als een nieuwe barrière zagen. Mobutu kantte zich als jonge journalist tegen de gelijkstelling van het Nederlands met het Frans. In 1960 schafte de nieuwe Congolese overheid het Nederlands af bij Radio Congo en bij de overheid. ‘Flamand’ werd een scheldwoord, dat men ook gebruikte tegen Amerikanen en andere buitenlanders. De afkeer tegen de Vlamingen had te maken met de gewoonte om Nederlands te spreken als men niet wou dat Congolezen meeluisterden. Recensie door Jef Abbeel.
De Lammeren Gods - Yasmina Khadra - vrijdag 21 maart 2003
Het islam-fundamentalisme broeit al jaren met diverse gewelddadige opstoten. Eén van de ergste gevallen deed zich voor in Algerije. Wie de opkomst, de groei en het fanatisme van het islam-fundamentalisme in het algemeen en in Algerije in het bijzonder wil begrijpen moet De Lammeren Gods lezen van Yasmina Khadra. Het boek verhaalt het dagelijkse leven in het Algerijnse gehucht Ghachimat dat dramatisch verandert als een jonge fundamentalist terugkeert uit de gevangenis en langzaam maar zeker de jongeren begint te bekeren en de bestaande machtsverhoudingen verstoort.
The Liberty of Strangers - Desmond King - vrijdag 29 april 2005
Geen enkel land heeft zoveel immigranten aangetrokken als de Verenigde Staten. Ruim 99 % van de inwoners hebben hun wortels ergens anders. Een normale reactie was dat de Amerikanen op geregelde tijdstippen discussieerden over de vraag wie men nog zou binnenlaten, in welke mate de nieuwkomers zich moesten aanpassen aan de taal, cultuur, levenswijze en gewoontes van de meerderheid en of de overheden moesten dulden dat immigranten hun eigenheid behielden, zodat de Verenigde Staten eerder een saladekom zou worden van diverse identiteiten dan wel een smeltkroes van één geassimileerde natie.
Leonardo en het Laatste Avondmaal - Ross King -
Leonardo da Vinci hoort samen met Michelangelo tot de reuzen van de Renaissance. In dit boek gaat het vooral over zijn beroemde werk Het Laatste Avondmaal, een fresco in het klooster Santa Maria delle Grazie in Milaan. Voor 22 euro kun je het bezoeken. Leonardo werkte er vijf jaar aan. Hij werkte traag en zat soms uren naar zijn schilderij te kijken. Wellicht was de Canadees Ross King even lang bezig met zijn spannend, maar toch iets te gedetailleerd boek. Daarin beschrijft hij de ontstaansgeschiedenis van het fresco, interpreteert de figuren en geeft tegelijk een stuk geschiedenis van het hertogdom Milaan. Recensie door Jef Abbeel
De zin van het geven - Stefan Klein - vrijdag 04 november 2011
‘Dichters en filosofen betichten de mens er nogal eens van het wreedste aller schepsels te zijn. In werkelijkheid zijn we de liefdevolste schepsels. Geen ander wezen laat zijn affectie ook maar bij benadering naar zoveel soortgenoten uitgaan. We gaan niet alleen een band aan met degene met wie we ons willen voortplanten en met onze kinderen, maar ook met andere familieleden, vrienden en collega’s’, schrijft Klein. Zo geven we hulp en affectie aan mensen die we helemaal niet kennen. Daarmee keert hij zich frontaal tegen Jean-Jacques Rousseau die meende dat de mens verdorven raakte door de maatschappij. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De shockdoctrine: de opkomst van rampkapitalisme - Naomi Klein - vrijdag 29 februari 2008
Naomi Klein’s kruistocht tegen het liberalisme in het algemeen komt niet van de grond. Het feit dat neoliberalen een land omzeep hielpen door de bevolking in crisis te passeren en geen goede openbare aanbesteding van wederopbouw te organiseren, zegt meer over arrogantie dan over ideologie. Ook geeft ze weinig rekenschap van het beleid van medestanders die de vrije markt radicaal afwijzen, zoals Poetin en Chavez, of het feit dat het marxisme zich ook aan crises laaft. Naomi Klein is op haar best als ze het middenpad kiest en zowel markten en instituties erkend. Naomi Klein’s boek is een kansrijke bijdrage aan deze weerbaarheid. Recensie door Paul Teule.
Nederland als vervlogen droom - Thijs Kleinpaste -
Thijs Kleinpaste stelt dat het geloof in de natiestaat en het zich daarbij voegende nationalisme gelijk staat aan het geloof in een dode, onmachtige God. ''De veilige cocon van de natiestaat is geperforeerd'', zo schrijft hij, ''voorlopig zonder alternatief.'' Nationaal bewustzijn is er nog wel degelijk en ook de natie an sich blijft een realiteit - 'internationaal' prevaleert in de 'politieke taal' bijvoorbeeld nog altijd boven 'transnationaal' - waar we ons tot moeten verhouden. Maar de belofte, de droom, of de verbeelding, die de natiestaat in de 19de eeuw van een voedingsbodem voorzag, is verloren gegaan. Recensie door Daniel Boomsma.
Curriculum Vitae - Victor Klemperer - vrijdag 05 februari 2010
Wie wil weten hoe Duitsland in de ban van Adolf Hitler raakte en hoe zijn ideologie als een dodelijk virus de taal besmette, heeft geen betere gids dan Victor Klemperer. In Lingua Tertii Imperii laat de Duitse literatuurwetenschapper zien hoe zowel de gezwollen taal van de partijpropaganda als haar leugens, eufemismen en geschimp het gezonde verstand dag in dag uit vergiftigde. In zijn dagboeken spreekt een stem die op onnavolgbaar eerlijke, uitvoerige en soms grappige manier zijn leven beschrijft. Nu zijn er Klemperers herinneringen aan de periode vanaf zijn kindertijd tot het einde van de Grote Oorlog. Recensie door Joseph Pearce.
LTI. De taal van het Derde Rijk - Victor Klemperer - vrijdag 30 mei 2008
‘Hoe is het mogelijk geweest dat ontwikkelde mensen zo’n verraad konden plegen aan elke vorm van beschaafdheid, cultuur en menselijkheid’, vraagt Klemperer zich af. Een groot deel van het antwoord is angst, conformisme, het uitschakelen van elke kritische houding en het opzij schuiven van het persoonlijk geweten. Talloze mensen hebben zich in die twaalf jaren gedragen als kleine Eichmanns die hun lot verbonden met Hitler. De taal van het Derde Rijk is armoedig, zegt Klemperer. Dat kon ook niet anders gezien de culturele dwangbuis die elke aanbidding van de eigen volksgemeenschap en afwijzing van ‘ontaarde’ en ‘vreemde’ kunst met zich meebrengt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De geschiedenis van het denken - André Klukhuhn -
Wie een boek schrijft onder de titel De geschiedenis van het denken weet op voorhand dat hij risico’s neemt. Het risico ofwel onvolledig te zijn en aldus belangrijke aspecten van invloedrijke schrijvers, filosofen en wetenschappers onderbelicht te laten, ofwel eenzijdig te zijn en in het verlengde van persoonlijke interesses selectief om te gaan met het aanbod aan figuren die vanuit hun denken onze wereld mee gestalte hebben gegeven. De Nederlandse filosoof en scheikundige André Klukhuhn poogt beide risico’s te omzeilen door zich te concentreren op een reeks figuren die meer dan anderen vorm hebben gegeven aan ons hedendaags denken.
Een kleine geschiedenis van de Grote Oorlog - Koen Koch -
De twintigste eeuw was de meest gruwelijke uit de wereldgeschiedenis. De eeuw begon nochtans in 1900 met de succesvolle Exposition Universelle in Parijs die meer dan 50 miljoen bezoekers trok. Die waren ervan overtuigd dat ze een eeuw van vrede en welvaart tegemoet gingen. Veertien jaar later brak de Eerste Wereldoorlog uit die het leven zou kosten van 17 miljoen soldaten en burgers, de grootste slachtpartij ooit. Tegelijk vormde deze Grote Oorlog de aanzet voor tal van andere historische ontwikkelingen zoals het extreme nationalisme, de Russische revolutie, de opkomst van het fascisme, de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Niet alles van waarde is vervangbaar - Dick Koelega - vrijdag 20 december 2002
De relatie tussen liberalisme en ecologie is niet evident. Het liberalisme vertrekt van de menselijke vrijheid en het recht van de mens om van de natuur gebruik te maken. Toch erkennen ook liberalen dat men dit niet onbeperkt mag doen. De menselijke gemeenschap heeft immers alleen beschikking over een eindige planeet. Over dit probleem schreef de Nederlandse filosoof Dick Koelega Niet alles van waarde is vervangbaar. Dit boek biedt een liberaal perspectief op het behoud van de natuur en de cultuurgoederen in een technologische samenleving.
Nacht in de middag - Arthur Koestler - vrijdag 21 december 2012
Nacht in een middag is een aanklacht tegen antiliberale ideologieën waarin individuen op het altaar van een groter doel worden geofferd, seculier of religieus. Het is van groot belang om dit onderscheid in de aard van (politieke) ideologieën te maken. De lakmoesproef voor een ideologie is de status van het individu, en dat kan gemeten worden of de mensenrechten in het systeem worden gerespecteerd of niet. Dit boek is een springplank voor politieke filosofie. Het boek toont een van de vele gruwelen die kunnen gebeuren wanneer de vrijheid van het individu wordt vermorzeld. Recensie door Floris van den Berg.
Rue Ordener, rue Labat - Sarah Kofman - vrijdag 25 februari 2005
Parijs, 14 juli 1942. Rabbijn Bereck Kofman wordt door de Duitsers opgepakt en naar Drancy gedeporteerd. Drancy was gedurende de Tweede Wereldoorlog het grote Franse doorgangskamp, te vergelijken met Westerbork en de Mechelse Dossin-kazerne, waar 67.000 joden in treinen werden gestopt naar de gaskamers in Oost-Europa. Hij zal later omkomen in Auschwitz. Zijn vrouw blijft achter met zes kinderen onder wie Sarah. In vierentwintig korte schetsen vertelt de Franse filosofe Sarah Kofman over het gruwelijke lot van haar vader en hoe ze na vele omzwervingen met haar moeder onderduikt bij ‘de dame van de rue Labat’.
Mutilée - Khady Koita - vrijdag 11 november 2005
Khady is zeven jaar oud wanneer ze besneden is. ‘Besneden’ of salindée betekent ‘kunnen bidden’ of gelouterd worden door het gebed. Salindée, het woord dat jonge Senegalese meisjes stilletjes huilen sinds tientallen jaren. Door haar eigen getuigenis vertolkt Khady met woorden de verloren kreten van deze jonge meisjes. Zij getuigt over een niet te omschrijven pijn, die op geen enkele andere lijkt. Zij beschrijft de schaar die haar jonge geslacht ‘penetreer’ als een ‘uitgehongerde rat’ gelijkend op een ‘leger mieren’. De woorden zijn hard, zoals het toekomstige leven zal zijn van deze jonge besneden meisjes.
Wilt u achteruit naar voren gaan! - Leszek Kolakowski - vrijdag 16 november 2007
In zijn boek Wilt u achteruit naar voren gaan!, confronteert de Pools-Britse filosoof Leszek Kolakowski de lezer met de valkuilen van ideologische en religieuze systemen en met het vermogen van de open samenleving om zichzelf, al dan niet willens en wetens, op te blazen. Daarbij heeft hij het over kwesties als tolerantie, cultureel universalisme, geloof en wetenschap, het politieke bedrijf en de Europese eenwording. Bij elk van zijn antwoorden plaatst hij de lezer eerst op het verkeerde been door in te gaan op evidente antwoorden. Pas nadien volgt zijn gedetailleerde ontleding waarbij hij die evidente antwoorden confronteert met onwenselijke oplossingen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vrije wil is geen illusie - Herman Kolk - vrijdag 07 december 2012
Neem iemand die met de auto rijdt langs de autostrade. Die zal ‘automatisch’ rijden, gas geven, iemand passeren en stoppen, zonder dat die zich daar ten volle van bewust is. Het kan zijn dat zijn of haar aandacht in grote mate gaat naar een radiobericht of een gesprek met een medepassagier. Toch stopt, versnelt of passeert de chauffeur keurig met zijn wagen. Hij of zij hoeft hiervoor niet alle andere impulsen uit te sluiten om die noodzakelijke acties behoorlijk uit te voeren. Waar het op aankomt, aldus Kolk, is aandacht. Of, om het met een meer gespecialiseerd begrip te omschrijven, het gaat hier om cognitieve controle. Recensie door Dirk Verhofstadt
Wagner en ik - Gerrit Komrij - vrijdag 20 maart 2009
Alle kritiek ten spijt bleef de muziek van Wagner pal overeind. Net de pogingen tot verguizing hebben mee gezorgd dat zijn werk in de loop van de jaren groter werd, aldus Komrij. Hier valt geen speld tussen te krijgen. En toch knaagt er iets. Muziek beluisteren gebeurt steeds in een context, in een bewuste of onbewuste vermenging van elementen die er op zich weinig of niets mee te maken hebben. Ik kan geen operagebouw binnengaan, mij neerzetten in het pluche en onbevangen naar Wagner luisteren. De associaties die zich in de loop van de geschiedenis vormden rond zijn figuur, zijn Germanenverhalen en zijn uitspraken kan men niet uitwissen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Zonsverduistering - Gyorgy Konrad - vrijdag 22 oktober 2004
De verpulvering van de mens tot ‘een ding’ is wellicht de grootste tragedie geweest van de voorbije eeuw en Gyorgy Konrad beschrijft dit meesterlijk in zijn boek Zonsverduistering. Konrad blikt terug op zijn dromen, zijn liefdes, zijn schrijverschap. Schijnbaar achteloos verwijst hij terloops naar iemand die hem dierbaar was maar verdween in de nevelen van de geschiedenis. Zoals naar zijn oom Pista en tante Ilona, de lievelingszus van zijn moeder die in mei 1944 plichtsbewust het bevel opvolgden dat elke jood zich moest aanbieden in het getto van Nagyvarad, en nadien vergast werden in Auschwitz. Een magistraal boek.
Het verdriet van de hanen - György Konrad - vrijdag 03 november 2006
György Konrad is zich scherp bewust dat de laatste getuigen van een bijzonder tijdperk verdwijnen. ‘Tot wat hij verlaat, kunnen anderen geen toegang meer geven’. Dit is inderdaad het drama van de geschiedenis en de reden waarom er nooit definitieve lessen uit getrokken worden. Vandaar ook het grote belang van zijn oeuvre en van dit boek. Op het einde verwijst de auteur diverse keren naar zijn lichamelijke aftakeling en het feit dat hij ‘genoeg’ geleefd heeft. Het lijkt alsof deze literaire reus zich nog één keer opricht om te waarschuwen. Het verdriet van de hanen is een indrukwekkend pleidooi voor de vrijheid en waardigheid van de mens. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Slingerbeweging - György Konrad - vrijdag 22 april 2011
“Ik heb de ideologieën en religies achter me gelaten, ik heb me uit de kring van de strijders teruggetrokken”, schrijft Konrad. Helemaal waar is dat niet. Hij blijft alert voor de opkomst van extreemrechts in zijn land. Zo keerde hij zich begin dit jaar tegen de draconische mediawet die de oppositie aan banden wil leggen, en tegen de omstreden nationalistische grondwet van de nieuwe Hongaarse regering onder leiding van de rechts-populistische Viktor Orban. Slingerbeweging is een ode aan de tolerantie en het kosmopolitisme zonder dewelke een bloeiende cultuur onmogelijk is. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vergeten maakt deel uit van het leven - Gyorgy Konrad -
De wereldliteratuur is het enige voertuig van de transcendentie, want die omvat, beschouwt en bespot de religies. Je kent toch het verhaal van kalief Omar die de bibliotheek van Alexandrië in brand stak waardoor talloze boekrollen verloren gingen? Dat gebeurt nu opnieuw en ik ben er bang voor. Bang dat er nieuwe mensen zullen opstaan die boeken verbranden uit fanatisme. Religieus fanatisme is naast fascisme en communisme de derde vorm van totalitarisme waarbij men één enkel boek als de samenvatting ziet van alle wijsheid. Dat leidt tot bloedige catastrofes. Een interview van Dirk Verhofstadt met de grote Hongaarse schrijver.
De man die de geneeskunde opnieuw uitvond - Luuc Kooijmans - vrijdag 08 juni 2012
Zo’n 1500 jaar was de geneeskunde in Europa grotendeels gebaseerd op de theorie van de Griekse arts Galenus, die in de tweede eeuw na Christus tot de conclusie was gekomen dat de gezondheid van de mens werd bepaald door de balans tussen de vier lichaamssappen: slijm, bloed, gele gal en zwarte gal. Elke ziekte was het gevolg van een verstoring van de balans tussen deze vier humores. Vanaf de zestiende eeuw werd dit sluitende fysiologische systeem door de toegenomen kennis van het menselijk lichaam uit zijn scharnieren gelicht. De grote omwenteling kwam er met de Leidse hoogleraar Herman Boerhaave. Recensie door Rob Hartmans.
Kapitalisme, kolonisatie en cultuur - Dick Kooiman - vrijdag 30 oktober 2009
Gezien in het licht van de Zeitgeist is het zonder meer dapper te noemen dat Dick Kooiman, die bijna dertig jaar lang docent niet-westerse geschiedenis aan de Vrij Universiteit was, met een boek is gekomen dat een historisch overzicht wil geven van de enorme scheefgroei tussen rijke en arme landen. Want dat er de afgelopen zeshonderd jaar sprake is van een ongelijke economische ontwikkeling, en dat de kloof nog steeds groter wordt, kan niet worden ontkend. Wel lopen de meningen over de oorzaken van de verschillen sterk uiteen. De auteur staat stil bij drie visies op het ontstaan van de kloof tussen rijke en arme landen. Recensie door Rob Hartmans.
Hamas. Portret en achtergronden - Wim Kortenoeven - vrijdag 30 maart 2007
Dat Hamas zichzelf als ‘Islamitische Verzetsbeweging’ typeert is bedrieglijk. Hamas wenst immers geen Arabisch-Isralische staat. In breder verband en op langere termijn is de Hamas-agenda nog angstaanjagender: bijdragen aan de vestiging van een islamitisch wereldrijk, waarbij massamoord op de Joden als onvermijdelijke apotheose wordt afgeschilderd. Dit alles staat in het Hamas-handvest. In dat met antiwesterse en antisemitische verhandelingen en Koranteksten doorspekte document wordt een vreedzame regeling van het Palestijns-Israëlisch conflict van de hand gewezen en worden alle moslims wereldwijd opgeroepen tot het voeren van de heilige oorlog tegen de Joodse staat. Recensie door Yves Van de Steen.
De leraar - Bart Koubaa - vrijdag 15 mei 2009
De leraar confronteert ons met de ronduit belabberde taalkennis en motivatie van de leerlingen in een beroepsschool. Zo geeft de Kraai in de les Nederlands regelmatig de eerste alinea van een krantenartikel dat de scholieren dan moeten vervolledigen met hun eigen woorden, zonder succes evenwel. ‘Sommigen vullen het verhaal aan met één zin die vol fouten staat en belachelijk is, anderen tekenen swastika’s of penissen op het papier’, schrijft Koubaa die weet waarover hij schrijft. Al bijna tien jaar werkt hij als deeltijds administratief bediende in het Gentse avondonderwijs en zijn vrouw Laila heeft in verschillende schooltypes les gegeven. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het dikke schrift. Het bewijs. De derde leugen - Agota Kristof - vrijdag 11 november 2005
Over de verschrikkingen van de Endlösung, van het fascisme en de communistische dictatuur in hun land schreven vooraanstaande Hongaarse auteurs als Béla Zsolt, Imre Kertész en Gÿorgy Konrád diverse meesterwerken. In dat rijtje past ook het oeuvre van Agota Kristof. Zij werd in 1935 geboren en groeide op in het Hongaarse grensstadje Köszeg vlakbij de Oostenrijkse grens, dus pal naast het Derde Rijk. Tijdens de opstand van 1956 week ze met man en kind uit naar het Westen en vestigde zich in Neuchâtel in Zwitserland. Daar schreef ze haar beroemde trilogie Het dikke schrift, Het bewijs en De derde leugen.
End This Depression Now! - Paul Krugman - vrijdag 29 juni 2012
Sinds de financiële en economische crisis in 2007-2008 begon, heeft de Amerikaanse econoom Paul Krugman in zijn bekende stijl van bij het begin een duidelijke positie ingenomen: dit is een crisis zoals in de jaren ‘30 en we hebben de recepten van Keynes nodig om uit de negatieve spiraal te geraken. Dat betekent dat de overheid de vraaguitval moet compenseren door extra uitgaven te doen, desnoods met bijkomende tekorten. Niet iedereen is het daarmee eens, maar met dit boek toont Paul Krugman dat je niet rond hem heen kunt als je wil mee discussiëren over een oplossing voor deze crisis. En de feiten blijken hem dikwijls gelijk te geven. Recensie door Andreas Tirez.
Teksten voor de toekomst - Jaap Kruithof - vrijdag 07 december 2012
Kruithof was een universeel denker. Hij had doorwrochte meningen over zowat alle maatschappelijke en humanitaire aspecten die men kan be- en overdenken, van geld, genot en geloof tot economisme, cultuurpolitiek en de geluidsindustrie. Natuurlijk ook over socialisme, dat hij zijn ‘derde huis’ noemde – na het protestantisme waarin hij was opgevoed en het humanisme waarin hij was getuimeld. Een eerste citaat: “In het derde huis, dat van het socialisme – niet te verwarren met sociaaldemocratie – blijf ik wonen. Ik zal mijn solidariteit met allen die de kapitalistische onderdrukking van de mens door de mens bestrijden, nooit opgeven. Recensie door Jef Coeck
Draaikonten en haatblaffers - Guus Kuijer - vrijdag 09 december 2011
Guus Kuijer heeft het over de moeizame geboorte van de tolerantiegedachte in Europa. Die is er natuurlijk niet gekomen door één enkele persoon maar wel in een periode waarin het bij heel wat intellectuelen begon te dagen dat onderwerping aan dogma’s en het vermoorden van andersdenkenden niet conform Jezus’ boodschap was. Een van de eersten die dat besefte was Desiderius Erasmus die met zijn Lof der zotheid de weg vrijmaakte voor de Reformatie en voor de eerste religiekritiek. Kuijer stelt Benito Arias Montano centraal in de strijd voor de tolerantie en daar heeft hij een goede reden voor. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Hoe een klein rotgodje God vermoordde - Guus Kuijer - vrijdag 09 juni 2006
In 2004 vermoordde Mohammed B. Theo Van Gogh. Hij verantwoordde zijn daad als een opdracht van God. Hetzelfde gebeurde enkele jaren terug door de orthodoxe jood Yigal Amir die Yitzhak Rabin doodschoot omdat hij vrede met de Palestijnen nastreefde. ‘Opgedragen door God’, zo verklaarde de moordenaar tegen de politie. Diezelfde argumentatie gebruikten de executeurs van Mahatma Ghandi die vermoord werd door radicale hindoes en van Anwar Sadat die neergekogeld werd door islamfundamentalisten. In feite zijn het kleine rotgodjes die in naam van hun enige, ware God door het lint gaan en beweren dat ze het goede doen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het doden van een mens - Guus Kuijer - vrijdag 11 mei 2007
‘Christenen en moslims zijn meer aan elkaar verwant dan aan de seculiere wereld. Op een dag zullen ze zich verenigen en de waardigheid van de mens uit hem knijpen zoals je een tube tandpasta leeg knijpt’, zo schrijft Guus Kuijer in Het doden van een mens. Het gaat over de ideeënstrijd van Michel Servet die in 1553 op aanstoken van Johannes Calvijn levend werd verbrand. Aan de hand van dit ‘voorbeeld’ laat Kuijer zien dat zowat elke op basis van religieuze motieven uitgevoerde moord het gevolg is van een ‘logische’ gedachtegang: wie niet gelooft moet uitgeschakeld worden. Die ‘logica’ heeft in de loop van de geschiedenis talloze slachtoffers gemaakt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De Bijbel voor ongelovigen - Guus Kuijer -
De Bijbel is nog steeds het meest verkochte boek in de wereld. Honderden miljoenen mensen hebben in de loop van de geschiedenis de vermeende woorden van God gelezen, verteld en doorgegeven. Die verhalen van Adam en Eva, Kaïn en Abel, de toren van Babel, Noach en de zondvloed, Abraham en Isaac, en zovele andere maken nog steeds deel uit van het christelijke erfgoed. Ze worden wekelijks opgevoerd aan talloze gelovigen tijdens preken, ze dienen als leerstof voor aanstaande jongelingen die catechese volgen. En toch zijn de Bijbelse verhalen niet meer dan mythes, legenden en absurde verhalen. Recensie door Dirk Verhofstadt
De katholieke kerk - Hans Kung - vrijdag 04 juni 2004
In zijn boek De katholieke kerk schetst Hans Küng de ontwikkeling van het katholicisme van een groepje marginale volgelingen van Jezus tot een van de invloedrijkste instituties ter wereld. Hij stelt vast dat in heel wat landen een erosieproces zonder weerga van het kerkelijk gezag bezig is. Met een leegloop van de kerken, minder dopen, minder kerkelijke huwelijken. Hij hoopt dat er een echt oecumenisch concilie in de vorm van een Vaticanum III bijeen komt om deze kerk van het katholicisme naar echte katholiciteit te leiden. Waarbij samen met andere godsdiensten en niet-gelovigen gezocht wordt naar een gemeenschappelijke ethos voor de wereld.
Voorbij het dikke-ik - Harry Kunneman -
Volgens Harry Kunneman heeft zich het afgelopen decennium in het geïndividualiseerde en welvarende Nederland een verontrustende ontwikkeling voorgedaan, die samengevat kan worden als de opmars van het dikke-ik. Deze eigentijdse figuur openbaart zich met grote kracht in de openbare ruimte: in het verkeer, in treinen, in voetbalstadions, op straat, in wacht- en spreekkamers en in talloze tv-programma’s. Maar ook op het niveau van de locale en landelijke politiek en binnen het bedrijfsleven voelt het dikke-ik zich bijzonder thuis, onder meer in de gedaante van zich dik makende politici en zelfverrijkende managers.
Nonviolence - Mark Kurlansky - vrijdag 18 mei 2007
Er is geen enkele reden waarom de politiek en de staat niet zouden kunnen meewerken aan een vreedzame wereld waarin het principe van nonggeweld hoogtij viert. De filosofe Hannah Arendt toont in haar werken aan dat politiek en progressieve idealen wel degelijk met elkaar kunnen samengaan. Politiek is volgens haar de institutionalisering van meningsverschillen met als ultieme doel het boeken van progressieve vooruitgang. Een verzoenende visie op de relatie tussen politiek en progressieve idealen is nuttiger dan het poneren van een radicale tegenstelling tussen beiden. Binnen een liberale democratie is het de enige houdbare positie. Recensie door Christophe Andrades.
1968. Het jaar waarin alles anders werd - Mark Kurlansky - vrijdag 04 februari 2005
‘Er is nooit een jaar geweest als 1968 en waarschijnlijk komt er nooit meer zo een jaar’, zo begint de Amerikaanse journalist Mark Kurlansky zijn nieuw boek onder de titel 1968. Het jaar waarin alles anders werd. Of er nooit meer zo een jaar komt, is onmogelijk te zeggen. Vaststaat dat zich toen quasi gelijktijdig in diverse landen en op diverse continenten een golf van opstandigheid voordeed die zijn gelijke niet kende in de geschiedenis. De wrevel van vooral jonge mensen tegen de autoritaire praktijken van de naoorlogse periode sloeg als een losstaande en oncontroleerbare brand over van de ene stad naar de andere.
De Singulariteit is nabij - Ray Kurzweil - vrijdag 27 april 2012
In De Singulariteit is nabij heeft de befaamde uitvinder en futuroloog Ray Kurzweil zijn kennis en ideeën over de toekomst van de mens kunnen botvieren. In dit lijvig werk kondigt hij een periode in de toekomst aan waarin het menselijke bestaan onomkeerbaar getransformeerd wordt. Deze transformatie krijgt de naam ‘Singulariteit’ en wordt mogelijk gemaakt door het steeds groeiende tempo aan technologische ontwikkelingen. Volgens de auteur zal de Singulariteit ergens in de eerste helft van de 21e eeuw plaatsvinden op het moment dat de technologische en menselijke intelligentie samensmelten. Recensie door Sigrid Damen.
Rethinking Ethnocultural Relations in Canada - Will Kymlicka - vrijdag 26 maart 2004
Kymlicka’s originaliteit is dat hij wil aantonen dat om tegemoet te komen aan nationalistische gevoeligheden en verzuchtingen van minderheden allerhande, men niet buiten het liberale denkkader hoeft te treden. In Multicultural Citizenschip introduceerde Kymlicka hiertoe begrippen in de politieke filosofie. Zoals het onderscheid tussen etnische minderheden (afkomstig uit immigratie en verlangend naar integratie) en nationale of historische minderheden (territoriaal aanwezig en verlangend naar erkenning en autonomie). Hij maakt ook een onderscheid tussen groepsrechten en individuele rechten die eigen zijn aan het toebehoren tot een groep.
Nota bene ’45. Een dagboek - Erich Kästner - vrijdag 20 februari 2009
‘Met het geduld van de bevolking lijkt het bijna gedaan’, zo noteert Erich Kästner in februari 1945. Hij stelt vast dat het moreel zakt, dat tal van soldaten deserteren, maar ook dat leden van de militaire politie hen oppakken en doodschieten. De gewone Berlijners reageren eerder gelaten en slepen zich als verdoofd voort van hun huis naar de schuilkelders en terug, en tussendoor proberen ze iets eetbaars te vinden. De neerslachtigheid is groot maar leidt niet tot opstandigheid. Het is alsof de bevolking na twaalf jaar terreur in een algehele apathie is geraakt waardoor men geen initiatief meer kan nemen en alles als zinloos ervaart. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Frontberichten - Edlef Köppen - vrijdag 10 februari 2006
Op 1 augustus 1914 kregen alle Duitse jongeren tussen 17 en 20 jaar die niet waren opgeroepen voor het leger de aansporing om zich te melden als oorlogsvrijwilliger. Een van hen was Adolf Reisiger, het hoofdpersonage in Frontberichten van Edlef Köppen. Zijn verwachting is dat de oorlog nog voor de kerst zal afgelopen zijn. Hij wordt opgenomen als soldaat bij een munitiecolonne in de buurt van Arras. Het duurt niet lang voor hij zijn eerste dode ziet en de verschrikkelijke realiteit van de loopgravenoorlog tot hem doordringt. Zo maakt zijn aanvankelijke optimisme en enthousiasme plaats voor het besef dat de oorlog ‘moord op bevel’ betekent.
Het christendom. Wezen, geschiedenis en toekomst - Hans Küng - vrijdag 14 mei 2010
Hans Küng maakt duidelijk dat tal van zaken, zoals het celibaat, de aflaten, het vagevuur en de onfeilbaarheid van de paus niet voorkwamen in de Bijbelse teksten, maar latere menselijke toevoegingen waren. Een groot deel van het christelijk geloof is dus gebaseerd op latere interpretaties en noviteiten. Voor Küng zijn dat bijkomende beletsels in de voor hem noodzakelijke interreligieuze samenwerking. Al blijft de vraag of die teksten niet onherroepelijk onverenigbaar zijn. Wie vertrekt van oorspronkelijke, zeg maar ‘door God gedicteerde’ teksten, zal steeds in conflict komen met diegenen die pretenderen zelf de waarheid te kennen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De toekomst is groen - Thomas L. Friedman - vrijdag 02 oktober 2009
In zijn boek De toekomst is groen schetst Friedman een uiterst somber toekomstbeeld van onze planeet, althans indien we het status-quo zouden handhaven. Hij heeft het overigens consequent over het jaar 1 van het Energie- en Klimaattijdperk, waarin we nu beland zijn. Friedman vervalt echter allerminst in ecologische doemdenkerij vermits hij vervolgens ook een alternatief voorstelt. De grote verdienste van zijn boek is dat hij dit alternatief zeer realistisch, gestoffeerd met tal van voorbeelden, verwoordt en zeer duidelijk de boodschap meegeeft dat de overwinnende economieën deze zullen zijn die de andere te groen af zijn. Recensie door Kurt Van Raemdonck.
Het kielzog van de oorlog - Ellen La Motte - vrijdag 07 mei 2010
Ellen La Motte opent haar boek over de Grote Oorlog met de beschrijving van een soldaat die zelfmoord wou plegen door zich door het hoofd te schieten maar het als bij wonder overleefde. Hij wordt in allerijl naar het ziekenhuis gevoerd, geopereerd, opgelapt, verzorgd en hersteld, niet om hem verder te laten leven maar om hem te kunnen veroordelen als een deserteur en te executeren. Het is een hallucinant verhaal. Hieruit blijkt de absurditeit van de catastrofe die in die jaren gaande was. Nationale trots, patriottisme en opoffering werden bewierookt en elke daad die daar van afweek, werd gezien als een vorm van zwakte en lafheid. Recensie door Dirk Verhofstadt.
L'Amérique entre la Bible et Darwin - Dominique Lacourt -
Vanaf de tachtiger jaren werden in de Verenigde Staten initiatieven genomen om via wetgeving het scheppingsverhaal verplicht te maken in de leerstof als een theorie, ‘wetenschappelijk equivalent’ aan de evolutietheorie. In 1999 werd geijverd om de evolutie te schrappen als examenstof. Voor het ‘wetenschappelijk creationisme’ is het bijbels verhaal een wetenschappelijke theorie die rivaliseert met de evolutieleer van Darwin. Het boek van Lacourt geeft een levend en precies relaas van het offensief van verbijsterend obscurantisme van de Amerikaanse fundamentalisten in de biologie, met een bijzondere aandacht ook voor hun strategie, hun macht en argumenten. Recensie door Eric Willaert.
Het Cultureel Regiem - Rudi Laermans - vrijdag 14 februari 2003
Waar gaat het huidig Vlaams cultuurbeleid naartoe? Met welke veranderingen in de maatschappij dient het rekening te houden? En hoe zou een aangepast beleid er kunnen uitzien? Op deze drie vragen probeert Rudi Laermans een antwoord te formuleren in zijn boek Het cultureel regiem. Deze antwoorden zijn belangrijk omdat ze ons een beeld (zouden) kunnen geven van de plaats van de mens in de samenleving. Deze discussie is voor liberalen, de enigen die het individualisme nog openlijk durven verdedigen, heel belangrijk. Laermans neemt hierin geen stelling maar zijn bespreking over het begrip 'cultuur' geeft alvast enkele duidelijke inzichten.
Kinderen bij de Romeinen - Christian Laes - vrijdag 11 mei 2007
Christian Laes gerwerkte zijn doctoraat van 2004 Outsiders met toekomst. Kinderen in de Romeinse oudheid tot dit leesbaar boek. Hij onderzoekt wat het betekende kind te zijn en hoe gecultiveerde mannen dachten en schreven over de kindertijd. Verhalen van kinderen zelf ontbreken helaas. De auteur bestudeert een ruime periode: van 200 v.C. tot 400 n.C. Ook geografisch ziet hij het groot: hij exploreert teksten en beelden uit heel het Romeinse rijk, van Schotland tot Irak. De aangeboorde bronnen zijn al even divers: zowel Griekse als Latijnse, zowel literaire als inscripties, papyri en beelden. Die tienduizenden grafinscripties zijn hier in de meerderheid. Recensie door Jef Abbeel.
Lemaître - Dominique Lambert -
Sommige mensen zijn ondanks hun enorme verdiensten geen sant in eigen land. Zo iemand is de Belgische kanunnik, astronoom en wiskundige Georges Lemaître die in 1894 geboren werd in Charleroi en algemeen beschouwd wordt als de grondlegger van de oerknaltheorie. Bij de verkiezing tot grootste Belg haalde hij nauwelijks de 78ste plaats in Wallonië. En toch kan men hem Lemaître zowat op dezelfde lijn plaatsen met grote namen als Albert Einstein, Edwin Hubble, Fred Hoyle en Arthur Eddington. Toegegeven, zelf kende ik de man ook niet tot Etienne Vermeersch me over hem sprak. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Lemaître - Dominique Lambert -
Sommige mensen zijn ondanks hun enorme verdiensten geen sant in eigen land. Zo iemand is de Belgische kanunnik, astronoom en wiskundige Georges Lemaître die in 1894 geboren werd in Charleroi en algemeen beschouwd wordt als de grondlegger van de oerknaltheorie. Bij de verkiezing tot grootste Belg haalde hij nauwelijks de 78ste plaats in Wallonië. En toch kan men hem Lemaître zowat op dezelfde lijn plaatsen met grote namen als Albert Einstein, Edwin Hubble, Fred Hoyle en Arthur Eddington. Toegegeven, zelf kende ik de man ook niet tot Etienne Vermeersch me over hem sprak. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De Arabische Revolutie - Jef Lambrecht - vrijdag 28 oktober 2011
Het blijft een interessante vraag wat er van Sadam Hoessein geworden zou zijn indien ook zijn regime tegen de Tunesische vloedgolf gebotst zou zijn. We zullen het antwoord nooit te weten komen. Maar we hebben wel geleerd hoe het niét moet; dat een democratie van buitenuit opleggen noch door de dictators, noch door de bevolking geduld wordt. De Arabische lente leerde ons dat er wel degelijk democratische aspiraties leven in het Midden-Oosten en dat cynische steun aan autoritaire regimes niet de enig mogelijk oplossing was om terrorisme in te dijken. Al blijft het een onvoorstelbare en onvoorspelde overwinning voor de liberale democratie. Recensie door Karel De Gucht.
De zwarte wieg. Irak, nazi’s en neoconservatieven - Jef Lambrecht -
Over de terreuraanslagen van 11 september, de verdrijving van de Taliban in Afghanistan, de oorlog in Irak, de problemen tussen Europa en de Verenigde Staten en de moeilijke verhouding tussen het Westen en de islam schreef VRT-radiojournalist Jef Lambrecht een indrukwekkend boek onder de titel De zwarte wieg. Irak, nazi’s en neoconservatieven. Daarin heeft hij het ondermeer over de in het Westen weinig bekende Arabische sympathie voor het nazisme en over de opkomst van de neoconservatieven in de Verenigde Staten en hun invloed op de huidige buitenlandse politiek van president Bush.
De meester van de schaduw - Mark Lamster - vrijdag 15 januari 2010
Mark Lamster beschrijft Rubens’ carrière als schilder en als diplomaat, een biografie van formaat. Weinig kunstenaars hebben zozeer een stempel op hun tijd gedrukt als Peter Paul Rubens (1577-1640), de man die als geen ander de macht van de barok in beeld wist te brengen. Hij bracht de lessen van de Italiaanse Renaissance en de artistieke tradities van zijn vaderland Vlaanderen samen in een universele toegankelijke stijl. Hij bood een visie die hem in staat stelde de machtigste mannen en vrouwen en instituties van zijn tijd af te beelden, niet zoals ze waren maar zoals ze gezien wensten te worden. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Europa als wereldmacht - Pascal Lamy - vrijdag 03 december 2004
Ongeveer 700 miljoen mensen moeten rondkomen met minder dan 1 euro per dag. Arme landen gaan er door de globalisering op achteruit. Het was de reden waarom hij namens de Europese Unie voorstelde om alle douanerechten en kwantitatieve beperkingen op de invoer naar Europa van producten uit de groep van de 49 armste landen van de planeet af te schaffen, een plan dat bekend raakte onder de benaming ‘Alles behalve wapens’. Toen hij zijn plan bekendmaakte aan het Europees Parlement en de Raad van Ministers brak er een storm van protest uit bij lidstaten en belangengroepen, vooral bij de landbouworganisaties en de suikerproducenten.
Kritiek als des-organisatie - Suzan Langenberg - vrijdag 20 november 2009
Wat is de verhouding tussen ethiek en economie? Over deze kwestie heeft menig auteur zich al gebogen. In de achttiende eeuw meenden sommige auteurs dat ethiek en economie elkaar aanvullen en elkaar versterken. Zo nam Adam Smith het standpunt in dat economieën pas echt goed kunnen gedijen in samenlevingen waar de bevolking meer belang hecht aan sparen dan aan uitgeven. Alleen dan immers kan voldoende kapitaal opgebouwd worden dat, door de arbeidsspecialisatie, steeds productiever kan worden ingezet. Kortom, door te sparen in plaats van uit te geven dient men het publieke belang. Recensie door Lieven Monserez.
De Patagonische haas - Claude Lanzmann - vrijdag 18 november 2011
Het meest pakkende deel van deze autobiografie handelt over zijn levenswerk, Shoah, de documentaire over de uitroeiing van zes miljoen Joden in het Derde Rijk en de door de nazi’s bezette gebieden. Uiteindelijk is het een film geworden van meer dan negen uren lang waarin slachtoffers en daders getuigen over wat ze gezien en meegemaakt hebben. Daarin legt hij vooral nadruk op de vernietigingskampen die door de nazi’s quasi totaal vernietigd werden, in een poging om hun wandaden compleet uit te wissen. Het gaat om Chelmno, Belzec, Majdanek, Sobibor en Treblinka die maar door enkelingen overleefd werden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Links-liberalisme. Niemand is burger zonder land - Herman Lauwers - vrijdag 12 oktober 2012
Het liberalisme staat voor een vrije markt die fungeert binnen een ethisch kader want aan zichzelf overgelaten, is de vrije markt alleen een karikatuur van het liberalisme. We hebben geen nood aan adjectieven of subvormen van een ideologie die doordesemd is van een sociaal, rechtvaardig en humanistisch gedachtegoed. Hooguit zou men het tautologisch kunnen hebben over het menselijk liberalisme omdat in het liberalisme de mens centraal staat. Dus niet een partij, een volk, een ras, een land, een geloof, een groep, de economie, het geld, de winst of wat dan ook, maar alleen de mens. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het democratisch tekort - Claude Lefort - vrijdag 10 januari 2003
Het belang van de democratie is de onmogelijkheid voor welke partij of persoon ook om definitief de macht te verwerven en zijn ideeën blijvend door te drukken. Dankzij de democratie is in feite elke koerswisseling mogelijk. Geen enkele macht is absoluut en steeds wordt het beleid getoetst aan het oordeel van de burgers of kiezers. In die zin zijn verkiezingen nog echt 'feesten' van de democratie. Waarbij bestaande partijen onverwacht worden afgestraft en nieuwe kandidaten kansen krijgen.
Immigrants: Your Country Needs Them - Philippe Legrain -
In de hemel zijn er Franse koks, Britse agenten, Duitse autofabrikanten, Italiaanse minnaars en Zwitserse regelneven. In de hel zijn de koks Brits, de agenten Duits, de autofabrikanten Frans, de minnaars Zwitsers en de regelneven Italiaans. Dit bekende grapje over vooroordelen heeft de Britse econoom Philippe Legrain opgetekend in het boek Immigrants: Your Country Needs Them. Legrain wil met het grapje laten zien dat inwoners van verschillende landen beschikken over specifieke eigenschappen. Hij is zich ervan bewust dat dit stereotypen zijn. Die heeft hij nodig ter onderbouwing van zijn boodschap. Recensie door Noortje Thijssen.
De val van Prometheus - Ton Lemaire - vrijdag 12 november 2010
Voor Lemaire is het moreel onaanvaardbaar dat we verder doen zoals we bezig zijn. ‘Al geruime tijd hebben we de ecologische draagkracht van de aarde overschreden en verbruiken dus al het erfdeel van toekomstige generaties, we lenen van onze kleinkinderen en leven als het ware “op afbetaling”.’ Er zijn wel enkele lichtpuntjes zoals de milieubeweging, de uitingen van spiritualiteit, het verzet van de kleine boeren en de strijd van tribale, inheemse volken en etnische minderheden, maar voor de rest overheerst volgens de auteur ‘een cultuur van groei’, een obsessie die stevig geworteld is in ons moderne wereldbeeld. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De onvervangbare - Simone Lenaerts - vrijdag 16 november 2012
Met haar meeslepende stijl slaagt Simone Lenaerts erin om de lezer onder te dompelen in de ongemakkelijke sfeer van de oorlog. In een hels, bijna ondragelijk tempo verhaalt ze over de vernedering, mishandeling en pijniging van een eenvoudige vrouw die deels uit liefde, deels uit idealisme besloten had om in het verzet te gaan tegen de Duitse bezetters. Het begint op een doodgewone dag waarop ze wordt opgepakt en beroofd wordt van alle rechten die haar voordien beschermden tegen willekeur en onderdrukking. Het mondt uit in mensonterende taferelen in de concentratiekampen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Waarom Europa de 21ste eeuw zal domineren - Mark Leonard - vrijdag 18 november 2005
Voor heel wat sceptici is het duidelijk: de Europese Unie is doodziek en onze achterstand tegenover de Verenigde Staten groeit met de dag. Net op dat ogenblik verschijnt een opmerkelijk boek van Mark Leonard onder de provocerende titel Waarom Europa de 21ste eeuw zal domineren. Leonard vestigde al een grote reputatie als denker over mondiale vraagstukken met zijn vele publicaties in vooraanstaande kranten en tijdschriften en zijn advieswerk voor regeringen en bedrijven. Ook ditmaal verrast hij de lezer met een uiterst optimistisch maar goed geargumenteerd essay over Europa als wegbereider voor een nieuwe wereldorde.
Wat denkt China? - Mark Leonard - vrijdag 13 februari 2009
Zowat alle Chinese intellectuelen wijzen op de nefaste gevolgen van een democratie. Voor hen staat dit gelijk met chaos. In de plaats daarvan experimenteren ze met allerlei vormen van inspraak van de burgers via hoorzittingen en ‘deliberative polling’. Uiteraard heeft dit weinig met vrijheid en democratie te maken en dat wordt ook snel duidelijk in de praktijk. Zo wijst de auteur op het gebrek aan vrijheid van meningsuiting en vrijheid van verenigingen. Zo neemt het jaarlijkse Volkscongres wel wetten aan op het vlak van de arbeidsomstandigheden, maar die blijven bij gebrek aan politieke democratie en vrije vakbonden dode letter. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Als god spreekt - Geert Lernout - vrijdag 23 juni 2006
‘God is dood’, zo beweerde Friedrich Nietzsche ruim honderd jaar geleden. En hij kreeg nog gelijk ook. De toenemende secularisering en ontvoogding van de mens zorgde voor een ware leegloop van kerken, synagogen en moskees. Het nieuwe millennium kondigde zich aan als het tijdperk van de wereldwijde scheiding van kerk en staat, het recht op zelfbeschikking en het geloof in de mensenrechten. Wat een vergissing. Religies zijn wereldwijd aan een nieuwe opmars bezig. Vooral sinds de aanslagen van 11 september lijken steeds meer mensen opnieuw terug te grijpen naar ‘heilige’ teksten om hun identiteit te beklemtonen en hun gelijk te ondersteunen.
Vertoog tegen verzet - Dieter Lesage - vrijdag 10 december 2004
In tegenstelling tot Negri en Hardt vindt Dieter Lesage dat de andersglobalisten bereid moeten zijn om ‘wereldwijd in het democratische strijdperk te treden’. Het moet leiden tot een meer evenwichtige representatie van regionale federaties in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties en - practisch onhaalbaar maar theoretisch correct - tot de onderwerping van de militaire macht van de VS ‘aan het verlangen naar vrede van de mondiale menigte’. De auteur ziet een sterke kans voor een andersglobalistische partij, vooral dan in de ‘global cities’. Maar dan zal men hard moeten werken om de interne fricties en tegenstellingen te overbruggen.
Vergrijzing en verkleuring - Yves Leterme - vrijdag 28 april 2006
Begin 2005, enkele maanden na het aantreden van de Vlaamse Regering, pakte de Vlaamse Minister-President Yves Leterme uit met een essay over de samenleving. Hij liet zich hiervoor bijstaan door Cathy Berx, Mark van de Voorde, Jeroen vanden Berghe en Steven Vanackere. Vooraleer Yves Leterme in de laatste bladzijden van zijn essay tot zijn oproep tot debat en politiek handelen komt, worden tijdens de eerste 100 pagina’s van het boekje de basisbegrippen ‘vergrijzing’ en ‘verkleuring’ uitvoerig beschreven en aan elkaar gelinkt. Beide begrippen worden bewust objectief gestoffeerd en met aandacht voor de vele aspecten ervan aangebracht.
Het lange lied - Andrea Levy - vrijdag 28 mei 2010
Dat de Britse overheid besliste om op 1 augustus 1834 de slavernij in het Britse Rijk af te schaffen had meerdere oorzaken, waarvan het toenemende moreel bewustzijn van de bevolking er maar een was. Een andere was een gebeurtenis die drie jaar eerder op Jamaica had plaatsgevonden en die aantoonde dat het zo niet langer verder kon. Eind december 1831 brak op dit eiland dat bekend stond voor zijn suikerplantages die van de negerslaven een bijzonder hard labeur eisten een staking uit. Geleid door de baptistische priester Samuel Sharpe legden 60.000 van de 300.000 op Jamaica werkzaam zijnde slaven het werk neer. Recensie door Marnix Verplancke.
Het lot van de familie Meijer - Charles Lewinsky - vrijdag 11 april 2008
De familie Meijer doet wat zij doet, leeft haar levens. Ze passen zich zo goed mogelijk aan de omstandigheden aan. Flexibel, veerkrachtig, zonder morren, al wordt het hen vaak erg moeilijk gemaakt. Niemand ziet in dat het antisemitisme een fout woord is voor jodenhaat, waarvoor het volstaat dat je jood bent, om tot ter dood vervolgd, gediaboliseerd, vernederd en ontmenselijkt te worden. Er is geen reden, alleen ‘jood-zijn’ is al lang voldoende, opdat je leven tot een hel wordt gemaakt. Niemand beseft ook dat het de flexibiliteit en veerkracht van het joodse volk was waardoor de Europeanen zich tot de waanzin van WO II lieten drijven. Recensie door Yves Van de Steen.
Wat is er misgegaan? - Bernard Lewis - vrijdag 07 maart 2003
Hoe kon het gebeuren dat een hoogontwikkelde cultuur die een belangrijk doorgeefluik vormde voor de westerse cultuur haar superioriteit en dominantie kwijtraakte? Tijdens de middeleeuwen was Europa minder ontwikkeld dan de islamitische wereld. De Arabieren zorgden voor culturele impulsen. Maar de reformatie en de renaissance zorgden voor een ommekeer die totaal voorbij ging aan de islamitische wereld. In zijn boek Wat is er misgegaan? stelt Bernard Lewis, emeritus hoogleraar aan de Princeton University, de vraag die velen zich sinds de aanslagen 11 september 2001 bezighoudt maar die ze in het Westen niet hardop durven te stellen. Wat is er misgegaan met de islam?
De crisis van de islam - Bernard Lewis -
Een belangrijk verschil tussen het Westen en de islam is het feit dat het principe van de scheiding van kerk en staat, dat een essentieel kenmerk is in het Westen, geen gelijke kent in de islam. Moslimlanden kennen geen keizers maar enkel God als heerser en bron van recht. Het centrale dogma is dat de koran eeuwig en onveranderlijk is. Het geloof blijft in moslimlanden onbekritiseerd en zelfs onder moslimgemeenschappen in westerse landen is kritiek hoogst uitzonderlijk. Het boek De crisis van de islam van Bernard Lewis, is een historische analyse van de conflicten tussen de islam en het Westen.
De schaduw van het kruis - Jan Leyers - vrijdag 14 maart 2003
Muzikant, filosoof en TV-maker Jan Leyers reisde op de motor naar Jeruzalem. Hij volgde de route van Godfried van Bouillon en ging op zoek naar sporen van de kruisvaarders. Leyers luisterde naar de mensen onderweg en ontdekte dat we nog steeds in de schaduw van het kruis leven. Dat de conflicten tussen Serviërs en Kroaten, Turken en Grieken, Israëli's en Palestijnen de bloedige erfenis zijn van een doldriest avontuur dat zich bijna duizend jaar geleden afspeelde. De schaduw van het kruis is een historisch reisverslag waarin Jan Leyers in contact komt met lokale bewoners en hun gebruiken, hun herinneringen en legendes, hun angsten en verwachtingen.
Antwerpen, onvoltooide stad - Christian Leysen - vrijdag 06 februari 2004
De bruine stad, de stad van verweesde migranten en verloedering, de stad van misdaad en corruptie, de stad ook met een stagnerend economisch profiel: het zijn geen fraaie omschrijvingen, maar geven wel het imago weer dat Antwerpen de voorbije jaren begon aan te kleven. Antwerpen kon weer 's een nieuwe levensadem gebruiken. Ze blijft natuurlijk een gezochte plek om uit te gaan, een culinair centrum, theaterstad en kreeg er met een eigen school van toonaangevende modeontwerpers een creatieve impuls bij. Maar het mag nog wat meer zijn. Daarom schreef Christian Leysen zijn boek Antwerpen onvoltooide stad.
Burger van de wereld - Ulrich Libbrecht - vrijdag 11 april 2003
"Men hoort steeds meer spreken over wereldburgerschap, over mondiaal gevoel en zelfs over planetaire economie. Maar in vele gevallen blijven dergelijke begrippen alleen maar abstracties die zorgen voor de bon ton op grote dure congressen. Maar wat wordt er in werkelijkheid aan gedaan, in de politiek, in het onderwijs, in culturele verenigingen? Multiculturalisme is een gewichtig woord maar is bij nadere analyse niet veel meer dan politieke pasmunt. Hoe kan je nou multicultureel zijn ten aanzien van culturen waar je geen jota van af weet?" Met deze woorden begint Ulrich Libbrecht, sinoloog en een pionier op het terrein van comparatieve filosofie, zijn prachtige boek Burger van de wereld.
Rusland tegen Napoleon - Dominic Lieven - vrijdag 01 oktober 2010
Rusland is een grote lacune in het hedendaagse Westerse beeld van de Napoleontische periode. Lieven wil die leemte opvullen. Rusland was minder machtig dan Groot-Brittannië, zijn belangen lagen meer in de zuidelijke expansie tegen de Ottomanen en de Perzen en voor Russische leiders zoals graaf Roemjantsev en generaal Koetoezov gold Groot-Brittannië, door zijn groeiend wereldwijd overwicht op het gebied van industrie, handel, financiën en kolonies en door zijn monopolie als maritieme macht, als een veel sterkere grootmacht dan het tijdelijke fenomeen Napoleon. Maar deze dwong hen wel tegen Frankrijk te strijden. Recensie door Jef Abbeel.
Het kleine meisje van het grote plein - Chai Ling -
Chai Ling, geboren in 1966, was in 1989 één van de toonaangevende leiders van de studentenopstand tegen Deng Xiaoping. Na de onderdrukking door het leger, dook ze onder en vluchtte via Hongkong en Frankrijk naar de VSA. Daar werd ze met open armen ontvangen, studeerde ze in Princeton en Harvard, trouwde met een succesvol zakenman en werd er moeder van drie kinderen. Pas in 2011 schreef ze haar levensverhaal vanuit een christelijke inspiratie. Dit gaat over het harde en armoedige leven in China, zeker op het platteland, de grote macht en de indoctrinatie van de CCP, het zeer competitieve onderwijssysteem. Recensie door Jef Abbeel.
Les Bienveillantes - Jonathan Littell - vrijdag 02 februari 2007
De holocaust beschrijven vanuit het perspectief van een dader is een hachelijke onderneming. Over de jodenvervolging, de concentratiekampen, de ondergang van Stalingrad en van Berlijn zijn bibliotheken volgeschreven. Het onderwerp lijkt volstrekt misplaatst voor een Amerikaanse debutant. De roman riekt naar sensatiezucht. Wat vinden de overlevenden van de concentratiekampen van dit boek? En de Duitsers? En de Fransen? Wat een pretentie en wansmaak van deze jonge Amerikaan om een roman te wijden aan de visie van een SS-officier op de holocaust. Wat voegt dit boek in vredesnaam toe? Veel, beste lezer. Recensie door Maarten van Buuren.
De Welwillenden - Jonathan Littell - vrijdag 16 januari 2009
De hoofdfiguur, Max Aue, tevens de verteller, is een hoge SS-officier, die de oorlog vanuit een bevoorrechte positie kan volgen. Met zijn scherpe intelligentie doorgrondt hij mensen en situaties en de afwezigheid van enig moreel aanvoelen of medelijden laat hem toe afgrijselijke gebeurtenissen op een afstandelijke wijze te beschrijven. Een historicus die een zo neutraal en indringend verslag van de massamoord op de joden, zou brengen, loopt het gevaar van gevoelskilte verdacht te worden. Maar hier kan dat, want het boek is een roman. Het verhaal van die fascinerende en afstotende man wordt ingekaderd binnen een vloed van concrete feitelijke gegevens. Beoordeling door Etienne Vermeersch.
Ik wil leven - Nina Loegovskaja -
Nina Loegovskaja werd geboren op kerstdag 1918. Ze begon haar dagboek te schrijven op 8 oktober 1932. Toen was ze dertien jaar oud en de terreur van Stalin was al volop aan de gang. De laatste regels schreef ze op 3 januari 1937. ’s Anderendaags werd de woning doorzocht door de NKVD, de geheime politie en voorloper van de KGB. Alles werd in beslag genomen. De geheime dienst las haar dagboek zorgvuldig en onderstreepte alle bezwarende passages. Die onderstrepingen zijn gelukkig bewaard gebleven in deze uitgave. Het zouden er nog meer zijn geweest, als haar moeder niet kort van tevoren gevraagd had om een aantal gevaarlijke stukjes te schrappen.
Heinrich Himmler - Peter Longerich - vrijdag 02 april 2010
Voor Longerich was Himmler niet enkel de machtigste man na de Führer, hij had bovendien zoveel gevaarlijke bevoegdheden in zich verenigd dat hij in feite zo goed als in zijn eentje verantwoordelijk was voor de politiek van terreur en vernietiging van het Derde Rijk. ‘Als deze taken als afzonderlijke competitiegebieden over diverse nationaalsocialistische politici waren verdeeld, dan had de nationaalsocialistische politiek waarschijnlijk nooit dergelijke afschrikwekkende vormen aangenomen,’ besluit Longerich. Heinrich Himmler is dan ook een biografie die zowel doet nadenken als huiveren. Recensie door Joseph Pearce.
Achter de Chinese Muur - Julia Lovell - vrijdag 16 februari 2007
De Chinese Muur-mentaliteit is het streven om vreemdelingen uit China te weren, Chinezen af te sluiten van vreemde invloeden en van elkaar. In 1972 publiceerde Huang Xiang een aanklacht tegen de muur. Ook de tv-serie ‘Elegie van de rivier’ bekritiseerde in 1988 de Muur die symbool stond voor het fiasco van de Chinese politiek, namelijk China afsluiten, op zichzelf doen plooien en op het beheersen van de rivieren. In 1989 viel de Berlijnse Muur, maar de muur van het Tian-an-Men-plein bleef overeind. Op het internet, aanwezig sinds 1995, weert de ‘Grote Chinese Brandmuur’ of firewall alle ‘ongezonde’ informatie voor de momenteel 125 miljoen gebruikers. Recensie door Jef Abbeel.
De bibliotheek van Alexandrië - Jean-Pierre Luminet - vrijdag 03 juni 2005
Deze roman is één ode aan de kennis, het onderzoek en vooral de boeken waarin al die eeuwenoude wijsheid opgeslagen zit. Drie westerlingen trachten emir Amr te overtuigen om de bibliotheek van Alexandrië niet te vernietigen en keren zich tegen de godgeleerden van alle religies die menen dat dé waarheid in de thora, de bijbel of de koran staat, en dat weetgierigheid en onderzoek derhalve zinloos zijn. ‘Boeken verbranden staat gelijk met het verbranden van zijn voorouders, zijn vader en moeder, zijn ziel en de gehele mensheid daarbij’, aldus Luminet, en hij beschrijft treffend hoezeer de religieuze leiders angst hebben voor kennis en een diepe afkeer voor al wat vreemd is.
De Gulden Middenweg - Annabel Lyon -
De filosoof Aristoteles, prominent oud-leerling van Plato, wordt neergezet als een getormenteerd figuur, geslingerd tussen de ambitieuze taak een koning op te leiden en zo mogelijk de geschiedenis in grote mate te vormen en aan de andere kant zijn liefde voor kennis. De niet aflatende zoektocht naar nieuwe wetenschappelijke inzichten, zijn verbazing over verschillende fenomenen, de manier waarop hij geconfronteerd wordt met eigen vooroordelen, de soms primitieve gedachtegangen van iemand die in zijn tijd, in zijn context, onmogelijk beter had kunnen weten, houden ons een spiegel voor van onze eigen kleinheid. Recensie door Sara De Mulder.
Het Huis der Wijsheid - Jonathan Lyons - vrijdag 28 januari 2011
Ik wist dat de Arabische wetenschap belangrijk was om het Westen uit de eeuwenlange winterslaap van de Middeleeuwen te doen ontwaken, maar ik besefte niet dat die invloed zo ver strekte. Door het geven van talrijke voorbeelden is de auteur er in geslaagd om aan te tonen dat de Arabische geleerden meer deden dan alleen maar de Griekse filosofie en wetenschap te bewaren en over te dragen. Ze verrijkten die met de resultaten van eigen onderzoeken en denkwerk en met kennis uit Perzië en India. Het Huis der Wijsheid toont ook aan dat grote doorbraken vaak het werk zijn van enkelingen die het aandurfden om hun eigen weg te gaan. Recensie door Lieven Monserez.
In gesprek met Mark Rutte - Derick-H. Maarleveld - vrijdag 11 maart 2011
De belangrijkste conclusie die men uit dit ‘gesprek’ kan trekken, is dat in de politiek niets onmogelijk is voor zover men geloofwaardigheid tentoon spreidt. Op vier jaar tijd is Rutte erin geslaagd om zijn partij die aan de grond zat, opnieuw op te bouwen tot de sterkste in Nederland. Daar is hij tot de dag van de verkiezingen in geslaagd door een eigen en duidelijke koers te volgen, de kiezers geen valse beloftes te doen, maar integendeel, ze duidelijk te maken dat de maatregelen pijn zouden doen, om er later weer beter van te worden. Maar zijn samenwerking met de populist Wilders is een liberaal onwaardig. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Geschiedenis: gebruik en misbruik - Margaret MacMillan - vrijdag 02 oktober 2009
MacMillan laat zien hoe geschiedenis ons lessen voor het heden kan leren, maar evenzeer hoe geschiedenis misbruikt wordt als propagandamiddel of rechtvaardiging voor geweld en oorlogen. Nochtans is geschiedenis voor de auteur heel belangrijk. Het ‘heeft de normen en waarden van mensen gevormd, hun angsten, hun aspiraties, hun sympathieën en antipathieën’. Aan de hand van voorbeelden zoals de Balkan, Afghanistan, China, Japan, Israël, Palestina, Irak, de Verenigde Staten, Rusland, enz… toont ze aan dat het verleden in de actuele bewindsvoering een bijzonder krachtig wapen is dat mensen kan verenigen maar ook kan verdelen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Il Principe en andere politieke geschriften - Niccolò Machiavelli - vrijdag 23 februari 2007
Had Machiavelli in Il Principe, dat niet voor niets het lievelingsboek van Stalin was, op klinische wijze beschreven hoe een dictator de macht kon grijpen en behouden, in de Discorsi zou duidelijk worden dat hij in werkelijkheid voorstander van een democratische republiek was geweest. Weliswaar wordt er altijd bij aangetekend dat we hierbij aan iets anders moeten denken dan aan onze eigen parlementaire democratie, maar de hoofdzaak is dat de betekenis van Machiavelli voor de ontwikkeling van het moderne politieke denken niet te loochenen valt. Recensie door Rob Hartmans.
Niets is onmogelijk - Stan Maes -
Stan Maes, hoogleraar psychologie aan de Universiteit Leiden, verdiepte zich in het leven van bijzondere, maar niet al te bekende Belgen en Nederlanders die elk op hun eigen manier tegen de stroom in voeren om een hoger doel te bereiken. Hiertoe doorworstelde hij – met de hulp van het Liberaal Archief in Gent – tal van reisverhalen, dagboeken, brieven, enzoverder. Het resultaat is niet zozeer een bundel van klassieke biografieën, maar eerder een bewust niet-neutrale beschrijving van de opmerkelijke verwezenlijkingen van elf geëngageerde en eigenzinnige individuen. Recensie door Koert Van Espen.
Van zonlicht naar inzicht - Geert Magiels -
Het is de verdienste van Geert Magiels om de figuur van jan IngelHousz voor het voetlicht te brengen. Die besefte als geen ander dat ‘nieuwe wetenschappelijke inzichten in realiteit met veel vallen en opstaan (worden) verworven’. En die wetenschappelijke ontdekkingen gaan blijven noodzakelijk. Al was het maar om uit te vinden hoe we in de toekomst propere energie kunnen produceren, zonder dat we de draagkracht van de aarde verder aantasten. Dat is geen gewone uitdaging, dat is een absolute noodzaak als de mensheid die steeds meer energie verbruikt niet wil afstevenen op een massaextinctie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Paul Janssen. Pionier in farma en in China - Geerdt Magiels - vrijdag 04 november 2005
In november 2003 voelde Dr. Paul Janssen blijkbaar zijn levenseinde naderen. Hij verzocht Geerdt Magiels en Joos Horsten om een boek te schrijven over hem, zijn medewerkers van de eerste decennia en de Chinezen die hem hielpen bij de uitbouw van zijn farmaceutische bedrijven en nevenactiviteiten in China: Ma Haide, Lu Shijie, Wu Jieping en anderen Een vijftal eerdere pogingen om een biografie te schrijven werden vroegtijdig stopgezet. Deze keer was de goede. Voor alle terechte bewonderaars van Paul Janssen, van zijn eerste medewerkers en al wie gelooft in de enorme vooruitgang en onbeperkte mogelijkheden van China, is dit boek een aanrader.
Schreckens Männer - Hans Magnus Enzensberger - vrijdag 01 december 2006
Enkele maanden terug verscheen in Duitsland het pamflet Schreckens Männer, Versuch über den radikalen Verlierer van de schrijver Hans Magnus Enzensberger. Hij haalt de parallel aan tussen de islamitische extremisten en de ondergang van het Duitse Rijk. Hij stelt dat het Hitler van begin af aan niet om de eindoverwinning te doen was; een blik op de wereldkaart was daarvoor voldoende. Waar het om ging was het herstel van de aangetaste trots, in combinatie met een collectieve zelfmoord die zoveel mogelijk slachtoffers moest meeslepen. Het is interessant om deze vergelijking door te trekken naar het islamitisch extremisme van vandaag. Recensie door Kees Bakhuyzen.
Donau. Biografie van een rivier - Claudio Magris -
Magris is zich bewust van de vervaging van het verleden. Toch blijven voldoende sporen van de voorbije tijd aanwezig, zowel in de steden als in de geesten van de mensen. Gebeiteld in een collectief geheugen, doorgegeven via rituelen en uitgebeeld in monumenten. Zo voert hij de lezer langs steden en bekende namen naar het einde van de Donau maar die is niet eenvoudig aan te geven (zelfs niet met Google Earth). De machtige rivier bloedt als het ware dood in een brede delta vol zijtakken. Het is alsof de maalstroom van al die grootste en treurige gebeurtenissen die zoveel mensenlevens hebben beïnvloed, oplost in de nevelen van de geschiedenis. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De eeuw van Azië - Kishore Mahbubani - vrijdag 20 maart 2009
Het Westen moet zich bevrijden van zijn angst, kramp en pessimisme. Bij veel westerlingen leeft de schrik dat de opmars van de Aziatische economieën ten koste zal gaan van de eigen welvaart en dat hun kinderen het niet meer beter zullen hebben dan zijzelf. De bloei van de economie na de Tweede Wereldoorlog heeft echter duidelijk gemaakt dat concurrentie positief uitkomst kan zijn. Economieën kunnen samen groeien. Dergelijk vooruitzicht wordt echter onmogelijk, wanneer men uit angst en pessimisme de eigen markt begint af te schermen en overschakelt op protectionisme. Overigens wijst het afschermen van de eigen markt op een gebrek aan vertrouwen. Recensie door Lieven Monserez.
In Europa - Geert Mak - vrijdag 23 april 2004
Geert Mak schreef een indrukwekkend boek. In meer dan 1.200 bladzijden, ingedeeld in twaalf hoofdstukken, geeft hij een indringend beeld van de politieke drijfveren en daden van de diverse Europese leiders en bewegingen tijdens de vorige eeuw. Hij schetst de talloze conflicten, revoluties en oorlogen nauwgezet, realistisch maar zonder emotionele overdaad. Tegelijk situeert hij ze in een globale Europese context die noodzakelijk is om oorzaak en gevolg te begrijpen. Wat het boek zo bijzonder maakt is de voortdurende wisselwerking tussen het heden (1999) en het verleden.
De hond van Tisma - Geert Mak - vrijdag 02 maart 2012
Het gaat slecht in Europa. Grieken kunnen hun ambtenaren niet meer betalen, Ieren snoeien in de uitkeringen, Portugezen en Spanjaarden verminderen allerlei uitkeringen, en de Italianen hebben een technocraat aangesteld om orde op zaken te stellen na de strapatsen van Berlusconi die er een zootje van maakte. De Europese roes lijkt voorbij. Maar het ergste moet nog komen: ‘Van Polen tot Italië is een grijze golf in aantocht die een zware last zal leggen op pensioenen, gezondheidszorg en andere sociale verworvenheden,’ aldus Mak. Maar dat heeft minder te maken met een gebrek aan Europa dan aan een teveel aan Europa. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Kaputt - Curzio Malaparte - vrijdag 05 juni 2009
Kaputt is een beschrijving van het verval van Europa. Malaparte heeft het over Napels, de stad die tijdens de oorlog zwaar werd beschadigd. De bergen puin doen hem besluiten dat Napels de ‘meest beklagenswaardige stad van Europa’ is. In een nawoord maakt de gewezen fascistische auteur komaf met het verleden: ‘Ik heb het nazisme altijd gehaat, dat hen ik altijd openlijk verklaard en geschreven; ik heb de nazi’s altijd gezien als een horde domme, wrede tirannen, en ik heb altijd een diep medelijden gehad met een volk als het Duitse, dat aan zo’n gruwelijke tirannie onderworpen was zonder de mogelijkheid tot verzet’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Rusland na de Sovjet-Unie - Katlijn Malfliet - vrijdag 26 november 2004
Katlijn Malfliet geeft een goed beeld van de bestaande situatie in Rusland en de drijfveren van haar leiders. Waar dit uiteindelijk toe zal leiden is nog onduidelijk. Op economisch vlak is Rusland sinds enkele jaren bezig aan een inhaalbeweging. Al enkele jaren groeit de economie met meer dan zes procent per jaar. Dat zegt echter weinig over het welvaartspeil van de gewone Rus. Maar ondanks alles lijkt Poetin er in te slagen zijn land opnieuw op de kaart te zetten als een wereldspeler, met een enorme rijkdom aan grondstoffen en olie, en een eigenzinnige politiek-strategische koers die zich niet laat vangen in westerse denkbeelden.
De beschavingsmachine - Ico Maly - vrijdag 08 januari 2010
Het is mij overduidelijk geworden wat Maly precies bedoelt met de ‘islamindustrie’. Niet de mensen die hij aanvalt zoals Wilders, Barnard, Van Istendael, Doornaert, Vermeersch, Cliteur, Hirsi Ali, Huntington, Van Gogh, etcetera, noch de Belgische media, die behoudens af en toe een verdwaalde column de islam nog steeds vergoelijkend benaderen, maken deel uit van een ‘islamindustrie’ of ‘beschavingsmachine’. De ware islamindustrie bestaat uit zijn eigen organisatie Kif Kif en andere groeperingen die blind blijven voor manifeste misstanden die in naam van de islam worden gepleegd of, erger nog, ze zelfs goedpraten. Recensie door Sam Van Rooy.
De wereld gaat aan deugd ten onder - Bernard Mandeville - vrijdag 26 mei 2006
Mandeville, die in de rest van de wereld bekender is dan in zijn geboorteland, was een typische representant van de Verlichting en geldt tegenwoordig als een van de belangrijkste aartsvaders van het liberalisme. Maar nu bijna drie eeuwen later het liberalisme op vrijwel alle terreinen des levens gezegevierd lijkt te hebben, wordt ook duidelijk wat de zwakte van Mandevilles visie is. Het wordt immers steeds twijfelachtiger of een bekwame en goed georganiseerde overheid in staat is om een samenleving bijeen te houden die bestaat uit niets dan individuen die allen hun eigen portemonnee, roem of geslachtsdeel voorop stellen. Recensie door Rob Hartmans.
Riskante humaniteit - Gerrit Manenschijn - vrijdag 29 november 2002
Na 11 september 2001 is humaniteit uit de gratie. Wat heeft de internationale politieke werkelijkheid nog met humaniteit gemeen? Als het er op aan komt beslist het recht van de sterkste. Ook in de economie, alle mooie verhalen over win-winsituaties ten spijt. Voor de kritische waarnemer is de mondialisering van de economie niets anders dan de zegetocht van Amerikaans economisch imperialisme tot in alle uithoeken van de wereld. Daar gaat het boek Riskante humaniteit van de Nederlandse theoloog Gerrit Manenschijn op in. Hij betoogt dat humaniteit een hard principe is, bestemd voor de overlevingskansen van de mensheid.
Het Islamdilemma - Irshad Manji - vrijdag 28 mei 2004
De stem tegen de onderdrukking van de vrouw in de moslimwereld klinkt steeds luider. Irshad Manji schreef het boek The Trouble with Islam dat nu vertaald werd naar Het Islamdilemma. De Engelstalige titel komt meer overeen met haar scherpe kritiek op de moslims die zich al te vaak wentelen in een slachtofferrol tegenover het onderdrukkende Westen teneinde eigen mistoestanden toe te dekken. Het boek is een soort open brief aan de moslimgemeenschap waarin de auteur, die zelf een islamitische is, tot de conclusie komt dat de islam zich moet verzoenen met de verscheidenheid aan overtuigingen en ideeën in de wereld.
Contre la Barbarie. 1925-1948 - Klaus Mann - vrijdag 27 maart 2009
Klaus Mann verdient een eerbetoon omdat hij deel uitmaakte van het handjevol intellectuelen die reeds vanaf het begin van de jaren 1920 waarschuwden tegen de dictatuur, de oorlog, het nazisme en de wreedheid. De essays en kronieken in Contre la Barbarie. 1925-1948 confronteren de lezer achtereenvolgens met zijn waarschuwingen tegen de oorlog, zijn strategieën om de anti-fascistische krachten te bundelen, zijn analyses van de wreedheden van het Hitlerregime, het voorvoelen van het einde van de oorlog en het plannen maken voor een Europese- en Wereldvrede. Vooral de strijd tegen de nazi’s wordt zijn levensdoel. Recensie door Sonja de Schaepdryver.
Duitsland heeft me nooit met rust gelaten - Thomas Mann - vrijdag 27 mei 2011
Dat Thomas Mann overtuigd was van het criminele en immorele karakter van het nazi-regime lees je als een rode draad doorheen zijn dagboekaantekeningen. Regelmatig verwijst hij naar de radioboodschappen die hij in het Duits via geallieerde zenders naar zijn landgenoten stuurde. Via de BBC-radio sprak Thomas Mann de Duitsers tientallen keren in zijn moedertaal toe met de openingszin ‘Deutsche Hörer’ (‘Duitse luisteraars’). Op 27 juli 1942 sprak hij over de massale moordpartijen op de Joden in het oosten: ‘De nazi’s willen niet alleen naar de hel gaan. Zij willen de Joden met zich meenemen’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Comment l'ONU enterre les droits de l'homme - Malka Marcovich - vrijdag 08 mei 2009
In tijden van herdenking van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en John Stuart Mill's On Liberty, blijkt helaas dat er nooit een einde is gekomen aan aanvallen op de erfenis van de Verlichting, op de democratie, de vrijheid en gelijkheid. Zij hebben diverse wegen, de ene al subtieler dan de andere, gezocht en gevonden. Na de Wereldconferentie tegen het racisme (Durban, augustus 2001) en de aanval op de Twin Towers in september 2001, beleven wij een ongekend offensief om nieuwe totaliserende normen ingang te doen vinden en zo de vrije meningsuiting, de laïciteit en de vrouwenrechten weer in vraag te stellen. Recensie door Erik Willaert.
Vegan. The New Ethics of Eating - Erik Marcus -
De farmaceutische industrie en het medische circuit hebben geen belang bij gezonde mensen, maar juist behoefte aan chronisch zieke mensen die afhankelijk zijn van medische ingrepen en medicatie. Daarmee wordt de oorzaak echter niet weggenomen. Statistieken laten zien dat er een grote mate van samenhang is tussen de toename van de consumptie van dierlijke producten en een toename van zogenaamde welvaartsziektes. Nu het wetenschappelijk bewijs voor deze causale relatie er is, is het vreemd dat overheidsinstanties een plantaardig dieet niet aanbevelen en reguleren. Recensie door Floris van den Berg.
Herinnering. Een ethiek voor vandaag - Avishai Margalit - vrijdag 25 mei 2007
Zijn we verplicht om ons mensen en gebeurtenissen uit het verleden te herinneren? Voor heel wat mensen is het belangrijk dat men hen na de dood nog herinnert. Het heeft te maken met angst voor de totale vergetelheid. Daaruit vloeit natuurlijk de vraag wie in aanmerking komt voor een dergelijke herinnering. Gaat het enkel om naaste familie of vrienden, of om alle medemensen? De auteur wijst er terecht op dat mensen die in onze nabijheid lijden meer zorg en compassie oproepen dan mensen die ver van ons verwijderd zijn. Dat plaatst de Abrahamistische godsdiensten radicaal tegenover de kantiaanse gedachte van het wereldburgerschap. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Van kansarm naar kansrijk? - Jean-Pierre Markey - vrijdag 08 januari 2010
Gelijke kansen zijn voor zowat alle politieke partijen een doel. De bekendste poging vanuit de politiek is het GOK-decreet van minister Frank Vandenbroucke waarmee een beleid mogelijk wordt gemaakt zodat het onderwijs in Vlaanderen meer gelijke onderwijskansen zou bieden. Dergelijke aanpak is top-down, nl. van bovenaf een kader en beleid opleggen. Maar er is ook een andere aanpak mogelijk, namelijk bottom-up. Mensen die van onderen uit aan de problematiek van ongelijke kansen willen werken. Jean-Pierre Markey is zo een initiatiefnemer van een project, De Katrol geheten, dat van onderen uit is opgestart. Recensie door Andreas Tirez.
De aanvallen op Pim Fortuyn en Ayaan Hirsi Ali - René Marres - vrijdag 05 mei 2006
Nederland is volkomen veranderd. Zowat iedereen beseft nu dat er een levensgrote tegenstelling bestaat tussen de westerse waarden van democratie, vrijheid en verdraagzaamheid en islamitische waarden als dogmatisme, onderwerping en zelfcensuur. De Leidse literatuurwetenschapper René Marres schreef hierover een pamflet onder de titel De aanvallen op Pim Fortuyn en Ayaan Hirsi Ali en hun verdediging van westerse waarden. Daarin verdedigt hij de beide politici en betoogt dat kritiek op een godsdienst of een cultuur iets heel anders is dan racisme. Net kritiek op de godsdienst zorgde voor de westerse beschaving en de opkomst van de wetenschap.
The Chinese Dream - Neville Mars en Adrian Hornsby - vrijdag 27 februari 2009
De slogan van de Olympische Spelen is overal aanwezig: ‘one world, one dream’. Die droom is momenteel voor bijna alle Chinezen gewoon meer welvaart. Velen dromen van een eigen huis en een auto, voor velen mag de huidige stabiele situatie (lees heerschappij van de Communistische Partij ) blijven bestaan. Veel anderen gaan in overdrive. Ze aanbidden de Westerse consumptiemaatschappij blindelings en presteren veel overuren om te kunnen pronken met nieuwe elektronische snufjes, dure merkkledij, cosmetica, plastische chirurgie, snelle Duitse en Italiaanse auto’s. Voorspoed primeert op vrijheid en op inspraak in het bestuur. Recensie door Jef Abbeel.
The Chinese Dream - Neville Mars en Adrian Hornsby -
De slogan van de Olympische Spelen is overal aanwezig: ‘one world, one dream’ of éénzelfde wereld, éénzelfde droom. Die droom is voor bijna alle Chinezen meer welvaart. Velen dromen van een eigen huis en een auto, voor velen mag de huidige stabiele situatie (lees heerschappij van de Communistische Partij ) blijven bestaan. Anderen gaan in overdrive. Ze aanbidden de Westerse consumptiemaatschappij blindelings en presteren veel overuren om te kunnen pronken met de nieuwe elektronische snufjes, dure merkkledij, cosmetica, plastische chirurgie, snelle Duitse en Italiaanse auto’s. Voorspoed primeert op vrijheid en op inspraak in het bestuur. Recensie door Jef Abbeel.
Beatrice en Vergilius - Yann Martel - vrijdag 12 november 2010
Wat is er in godsnaam van Yann Martel geworden? We vroegen het ons de voorbije jaren meermaals af en nu weten we het. Nadat hij acht jaar geleden de Booker Prize won met Life of Pi en daarvan wereldwijd zoveel exemplaren verkocht dat hij in feite nooit nog een letter van een toetsenbord hoefde aan te raken, begon hij rustig aan een volgende roman. Vijf jaar lang werkte hij aan iets volstrekt nieuws, een flipboek met aan de ene zijde een roman over de Holocaust en wanneer je het omdraaide en dus van achter naar voor begon te lezen een essay over de moeilijke relatie tussen holocaust en literatuur. Recensie door Marnix Verplancke.
Van de Azoren tot de Zuidpool - Patrick Maselis - vrijdag 10 februari 2006
Het verhaal van het Belgische kolonialisme beperkt zich meestal tot Kongo, Rwanda en Burundi. Patrick Maselis, specialist in geschiedenis van communicatie via de post, inventariseerde alle expedities en volksplantingen vanaf 1451 tot 1962. In 1451 trokken 17 Vlamingen in dienst van Portugal naar ‘de Vlaamsche en Canarische eilanden’. Op de Azoren introduceerden zij windmolens om graan te malen, ossenkarren, begijnenmantels en kantwerk, maar hun Vlaamse taal moest het al vlug afleggen tegen het Portugees. Op de Canarische eilanden ontstond een ‘Vlaamse natie’ of ‘Nacion flamenca’ tussen 1550 en 1600.
Niemandsland - Hisham Matar - vrijdag 13 oktober 2006
Opgroeien in een land met een wispelturig en autoritair leider kan nog draaglijk zijn want als kind draag je de geschiedenis nog niet met je mee en speel je onschuldig verder. Maar als je vader, zoals het de negenjarige Suleiman in de roman overkomt, aan het eind van de jaren zeventig van de vorige eeuw op een lijst van verdachten figureert, verandert het leven drastisch en speel je mee in een wreed toneel, soms uit schrik maar vaak ook met plezier: tenslotte ben je een kind. Zo ongeveer verging het de Libische schrijver Hisham Matar en daarover gaat zijn ontzagwekkend mooie, semi-autobiografische roman Niemandsland. Recensie door Wim van Rooy.
De ondergang van het atheïsme - Alister McGrath - vrijdag 24 november 2006
McGrath haalt keihard uit naar het atheïsme dat zou getuigen van ‘onvoldoende respect voor culturele verscheidenheid’. Nochtans sluiten juist religies mensen op in een vermeende collectieve identiteit die ze superieur beschouwen tegenover andere geloofsvormen en ongeloof. Daarbij gaat de auteur voorbij aan één van de belangrijkste aspecten van het atheïsme, namelijk dat de mens een doel op zich is, en geen middel. Wie begaan is met de bescherming en waardigheid van het individu beseft hoe waardevol het atheïsme is. Omdat het de kleinste minderheid, namelijk het individu, respecteert in zijn hoogst persoonlijk recht om te geloven of niet te geloven. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Geluk. Een geschiedenis - Darrin McMahon - vrijdag 22 december 2006
We leven langer, we kunnen ziektes beter bestrijden, we hebben tal van ontspanningsmogelijkheden. In materieel opzicht hebben we in het Westen nog nooit zo goed gehad. Maar zijn we gelukkiger geworden? Darrin McMahon verwijst naar studies dat mensen in armoede een lager niveau van subjectief welzijn kennen. Het is het sterkste argument tegen diegenen die pleiten naar vroeger, naar ‘de tijd van toen’ die ze romantiseren als een wereld van groen en vrede. De geschiedenis toont aan dat heel wat mensen het vroeger heel wat moeilijker hadden, in het bijzonder de vrouwen, en dat tal van zaken ons leven gemakkelijker maken en op die manier bijdragen tot een gevoel van geluk. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Contre-prêches - Abdelwahab Mebbeb - vrijdag 20 april 2007
In 500 bladzijden maakt Meddeb brandhout van een aantal hardnekkige vooroordelen en gevestigde ideeën over de moslimwereld. Hij nodigt uit tot een serene en intelligente reflectie over de islam, wars van ideologische beschouwingen, maar zorgvuldig onderbouwd door de talrijke beschikbare bronnen (koranverzen, soefimeesters, godgeleerden, filosofen, kunstenaars). Daarmee bevordert hij een beter begrip van de werkelijke actuele uitdagingen van de islam maar ook van de excessen waaraan die religie en de westerse wereld zich bezondigen. Hij maakt ook een aantal bedenkingen over de godsdienst op zich, zijn praxis, geschiedenis en spiritualiteit. Recensie door Erik Willaert.
Hitlers Geschenk - Jean Medawar en David Pyke - vrijdag 13 december 2002
In Hitlers Geschenk beschrijven Jean Medawar en David Pyke de gedwongen uittocht van de Duits-joodse intelligentsia en haar latere bijdrage tot de wetenschap. Hitlers streven om de gehele Duitse maatschappij te ontdoen van joden leidde tot een ongekende exodus van briljante joodse onderzoekers die in de Verenigde Staten en Engeland met open armen ontvangen werden. Zo verloor het Duitse Rijk maar liefst 1500 geleerden, met Albert Einstein als bekendste voorbeeld.
Sortir de la malédiction - Abdelwahab Meddeb - vrijdag 23 mei 2008
Meddeb blijft bij zijn statement dat geen enkele godsdienst aanspraak kan maken op een allesomvattende inhoud waardoor hij geen beroep zou moeten doen op wat niet van hem komt, een definitieve structuur die hem zou veroordelen tot immobilisme, tot een absoluut universalisme dat uitkomt in de vernietiging van al wie niet tot hen behoort.'De moslim moet eens en voor altijd aanvaarden dat hij niet drager is van een waarheid, onaangetast, volledig, ongerept en exclusief, wat hem zou ontslaan van het betreden van andere delen van de wereld waar het waarachtige ook gevonden wordt. Recensie door Erik Willaert.
Noodzakelijk kwaad - Joggli Meihuizen - vrijdag 19 maart 2004
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte het Nederlandse bedrijfsleven bijna even veel voor Duitsland als in de jaren ervoor. Na de oorlog ging men daar mild mee om, het werd grotendeels verzwegen of onjuist voorgesteld. Het motto was: samen weer aan de slag voor de wederopbouw. De laatste jaren nam het aantal kritische geluiden toe. Jongere historici, geboren na de oorlog, gingen op zoek naar de waarheid en publiceerden hun bevindingen zoals Chris van der Heijden in Grijs verleden. Nederland en de Tweede Wereldoorlog en nu recent Joggli Meihuizen in zijn boek Noodzakelijk kwaad.
Gladiatoren. Volksvermaak in het Colosseum - Fik Meijer -
Eén van de spectaculairste en tevens wreedste vormen van volksvermaak in het anders zo beschaafde Romeinse Rijk waren de gladiatorenspelen. Slaven uit alle veroverde rijksdelen traden op in de arena en symboliseerden dus onbewust de eenheid van het imperium. Mensen uit alle bevolkingsgroepen woonden ze bij, de keizers gebruikten ze om hun verbondenheid met alle rijksdelen te tonen en te laten zien dat hun macht over mensen en dieren bijna absoluut was. Maar het adagium ‘Panem et (ludos) circenses’ ontaardde in ‘Sanguinem et circenses’.
Rome en zijn imperium - Fik Meijer - vrijdag 17 maart 2006
Het Romeinse imperium blijft de mensen boeien. De Brits-Amerikaanse serie Rome van die populariteit. En vergelijkingen met het huidige Amerikaanse imperialisme worden graag gemaakt. Het Romeinse leger was in heel veel landen aanwezig en was vijf eeuwen lang veel sterker dan zijn tegenstanders; het Amerikaanse heeft momenteel bases in 59 landen en voert militaire operaties uit op 170 plaatsen. De Amerikaanse historicus Victor Davis Hanson vergelijkt in zijn boek A war like no other de oorlog in Irak met de langdurige Peloponnesische oorlog. Ook hier geldt: ‘omnis comparatio claudicat’, maar de verleiding om parallellen te trekken is groot.
Vercingetorix - Fik Meijer - vrijdag 24 februari 2006
Van alle Gallische leiders was Vercingetorix de grootste. Deze zin ontbreekt in Caesars De Bello Gallico, omdat de schrijver te trots en te egocentrisch was om lang stil te staan bij zijn taaiste concurrent buiten Italië. Vercingetorix was een jonge Arverniër van rond de 30 jaar. Zijn vader was gedood omdat hij koning van heel Gallië wou worden. Verder was hij een uitmuntend organisator, de enige die de verdeelde Germaanse stammen met harde hand ertoe kon bewegen om in de jaren 53 - 52 voor Christus samen één groot leger te vormen tegen de Romeinse bezetter. Hij verloor die strijd, omdat hij op cruciale momenten minder tactisch inzicht had dan Caesar.
Van het socialisme, de dingen die voorbijgaan - Willem Melching - vrijdag 18 februari 2005
Gedurende meer dan vier decennia gold de DDR, het vroegere Oost-Duitsland, als een van de meest succesvolle staten onder het communistische imperium van de Sovjet-Unie. Haar leiders beweerden dat het land in de eindfase zat van de socialistische ontwikkeling waarin alle mensen gelijk waren. In 1989 was de verbijstering dan ook groot toen de heilstaat binnen enkele maanden compleet ten onder ging en de realiteit aan het licht kwam. De Oost-Duitse staat was compleet failliet, de economie bleek een puinhoop, het culturele leven werd er onderdrukt en het leven van de doorsnee burgers geterroriseerd door de Stasi, een van de grootste geheime diensten ter wereld.
Verloren. Op zoek naar zes van de zes miljoen - Daniel Mendelsohn - vrijdag 21 maart 2008
Daniel Mendelsohn schreef een duizelingwekkende puzzel dat leest als een uitermate trieste, maar indrukwekkende non-fictiethriller. Hij verweeft zijn zoektocht met herinneringen aan een bijna verloren generatie joodse emigranten met diepgaande bespiegelingen over bijbelse teksten en de geschiedenis van het joodse volk. Uiteindelijk is Verloren. Op zoek naar zes van de zes miljoen een boek over de betekenis van het mens zijn, over hoe we voortdurend bezig zijn met het scheppen en beheersen van mythes die ons leven structuur moeten geven. Het is een uniek boek, dat je kijk op de wereld blijvend verandert. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Perlmann’s zwijgen - Pascal Mercier - vrijdag 29 februari 2008
In Merciers spannende ideeënroman Perlmann’s zwijgen zijn we vanaf de allereerste bladzijde getuige van de hopeloze desintegratie van Philip Perlmann. Langzaam maar onherroepelijk valt de alom gerespecteerde hoogleraar taalkunde uit de van woorden gesponnen cocon van zijn bestaan. Hij twijfelt aan de voorwaarden van zijn leven, verliest de controle over zijn handelen en begrijpt de samenhang tussen de dingen niet meer. In de loop van de roman wordt die innerlijke desintegratie ook zichtbaar: zijn kleren scheuren, raken besmeurd met modder en bloed en zelf verdwijnt hij door een flauwte tijdelijk uit de wereld. Recensie door Yves Van de Steen.
Afrika. De bron van ons bestaan - Martin Meredith -
Dat de Homo sapiens afkomstig is uit Afrika wordt aangetoond door de genografie, een jonge wetenschappelijke tak die gebruik maakt van DNA-onderzoek om de afstammingsgeschiedenis van de mens te reconstrueren. Onze gemeenschappelijke voorouder zou ongeveer 200.000 jaar geleden in Afrika geleefd hebben, vooral dan langs de kustlijnen. Op basis van genetisch onderzoek bestaat de hypothese dat 55.000 jaar geleden een groep van enkele honderden Afrikanen via de zuidkant van de Rode Zee naar Zuid-Arabië en India trok. De auteur is minder duidelijk over de komst van de Homo sapiens naar Europa. Recensie door Dirk Verhofstadt
Oogklepdenken - Ruben Mersch -
Het moeilijkste voor zogenaamd rationele mensen die we zijn, is afstappen van onze eigen overtuiging. Andere meningen bestrijden we met alle mogelijke middelen. Het maakt hen tot een soort ‘gelovigen’, net het omgekeerde van wat de filosoof Karl Popper ons voorhield te doen, namelijk de eigen overtuigingen onderwerpen aan kritiek. ‘Onze neiging om alleen die informatie te zien die onze overtuigingen bevestigt en al het andere te negeren of af te kraken, is de gevaarlijkste vorm van oogklepdenken’, schrijft Ruben Mersch. Alvast een uitstekend boek dat velen met enig ongemak zullen lezen. Recensie door Dirk Verhofstadt
Hoe durven ze? - Peter Mertens - vrijdag 16 maart 2012
De Belgische PVDA opereert volledig in de marge. Toch krijgt de partij relatief veel aandacht. Dat heeft onder meer te maken met de nieuwe voorzitter, Peter Mertens. Sinds hij voorzitter werd in 2008 lijkt de partij iets gematigder en vooral realistischer. Deze imagoverandering wordt voortgezet met het boek dat de voorzitter schreef over de euro en de economische crisis. Het is goed op weg om een bestseller te worden. Alleen al daarom kan het niet zomaar aan de kant gezet worden, maar ook inhoudelijk slaat de marxistische voorzitter enkele spijkers met koppen. Althans als het over de analyse van de problemen gaat; over zijn voorstel tot oplossing, wellicht het marxisme, blijft hij veel te vaag. Recensie door Andreas Tirez
Eindelijk buiten - Ann Meskens - vrijdag 24 oktober 2008
‘Laat me maar wandelen. Het denken volgt wel’, zo schrijft Ann Meskens die zichzelf bestempeld als een ‘freewheelende ethica’ en dat mag je ernstig nemen. Haar bespiegelingen en overpeinzingen bij het wandelen langs straten, pleinen, steegjes en markten zijn immers niet oppervlakkig maar behandelen eigentijdse vraagstukken zoals de verhouding tussen individu en massa, het consumentisme, de vermeende aantrekkingskracht van het platteland, en het verlangen naar de goeie ouwe tijd. Maar naarmate het boek en dus de wandeling vordert gaat ze ook dieper in op moeilijke morele kwesties zoals het belang van de herinnering en het medelijden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Onvoltooide Symfonie - Geert Messiaen - vrijdag 18 januari 2008
De auteur typeert zichzelf terecht als ‘sociaal’ liberaal, maar hij bewijst een complete visie te beheersen. Messiaan is absolute verdediger van de persvrijheid, zoals ooit getypeerd door Voltaire: ‘Al verwerp ik uw ideeën, ik zal er voor strijden dat ze geuit kunnen worden.’ Toch haalt de auteur de verantwoordelijkheden en de taken van de vierde macht aan, evenals de uitdagingen en de risico’s die nieuwe media inhouden. De auteur is bijvoorbeeld niet blind voor de problematiek rond digitale kloof. De nieuwe media zijn volgens hem ook essentieel in de informatiedoorstroming naar de burger toe, op voorwaarde dat ook elke burger hier gebruik van kan maken. Recensie door Mathias De Clercq.
Uitdagingen voor de ziekenfondsen in de 21ste eeuw - Geert Messiaen - vrijdag 30 maart 2012
Voor heel wat mensen is het sociaal zekerheidssysteem in ons land uit zijn voegen gebarsten en zouden de ziekenfondsen vervangen kunnen worden door ofwel een overheidsdienst ofwel door private organisaties. Maar Messiaen is het daar niet mee eens en verdedigt met verve de bestaansreden van het huidige mutualistische systeem. Ziekenfondsen zijn meer dan een doorgeefluik, ze zijn laagdrempelig en makkelijk toegankelijk. ‘De concurrentie tussen de ziekenfondsen, zoals we die in België kennen, is immers een stimulans voor de beste kwaliteit van de dienstverlening’, aldus Messiaen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Kan een nieuw concilie de kerk redden? - Jürgen Mettepenningen -
Mettepenningen pleit voor een nieuw concilie, maar uitdrukkelijk niet voor een Vaticanum III. Hij is er zich immers goed van bewust dat de huidige kerkleiders geen veranderingen willen, maar enkel restauratie. In die zin vormt dit essay een ongezien harde repliek op de huidige paus en de curie die er enkel op uit zijn om hun macht te consolideren, en daarmee voorbijgaan aan hun taak om hun geloof verder te verspreiden. Opnieuw treedt Mettepenningen hiermee in de voetsporen van Hans Küng die de noodzaak van een nieuw concilie bepleitte met als reden ‘wanneer men nu geen concilie organiseert, wanneer dan wel?’ Recensie door Dirk Verhofstadt
Kan een nieuw concilie de kerk redden? - Jürgen Mettepenningen - vrijdag 14 december 2012
Mettepenningen pleit voor een nieuw concilie, maar uitdrukkelijk niet voor een Vaticanum III. Hij is er zich immers goed van bewust dat de huidige kerkleiders geen veranderingen willen, maar enkel restauratie. In die zin vormt dit essay een ongezien harde repliek op de huidige paus en de curie die er enkel op uit zijn om hun macht te consolideren, en daarmee voorbijgaan aan hun taak om hun geloof verder te verspreiden. Opnieuw treedt Mettepenningen hiermee in de voetsporen van Hans Küng die de noodzaak van een nieuw concilie bepleitte met als reden ‘wanneer men nu geen concilie organiseert, wanneer dan wel?’ Recensie door Dirk Verhofstadt
Welke kerk? Vandaag en morgen - Jürgen Mettepenningen - vrijdag 14 oktober 2011
De theoloog Jürgen Mettepenningen roept in zijn boek Welke kerk? Vandaag en morgen op tot bezinning, zelfs tot een nieuw concilie. Hij wil dat de kerk en haar leiders zich nederig betonen en terugkeren naar de essentie van het geloof, namelijk het uitdragen van de boodschap van liefde van Jezus voor medemensen. Daarmee treedt de auteur gewild of niet, in de voetsporen van de inmiddels 83-jarige Hans Küng. Het is dan ook positief dat jonge kritische theologen als Mettepenningen de fakkel overnemen en ook van binnenuit kritisch blijven ten opzichte van de ‘machtskerk’ die de huidige kerk nog steeds is. Recensie door Dirk Verhofstadt.
The Theory of Social Democracy - Thomas Meyer en Lewis Hinchman - vrijdag 14 maart 2008
De basisgedachte van het liberalisme is dat de politieke gemeenschap beschouwd moet worden als een verzameling van vrije, redelijke en gelijke individuen die dragers zijn van rechten die hen in staat moeten stellen om te leven volgens de eigen opvattingen van het goede leven. De staat hoort ‘neutraal’ te zijn en de vrijheid van mensen te beschermen tegen onrechtmatige of schadelijke tussenkomsten van derden. Meteen is duidelijk dat dit ‘liberalisme’ geen monopolie is van liberale politieke partijen. Zowat alle democratische partijen werken binnen dit politiek-filosofisch liberale denkkader, ook al leggen ze binnen die liberale krijtlijnen wel duidelijk verschillende accenten. Recensie door Patrick Loobuyck.
L'État inachevé - Ali Mezghani - vrijdag 23 december 2011
'De ware inzet van de Arabische revoluties bestaat in het verduidelijken van hun houding tegenover de moderniteit en tot herdefiniëren van hun verhouding tot hun verleden'. In het licht van de overwinning van de islamitische Enhada-partij in Tunesië en wat er in Egypte kan verwacht worden, kan men vandaag slechts tegenstrijdige prognoses maken. Ali Mezghani bestempelt zijn analyse van het recht in de Arabische staten als 'ontluisterend'. De kritische toon van het onderzoek zal de actuele beate mainstream choqueren, maar heeft de verdienste zout in de wonde te strooien zonder daarom in de valkuil van het essentialisme te vallen. Recensie door Erik Willaert.
James Ensor. Een biografie - Eric Min - vrijdag 31 oktober 2008
Terwijl Europa de adem inhoudt en Hitler aftelt voor de big bang, borstelt de hoogbejaarde kunstenaar stillevens. In 1937 poseert hij als een antiquair in zijn atelier. Aan zijn voeten liggen schilderijen uitgestald waaronder een schilderij-in-het-schilderij met de titel Pif pouf paf-Salut en de Kust. In het begin van de oorlog wordt Oostende onafgebroken gebombardeerd. Het stadhuis en het museum worden met de grond gelijkgemaakt. Tijdens de bombardementen zoekt Ensor wel eens een onderkomen in Hotel Regina, waar hij dan in een hoekje zit te tekenen, ‘altijd doodkalm en zelfs ironisch, het woord “oorlog” slechts met misprijzen in de mond nemend.’ Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Les Grands Thèmes du Coran - Jean-Luc Monneret - vrijdag 25 april 2008
In de Koran wordt een groot aantal gevarieerde materies behandeld die dan nog her en der verspreid zijn over verschillende souras (hoofdstukken). De soura's zijn noch chronologisch noch thematisch maar in aflopende orde van lengte geordend wat een gemakkelijk lectuur alles behalve bevordert. De auteur, Jean Luc Monneret heeft een groot deel van zijn leven doorgebracht in kringen die nauw bij de islam aanleunen. Daarbij heeft hij ook een grote bewondering voor de Semitische godsdiensten. Zijn boek is een poging om – met het voorkomen van herhalingen – de verzen te groeperen die een zelfde onderwerp behandelen. Recensie door Erik Willaert.
Februari - Lisa Moore - vrijdag 04 februari 2011
Een zinkend booreiland levert niet alleen milieuschade op maar ook emotionele schade. Mannen sterven, vrouwen worden weduwen en kinderen blijven achter als wezen. Lisa Moore schreef een poëtische roman over de psychologische nasleep van het ongeluk met de Ocean Ranger, het booreiland dat op Valentijnsdag 1982 315 kilometer uit de kust van Newfoundland kapseisde en zonk, waarbij alle 84 bemanningsleden het leven lieten. Je moet een ijzersterk geheugen hebben om van de doden te houden, beseft Helen, het hoofdpersonage uit Moores Februari, maar ze weet ook dat ze zal falen, want geen geheugen is sterk genoeg. Recensie door Marnix Verplancke.
Capitalism: A Love Story - Michael Moore -
Filmmaker Michael Moore neemt na wapenbezit (Bowling for Columbine), de War on Terror (Fahrenheit 9/11) en het gezondheidssysteem (Sicko) dit keer de kern van de Amerikaanse maatschappij, het kapitalisme, op de korrel. Daarbij onderzoekt hij de globale financiële crisis en de economie in de Verenigde Staten, nu Obama het roer heeft overgenomen van Bush. Daarnaast gaat de documentaire over de rampzalige invloed die de heerschappij van de grote bedrijven, en de onstilbare honger naar winst, heeft op het dagelijks leven van de gewone Amerikaan en andere burgers ter wereld.
Mister Nice Guy - Peter Moors - vrijdag 13 februari 2009
Met de titel ‘Mister Nice Guy’ kwam Verhofstadt in december 2000 uit Nice terug. Hij was toen anderhalf jaar premier en had er zijn stageperiode in de Europese Raad opzitten. Tijdens de ultieme onderhandeling over het verdrag van Nice maakten zijn collega’s regeringsleiders voor het eerst kennis met het fenomeen-Verhofstadt. Omdat hij maar niet wou afgeven, duurde de top twee dagen en nachten langer dan gepland. Twaalf maanden later was er de geruchtmakende verklaring van Laken en midden 2003 stond de Europese grondwet op papier. In Nice kreeg Verhofstadt zijn selectie voor het fanionteam van de EU te pakken. Recensie door Paul Goossens.
Geen normen maar waarden - Reginald Moreels - vrijdag 15 oktober 2004
In 2002 stapte hij met de NCD over naar de VLD. Maar in 2003 stapte hij uit de politiek en keerde hij terug naar de christen-democratische familie. Sinds zijn afscheid van de politiek is hij urgentiearts aan de academische ziekenhuizen van Gent, Leuven en Brussel en gastprofessor aan de Universiteit van Gent. In zijn boek Geen normen maar waarden beschrijft Reginald Moreels de vaak harteloze wereld waarin we leven en schetst hij een alternatief in de vorm van de persoonsdemocratie waarin liefde en tederheid het cement vormen van een solidaire en duurzame samenleving. Het is ook een pleidooi voor meer moreel besef in de politiek.
Thomas Carlyle - John Morrow - vrijdag 08 juni 2007
Hoewel Carlyle zich ook bezighield met pure literatuur – zo introduceerde hij Goethe bij het Engelstalige publiek en schreef hij de merkwaardige Bildungsroman Sartor Resartus – ontleende hij zijn faam vooral aan zijn historische en maatschappijkritische geschriften. In veel van zijn publicaties ging hij tekeer tegen de uitwassen van de moderne samenleving, zoals die in Groot-Brittannië met de onstuitbare opmars van de Industriële Revolutie zijn intrede deed. Zijn aangrijpende schilderingen van de stuitende armoede van het almaar groeiende leger paupers maakten diepe indruk op Karl Marx en Friedrich Engels. Recensie door Rob Hartmans.
Godenslaap - Erwin Mortier - vrijdag 13 november 2009
Erwin Mortier won met Godenslaap de prestigieuze AKO-literatuurprijs. Volgens het juryrapport werd hiermee eindelijk een grote roman over de Grote Oorlog in de Nederlandse literatuur geschreven. Ruim vierhonderd bladzijden lang sleurt Mortier de lezer mee in het levensverhaal van Helena, een stokoude vrouw, die terugblikt op haar leven, met als dramatisch dieptepunt de Eerste Wereldoorlog. Wat voor velen begon als een opwindend avontuur, veranderde al snel in een nachtmerrie die vier jaar lang zou duren en de loop van de geschiedenis en de levensloop van Helena danig zou beïnvloeden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De hoer van de duivel - Freddy Mortier - vrijdag 16 maart 2012
Freddy Mortier, hoogleraar ethiek aan de Universiteit Gent, ontkracht elke rationele basis waarom we zouden geloven in een bovennatuurlijke God. Anders dan de zogenaamde ‘nieuwe atheïsten’ die hun overtuiging kracht bijzetten door te verwijzen naar de schadelijke effecten van het geloof, vertrekt Mortier van de claims van de godsdiensten dat God wel degelijk bestaat en dat ze dat ‘rationeel’ kunnen verklaren. Niet dat de auteur zich niet bewust is van allerlei misstanden in naam van religies, denk aan de mishandeling van vrouwen en homoseksuelen en het fanatisme dat in elke vorm van orthodox geloof voorkomt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Doodlopende hulp - Dambisa Moyo - vrijdag 30 oktober 2009
Ondanks de 1 biljoen dollar hulp die de voorbije 50 jaar werd gegeven door rijke landen aan Afrika, is het continent nog steeds arm. Sterker nog, volgens de auteur zijn Afrikaanse landen juist arm vanwege al deze hulp. Ontwikkelingshulp heeft de armen armer gemaakt en staat economische groei in de weg. Het doodt de creativiteit, vernietigt lokale economieën en maakt het voor corrupte leiders eenvoudig om niet te moeten optreden. Al het met goede bedoelingen gegeven geld zorgde ervoor dat arme landen terechtkwamen ‘in een vicieuze cirkel van corruptie, marktverstoring en nog meer armoede’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Alles voor de winnaar - Dambisa Moyo -
Dat de impact van China wereldwijd toeneemt is geen nieuws. Het boek Alles voor de winnaar van de Zambiaanse econome Dambisa Moyo toont echter aan dat die impact veel groter is dan gedacht en dat het enorme land een grote voorsprong heeft op het vlak van het verwerven van grondstoffen. China heeft een massa geld, dus China koopt zowat alles wat waardevol is. Daarbij trekt het zich weinig of niets aan van ethische principes inzake arbeid en milieuvervuiling. In die zin past het communistische China en bikkelhard kapitalistisch systeem toe waarin het doel alle middelen heiligt. Recensie door Dirk Verhofstadt
De geopolitiek van emotie - Dominique Moïsi - vrijdag 19 juni 2009
Moïsi heeft het niet over een botsing van culturen, religies of ideologieën, zoals anderen poneren, maar over een botsing van emoties. Zo onderscheidt hij grosso modo drie soorten reacties. Hoop en vertrouwen in de meeste Aziatische landen, met China en India als krachtigste voorlopers. Vernedering en wraakgevoelens in grote delen van de Arabische wereld. En angst en onzekerheid in Europa en de Verenigde Staten. Hoop, angst en vernedering zijn krachtige emoties die elk op zich verbonden zijn met een ander element dat cruciaal is voor de verdere ontwikkeling en groei van landen, namelijk vertrouwen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Geldmoord: Hoe de centrale banken ons geld vernietigen - Edin Mujagiæ -
Volgens Mujagiæ hebben de centrale banken een verpletterende rol gespeeld in de ontwaarding van het geld. De gevolgen daarvan zijn dan ook catastrofaal. De auteur stelt dat de geboorte van de centrale banken het begin was van de dood van de koopkracht. Zo duidt Mujagiæ de Fed en de andere centrale banken aan als hoofdverantwoordelijke voor de huidige financiële, economische en politieke crisis. Het zijn namelijk zij die gedurende de afgelopen decennia de rente kunstmatig te laag hebben gehouden om groei te stimuleren, daarbij wetende dat dit niet zonder prijskaartje kon gebeuren. Recensie door Nicky Rogge
Geldmoord: Hoe de centrale banken ons geld vernietigen - Edin Mujagiæ -
Volgens Mujagiæ hebben de centrale banken een verpletterende rol gespeeld in de ontwaarding van het geld. De gevolgen daarvan zijn dan ook catastrofaal. De auteur stelt dat de geboorte van de centrale banken het begin was van de dood van de koopkracht. Zo duidt Mujagiæ de Fed en de andere centrale banken aan als hoofdverantwoordelijke voor de huidige financiële, economische en politieke crisis. Het zijn namelijk zij die gedurende de afgelopen decennia de rente kunstmatig te laag hebben gehouden om groei te stimuleren, daarbij wetende dat dit niet zonder prijskaartje kon gebeuren. Recensie door Nicky Rogge
Tot vanavond en lief zijn hoor - Salo Muller - vrijdag 21 oktober 2005
Het bijzondere aan de Endlösung was de weldoordachte en systematische manier waarop het ganse proces van vervolging en vernietiging gebeurde. De voorbereiding en uitvoering werd mee mogelijk gemaakt door de joden zelf. De Duitsers richtten in zowat alle door joden druk bewoonde steden, getto’s en doorgangskampen Joodse Raden op die het bevel kregen om de sinistere plannen van de nazi’s ten uitvoer te brengen. Zo registreerden ze de joden, voorzagen ze van een gele ster en riepen hen op om zich aan te melden voor deportatie. In zijn boek verwijt Salo Muller de Joodse Raden dat ze de joden nooit hadden aangeraden om te vluchten of zich te verzetten.
Ademschommel - Herta Müller - vrijdag 29 januari 2010
In januari 1945 deporteert Roemenië een aantal van haar burgers van Duitse afkomst naar de Sovjet-Unie. Het is een straf voor hun vermeende collaboratie met de nazi’s. Duizenden mannen en vrouwen tussen zeventien en vijfenveertig worden jarenlang in werkkampen gestopt om er ‘heropgevoed’ te worden en het door de oorlog vernielde land ‘weer op te bouwen’. Leopold Auberg is een van hen. De jongeman is het alter ego van Oskar Pastior. Herta Müller (1953), kersverse Nobelprijswinnares, leerde de dichter in 2001 kennen toen ze op zoek was naar getuigenissen van oud-gevangenen uit haar dorp. Recensie door Joseph Pearce.
Spinoza - Steven Nadler - vrijdag 12 januari 2007
Spinoza beweerde dat God en de natuur - die hij op het hoogste niveau met elkaar vereenzelvigde - beide volstrekt aan de wetten van de ratio beantwoorden. Het hoogste goed is bij Spinoza de hoogste vorm van kennis. Dat is die kennis die de rationele verbanden tussen alles intuïtief snapt en die samengaat met een gedrag gekenmerkt door onderschikking van de passies aan de rede, aan de soberheid en de berusting, aan het innerlijke evenwicht. Een gedrag dat tevens gericht is op het verkrijgen van die hoogste kennis, door het gebruik van de ratio en alle vormen van kennis. Zodat de individuele mens zich de best mogelijke voorstellingen organiseert, en daarnaar leeft. Recensie door Boudewijn Koole.
De best mogelijke wereld - Steven Nadler - vrijdag 26 november 2010
Dit boek van Nadler geeft een goed beeld van de grote twijfels die in de 17de eeuw ontstonden rond de vermeende rechtvaardigheid van God. Die vormden de aanzet van heel scepsis tegenover de ethische waarde van de goddelijke beveltheorie. Mocht men niet moorden omdat het God dat verbood of omdat de rede dit afkeurt? Pas met Immanuel Kant en zijn categorische imperatief komen we in een rationeel systeem waarbij de rede de grondslag vormt van de ware moraliteit. Al blijven er tot de vandaag religieuze obscurantisten en fundamentalisten actief die het woord van God als alleenzaligmakend beschouwen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Griekse democratie - Frits Naerebout - vrijdag 10 maart 2006
In dit eerste deeltje over de Atheense democratie legt Frits Naerebout omstandig uit hoe niet enkel de directe democratie, maar ook een koningschap of een tyrannis in een stadstaat functioneerde. Hij omschrijft hoe klein de meeste poleis waren (doorgaans een oppervlakte van 50 tot 100 km², met telkens ongeveer 2.500 tot 4.500 inwoners) en dat Athene een uitzondering was met een oppervlakte van 2.650 km², 50.000 burgers in de vijfde eeuw. De landstreek Attica telde met vrouwen, kinderen, metoiken en slaven erbij minimaal 200.000 en maximaal 350.000 inwoners, van wie er hooguit 50.000 binnen de Atheense stadsmuren woonden.
Libres de le dire - Taslima Nasreen en Caroline Fourest - vrijdag 30 april 2010
Twee vrouwen, twee visies, twee overtuigde en overtuigende seculiere militanten met een verschillend parcours, maar ook met heel wat gemeenschappelijke waarden die hen verbindt in hun strijd tegen het integrisme. In Libres de le dire gaan zij met elkaar in debat, gedreven door een zelfde gehechtheid aan het humanisme en hun afwijzing van het obscurantisme. Hun uitgebreide cultuur en kennis van de teksten tilt het stevig geargumenteerde debat op naar een bijzonder hoog niveau. Ze zijn het niet altijd eens, maar beiden beseffen dat vrij, onbevangen en zonder taboes spreken nog steeds het beste wapen is tegen fanatisme. Tekst van Erik Willaert.
Employees first, customers second - Vineet Nayar - vrijdag 26 november 2010
Er was eens een Indisch technologiebedrijf, genaamd HCL Technologies. Dat deed het niet slecht, maar de concurrenten deden het toch een flink stuk beter. Toen kwam Vineet Nayar aan het hoofd van het bedrijf,. Die voerde een aantal fundamentele wijzigingen door. En zie, vijf jaar later is de onderneming een van de best presterende in haar sector. Aan illustere managementscholen wordt deze fundamentele ommekeer zelfs onderwezen aan toekomstige topmanagers. Zo zou je Employees First, Customers Second kunnen samenvatten, als een soort van sprookje. Dat zou echter het boek onrecht aandoen. Recensie Lieven Monserez.
Breendonk 1940-1945. De geschiedenis - Patrick Nefors - vrijdag 10 december 2004
Zestig jaar na de bevrijding was er nog altijd geen wetenschappelijke studie over Breendonk, het monument dat in België wellicht het meest herinnert aan de Tweede Wereldoorlog. Patrick Nefors die als historicus werkzaam is in het nationaal gedenkteken, heeft het nu gepresteerd. Hij is de eerste die over alle fasen van Breendonk schrijft en ook de wandaden van de repressieperiode niet verzwijgt. Hij begint met de bouw van de fortengordels rond Antwerpen vanaf 1859. Breendonk is gelegen langs de weg Antwerpen-Brussel, nog net in de provincie Antwerpen.
Morele helderheid. Goed en kwaad in de 21ste eeuw - Susan Neiman - vrijdag 21 november 2008
Neiman wil met haar boek ‘de morele concepten die links niet meer hardop uitspreekt’ proberen terug te winnen en aantonen dat rechts ons in een moreel moeras heeft doen belanden. Eigenlijk zou ze liever het woord progressief gebruiken in plaats van links, maar terecht wijst ze erop dat al te veel mensen ‘zich met deze benaming tooien maar de idee van de vooruitgang ondergraven’. Ook het woord liberaal is voor haar problematisch omdat het door velen verengd wordt tot een absoluut geloof in de vrije markt. Ze verdedigt voluit de kantiaanse visie waarmee ze zich positioneert tegen elke vorm van particularisme en nationalisme. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het kwaad denken - Susan Neiman - vrijdag 15 april 2005
In het jaar 1755 verwoestte een aardbeving gevolgd door een overstroming de stad Lissabon. Het veroorzaakte niet alleen een fysiek tastbare schok, maar ook een geestelijke. Hoe had God dit laten gebeuren? Het beeld van de goede God kwam nog meer onder druk door Auschwitz waar meer dan een miljoen mensen op een systematische manier werden vermoord. Hoe heeft de Almachtige een catastrofe van die omvang laten plaatsvinden? Susan Neiman, grijpt deze twee gebeurtenissen aan om het kwaad aanschouwelijk te maken en een antwoord te vinden op de vraag of de geschiedenis van het denken over het kwaad ons kan helpen om met het tegenwoordige kwaad om te gaan.
In het zicht van de galg - Susan Neiman - vrijdag 15 juni 2007
Susan Neiman is een joodse die werkt in de historisch beladen stad Berlijn. Haar stelling is dat het religieus fundamentalisme alleen aantrekkelijk is omdat er zo weinig anders wordt aangeboden. Daarbij verwijt ze de intellectuelen dat ze zich hebben teruggetrokken uit de publieke arena. Als overtuigde kantiaanse komt ze op voor de basisideeën van de Verlichting waarin elke mens zich een morele houding kan aannemen. Dat is volgens haar zeker het geval als mensen voor de keuze staan voor leven en dood. Net op dat moment kiezen mensen voor het moreel juiste en goede. In het zicht van de galg zullen mensen immers geen fouten willen maken. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Annemie in wonderland - Annemie Neyts - vrijdag 07 maart 2003
Annemie in wonderland is de wat mysterieuze titel van het nieuwe boek van minister Annemie Neyts waarin ze haar persoonlijke ervaringen in de internationale politiek beschrijft. Zo bespreekt ze de positie van België binnen de Europese Unie, haar voorzitterschap van de Liberale Internationale en de houding van België in internationale kwesties als vrijhandel en de globalisering. Daarbij legt ze voortdurend de link naar haar liberale achtergrond en de toepassing van liberale ideeën op wereldvlak. Principes als vrijheid, tolerantie en verdediging van mensenrechten komen dan ook prominent aan bod.
De school van de ongelijkheid - Hirtt, Nicaise en De Zutter - vrijdag 11 april 2008
Sociaaleconomische ongelijkheid in het Vlaams onderwijs is nog steeds een feit en vormt een niet te onderschatten probleem. Dit boek toont ook de nood aan aan diepgaand onderzoek in Vlaanderen naar oorzaken en effecten van sociale ongelijkheid. Huidig onderzoek moet te vaak beroep doen op secundaire data, waardoor vaak enkel met de ‘usual suspects’ rekening gehouden kan worden. Het effect van de socio-etnische samenstelling van de school, of het voorkomen van discriminatie, of de rol van leerkrachten bij het reproduceren of juist tegengaan van ongelijkheid,… zijn slechts enkele voorbeelden van thema’s die daardoor onderbelicht zijn. Recensie door Mieke Van Houtte.
De zwarte zwaan - Nassim Nicholas Taleb - vrijdag 19 februari 2010
Aangezien niemand weet wat de toekomst brengt, maakt het niet veel uit welke keuze bedrijfsleiders nemen. De vrije markt kiest de winnaars, die achteraf heel precies kunnen uitleggen waarom zij succesvol waren, terwijl ze volgens de auteur gewoon geluk gehad hebben. De factor geluk, aldus de auteur, bepaalt dus veel meer het succes dan algemeen wordt aangenomen (zeker door zij die succesvol zijn) en dat is op zich niet zo slecht. Het maakt de maatschappij veel gelijker dan gelijk welke andere ordenaar (zoals talent). Iedereen kan immers geluk hebben – dat is haar intrinsieke eigenschap – terwijl niet iedereen talentvol is. Recensie door Andreas Tirez.
Nietzsche contra Wagner - Friedrich Nietzsche - vrijdag 25 maart 2005
Omwille van hun vermeende gemeenschappelijke band met het nazisme, is het boek Nietzsche contra Wagner van uitzonderlijk belang. Hierin neemt de filosoof definitief afstand van zijn vroegere vriend en inspirator. In een tekst van nauwelijks 25 bladzijden vooraf gegaan door een inleiding en aangevuld met enkele naschriften verbrijzelt Nietzsche volkomen en onverbiddellijk het onderwerp van zijn vroegere adoratie. De aanbidders van Wagner – hij had geen toehoorders maar alleen aanbidders – zullen dit boek met afgrijzen lezen omdat het niet alleen het oeuvre van de oude meester de grond in boort maar vooral de mens Wagner zelf.
Econoshock - Geert Noels - vrijdag 06 februari 2009
De financiële crisis van 2008 heeft miljoenen mensen armer gemaakt en door de loodzware economische crisis zullen wereldwijd nog eens tientallen miljoenen hun werk verliezen. Econoom Geert Noels waarschuwde ons hiervoor al in 2006, maar we geloofden hem niet, verblind als we waren door de almaar stijgende beurskoersen. Zijn boek begint met historische voorbeelden van zeepbellen en van achteruitgang door economische schokken. Zo toont hij aan dat de huidige financiële en economische tsunami zijn voorgangers heeft, zij het dan niet op mondiale schaal zoals nu. Noels formuleert zijn definities zo helder, dat iedere lezer ze meteen begrijpt. Recensie door Jef Abbeel.
Kruistocht tegen de katharen - Ankie Nolen - vrijdag 09 november 2012
Waarom was de katholieke kerk nu zo gebeten op de katharen? De katharen verwierpen radicaal alles wat werelds was. Volgens hen was de schepping het werk van de duivel. Op de wereld was er zo veel kwaad, liepen er zo veel dingen niet zoals het hoort. Hoe kon dan een almachtige en algoede God aan de basis liggen van zo een gebrekkige creatie? Dergelijke opvattingen waren niet naar de zin van de katholieke kerk die zowel de geestelijke macht als de wereldlijke macht in handen wilde hebben. Bisschoppen en abdijen vochten ook veldslagen uit met concurrerende edelen voor de controle over grondgebied of mijnen. Recensie door Lieven Monserez.
Leve de globalisering - Johan Norberg - vrijdag 22 november 2002
Antiglobalisten beweren dat vrije handel de ongelijkheid in de wereld vergroot, dat kapitalisme mensen arm houdt, dat economische groei het milieu schaadt, dat multinationals de lonen laag houden, en dat vrije financiële markten crises veroorzaken. Allemaal fabels, aldus de Zweedse auteur Johan Norberg in zijn nieuwste boek onder de prikkelende titel Leve de globalisering. Van de vrije markt profiteert arm en rijk. Nooit in de geschiedenis zijn honger en armoede zo snel verdwenen als de laatste jaren, dankzij de vrije markt. Alleen in landen met een gesloten economie is de misère toegenomen. Niet de globalisering is dus een probleem, maar het gebrek aan globalisering. Niet de vrije handel veroorzaakt honger en ellende in de Derde Wereld, maar de afwezigheid van vrije handel.
De val van Albert I - Jacques Noterman - vrijdag 05 maart 2004
Zeventig jaar geleden stierf koning Albert. België en de bevriende landen stonden verstomd. Vanuit alle hoeken van de wereld kwamen blijken van medeleven, ondermeer van Albert Einstein, die in 1933 uit Duitsland was weggevlucht en even in Den Haan had gewoond. Volgens de officiële versie was de heldhaftige koning-ridder van de Eerste Wereldoorlog en getrainde bergbeklimmer verongelukt door een val van een rots in Marche-les-Dames, nabij Namen. Albert stierf op 17 februari 1934. In maart verscheen een eerste boek, in april een tweede en in 1940 stond de teller op niet minder dan 86. Jacques Noterman heeft dus veel voorgangers.
Caesar in Gallië - Robert Nouwen - vrijdag 23 april 2004
Horum omnium fortissimi sunt Belgae. De Belgen zijn de dappersten van alle Galliërs. Met die uitspraak zijn vele generaties leerlingen in ons land opgegroeid en ze leerden Latijn dank zij de verslagen van Caesar, die in foutloos en zeer toegankelijk Latijn geschreven zijn. We zijn Caesar dankbaar dat hij als eerste zo lovend sprak over de mensen ten noorden van de Seine, Marne en Moezel. Door zijn veroveringen werden de latere Nederlanden een onderdeel van het Imperium Romanum.
De breekbaarheid van het goede - Martha Nussbaum - vrijdag 08 juni 2012
Wie de boeken en andere teksten van de Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum leest, moet het opvallen dat haar filosofie, over het goede, over rechtvaardigheid over geluk, over mogelijkheden, een humanistische filosofie is. Sterker nog, haar antropocentrische wereldbeeld maakt haar bijna een kind van Renaissance, of van een 'gevoelige Verlichting' waar de schaduw van Aristoteles als het ware overheen valt. Nussbaum lezen is kijken in de ziel van de mens, zijn emoties en zijn ervaringen, om uiteindelijk te komen tot een opvatting over het goede, gebaseerd op het mens-zijn. Recensie door Daniel Boomsma.
Mogelijkheden scheppen - Martha Nussbaum - vrijdag 18 mei 2012
De rijkdom van een land wordt doorgaans berekend op basis van het bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking. Dit is een gangbare maatstaf maar bij nader inzien totaal onvolkomen. Het BBP is immers maar een gemiddelde en zegt niets over de levensstandaard van de armere inwoners van een land. Dit is het uitgangspunt van de Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum die in haar boek Mogelijkheden scheppen duidelijk maakt dat er andere zaken zijn dan het bbp om te weten of mensen, vrij en gelukkig zijn. Er is dus meer nodig dan een nationale economische groei om te komen tot een beschaafde samenleving. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Niet voor de winst - Martha Nussbaum - vrijdag 18 november 2011
Nussbaum komt tot de conclusie dat met het onderwijs ook de dialoog, het intermenselijke respect, de empathie en het voortbestaan van de democratie op het spel staan. De humane wetenschappen kweken vaardigheden die voor de democratie van groot belang zijn, maar het zijn de niet-exacte wetenschappen en de kunst die steeds vaker moeten wijken voor technische vakken en exacte wetenschappen. In plaats van te gaan voor een onderwijs dat enkel gericht is op economische winst (vandaar ook de titel Niet voor de winst) moeten we gaan voor een onderwijs dat gericht is op burgerschap. Recensie door Alicja Gescinsca.
Grensgebieden van het recht - Martha Nussbaum -
Het centrale uitgangspunt van Martha Nussbaum blijft de kantiaanse gedachte dat ieder mens een doel op zich is en geen middel. Daarmee plaatst ze zich duidelijk binnen het klassieke liberale denken en derhalve tegenover socialistische ideeën terzake. Voor haar is niet de groep het primaire subject van politieke rechtvaardigheid maar wel het individu. ‘Daarom moet een beleid dat de leefomstandigheden van een groep verbetert worden verworpen als het niet gericht is op de mogelijkheid tot het praktiseren van de essentiële vermogens voor iedere persoon afzonderlijk’, zo schrijft ze. Dat betekent niet dat ze de vrijheid absoluut neemt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Grensgebieden van het recht - Martha Nussbaum - vrijdag 17 november 2006
Het centrale uitgangspunt van Martha Nussbaum blijft de kantiaanse gedachte dat ieder mens een doel op zich is en geen middel. Daarmee plaatst ze zich duidelijk binnen het klassieke liberale denken en derhalve tegenover socialistische ideeën terzake. Voor haar is niet de groep het primaire subject van politieke rechtvaardigheid maar wel het individu. ‘Daarom moet een beleid dat de leefomstandigheden van een groep verbetert worden verworpen als het niet gericht is op de mogelijkheid tot het praktiseren van de essentiële vermogens voor iedere persoon afzonderlijk’, zo schrijft ze. Dat betekent niet dat ze de vrijheid absoluut neemt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
From Disgust to Humanity - Martha Nussbaum - vrijdag 19 november 2010
Hoe ver mag een overheid gaan in het regelen van privaat gedrag? Mag een overheid bijvoorbeeld allerlei beperkingen opleggen aan homo’s? Over deze vragen buigt de Nussbaum zich in From Disgust to Humanity. Daarin laat ze zien dat de restricties die in de VS de homogemeenschap treffen ingegeven zijn door gevoelens van walging en weerzin. Daartegen moet men resoluut opkomen, omdat het een aanfluiting is van het fundamentele beginsel dat iedereen gelijk is voor de wet. Voortbouwend op John Stuart Mill stelt Nussbaum dat individuele rechten alleen mogen worden beperkt, als men hierdoor schade voor anderen kan voorkomen. Recensie door Lieven Monserez.
Not for profit - Martha Nussbaum - vrijdag 25 februari 2011
Onze maatschappij lijkt in de ban te zijn van een nuttigheidsmanie. Alles moet nuttig zijn voor de economie. Alleen dat wat leidt tot meer economische groei is waardevol. Ook het onderwijs ontsnapt hier niet aan. De hoofdopdracht van onderwijs lijkt er meer en meer in te bestaan goed geschoolde arbeidskrachten af te leveren die snel in de productie van goederen en diensten kunnen worden ingeschakeld. Met deze visie is Martha Nussbaum het allerminst eens. In haar manifest Not for Profit betoogt ze dat de hoofdopdracht van het onderwijs ligt in het ontwikkelen van kritische en medelevende wereldburgers vol verbeelding. Recensie door Lieven Monserez.
De Nieuwe Religieuze Intolerantie - Martha Nussbaum -
De Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum meent in dit boek dat het dringend tijd wordt om de nodige deugden te ontwikkelen, teneinde de toenemende religieuze angst en animositeit in zowel Europa als de Verenigde Staten een halt toe te roepen. De remedie, zo stelt ze, is drieërlei: gelijk respect voor religieuze overtuigingen, de aanname van een kritische, onpartijdige en onderzoekende houding, en de systematische ontwikkeling van het verbeeldingsvermogen om via een empathische en welwillende houding zich een beeld te kunnen vormen van de situatie van ‘de ander’. Maar Nussbaum stelt teleur. Recensie door Seppe Segers.
Storm in juni - Irène Némirovsky - vrijdag 17 oktober 2008
In Storm in juni borstelt Némirovsky op een vrij afstandelijke wijze een turbulent maar toch romanesk beeld van een Frankrijk in verwarring. In haar notities (achter in de roman opgenomen) schrijft ze: “Mijn god! Wat doet dit land me aan? Nu het me afwijst moet ik het koel beschouwen, ik moet goed kijken hoe het zijn eer en zijn leven verliest”, en begin 1942 merkt ze nuchter op: “De Fransen hadden zo genoeg van de Republiek als van een oude echtgenote. De dictatuur was een bevlieging voor ze, een avontuurtje. Ze wilden hun vrouw wel bedriegen maar niet vermoorden. En nu is ze dood, hun Republiek, hun vrijheid. Nu huilen ze om haar”. Recensie door Wim van Rooy.
The Audacity of Hope - Barack Obama - vrijdag 26 januari 2007
Je hoeft het niet altijd met hem eens te zijn om respect te hebben voor Barack Obama. In tegenstelling tot Hilary Clinton, die stemde voor de oorlog in Irak, was hij altijd tegen. Hij is nu woordvoerder van de democraten over Irak. Hij is een grassroots politicus die begon als buurtwerker in de achtergestelde zwarte wijken van Chicago. Hij bouwt zijn carrière op inzet en bekwaamheid en niet op een fortuin, een huwelijk of politieke voorouders. Barack Obama is écht. De oude zwarte dichter uit zijn jeugd indachtig, zou je bij het lezen van zijn leven en dromen opnieuw gaan geloven in ‘equal opportunity and the American way and all that shit’. Recensie door Fientje Moerman.
De herovering van de Amerikaanse droom - Barack Obama - vrijdag 30 november 2007
De eventuele verkiezing van Obama tot nieuwe president van de VS zou een breuk betekenen met het huidige Amerikaanse beleid. Zijn boek getuigt van inlevingsvermogen en mededogen voor anderen. Dat ziet men wereldwijd als een pluspunt, maar zou hem in eigen land wel eens zuur kunnen opbreken. Veel Amerikanen blijven immers geloven dat zij de wereldleiders zijn en dat hun samenlevingsmodel en sociaal economisch systeem superieur zijn. Obama gaat daar tegenin. Veel van zijn voorstellen neigen naar het Europese model waarin de overheid een grotere rol speelt in het streven naar vrijheid en rechtvaardigheid voor haar burgers. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Atheologie - Michel Onfray - vrijdag 03 maart 2006
Godsdienst is geen opium voor het volk dat het volk verdooft, zoals Marx beweerde, het is eerder een agressief makende drug die de grendels van het persoonlijk geweten opzij schuift waardoor mensen tot alles in staat zijn. Zoals de leden van de Einzatsgruppe, Waffen-SS’ers die koppelriemen droegen met de tekst ‘Gott mit uns’ en tienduizenden joden als beesten afmaakten. Of fanatieke moslims die zich koranverzen prevelend met vliegtuigen in de WTC-torens boorden. Of de dolgedraaide orthodoxe jood Yigal Amir die de Israëlische premier Yitzhak Rabin doodschoot omdat hij vrede met de Palestijnen nastreefde. Godsdienst maakt van mensen beesten.
Het lichaam, het leven en het lijden - Michel Onfray - vrijdag 14 mei 2004
‘Liever goed sterven dan slecht leven. Genieten van een vrijwillige dood en niet gebukt gaan onder een leven dat je in het ziekbed moet slijten. Vrijheid bij de keuze voor Thanatos tegen de afhankelijkheid van een lichaam dat geheel aan verval ten prooi is.’ Dat is de essentie van de filosofie van Michel Onfray die hiermee tal van ethische problemen ter discussie stelt. Wie dit boek leest zal zich vaak onbehaaglijk voelen omwille van de directe en vaak controversiële stellingen van de auteur. Maar in feite zet hij aan tot een diepgaand zelfonderzoek waarbij men zich niet langer kan verschuilen achter religieuze of andere dogma’s.
Het schandaal van de filosofie - Henri Oosthout - vrijdag 11 februari 2011
Overeenkomstig Popper wordt vandaag aangenomen dat ‘wat principieel niet falsifieerbaar is, geen onderwerp van wetenschappelijke discussie (kan) vormen’. In zijn metasceptische overwegingen besluit Oosthout dat ‘niet kenniskritiek maar slaafse hang naar autoriteit de wetenschap blokkeert. Niet morele scepsis maar morele zelfoverschatting leidt tot machtswellust en immoraliteit’. Daarbij bepleit hij geen extreme scepsis, want die kan uitdraaien op nihilisme en cynisme, maar wel een milde scepsis ‘als smeermiddel van de rede’. Dit boek geeft alvast een originele kijk op de geschiedenis van de westerse filosofie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Een soldaat van de Taliban - Sebastian Ortiz - vrijdag 21 januari 2005
De roman Een soldaat van de Taliban beschrijft het korte leven van Hafiz die samen met zijn familie in de Pakistaanse stad Peshawar opgroeide. Zijn Afghaanse ouders waren daarnaar gevlucht toen de Russen in 1979 Kaboel binnenvielen. Zijn vader Ismaël was een gewone islamiet zonder vorm van fanatisme die voor zijn dagelijkse kost muziekinstrumenten maakte. Als zijn geliefde zuster plotseling overlijdt, besluit Hafiz zijn leven aan de Koran te wijden. Beïnvloed door fanatieke imams die op meeslepende manier de jihad prediken wordt Hafiz soldaat van de Taliban. Samen met andere soldaten brengt hij het terreurbewind van de Taliban ten uitvoer.
Orde en trouw. Over Johan Huizinga - Willem Otterspeer - vrijdag 09 juni 2006
Geschiedenis was voor Huizinga ‘moraal in actie’. Daarom zag hij de grote beschavingscrisis van zijn eigen tijd ontstaan in de negentiende eeuw, toen de opkomende natuur- en menswetenschappen een volstrekt vervlakt mensbeeld presenteerden, waarin de strijd tussen de goede en slechte hartstochten geen rol meer speelden. De mens werd een passief product van allerlei factoren waarop hij geen greep had en ‘historische levensidealen’, de vaste vormen die volgens Huizinga van essentieel belang waren, speelden geen rol meer. Hierdoor was de twintigste eeuw een ‘stijlloze’, ‘vormeloze’ tijd geworden. Recensie door Rob Hartmans.
School aan de grens - Géza Ottlik - vrijdag 13 juni 2008
In 1996 verscheen in Hongarije een gedenkboek over Géza Ottlik waarin zijn collega-schrijvers hun indrukken over zijn persoon en zijn oeuvre optekenden. Die van Imre Kertész was een van de meest beknopte bijdragen: slechts twee bladzijden. Hij gaf waarschijnlijk het nauwkeurigst weer wie Géza Ottlik was: ‘een leraar, die zijn taak in zichzelf ziet, in het uitwerken van zijn eigen persoonlijkheid. […] Hij doet meer dan artistiek scheppen: hij vormt zijn eigen leven om tot het meesterwerk dat generaties opvoedt.’ Ottlik is de ‘schrijver van één oeuvre’, één levenslange morele verhandeling. Zijn werk kan worden beschouwd als de sleutel tot de 20ste-eeuwse Hongaarse literatuur. Recensie door Györgyi Dandoy.
Europeana - Patrik Ourednik - vrijdag 23 april 2004
Op minder dan 150 kleine bladzijden slaagt Oerdenik erin de essentie van de 20ste eeuw weer te geven. Een eeuw van wereldoorlogen en racisme, van holocaust en nazisme, van communisme en kapitalisme. Waarbij hij tegelijk inzoomt op schijnbaar banale gebeurtenissen als de betekenis van kauwgum, het nut van geperforeerd toiletpapier, de impact van de barbiepop, het belang van wegwerpluiers, de reden waarom Stalin zich keerde tegen het esperanto, en uitlegt waarom het Duitse leger speciaal gasmaskers ontwikkelde voor honden als antwoord op de uitvinding van paardengasmaskers door de Fransen.
Vader - Karl Ove Knausgårds - vrijdag 15 juni 2012
Er zijn twee soorten schrijvers, zij die het weten en zij die het niet weten. De eersten verstoppen het daarna heel goed en leiden er hun lezers stapje voor stapje naartoe, terwijl de anderen onophoudelijk met zichzelf worstelen en boeken schrijven die meanderende en misschien ook wel uitzichtloze queestes vormen. De Noor Karl Ove Knausgård behoort duidelijk tot de tweede soort. Vader, zijn nieuwe roman waarin hij een flink robbertje vecht met de geest van zijn in de alcohol verdronken vader, is het eerste deel van de zesdelige, in Noorwegen immens populaire reeks Mijn strijd. Recensie door Marnix Verplancke.
1939 - Richard Overy - vrijdag 18 december 2009
Overy hangt een haarscherp beeld op van de zes dagen voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. De vraag is alleen of hij gelijk heeft als hij beweert dat de crisis niet in een draaiboek was vastgelegd. Maar spreken de feiten hem niet tegen? Hitler wilde Polen van de kaart vegen. De Poolse onverzettelijkheid kwam hem goed uit. Het was pas wanneer de Polen de deur op een vredeskier hadden gezet, dat Hitler ze weer dichtsloeg. Zeker, hij wilde Engeland en Frankrijk buiten het conflict houden. Maar Hitler was ook een gokker en de voorzienigheid had altijd aan zijn kant gestaan. Waarom zou dat op 1 september 1939 anders zijn? Recensie door Joseph Pearce.
Dictators - Richard Overy - vrijdag 07 oktober 2005
Deze lijvige studie handelt over Stalin en Hitler, twee dictators die het lot en verloop van de twintigste eeuw bepaalden, grotendeels tijdgenoten waren, eerst samenwerkten, nadien elkaar bestreden, maar mekaar nooit ontmoetten. Over beide heren bestaan genoeg biografieën, maar sinds de opening van de sovjetarchieven, is een nieuwe stroom informatie beschikbaar en is het onderzoek in een stroomversnelling gekomen. Richard Overy vergelijkt het functioneren van de beide totalitaire stelsels en werkmethodes. Hij zoekt ook uit hoe hun persoonlijke dictaturen ontstonden en konden blijven bestaan tot aan of na de dood van beide hoofdacteurs.
Kroniek van het Derde Rijk - Richard Overy - vrijdag 23 december 2011
Over de Tweede Wereldoorlog blijven boeken verschijnen. Vaak van voormalige slachtoffers die de nazistische waanzin zelf hebben meegemaakt, zoals György Konrad en Imre Kertesz. Er bestaan ook tal van historische overzichtswerken van Ian Kershaw, Saul Friedländer en Richard Evans. Maar toch ontbrak tot nu toe een toegankelijk boek waarin de nazi-politiek op een adequate en begrijpelijke manier uitgelegd staat. Die leemte wordt nu ingevuld door het indrukwekkende boek Kroniek van het Derde Rijk van Richard Overy, een Britse historicus en hoogleraar Moderne Geschiedenis aan de Universiteit van Exeter. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Een verhaal van liefde en duisternis - Amos Oz - vrijdag 01 februari 2008
Oz laat zich regelmatig horen in het conflict tussen Israël en Palestina. Als een vredesduif. Iemand die beseft dat beide partijen zware concessies zullen moeten doen ten opzichte van hun aanspraken. Zware concessies die bijzonder moeilijk aanvaard zullen worden gezien al de haat en pijn die zich in het verleden heeft opgestapeld, zowel lichamelijk als mentaal, maar die in het niets vervallen bij datgene wat ermee bereikt kan worden. Een herstel van de normaliteit, het vooruitzicht voor miljoenen mensen om niet langer in angst te leven, en hopelijk, nadat de diepste wonden enigszins geheeld zijn, misschien elkaar kunnen vergeven. Vergeten is niet nodig, zelfs niet wenselijk. Recensie door Dirk Verhofstadt.
The Wealth of Nations van Adam Smith - O’Rourke P.J. - vrijdag 31 oktober 2008
In 1772 beleefde Schotland de ergste financiële crisis uit zijn geschiedenis. Van de dertig bestaande banken kwamen er zevenentwintig in liquiditeitsproblemen. Een algehele meltdown kon slechts op het nippertje vermeden worden doordat de drie overige - en veel grotere - banken met leningen het systeem overeind wisten te houden. Welke impact deze crisis exact op het denken van Adam Smith heeft gehad, is natuurlijk moeilijk te achterhalen. Wat we echter wel weten is dat hij in zijn vier jaar later verschijnende The Wealth of Nations onomwonden waarschuwde voor het risicovolle graaikapitalisme dat ook vandaag nog niet uitgeroeid blijkt te zijn. Recensie door Marnix Verplancke.
Worlds at War - Anthony Pagden - vrijdag 17 oktober 2008
Uit Worlds at War leren we dat het conflict tussen culturen grotendeels te herleiden valt tot een conflict tussen historische interpretaties. Theorieën over culturele diversiteit die geen rekening houden met de rol van geschiedenis dragen niet bij tot beter begrip over de multiculturele problemen waarmee we ons geconfronteerd weten. Zowel de traditionele multiculturalisten, hybriditeitsdenkers en Huntingtonianen zijn daarom in hetzelfde bedje ziek. Allen onderschatten ze het belang van geschiedenis en missen zo de essentiële link tussen liberaal individualistische benaderingen van identiteit en het bestaan van culturele verschillen. Recensie door Christophe Andrades.
Moederkerk. De ondergang van Rooms Nederland - Jos Palm - vrijdag 09 maart 2012
Jarenlang werd de katholieke kerk verboden in de Hollandse gewesten. Pas na een grondwetswijziging in 1848 kregen de katholieken opnieuw het recht zich te verenigen en werden weer bisschoppen aangesteld. De katholieke kerk in Nederland begon aan een inhaaloperatie. Over het begin, het vervolg en de latere ondergang van deze katholieke heropleving schreef Jos Palm een indrukwekkend boek onder de titel Moederkerk. De ondergang van Rooms Nederland. Daarin beschrijft hij met veel empathie de geschiedenis van zijn familie in de grotere geschiedenis van de katholieke kerk in Nederland. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het bijenspook. Over dier, mens en god - Max Pam - vrijdag 09 oktober 2009
Het bijenspook is een grappig boek waarin Pam de superioriteit van religieuze denkbeelden doorprikt. Maar de ondertoon is bittere ernst. Het gemak en de snelheid waarmee de politiek correcte elite de verworvenheden van de Verlichting ondermijnt, is beangstigend. In de voorbije eeuwen zijn we er in het westen in geslaagd om tal van zaken te ontdoen van religieuze claims, denk aan de natuurwetenschappen, de geneeskunde en natuurlijk de biologie. Hoog tijd om nu ook de ethiek te ontdoen van al die onzin. Goed doen moet voortvloeien uit ons menszijn zelf, en niet omdat men er door een God of Allah later voor beloond of gestraft wordt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het valies van mijn vader - Orhan Pamuk - vrijdag 12 oktober 2007
Een definitieve afwijzing van Turkije zou ingaan tegen de geest van de stichters van de Europese Unie. ‘Wij verbinden geen staten, wij verenigen mensen’, aldus Jean Monnet. Natuurlijk kan men kiezen voor het verleden waarin Turken en christenen elkaar bloedig te lijf gingen in naam van een heilige overtuiging. Maar het lijkt Pamuk veel wijzer om te kiezen voor respect en waardigheid voor de Ander. Waarbij men zich niet baseert op heilige teksten, maar op de rede. ‘Een Europa dat alleen gebaseerd is op het christendom, zal een plek zijn die niet realistisch is, die niet gericht is op de toekomst, maar op het verleden, die zich in zichzelf keert, net als Turkije wanneer dat enkel aan religie kracht probeert te ontlenen’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Iedereen is gek! Alles over ons bizarre brein - Jan Paul Schutten - vrijdag 20 mei 2011
Onderwijs bestaat idealiter uit het bijbrengen van de best beschikbare – en daarom wetenschappelijke – kennis over mens en wereld. Jan Paul Schutten reikt in zijn boek Iedereen is gek! Alles over ons bizarre brein op heldere en boeiende wijze kennis uit de hersenwetenschappen en de ‘philosophy of mind’ aan, zodat dit leidt tot zelfkennis over wie en wat wij zijn. Schutten geeft zowel een theoretische uiteenzetting over wat hersenen zijn en hoe ze werken, als ook praktische tips – tips om slimmer en gelukkiger te worden. In het boek staan een aantal testjes en die zijn leuk om te doen, niet alleen voor kinderen. Recensie door Floris van den Berg.
De vrolijke atheïst - Jean Paul Van Bendegem - vrijdag 16 november 2012
In plaats van een droge academische opsomming van argumenten krijg je in dit boek een geëngageerd en persoonlijk verhaal van wat het atheïsme voor de auteur betekent. Het is alvast een aanrader om je in te beelden dat Van Bendegem zelf het boek aan jou voorleest. Je ziet hem zo al de ronkende zinnen debiteren met de hem kenmerkende expressiviteit. Hij start met een autobiografisch stuk, waarbij hij zich beperkt tot dat wat hij relevant vindt in verband met dit onderwerp. Dus geen uitweidingen over zijn liefdesleven maar wel een uiteenzetting over het belang van de vrijmetselarij voor zijn ontwikkeling. Recensie door Tom Cools.
De grens van de mens - Peter Paul Verbeek - vrijdag 17 juni 2011
In De grens van de mens maakt Verbeek duidelijk dat we in heel veel ethische discussies over nieuwe technologieën mens en techniek nog steeds los van elkaar analyseren, ja zelfs vaak tegenover elkaar stellen. De schitterend gekozen titel verwijst bijvoorbeeld naar het in de ethiek veel gebruikte begrip ‘grens’. In naam van de mens, van het humane, moeten er dan grenzen worden gesteld aan de opmars van een of andere technologie die men bedreigend acht. Dat deze grenzen in de praktijk voortdurend worden overschreden en dus verplaatst en aangepast moeten worden, wijst er al op hoe hol het ‘tot hier en niet verder’ klinkt. Recensie door Hans Achterhuis.
Pelgrim in Auschwitz - Jos Pauwels - vrijdag 11 november 2005
Auschwitz-Birkenau is in de loop van de jaren uitgegroeid tot een symbool, tot de meest afschuwelijke plaats op aarde, de anus mundi waar meer dan een miljoen mensen vergast en vermoord werden, voornamelijk joden, Sinti en Roma, maar ook Poolse burgers en Russische krijgsgevangenen. Auschwitz-Birkenau vormde een van de pijlers van de ‘Endlösung’, het plan van de nazi’s om alle bevolkingsgroepen die een gevaar zouden vormen voor de status van de ariërs om te brengen. Over de anus mundi schreef Jos Pauwels een beklijvend boek onder de titel Pelgrim in Auschwitz.
Land van belofte. Een familiekroniek - Joseph Pearce - vrijdag 06 maart 2009
De voorouders van Pearce raakten verstrikt in de dodelijke antisemitische spinnenweefsels van de voorbije twee eeuwen. De auteur vernam pas op zijn veertiende dat zijn vader geen Brit was maar een Duitser van Joodse afkomst, die een jaar voor het uitbreken van de oorlog naar Engeland vluchtte en er een andere naam en identiteit aannam. Zijn vader Werner was in 1938, kort voor de beruchte Kristallnacht naar Engeland geëmigreerd. Tien jaar later trouwde hij met een Vlaams meisje en bekeerde zich tot het katholicisme. Intussen had hij ook al zijn Joods-Duitse naam Peritz omgezet in Pearce. Joseph Pearce schreef een aangrijpende familiekroniek. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Vaderland - Joseph Pearce - vrijdag 02 mei 2008
Joseph Pierce schetst de geschiedenis van de Europese joden tijdens de voorbije 200 jaar. Aan de hand van concrete mensen (met allemaal een borstelige wenkbrauw als verbindend familieteken) verhaalt hij de diverse stadia in de ontvoogding van de Europese Joden die uiteindelijk op een mislukking zou uitlopen. Centraal staan de vaders en zonen. Zwijgzame vaders, eerlijk en fatsoenlijk maar gesloten, en zonen die op een armlengte afstand blijven. Dit is een onvergetelijke roman waarin de auteur, vanuit zijn eigen jeugdervaringen, erin slaagt de sfeer van een maatschappij te vatten die op het punt staat om de grote zekerheden los te laten. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Voltaire de almachtige - Roger Pearson - vrijdag 23 juni 2006
Uit de vlot geschreven en goed gecomponeerde biografie van Pearson wordt opnieuw duidelijk – voor wie redelijk op de hoogte is van het onderwerp bevat het boek weinig nieuws - dat Voltaire allesbehalve de onbaatzuchtige, originele en vernieuwende denker. Hij werd door middel van dubieuze speculaties schatrijk, was als philosophe vooral de popularisator van de ideeën van Newton en Locke, en was in de persoonlijke omgang vrij onbetrouwbaar. Heilig was hij dus niet, maar niettemin kan zijn invloed op het intellectuele klimaat van het achttiende-eeuwse Europa. Recensie door Rob Hartmans.
Het gevaar van de eigen munt’ - Gert Peersman -
De tendens van het gebruik van parallelle munten als volwaardig betaalmiddel op grote schaal is economisch niet gezond. Het is een vorm van protectionisme. Aangezien de munt alleen maar lokaal kan worden gebruikt, vormt ze een handelsbarrière voor import uit andere regio's. Lokale producenten worden dus serieus bevoordeeld. Intussen weten we dat protectionisme tot inefficiënties leidt en ongunstig is voor de economische groei op lange termijn. Daarnaast zijn ook alle nadelen van een exit uit de euro van toepassing op de parallelle munten. Als de lokale munt devalueert ten opzichte van de euro, zullen heel wat banken in de problemen komen.
Dinsdag - Elvis Peeters -
Een ogenschijnlijk onopvallende man van een jaar of 76, 77 loopt over straat in Brussel. Aan zijn handelingen is niets abnormaals te merken. Hij doet zijn boodschappen. Hij drinkt iets op café. Hij slaat een praatje met de winkelierster, met de dienster in het café. Dan keert hij naar huis terug, waar hij zijn eten klaarmaakt. Op het eerste gezicht een man zonder een opzienbarend verhaal. Maar geregeld duiken flarden uit zijn verleden op. En dat verleden was bepaald woelig. Zo was hij huurling en gevechtspiloot tijdens de strubbelingen in Congo vlak na de onafhankelijkheid. Daarbij stak het niet op een wreedheid meer of minder. Recensie door Lieven Monserez.
Het recept van Calypso - Maja Pellikaan-Engel - vrijdag 14 januari 2005
Niet alleen lezen is een kwestie van selecteren. Schrijven is dat ook. Ook bij het schrijven vindt een selectieproces plaats, waarbij de auteur vanuit een eigen invalshoek schrijft en het in zijn of haar ogen niet vermeldenswaardige weglaat. Zo wordt het vanzelfsprekende gewoonlijk niet verwoord. Informatie die auteurs niet vermelden. In de verschillende hoofdstukken van Het recept van Calypso neemt de schrijfster een aantal tekstfragmenten onder de loep van beroemde literaire hoogtepunten uit de Griekse en Latijnse literatuur.
Een zwak voor Nederland - Dick Pels -
Een zwak voor Nederland van Dick Pels is een belangrijk boek. Het ontmaskert het populistische discours van conservatieve en extreem-rechtse politici die teren op de angst voor de ‘Ander’. Het erkent de rechten en vrijheden van het individu die zolang genegeerd werden door cultuurrelativisten. Maar het belangrijkste is dat hij aantoont dat het beter is te vertrekken van een gezonde nieuwsgierigheid en een zwakke identiteit van de mens om te komen tot sterke burgers die beseffen wat kan en niet kan. Niet omdat een Heilige tekst of een Partij het hen heeft opgelegd, maar omdat ze hun individueel geweten aanspreken en zo tot een rechtvaardig inzicht komen.
Sneltrein China - Bart Pennewaert - vrijdag 21 december 2012
Bart Pennewaert verbleef van 2007 tot 2011 als diplomaat op de Belgische ambassade in China. Hij was een bevoorrecht getuige, benutte zijn tijd goed, documenteerde zich grondig over alle facetten van het land, had er veel persoonlijke contacten en kan onbevooroordeeld en kritisch observeren en zijn waarnemingen helder formuleren. Zijn boek bestaat uit 25 kleine hoofdstukjes, die aspecten van de Chinese maatschappij weergeven en vooral van de snelheid waarmee alles verandert: het straatbeeld, de bouwwoede, de welvaart, het openbaar vervoer, de mentaliteit en het materialisme van vele jongeren. Recensie door Jef Abbeel.
De weg naar Olympus - Tony Perrottet - vrijdag 11 juni 2004
Tony Perrottet is een Australiër, die met zijn vrouw Lesley Thelander in New York woont. Hun interesse voor reizen bracht hen ertoe in 2001 de ‘Grand Tour’ van de welgestelde Romeinen over te doen. De ‘Grand Tour’ was een modeverschijnsel in de 1ste en 2de eeuw na Christus. De Romeinen gebruikten daarvoor de knappe, maar onhandige muurkaart van Agrippa, vriend en militair medewerker van Augustus. Die reis duurde twee tot vijf jaar en zag eruit als volgt: op wagens met wielen van hout en ijzer trokken ze over de Via Appia van Rome naar de Golf van Napels en daarna met de boot naar Griekenland en Egypte.
Anders en beter - Jan Peter Balkenende - vrijdag 08 november 2002
In mei 2002 kwam CDA-voorman Jan Peter Balkenende als onverwachte overwinnaar uit de verkiezingsslag. In Vlaanderen, maar zelfs in Nederland, was hij tot dan vrijwel onbekend. Hij zetelt pas vier jaar in de Tweede Kamer en werd in 2001 aangewezen als de nieuwe lijsttrekker van het CDA. Gedurende enkele maanden was hij premier van een coalitie tussen CDA, LPF en VVD. Wat zijn zijn ideeën? En waarin ligt de hernieuwde aantrekkingskracht van het CDA? Een antwoord hierop kan gevonden worden in zijn boek Anders en beter dat in april van dit jaar verscheen.
Atheïstisch manifest - Herman Philipse - vrijdag 28 mei 2004
Bestaat God? Is er in redelijkheid iets te zeggen over het bestaan van een god of behoort godsdienst tot het domein van het irrationele? Kunnen morele normen gerechtvaardigd worden door een beroep op Gods wil? Wat is de bewijskracht van wonderen of van een openbaring? Is een religieuze overtuiging te verenigen met elementair intellectueel fatsoen? Over deze vragen schreef filosoof en hoogleraar Herman Philipse een nieuwe versie van zijn Atheïstisch manifest. Een boek dat vroeger commotie maakte door de uitdagende standpunten die erin verdedigd werden maar sinds de aanslagen van 11 september nog aan belang heeft gewonnen.
Verlichtingsfundamentalisme? - Herman Philipse - vrijdag 04 november 2005
Het geloof in een absolute en universeel geldende waarheid is de bron van elk fundamentalisme en vormt een gevaar voor het vreedzaam samenleven tussen mensen van uiteenlopende culturen. De aanname van God als een oneindig goed, alwetend en almachtig wezen biedt fundamentalisten de morele penitentie voor gruweldaden. In die zin is ‘geloven’ een gemakkelijke houding. Mensen die vasthouden aan het monopolie van de moraal die uitgaat van een heilige tekst kunnen elk moreel dilemma uit de weg gaan. De gelovige of volgeling wordt dan immers niet verplicht te kiezen tussen goed en kwaad. Hij kan vluchten in onwetendheid, onverschilligheid of superioriteit.
Un costume rayé d'enfer - Jean Pierre Renouard - vrijdag 06 maart 2009
Mei 1944: Renouard, een actieve weerstander wordt in Bordeaux opgepakt door de Gestapo en met een lading andere gevangene in beesten wagons naar Duitsland afgevoerd. Daarmee begint voor hem een annus horribilis met namen als Neuengamme, Misburg en tenslotte Bergen-Belsen, waaruit hij bevrijd wordt door het Engels leger. De hel van de nazikampen overleven, de uitputtende slavenarbeid, de altijd aanwezige honger, het brutale geweld en de tyfus doorstaan is op zich al een waar mirakel dat slechts overtroffen wordt door de capaciteit om daarna opnieuw te leren leven en denken als een menselijk wezen. Recensie door Erik Willaert.
De drie bedriegers Mozes, Jezus en Mohammed - Jan Pieter Guépin - vrijdag 23 juni 2006
Ik ben een van de tien mensen in het Nederlandssprekende taalgebied die de Da Vinci Code niet hebben gelezen. Mijn nieuwsgierigheid verloor het van mijn snobisme. En de kranten hebben de afgelopen jaren zoveel over Dan Browns roman gepubliceerd, dat ik de plot zo kan navertellen. Waarom zou je een volgens de recensies tamelijk onbeholpen thriller lezen als je over dezelfde materie al zoveel pulp uit de jaren dertig-vijftig heb gelezen en interessante literatuur van later datum? Als het dan toch om legendarische en blasfemische teksten gaat, lees ik liever een roman als De drie bedriegers Mozes, Jezus en Mohammed van Jan Pieter Guépin.
De drie bedriegers Mozes, Jezus en Mohammed - Jan Pieter Guépin -
Ik ben een van de tien mensen in het Nederlandssprekende taalgebied die de Da Vinci Code niet hebben gelezen. Mijn nieuwsgierigheid verloor het van mijn snobisme. En de kranten hebben de afgelopen jaren zoveel over Dan Browns roman gepubliceerd, dat ik de plot zo kan navertellen. Waarom zou je een volgens de recensies tamelijk onbeholpen thriller lezen als je over dezelfde materie al zoveel pulp uit de jaren dertig-vijftig heb gelezen en interessante literatuur van later datum? Als het dan toch om legendarische en blasfemische teksten gaat, lees ik liever een roman als De drie bedriegers Mozes, Jezus en Mohammed van Jan Pieter Guépin.
Onze sociale zekerheid: anders en beter - Danny Pieters - vrijdag 12 februari 2010
Waar moet het naartoe met de sociale zekerheid? Vele participanten aan dit noodzakelijke debat komen niet verder dan gemeenplaatsen. Danny Pieters, professor socialezekerheidsrecht aan de KU Leuven, hoort evenwel niet thuis in die categorie. In zijn boek Onze sociale zekerheid: anders en beter werkt hij heel wat concrete voorstellen tot hervorming van de sociale zekerheid uit waarvan hij hoopt dat die op enige consensus binnen de maatschappij kunnen rekenen. In ieder geval bevat het boek heel wat nuttige input voor de discussie over de toekomst van de sociale zekerheid. Recensie door Lieven Monserez.
Die Kranke Welt en haar credit ratings - Jan Pille -
Weet dan dat voor mij de werking van het financiële systeem en haar steeds groter speculatief karakter maar weinig met liberalisme te maken heeft. Een open samenleving met zin voor duurzaam ondernemerschap en vernieuwing in een karige en goed functionerende staat, dat wel. Een samenleving waar sociale mobiliteit een blijvend streven is en waar politici in relatieve autonomie beslissingen kunnen nemen, dat ook. Dus eens der Kranke Mann van Europa zijn regering heeft, wordt het hoog tijd om de blik te verruimen en binnen het groter geheel van de Europese Unie mee naar het Kranke deel van die Welt te kijken.
Ons betere ik - Steven Pinker - vrijdag 20 januari 2012
De gerespecteerde Britse historicus Eric Hobshawn noemde de voorbije eeuw de gewelddadigste ooit, iets waar de controversiële politieke filosoof John Gray zich nadien volmondig bij aansloot. En dat is best te begrijpen natuurlijk, want Hitler, Stalin en Mao waren met hun drietjes goed voor zo’n honderd miljoen doden, en dan zwijgen we nog over hun kleinere evenknietjes als Pol Pot of Idi Amin. En toch zijn ze mis, aldus Steven Pinker in zijn nieuwste boek, de mens wordt steeds minder gewelddadig, en de twintigste eeuw was een paradijs van vredelievendheid in vergelijking met de eeuwen die eraan vooraf gingen. Recensie door Marnix Verplancke.
Het plezier van het zoeken - Rik Pinxten - vrijdag 25 maart 2011
‘God is de grote comeback kid van vandaag’, schrijft Pinxten in zijn nieuw boek Het plezier van het zoeken. Filosofie tegen angst, en dat is ook zo. Nochtans lopen kerken en zelfs moskeeën leeg. Pinxten hekelt de negatieve instelling van atheïsten en humanisten die onvoldoende invulling geven in wat we gemeengoed de ‘zingeving’ noemen. Daar heeft hij een belangrijk punt. Daarvoor hoeven we echter geen oecumenes te organiseren, waar ongelovigen dan mogen bij aanschuiven, maar moeten we een reeks begrippen die door religies geclaimd worden, opnieuw een niet-religieuze invulling geven. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De strepen van de zebra - Rik Pinxten - vrijdag 30 mei 2008
‘Als vrijzinnige humanisten niet alle zeilen bijzetten om de restauratieve bewegingen van vandaag op de korrel te nemen en tegelijk de twee eeuwen oude stellingen van het oorspronkelijke Verlichtingsdenken te actualiseren, dan zal de wereld geregeerd worden door fundamentalisten uit diverse godsdiensten, van Opus Dei die de begrafenisondernemingen in West-Europa opkoopt en zich een centrumplaats in het Vaticaan verzekerde, over de fundamentalistische protestanten van de Verenigde Staten, Denemarken en Noorwegen, tot de haredim in Israël en de islamisten in enkele moslimlanden.’ Dit is de onomwonden boodschap Rik Pinxten. Recensie door Bert Cornelis.
Te wapen voor Hitler - Flore Plisnier - vrijdag 25 april 2008
De repressie in Vlaanderen vergelijken met die in Wallonië is een delicate oefening. In Vlaanderen werden veel meer collaborateurs door het gerecht getroffen dan in Wallonië, leren de absolute cijfers. Die constatering leidt tot heftige polemieken in het noorden van het land, want daar vindt men dat de repressie tegen hen is gericht. Dit is een foute intuïtie, want wanneer men de cijfers van dichtbij gaat bestuderen, blijken de Waalse krijgsraden meer en zwaardere straffen te hebben opgelegd, en dat voor alle vormen van collaboratie. In het Franstalige landsgedeelte zijn er ook meer doodstraffen uitgesproken en uitgevoerd. Recensie door Yves Van de Steen.
Te wapen voor Hitler - Flore Plisnier - vrijdag 29 mei 2009
De historiografie van de collaboratie was lange tijd een delicaat onderwerp in België. Na de oorlog ontstond geleidelijk de indruk dat vooral de Vlamingen en meer bepaald katholieken samenspanden met de Duitse bezetter en Wallonië zuiver op de graat en massaal anti-Duits was. Van de 56.000 veroordeelde collaborateurs was inderdaad circa 62 procent Nederlandstalig. In Wallonië werden dan weer meer doodstraffen uitgesproken. In Vlaanderen verscheen een overvloed aan boeken en sinds de jaren ’80 ook tv-series, in Wallonië en Franstalig Brussel groeiden op met het idee van het verraderlijke Vlaanderen en het onberispelijke Wallonië. Recensie door Jef Abbeel.
Groentjes in en uit de Wetstraat - Alex Polfliet -
Op 13 juni 1999 behaalden de groenen een historische score. De christen-democraten worden zwaar afgestraft en verdwijnen in de oppositie. Liberalen, socialisten en groenen vormen de nieuwe regering. Vier jaar later, op 18 mei 2003 werden de groenen weggestemd uit het parlement. In zijn boek Groentjes in en uit de Wetstraat geeft Alex Polfliet, een medewerker op het kabinet van Olivier Deleuze, een onthullende kijk achter de schermen van de politiek. Centraal staat hierbij zijn persoonlijk verhaal over de vaak harde gevechten rond belangrijke politieke en economische dossiers.
Russisch dagboek - Anna Politkovskaja - vrijdag 22 juni 2007
Op 7 oktober 2006 werd Anna Politkovskaja vermoord, in de lift van haar appartement in Moskou. Ze was 48 en moeder van 2 kinderen. De daders bleven onbekend. De moord maakte alvast weinig indruk op de Russische president Poetin. Hij reageerde pas een paar dagen later met de opmerking dat het werk van Politkovskaja maar weinig invloed had op het politieke leven in Rusland. En helaas was en is dat ook zo: de oplage van haar weekblad is klein en verdwijnt in het niets vergeleken met de grote kranten en televisiezenders van regimegetrouwe oligarchen. De moord gebeurde waarschijnlijk ‘op bestelling’ en kwam niet onverwacht. Recensie door Jef Abbeel.
De crisiskaravaan - Linda Polman - vrijdag 11 december 2009
De bevolkingen van zo'n vijftig landen zijn de afgelopen jaren slachtoffer geweest van oorlog, genocide, hongersnood. Humanitaire hulp – neutraal, onpartijdig en onafhankelijk – wordt dan beschouwd als een menselijke plicht. Nog nooit waren er zo veel hulporganisaties als tegenwoordig. Een karavaan van NGO's trekt van crisisgebied naar oorlogszone. De humanitaire hulpverlening is een industrie geworden, waarin organisaties met elkaar strijden om een zo groot mogelijk aandeel. En ze gaan door met helpen, ook als strijdende partijen hun geld en goederen rechtstreeks laten verdwijnen in de oorlogskassen. Recensie door Paul Teule.
De Verlichting. Pijler van onze beschaving - Karel Poma - vrijdag 06 maart 2009
De kern van de Verlichting en aldus van de West-Europese cultuur is voor Karel Poma ‘de menselijke waardigheid’, namelijk het aanvaarden van de andere, het respect voor de andere. Maar in tegenstelling tot cultuurrelativisten wil hij zich niet neerleggen bij de vele vormen van onderdrukking die in bepaalde culturen schering en inslag zijn, noch wil hij een rabiate monocultuur die ingaat tegen de diversiteit en de individuele vrijheid van elke mens. In die zin sluit hij aan bij het Moreel Esperanto van de Nederlandse filosoof Paul Cliteur die pleit voor een ‘universele seculiere moraal’ als basis voor een harmonieus samenleving. Recensie door Dirk Verhofstadt
The Open Society and Its Ennemies - Karl Popper - vrijdag 01 oktober 2004
De mensheid kent volgens Popper maar één overwinnaar: de open samenleving. Eenmaal geproefd van de appel van de kennis en het oorspronkelijke paradijs van vanzelfsprekendheid verloren is, is er geen andere weg terug dan deze van de dierlijkheid. Het gebruik van de rede en de roep van de individuele verantwoordelijkheid maken het onmogelijk zich nog te onderwerpen aan gewoontes, taboes en wetten die als onveranderlijk worden opgevat, door een hoger zijnde aan de mensen opgelegd. Onderdrukking door inquisities, geheime polities en degelijke, zijn het enige alternatief van de reactionaire beweging die terug wilt naar een tribale samenleving.
After the Open Society - Karl Popper - vrijdag 14 november 2008
Zowel socialisten als liberalen delen de droom van een betere wereld. Ze geloven, in tegenstelling tot pessimisten die vooral te vinden zijn onder religieuze conservatieven, dat de mens in staat is om daarvoor te zorgen. Popper was het daarmee eens, maar waarschuwde dat veel dromen voor een betere wereld geleid hebben tot de hel. Hij keerde zich dus tegen revoluties en kant-en-klare oplossingen omdat die nooit rekening houden met de effecten van hun handelen op de mens zelf. Hij verwees hiervoor regelmatig op het gevaar van het modieus-utopistisch-messianistisch aspect van het socialisme dat gemakkelijk in een totalitaire richting kan gaan. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De groei van kennis - Karl Popper - vrijdag 09 januari 2004
Popper leert ons dat we ons moeten hoeden voor de grote waarheden, zowel in de wetenschap als in de politiek. Daarnaast levert hij sterke kritiek op het marxisme en stelt hij een overheid voorop die telkens opnieuw in vraag kan gesteld worden en niet tracht om de maatschappij tot een ideaal om te boetseren. In politieke middens is Karl Popper vooral bekend voor zijn aanval op het historicisme en zijn concept van de ‘open samenleving’. Dit boek, dat bestaat uit zes lezingen die hij op verschillende ogenblikken, heeft vooral betrekking op zijn wetenschapsfilosofie en handelt, zoals de titel al duidelijk maakt, over de vraag hoe we tot kennis komen.
All life is problem solving - Karl Popper - vrijdag 16 februari 2007
‘We must remind our politicians that their responsability does not end with their death or resignation’, aldus Popper, waarmee hij beter dan wie aangaf dat we een morele plicht hebben tegenover onze nakomelingen. Hij deed die uitspraak met het oog op een mogelijk nucleair conflict, maar ook ecologisten zullen ze vandaag met instemming herhalen. Popper haatte waarheidclaims, voor hem bestonden er enkel hypothesen die men dan aan de grootst mogelijke kritiek moest onderwerpen. We kunnen dicht bij de waarheid komen, zo zei hij, maar zekerheid zullen we nooit bereiken. Dit inzicht staat haaks op elk totalitair denken. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De open samenleving en haar vijanden - Karl Popper - vrijdag 20 april 2007
De open samenleving lijkt vandaag een evidentie, maar dat klopt niet. Overal zien we weer tendensen om de vrijheid aan banden te leggen, door extreemrechtse partijen, door orthodoxe religieuzen, door neomarxistische antiglobalisten, door neoliberale marktfundamentalisten. Moest hij vandaag nog leven dan zou Popper ons met een verbale oorveeg opnieuw wakker maken voor de nefaste gevolgen van dergelijke ideeën. Zijn pleidooi voor de open samenleving is dan ook actueler dan ooit. Deze Nederlandstalige versie van zijn boek komt dan ook net op tijd om ons attent te maken. Tegen het extremisme, tegen het obscurantisme, tegen het nationalisme. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De kruistocht van Benedictus - Alan Posener - vrijdag 14 januari 2011
De onwil van de paus en de kerk als instituut om haar verantwoordelijkheid op te nemen in zaken die regelrecht ingaan tegen elk normaal ethisch gevoel is symptomatisch en werd onder paus Benedictus XVI alleen maar sterker. Veel mensen, zowel gelovigen als niet-gelovigen, denken dat de vele problemen waarmee de huidige paus te maken heeft een toevallige samenloop van omstandigheden betreft. Maar Alan Posener toont in De kruistocht van Benedictus aan dat met de verkiezing van Ratzinger tot het hoogste kerkelijke ambt een waar offensief van het Vaticaan is begonnen tegen de moderne samenleving op zich. Recensie door Dirk Verhofstadt.
The Future and Its Enemies - Virginia Postrel - vrijdag 07 februari 2003
De politieke en culturele discussies worden niet gedomineerd door de tegenstelling tussen links en rechts maar tussen diegenen die geloven in de vooruitgang en zij die vasthouden aan de traditie. Aan de ene kant ziet Virginia Postrel een coalitie van Stasists, zij die streven naar het behoud van een soort uniforme gemeenschap die enkel kan veranderen mits toestemming van een centrale autoriteit. Aan de andere kant verschijnt een coalitie van mensen die men Dynamists zou kunnen noemen. Zij streven naar een open samenleving waarin creativiteit en ondernemerschap zorgen voor vooruitgang, de uitvinding en toepassing van nieuwe producten en diensten.
The triumph of liberty - Jim Powell - vrijdag 18 april 2003
De geschiedenis van de voorbije 2000 jaar is die van een voortdurend gevecht van de mens tegen de tirannie. Over deze strijd schreef Jim Powell een indrukwekkend boek onder de titel The Triumph of Liberty. Hierin beschrijft hij de levensloop en de ideeën van 65 mensen die op een of andere wijze bijdroegen tot de verwezenlijking van die vrijheid. Onder hen Cicero, Erasmus, John Locke, Ayn Rand, Martin Luther King en Friedrich Hayek. Maar ook minder voor de hand liggende figuren als John Lilburne, Mary Wollstonecraft, Hugo Grotius, Friedrich Schiller, Ludwig van Beethoven en Raoul Wallenberg.
Een kleine geschiedenis van de Spaanse Burgeroorlog - Paul Preston - vrijdag 20 oktober 2006
Paul Preston is de autoriteit op het gebied van de Spaanse geschiedenis. Zijn Francobiografie uit 1993 is nog altijd een standaardwerk. En met die van Juan Carlos maakt hij de kring rond. Een kleine geschiedenis van de Spaanse Burgeroorlog verscheen voor het eerst in 1986 en werd bijgewerkt in de herdenkingsjaren 1996 en 2006. Die bewerking bestaat vooral in het verwerken van het grote aantal wetenschappelijke publicaties die verschenen zijn in het Spaans, Catalaans en Engels en zijn eigen onderzoek naar Franco, de franquistische repressie en de rol van Mussolini. Daardoor telt het boek nu ruim 100 pagina’s meer dan tien jaar geleden. Recensie door Jef Abbeel.
De rode vlag. De wereldgeschiedenis van het communisme - David Priestland - vrijdag 12 februari 2010
Priestland begrijpt waarom het communisme zolang aantrekkelijk heeft geoogd. Nu eens slaagde het erin om de arbeiders warm te maken, dan weer wist het de boeren te elektriseren. Soms vrijde het de nationalisten op, soms wierp het kushandjes naar opstandelingen in hun strijd tegen buitenlandse bezetting of kolonialisme. Maar Priestland sluit evenmin zijn ogen voor de realiteit van een communistisch regime. Hoe konden ze een democratie tot stand brengen en tegelijkertijd garanderen dat de partij haar leidende rol behield? Hoe konden ze alle burgers achter zich scharen en tegelijkertijd terreur op gigantische schaal vermijden? Recensie door Joseph Pearce.
Beminde ongelovigen. Atheïstisch sermoen - Anne Provoost - vrijdag 14 maart 2008
Al te lang hebben ongelovigen het atheïsme beschouwd als een evidentie zonder dat ze er de noodzaak, laat staan de werfkracht, voor uitlegden aan hun gelovige medeburgers. Ze dachten dat de secularisering een onstuitbare evolutie was die ‘verstandige’ mensen als vanzelf in de richting van de rationaliteit zou stuwen. Heel terecht stelt Anne Provoost de vraag ‘of er iets is dat we tegenover die (blijkbaar opnieuw aantrekkelijke) God kunnen zetten.’ Het lijkt paradoxaal, maar in feite stelt ze de vraag naar de rationaliteit van het rationele denken. Waarom moeten we atheïst zijn? Wat zijn er de voordelen van? Hoe kunnen we het atheïsme aantrekkelijk maken? Recensie door Dirk Verhofstadt.
De goede man Jezus en de schurk Christus - Philip Pullman - vrijdag 07 mei 2010
Het opmerkelijkste aan Philip Pullmans De goede man Jezus en de schurk Christus is ongetwijfeld dat hij Maria in haar stal in Betlehem een tweeling laat baren in plaats van dat ene met de zonden der mensheid beladen uk. Terwijl de flink uit de kluiten gewassen Jezus aan de borst zuigt, ligt de miezerige Christus te dutten in de kribbe en zo worden beiden aangetroffen door de herders en de drie wijzen uit het oosten. Nu denken wij al vlug dat dit toch wel heel ver gaat, maar met zijn tweeling sluit Pullman naadloos aan bij het geloof van de eerste Christenen die Christus en de Antichrist samen op de wereld lieten komen. Recensie door Marnix Verplancke.
In naam van de Thora - Yakov Rabkin - vrijdag 22 december 2006
Klopt het, zoals zionisten beweren, dat Israël de joden over de hele wereld beschermt en dat het hun natuurlijke vaderland is? Of is dit slechts één van de talrijke funderende mythen van dit land? Is het taboe vragen te stellen omtrent de identificatie van de belangen van de staat Israël en de belangen van de joden overal in de wereld? Maakt de zionistische ideologie antisemitisme onvermijdelijk? Is Israël de enige staat waar een jood veilig kan zijn? En is die visie niet in wezen antidemocratisch omdat ze op voorhand de waarde van de emancipatie van joden in de moderne wereld ontkent? Deze vragen maken deel uit van het brisante en bijwijlen shockerende boek van Yakov Rabkin. Recensie door Wim van Rooy.
De Onvolmaakten - Tom Rachman - vrijdag 18 november 2011
Veel gebeurtenissen – zoals het afpakken van een baan, het niet kunnen terugwinnen van een geliefde – zijn zo aangedikt dat je ze ruim van te voren voelt aankomen. Zeker gezien het verteltempo (hoog) is er weinig tijd voor subtiele hints en een gestage ontwikkeling. Maar juist het feit dat enkele regels al een schat aan informatie bevatten, bijvoorbeeld over iemands verleden, heeft een meeslepend effect. De verteller houdt zich op de achtergrond, waardoor we uit een enkel woord moeten opmaken wat er aan de hand is, welk trauma een personage zal opbreken. De vele affaires met onverwachte wendingen maken het boek ook spannend. Recensie door Isabelle Buhre.
Wij zelven - Koen Raes - vrijdag 21 februari 2003
De zelfideologie heeft levenskunst tot een zeer centrale waarde gemaakt in onze opvattingen van geluk, maar ze dreigt ook bij te dragen tot vereenzamingsprocessen in onze samenleving of tot het responsabiliseren van mensen die juist onze solidariteit broodnodig hebben. Wij zelven is een bundel columns van hoogleraar Koen Raes, die verschenen in De Morgen en in Samenleving en Politiek, waarin de implicaties van dergelijke zelfopvatting op een diversiteit van domeinen wordt onderzocht: van zelfbankieren tot multiculturalisme, van aanrakingen tot vrijwilligerswerk, van gen-ethica tot het electronisch 'chatten'.
Gesprekken met Hitler - Hermann Rauschning -
Gespräche mit Hitler uit 1939 is een van de meest omstreden boeken die over Hitler verschenen zijn. Het boek zou de letterlijke weergave zijn van een reeks gesprekken die Hitler met hem en andere aanwezigen voerde. De eerste naoorlogse generatie historici hebben er uit geput, maar hun latere collega's waren terughoudender. En met reden, want inmiddels is duidelijk dat Rauschning zijn onderwerp regelmatig woorden in de mond legt met een aantoonbaar andere herkomst. Toch zijn er velen die Rauschning zien als een belangwekkend getuige, een man die Hitler zo niet naar de letter, dan toch naar de geest heeft geciteerd.
Een theorie van rechtvaardigheid - John Rawls - vrijdag 27 oktober 2006
De grote impact van Rawls’ denken staat buiten kijf. Met zijn begrippenapparaat heeft hij niet alleen het politiek-filosofische debat van de afgelopen decennia beheerst. Wereldwijd inspireerde hij burgerrechtenbewegingen en voedde grondwettelijke discussies over de verdeling van middelen en democratische vrijheden. In zijn inleiding tot het Rawlsiaanse denken laat Percy B. Lehning zien hoe Rawls’ invloed zich uitstrekt over diverse politieke stromingen. Dat de VVD het inkomensbeleid in de jaren tachtig rechtvaardigde in termen van Rawls’ rechtvaardigheidsbeginselen, weerhield Rick van der Ploeg er niet van om de PvdA een decennium later te karakteriseren als ‘Rawlsiaanse partij’. Recensie door Dirk-Willem Postma.
Auschwitz - Laurence Rees - vrijdag 03 juni 2005
Auschwitz-Birkenau is in de loop van de jaren uitgegroeid tot een symbool, tot de meest afschuwelijke plaats op aarde, de anus mundi waar meer dan een miljoen mensen vergast werden, voornamelijk joden, Sinti en Roma, maar ook Poolse burgers en Russische krijgsgevangenen. Auschwitz vormde een van de pijlers van de ‘Endlösung’, het plan van de nazi’s om alle bevolkingsgroepen die een gevaar zouden vormen voor de status van de ariërs om te brengen. Over de geschiedenis, de werking, het belang en de morele impact van het kamp schreef de Britse journalist en BBC-programmamaker Laurence Rees het boek Auschwitz.
Een tijd van duisternis - Laurence Rees - vrijdag 04 maart 2011
Rees toont aan dat geen enkele mens immuun is voor de utopische waanbeelden van totalitaire ideologieën. Heel wat gezagsgetrouwe ambtenaren, rechters en geneesheren hebben meegewerkt aan het nazi-regime dat de mens behandelde als een ‘ding’. Iets dat men kon inschakelen of uitschakelen. Juist de Tweede Wereldoorlog toont aan dat haat tegenover een ander volk kan leiden tot waanzin. De getuigenissen in zijn boek zijn antidota tegen de xenofobie die nu zo’n opmars kent. Elke mens is deel van de wereldgemeenschap, en juist daarom is zijn afkomst en lidmaatschap van een bepaalde natie, volk of religie, totaal irrelevant. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Mijn leven - Marcel Reich-Ranicki - vrijdag 25 april 2003
Mijn leven is het aangrijpende en schitterend geschreven levensverhaal van de Duitse literatuurcriticus Marcel Reich-Ranicki die in 1920 geboren werd in het Poolse Wloclawek in Polen uit een Poolse vader en een Duitse moeder. Zelf typeerde hij zich eens als 'een halve Pool, een halve Duitser en een hele jood', een combinatie die zijn ganse leven zou bepalen. Zijn ouders gaven hem bewust de voornaam Marcel, een christelijke naam, die heel wat minder reactie van de klasgenootjes uitlokte.
Het gevaar van de Joodse erfenis - Hans Reijzer - vrijdag 06 februari 2009
Reijzers merkt op dat Jodenhaat niet alleen door een aantal niet-Joodse analytici wordt bedreven, maar ook door een aantal Joden. Als verklaring voor deze vorm van zelfbeschadiging vindt hij de term Jüdischer Selbsthass onvoldoende, omdat het een sociaal fenomeen veel te persoonlijk maakt. Het beeld dat Joden van zichzelf hebben, is gekleurd door de blik van de ander. Jood-zijn is eeuwenlang negatief gedefinieerd. Die ‘negatieve’ blik is integraal deel gaan uitmaken van hun eigen leefwereld, ook bij Joodse psychoanalytici. Om een goede analyticus te zijn is het dus voor sommigen noodzakelijk zich vrij te maken van ‘Het Joodse’ als cliché. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
De boom van goed en kwaad - Jan Remans - vrijdag 29 april 2005
Jan Remans sluit aan bij de Kantiaanse gedachte dat we de mens nooit als een middel maar steeds als een doel moeten benaderen. Daarmee zet de auteur zich af van partijen die de ethische waarheid voor zichzelf opeisen en zo proberen de volmaakte samenleving te scheppen. Een dergelijk streven, zoals onder totalitaire regimes gebeurde, zorgde in het verleden voor de grootste menselijke drama’s. De auteur verwerpt het ethisch dogmatisme maar evenzeer het ethisch nihilisme. Er bestaan wel degelijk ethische minimumnormen, namelijk de universele mensenrechten, zoals de vrije meningsuiting, de godsdienstvrijheid, de gelijkwaardigheid en het recht op zelfbeschikking.
Lijden aan de tijd - Marleen Rensen - vrijdag 02 april 2010
Rensen schrijft dat veel romans die tijdens het interbellum geschreven werden in de vergetelheid raakten omdat ze samenhingen met de specifieke historische context. Dat betekent echter niet dat ze niet lezenswaardig zouden zijn, integendeel. Juist op een ogenblik dat het nationalisme en religieuze orthodoxie weer de kop opsteken lijkt lectuur van deze en andere boeken uit de jaren twintig en dertig juist belangrijk. Politieke theorieën die de geschiedenis, de samenleving of de mens willen vatten in één groot systeem waren en blijven gevaarlijk zoals Karl Popper ook aantoonde in The Open Society and Its Enemies. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het geluk van de kunst - Marc Reugebrink - vrijdag 21 december 2012
Zolang er schrijvers zoals Reugebrink zijn, is er hoop. Niet alleen zijn romans, maar ook zijn essays zijn als scherpe kiezeltjes in onze schoenen. Ze doen ons beseffen dat we wel veel welvaart genieten, maar dan wel ten koste van tal van andere zaken. Zijn analyse van de literatuur is scherp en zet aan tot zelfreflectie. “Goede literatuur bezit het vermogen ons met andermans ogen te laten zien”, aldus wijlen Gerrit Komrij. Daar is de auteur met dit boek goed in geslaagd. Het geluk van de kunst is een scherpe tijdsopname. Weliswaar pessimistisch van aard, maar veel reden om te juichen bestaat er vandaag niet. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De geschiedenis van België in woord en beeld - Marc Reynebeau -
In 2005 werd de 175ste verjaardag van België herdacht met allerlei tentoonstellingen, plechtigheden en publicaties. Het boek van Marc Reynebeau is een bewerking van aparte deeltjes die bij De Standaard verschenen. Het verschilt van andere doordat het slechts even over de revolutie van 1830 gaat en nog meer door zijn veelzijdigheid. Het biedt namelijk een aanschouwelijk panorama van die 175 jaar en heel in het kort ook van de eeuwen daarvoor. Het begint bij de oudste ‘Belgen’, die door Caesar de dappersten van alle Galliërs genoemd werden, een uitspraak waarvoor we hem zeer dankbaar zijn. Aan Caesar hebben we ook de naam ‘België’ te danken.
Een geschiedenis van Belgie - Marc Reynebeau - vrijdag 05 november 2004
Het boek Een geschiedenis van België van Marc Reynebeau is vlot geschreven en aangenaam te lezen. Hij beschrijft de evolutie sinds 1830 - België is volgens Marc Reynebeau geen toevallige of artificiële staat - tot op heden. De auteur wenst de ontmanteling niet, maar hij beschrijft ze en voorspelt dat er van België in de Europese Unie niet veel zal overblijven, slechts een dun laagje in de identitaire lasagne. Het boek is niet tegen België gericht, maar van de ideeën van de Vlaamse en Waalse nationalisten wordt er geen enkele aangevochten of ontkracht.
Het klauwen van de Leeuw - Marc Reynebeau - vrijdag 02 mei 2003
In zijn boek Het Klauwen van de Leeuw geeft Marc Reynebeau ons een interessant inzicht in de zogenaamde Vlaamse identiteit en het Vlaams nationalisme. Hoe is het ontstaan? Bestaat het echt? En vooral, heeft het een toekomst? Daarbij vertrekt hij van de uitdagende stelling dat Vlaanderen pas bestaat sinds 21 mei 1995 toen het voor het eerst, autonoom en rechtstreeks een eigen parlement verkoos, nl. de Vlaamse Raad. Hiermee maakt hij komaf met het romantisch nationalisme dat uitgaat van “mythen en rituelen, waarmee het een schijn van onontkoombare werkelijkheid wekt en respectabiliteit en legitimiteit probeert af te dwingen”.
Garibaldi - Jasper Ridley -
Tussen het ultrarealisme van Cavour en het zuiver idealisme van Mazzini in treffen we Garibaldi (1807-1882) aan: een vat vol tegenstellingen, een mythe, een romantische held, een ware vrijheidsstrijder, de Italiaanse Bolivar, maar dan nog populairder. Garibaldi was een vedette met hysterische fans, groupies, talrijke aanbidsters en de XIXe eeuwse variant van paparazzi en sensatiepers. In de geest van de Italianen zal Garibaldi dus wel de grootste van de drie zijn. De klassieke Garibaldi biografie van Jasper Ridley benadert dan ook in eerste instantie het ‘fenomeen’ Garibaldi.
Adel van de geest. Een vergeten ideaal - Rob Riemen - vrijdag 29 januari 2010
Voor Riemen is een intellectueel primair iemand die niet alleen nadenkt over onze cultuur, maar die ook probeert duidelijk te maken wat het waardevolle van onze beschaving is en deze verdedigt tegen lieden die daar onverschillig over heen denderen. Omdat deze beschaving vooral iets is wat je moet voelen en ondergaan – wie kan exact onder woorden brengen wat er zo bijzonder en waardevol is aan de Missa Malheur me bat van Josquin des Prez of de ‘Grote elegie voor John Donne’ van Brodski? – loopt elke verdediging het risico uit te glijden over grote woorden, die als je er maar lang genoeg op klopt vanzelf hol gaan klinken. Recensie door Rob Hartmans.
De eeuwige terugkeer van het fascisme - Rob Riemen - vrijdag 03 december 2010
Het is opmerkelijk hoe braaf en behoedzaam zowel politici als intellectuelen in Nederland, maar ook in Vlaanderen, de opgang van de populisten ondergaan. Alsof ze schrik hebben dat de rest van hun al afgekalfd kiezerskorps ook zal afhaken. Dat wijst dan alleen maar op het gebrek aan vertrouwen in de kracht van de eigen overtuiging, in de angst om nog meer klappen te krijgen, terwijl het spreekwoord nochtans zegt dat angst een slechte raadgever is. Vandaag is iemand opgestaan die het niet langer kan aanzien. Rob Riemen trekt in De eeuwige terugkeer van het fascisme snoeihard van leer tegen de opkomende populisten. Recensie door Mathias De Clercq.
De schurkenstaat - Pierre Rigoulot - vrijdag 18 juni 2004
Dank zij satelliet, televisie en internet kunnen we kennis maken met zowat alle landen van de wereld. Zelfs met het communistische Cuba. Toch blijft er nog één land over dat weinig of niet gekend is en dat met succes journalisten en andere nieuwsgierigen weet te vermijden. Het gaat om Noord Korea, een van de laatste communistische bolwerken ter wereld. Het land heeft zich na de Koreaanse oorlog in de jaren vijftig totaal geïsoleerd en geldt als een van de meest ontoegankelijke ter wereld. In zijn boek De schurkenstaat geeft Pierre Rigoulet een schokkend en onthullend beeld van dit gesloten en voor velen onbekende land.
Archives clandestines du Ghetto de Varsovie - Emanuel Ringelblum - vrijdag 07 december 2007
Een groot deel van clandestiene archieven, samengesteld onder de hoede van de historicus Emanuel Ringelblum in het getto van Warschau, waar ze onder de grond werden verstopt in melkkannen en metalen kisten, zijn teruggevonden onder het puin, dankzij de preciese aanwijzingen van één van de zeer zeldzame overlevenden. In het geheel werden 28.648 documenten, kronieken, literaire werken, geheime dagboeken, officiële teksten, statistieken, correspondentie, schoolopstellen van leerlingen, voedselbonnen en testamenten teruggevonden… een massa documenten in het jiddisch, het hebreeuws, het pools en het Duits, evenals talrijke tekeningen en foto’s. Recensie door Yves Van de Steen.
The Case of the Pope - Geoffrey Robertson - vrijdag 22 oktober 2010
De paus is er steeds als de kippen bij om zijn vermanende en beschuldigende vinger op te steken tegenover het ‘losbandige gedrag’ van mensen. Seks voor het huwelijk is volgens hem absoluut onaanvaardbaar. Hij keert zich tegen echtscheidingen en abortus, en verkettert homoseksueel gedrag. En bij zijn eerste bezoek aan Afrika veroordeelde hij het gebruik van voorbehoedsmiddelen omdat dit promiscuïteit zou aanmoedigen. Wat zijn die oproepen van de hoogste leider van de katholieke kerk nog waard op een ogenblik dat seksuele misbruiken op kinderen in haar eigen midden massaal in de doofpot worden gestopt? Recensie door Dirk Verhofstadt.
Mohammed. Biografie van de Profeet - Barnaby Rogerson - vrijdag 17 december 2004
Dat niemand aan Mohammed’s grootsheid twijfelt. Als diplomaat en strateeg stichtte hij het Kalifaat, één van de grootste wereldrijken dat ooit heeft bestaan en zich op een dag uitstrekte van de Indus tot de Pyreneeën. Als filosoof en grote geest ontwikkelde hij de Islam, één van de wereldgodsdiensten dat vandaag 1,2 miljard volgelingen telt. Als mens en revolutionair leidt hij nog steeds miljoenen mensen door hun dagelijks bestaan en wordt hij dagelijks geëerd. Toch is hij al lang gestorven en als dusdanig bewoner van een tijd en ruimte die lang vervlogen zijn.
Eigen Schuld Eerst - Filip Rogiers - vrijdag 18 april 2003
Over het samenleven tussen allochtonen en autochtonen wijst Filip Rogiers in zijn boek Eigen schuld eerst op de dubbelzinnigheid bij zowel democratisch links als rechts. De enen willen bepaalde problemen helemaal niet zien en stellen de 'goede allochtoon' in de schijnwerper op het zoveelste 'Feest van de Democratie' of als kandidaat op een verkiezingslijst. Ze vrezen verkeerd begrepen te worden als ze het échte samenleven in kaart willen brengen. Conservatieven die assimilatie nastreven beperken zich dan weer tot een aantal vormelijkheden zoals de inburgering via de taal en de dagelijkse gewoontes.
Rondas’ Wereldbeeldenboek - Jean-Pierre Rondas - vrijdag 02 maart 2007
Steeds meer zullen ‘vreemde’ denkbeelden de geesten van mensen inspireren, beïnvloeden en, vanuit het standpunt van de machthebbers, ‘besmetten’. Nieuwe denkbeelden en informatie zullen ertoe leiden dat mensen gaan nadenken, vergelijken, afwegen en kiezen. En keuzes zijn zowat het meest hinderlijke dat ondemocratische regimes, tradities en gewoontes kunnen verdragen. Vandaar dat de filosofie steeds meer spreekt in termen van wereldbeelden en antwoorden tracht te verschaffen op problemen die de eigen kerktoren overstijgen. Jean-Pierre Rondas schreef een boeiend boek onder de titel Rondas’ Wereldbeeldenboek waarin hij een antwoord zoekt op de vraag ‘Hoe te leven?’ Recensie door Dirk Verhofstadt.
Nemesis - Philip Roth - vrijdag 15 april 2011
Nemesis is de Griekse godin van de wrekende gerechtigheid, en dat zal Bucky, de hoofdrolspeler in deze roman, uiteindelijk geweten hebben. Ook hij kan niet ontsnappen aan zijn lot - of aan zijn God, het hangt er maar van af hoe je het bekijkt - en zal daar de rest van zijn leven een hoge, eenzame prijs voor betalen. Roth schrijft zijn roman naar deze klassiek aandoende climax toe en waar die een paar duizend jaar geleden nog als een grote tragedie ervaren zou zijn, wordt hij hier als een gigantisch perverse grap gepresenteerd. Zie hier de mens, orakelt Roth, waarbij hij een schrille lach laat horen die je nog wekenlang achtervolgt. Recensie door Marnix Verplancke.
Rebellie - Joseph Roth - vrijdag 29 juni 2012
Hoofdpersonage is Andreas Pum die in de strijd een been is kwijtraakt en opgenomen wordt in een sanatorium samen met andere verminkten, blinden en doven. Voor zijn ‘heldendaden’ ontvangt Pum een militaire onderscheiding die hij met trots draagt. De regering is rechtvaardig, zo denkt hij, en hij wordt daarin gesterkt als hij van de overheid niet alleen een prothese voor zijn stuk geschoten been krijgt maar ook een officiële vergunning om met een draaiorgel in de stad te mogen bedelen. Elke dag trekt hij, met zijn officiële vergunning in zijn zak, naar buiten om zijn muziek ten gehore te brengen, onder meer het Duitse volkslied. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Verontwaardiging - Philip Roth - vrijdag 14 november 2008
In een historische aantekening, aan het einde van het boek vertelt Roth dat er twintig jaar na de Wittebroekjesroof een opstand uitbrak aan het bekrompen en apolitieke Winesburg en geen enkele student werd gestraft. Het verplicht bijwonen van de kerkdienst werd afgeschaft en de geldende beperkingen en huisregels werden afgeschaft. Met Verontwaardiging bevestigt Roth zijn reputatie als taalvirtuoos. Al kan je dit geen mastodont noemen, toch is zijn jongste boek geen vingeroefening. De auteur is in topvorm en met zijn heldere schrijfstijl maakt hij, naar aloude gewoonte, zijn proza toegankelijk voor een breed lezerspubliek. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Encyclopedie van de Holocaust - Robert Rozett en Shmuel Spector - vrijdag 18 juni 2004
Encyclopedie van de Holocaust is de titel van het eerste Nederlandstalig naslagwerk over de uitroeiing van de joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. De redacteurs Robert Rozett en Shmuel Spector zijn verbonden aan Yad Vashem, het ‘eeuwigdurend’ holocaustmuseum in Jeruzalem. Het gaat ondermeer over de bijdrage van de Europese joden aan onze moderne cultuur en wetenschap, hun politieke en economische rol in de verschillende Europese landen tijdens het interbellum, de wortels van de nazi-ideologie, de aard van het regime en de omstandigheden waarin het aan de macht was gekomen, hun anti-joods beleid en de massavernietiging.
Kinderen van Aristoteles - Richard Rubenstein - vrijdag 08 februari 2008
‘De rede kan de aarde transformeren, mits wetenschap en technologie zich laten inspireren door een nieuwe, mondiale ethiek’, schrijft Richard Rubenstein. Hij heeft gelijk, maar dan zal het een universele seculiere moraal moeten zijn, een moraal die los staat van metafysische aannames van de absolute waarheid. Dat mensen (vrijwillig) geloven is geen probleem en kan bijdragen tot een betere wereld, maar in deze geglobaliseerde wereld, met mensen uit diverse culturen en religies, hebben we nood aan de acceptatie van enkele fundamentele grondrechten die elke mens beschermen als een doel op zich. De kinderen van Aristoteles mogen zelf hun geluk vinden in deze wereld. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Markt en moraal - Onno Ruding - vrijdag 11 juni 2004
Nog weinig mensen ontkennen het belang van een vrije marktwerking voor de creatie van meer welvaart. Toch worden tal van mistoestanden toegeschreven aan het feit dat de markt vrij is. Hoever mag de vrijheid gaan? Is de vrijheid absoluut of wordt ze begrensd door andere vrijheden, rechten en belangen? De antwoorden op deze vragen liggen tussen het neoliberale laisser-faire enerzijds en het socialistische dirigisme anderzijds. Onno Ruding ziet drie mogelijke actievormen om de markt te corrigeren: ingrijpen door de staat, invloed van groepen in de samenleving en de manier waarop individuen handelen op de markt.
Mijn rode schaduw - Xiao Rundcrantz - vrijdag 22 februari 2008
Xiao Rundcrantz werd in 1984 op achttienjarige leeftijd aangenomen bij het Openbaar Ministerie en werkte zich op tot officier van justitie. Haar getuigenis geeft een goed beeld van het Chinese rechtssysteem dat ten dienste staat van het machtsapparaat. Het communisme, dat gelijkheid en rechtvaardigheid belooft voor iedereen, wordt hier ontmaskerd als een praktijk van leugens, roddel, achterdocht, verraad, privilegies en diepgaande corruptie ten bate van lokale, provinciale en nationale potentaten. Meer dan in welk ander politiek en ideologisch systeem blijken afkomst, connecties en smeergeld het enige middel om carrière en fortuin te maken. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De grens over - Salman Rushdie - vrijdag 24 oktober 2003
Salman Rushdie is een van de meest gekende schrijvers in de wereld. Dat komt niet zozeer door zijn boeken - heel wat mensen hebben hem nooit gelezen - maar wel door het doodvonnis dat over hem werd uitgesproken. Zijn roman De duivelsverzen werd door ayatollah Khomeini als godslasterlijk beschouwd jegens de islam. In 1989 sprak hij een fatwa uit, waarbij hij elke moslim op de wereld de opdracht gaf om de schrijver te vermoorden. Om zichzelf en andere schrijvers die bedreigd worden omwille van hun ideeën te beschermen gebruikte Rushdie al die jaren zijn enige wapen: zijn scherpe pen. Het resultaat kan je lezen in het boek De grens over, een bundeling essays en columns die Rushdie schreef tussen 1992 en 2002.
Fundamentalisme - Malise Ruthven - vrijdag 01 juni 2007
We dachten lang dat de politiek zich losmaakte van de religie. Nu weten we beter. In 1979 was er de opstand in Iran. In de VS groeide de invloed van de New Christian Right. In Oost-Europa, Latijns-Amerika, Afrika, Japan en Zuid-Korea zijn religies aan een indrukwekkende opmars bezig. Blijkbaar ontsnappen enkel Oceanië en West-Europa aan deze tendens, zo schrijft Malise Ruthven, maar ook hier zien we tekenen van een heroplevend christendom. Verrassend is zijn stelling dat het postmodernisme de factor was die opnieuw ruimte gaf aan de religie. In die zin ziet hij het fundamentalisme zoals we dat nu kennen dan ook als een ‘modern’ verschijnsel. Recensie door Dirk Verhofstadt.
The Making of Modern Liberalism - Alan Ryan - vrijdag 11 januari 2013
Het liberalisme staat wereldwijd onder druk. Redenen genoeg om terug te keren naar de grondslagen ervan. Dat is wat Alan Ryan, hoogleraar aan de universiteiten van Oxford en Princeton doet in zijn omstandige boek The Making of Modern Liberalism. Daarin gaat hij op zoek naar de basisideeën van het liberalisme vanaf de Verlichting tot onze hedendaagse tijd. In feite betreft het een bundeling van essays die de auteur de voorbije decennia schreef en waarin hij grondig de teksten analyseert van vooraanstaande liberale denkers zoals Locke, Hume, Tocqueville, Mill, Dewey, Popper, Berlin, Hayek en Rawls. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Hitlers privébibliotheek - Timothy Ryback - vrijdag 27 maart 2009
Over geen enkele historische figuur werden meer boeken geschreven dan over Adolf Hitler. Dat hoeft ook niet te verwonderen want de Führer was samen met Stalin een van de grootste massamoordenaars in de wereldgeschiedenis. Vandaar de drang van filosofen, psychologen, historici en andere publicisten om op zoek te gaan naar de drijfveren, de argumenten en vooral de inspiratiebronnen die tot zijn crimineel gedrag geleid hebben. Een uitstekend middel daartoe is na te gaan welke boeken Hitler heeft gelezen en die hem inspireerden. In 2008 verscheen hierover Hitlers privébibliotheek van Timothy Ryback. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Hells Angels - Hunter S. Thompson - vrijdag 29 juni 2012
In 1965, toen de Hells Angels op het toppunt van hun roem waren, trok Hunter S. Thompson een jaar lang met de motorduivels op en schreef over zijn avonturen een reeks artikelen die de basis vormden van zijn eerste boek. Een bijzonder aanbevelenswaardige klassieker, voor het eerst nu in het Nederlands vertaald. ‘Some may never live, but the crazy never die,’ zei Hunter S. Thompson, en althans wat hemzelf betreft, lijkt de stelling steek te houden: ruim zes jaar na zijn dood, is hij allesbehalve vergeten. Hij stierf op zevenenzestigjarige leeftijd door zich voor het hoofd te schieten. Recensie door Christophe Vekeman.
De Jodenjagers van de Vlaamse SS. Gewone Vlamingen? - Lieven Saerens - vrijdag 14 maart 2008
Naar het mij voorkomt is het de eerste keer in de Vlaamse geschiedschrijving dat (uiteindelijk) zoveel aandacht wordt besteed aan de rol van de collaboratie met het Derde Rijk in verband met de jodenvervolging in ons land. Lieven Saerens geeft toelichting bij de Antwerpse ‘Kristallnacht’ op paasmaandag 14 april 1941 en belicht de rol van ‘de boekhouder van de dood’: Pierre Beeckmans en de landelijke Anti- Joodse Centrale. Het is ook verdienstelijk dat de auteur de laakbare rol van ‘de professionals’ opheldert en daarbij terecht wijst op de ‘stille’ medewerking van verhuisfirma’s zoals die van Arthur Pierre, die zich illegaal verrijkte op de rug van weerloze joden. Recensie door Yvan Van de Steen
Vreemdelingen in een wereldstad. Een geschiedenis van Antwerpen en zijn joodse bevolking. - Lieven Saerens - vrijdag 20 juni 2003
Het boek Vreemdelingen in een wereldstad. Een geschiedenis van Antwerpen en zijn joodse bevolking (1880-1944) is een uiterst zorgvuldig gedocumenteerde studie over de dubieuze verhouding van Antwerpen tot zijn joodse bevolking van eind 19de eeuw tot en met de Tweede Wereldoorlog. De plaatselijke autoriteiten in Antwerpen, die vaak een 'aanpassingspolitiek' tegenover de Duitsers voerden, boden niet alleen opvallend weinig weerstand maar achtten zich er zelfs toe verplicht enige medewerking aan de Duitse vervolgingsactiviteiten te verlenen.
Dieren eten - Jonathan Safran Foer - vrijdag 11 juni 2010
Foer laat zijn oog vallen op de kweek van varkens, koeien, zalm, kalkoenen en kippen, en dat allemaal in een Amerikaanse context waarin van dierenwelzijn praktisch geen sprake is, zeker niet in de wetgeving. En van een mestbank hebben ze daar ook nog niet gehoord. Smithfield, de multinational die ook in België actief is, produceert een kwart van alle Amerikaanse varkens, 31 miljoen per jaar, wat per Amerikaan 127 kilo mest oplevert. De totale mestproductie van de veeteelt is in de V.S. trouwens 130 keer zo groot dan die van de bevolking, wat neerkomt op 43 ton per seconde. Recensie door Marnix Verplancke.
Dieren Eten’ van - Jonathan Safran Foer - vrijdag 19 februari 2010
Foer nodigt zijn lezer uit om zowel de beschreven praktijken uit de vleesindustrie als zichzelf te bevragen. En wie zijn boek dan ook goed leest, richt zijn blik niet enkel op de buitenwereld en de vleesindustrie, maar ook op zichzelf en zijn eigen gewoonten en gebruiken. In essentie gaat het boek dan ook over de menselijke vrijheid en haar grenzen en over de menselijke verantwoordelijkheid en haar reikwijdte. Die vrijheid en verantwoordelijkheid nopen de westerse mens om zijn eetgewoonten in vraag te stellen en om te gooien waar nodig; zowel ter wille van milieu, volksgezondheid als dierenwelzijn. Recensie door Alicja A. Gescinska.
Hoeveel globalisering verdraagt de mens? - Rüdiger Safranski - vrijdag 18 april 2003
Bij het groeiend aantal verliezers van de globalisering zien we ontworteling, verlies aan tradities en het nihilisme van de consumptiecultuur. Dit vormt de voedingsbodem voor een 'doelbewuste en militante herbetovering door een geperverteerde religie'. In de voorbije eeuw waren dat het fascisme en het socialisme, vandaag zien we het terugkeren in de vorm van het islam-fundamentalisme. Het onbehagen over de globalisering mondt uit in de antropologische vraag Hoeveel globalisering verdraagt de mens? In dit boek gaat de Duitse filosoof Rüdiger Safranski op zoek naar mogelijke antwoorden op een van de belangrijkste vragen van deze tijd.
Het kwaad of het drama van de vrijheid - Rüdiger Safranski - vrijdag 27 juni 2003
De Duitse filosoof Rüdiger Safranski is in de filosofische literatuur niet aan zijn proefstuk toe. Hij schreef ondertussen klassiek geworden biografieën over Schopenhauer, Heidegger en Nietzsche. Safranski verstaat de kunst om complexe vraagstukken op een tegelijk diepgaande en zeer leesbare manier te doorgronden. Daarbij ontbreekt nooit de historische context waarin ideeën zich ontwikkelden en evolueerden. Deze kwaliteiten vind je ook terug in zijn boek Het kwaad of het drama van de vrijheid.
Dochter van Agadir - Ouarda Saillo - vrijdag 10 december 2004
Het boek Dochter van Agadir van Ouarda Saillo geeft een scherpe inkijk in de Marokkaanse leefwereld van de voorbije jaren. Het laat zien hoeveel armoede er bestaat, hoe moeilijk het voor arme jongeren is om onderwijs te genieten, hoe sterk de traditionele familienormen het leven van de mensen beheersen en vooral hoe moslimvrouwen binnen de islamitische maatschappij nog steeds in hun traditionele rol gevangen worden houden. Haar moeder was zeventien jaar toen ze uitgehuwelijkt werd. Het was het begin van een nachtmerrie. Ze mocht alleen buitenshuis gehuld in een zware djellaba, die het ganse lichaam bedekte.
Au nom de l'islam. Enquête sur une religion instrumentalisée - Ben Salama - vrijdag 26 februari 2010
Van waar die islamiseringgolf die nu al dertig jaar de moslimlanden overspoelt? Wat steekt er achter de woede tegen het Westen? Wat moet men denken over de inschikkelijkheid van de gevestigde overheden voor de meest behoudsgezinde opvattingen van de islam over de plaats van de vrouw in de samenleving? Sinds 11 september 2001 zien de voorstanders van de ‘clash of civilisations’ de oorzaak van dit alles in de koran. Anderen vinden in het islamisme een uitgelezen middel om komaf te maken met onrechtvaardigheid en verdrukking. Thesissen alom, maar niemand vraagt zich af hoe de mensen in de betrokken landen daar zelf over denken. Recensie door Erik Willaert.
Babes in tomorrowland - Nicholas Sammond - vrijdag 08 juni 2012
‘Nature’, ‘culture’ en ‘the child’ blijven open voor ondervraging en lokale interpretatie. Foucaultiaans als hij begon, eindigt de auteur met de vraag waarom ‘nature’ en ‘nurture’ als oppositie worden voorgesteld en wie die oppositie kan dienen. In het geval van mediaproducenten zoals Walt Disney, omvat dit dat we ze niet moeten bekijken als onafhankelijke actoren waar zij geen deel van uitmaken, maar als ontspruitend uit en toevoegend aan dat weefsel als (zeer krachtige) eenheden in de circulatie van sociale en discursieve formaties. Een gedachteproces dat we misschien moeten volgen, al was het enkel voor de kinderen. Recensie door Jelmen Haaze.
Pleidooi tegen volmaaktheid - Michael Sandel - vrijdag 04 mei 2012
‘We hoeven embryonaal stamcelonderzoek en klonen ten behoeve van onderzoek niet te verbieden, maar zouden die technieken kunnen onderwerpen aan regulering waaruit morele terughoudendheid blijkt die past bij het mysterie van het vroegste menselijk leven’, aldus Michael Sandel. Een dergelijke regeling zou onder meer het verbod op het klonen ten behoeve van menselijke voortplanting omvatten, en beperkingen op de doeleinden waar eicellen en sperma voor gebruikt mogen worden. In elk geval keert hij zich tegen het gebruik van gentechnologie voor het nastreven van menselijk ‘perfecte’ wezens. Recensie door Dirk Verhofstadt.
The moral limits of markets - Michael Sandel -
De obesitasbelasting is de tegenhanger van de premies die in de VS worden gegeven aan obese personen die een inspanning leveren om te vermageren. Sandelvindt het immoreel dat gezondheid wordt gereduceerd tot koopwaar. In het geval van de boete gaat het om de prijs om dik te mogen zijn, in het geval van de premie om een pecuniaire aanmoediging om te vermageren. In beide gevallen verwordt de zorg voor de eigen gezondheid van een morele plicht tot een soort van koopwaar. Van zodra er marktincentieven aan te pas komen, worden de kenmerken van de zorgactiviteit in negatieve zin aangepast. Recensie door Frank Naert
Op dansschoenen in de Siberische sneeuw - Kalniete Sandra - vrijdag 06 oktober 2006
Sandra Kalnieta is kunsthistorica en recensent. Zij is medeoprichtster van het Letse volksfront, gericht tegen de Russische bezetting. Op die manier speelde zij een belangrijke rol bij de onafhankelijkheid van haar land. Bij de afscheiding van Rusland in 2002 werd zij minister van Buitenlandse Zaken. Thans is zij lid van de Europese Commissie. Sandra Kalniete werd geboren eind 1952. Haar ouders waren verbannen naar Siberië. Zij moesten zich twee keer per maand bij de ‘komandatoera’ melden. Een maand na haar geboorte moest haar vader haar voor het eerst laten registreren: ook zij was tot gevangenschap veroordeeld. Recensie door Paul van Aelst.
Machtige lichamen - Catrien Santing - vrijdag 10 november 2006
De joggende Jimmy Carter maakte zich belachelijk toen hij in 1979 tijdens een tienkilometerloop in elkaar stortte. En een hilarisch gelach weerklonk toen George W. Bush in mei 2003 tijdens zijn bezoek aan Irak verscheen in het uniform van een marinier wiens codpiece (broekklep) bol stond van de parachute die hij droeg. In geen tijd pakten websites uit met cartoons uitpakten van de bobbel in de presidentiële broek. Voor Catrien Santing, die in Machtige lichamen dit onderwerp behandelt, is dit voorval een gelegenheid om eraan te herinneren dat de penis nog altijd het meest verborgen en daarmee het minst bestudeerde onderdeel van onze politieke cultuur is. Recensie door Piet de Moor.
Het evangelie volgens Jezus Christus - José Saramago - vrijdag 25 juni 2010
Saramago geeft zijn persoonlijke en tegendraadse interpretatie van de aloude tradities en geschriften en dat zette kwaad bloed bij heel wat gelovigen. Zo beschrijft hij Jezus als een menselijk wezen en dus begiftigd met seksualiteit. Zijn partner is de voormalige prostituee Maria Magdalena. De roman werd door de Portugese regering verworpen als een blasfemische bewerking van het Nieuwe Testament en een belediging van het katholieke erfgoed van de Portugese natie. Het bevat scènes, beweringen, uitroepen en gedachten waarvoor de schrijver enkele eeuwen geleden op de brandstapel zou geëindigd zijn, zo schreef een Portugese krant. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Kaïn - José Saramago - vrijdag 15 juni 2012
In zijn laatste boek Kaïn analyseerde Saramago de Genesis, het eerste deel van het Oude Testament waarin God de wereld en de mens schiep, Kaïn zijn broer Abel vermoordde, Lilith haar seksuele aantrekkingskracht gebruikte, Abraham die zijn zoon Isaac wou offeren, en Noah die met zijn vrouw, kinderen, aangetrouwde dochters en alle dieren de zondvloed probeerde te overleven. Met zichtbaar genoegen en in een kleurrijke stijl verhaalde hij over Adam en Eva en hun kinderen Kaïn, Abel en Seth. Zoals in de Bijbel kan Eva echter niet weerstaan om in een appel van de boom van goed en kwaad te bijten. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De tocht van de olifant - José Saramago - vrijdag 11 juni 2010
Het verhaal lijkt op The Holy Grail van Monthy Python. Het begint met het lumineuze idee van de kwezelige vrouw van koning Dom João III om Salomon, een olifant die ze zelf cadeau hadden gekregen, als huwelijksgeschenk te verpatsen aan zijn neef. Saramago beschrijft met verve de ijdelheid en megalomanie van de machthebbers die hun bevelen doorgeven aan hun ondergeschikten, die dan op hun beurt hun commando’s geven aan de nog lagere in rang, tot men op het einde bij de ‘kornak’ terecht komt, de Indiase menner van de olifant. Die moet ervoor zorgen dat het enorme beest de juiste weg inslaat en tempo blijft houden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De stad der zienden - José Saramago - vrijdag 03 februari 2006
José Saramago is een meesterlijk verteller met een fantastische verbeeldingskracht. Net zoals in De stad der blinden slaagt hij erin om via een bijzondere gebeurtenis de lezers te confronteren met levensechte situaties. Deze keer gaat het niet over een epidemie waarbij de bewoners van een stad massaal blind worden, maar om een politieke gebeurtenis die leidt tot de onbestuurbaarheid van de stad. Een grote meerderheid van de bevolking weigert bij de verkiezingen te kiezen voor één van de traditionele politieke partije. Door de overgrote meerderheid aan blanco stemmen besluit het stadsbestuur om de verkiezingen over te doen, maar het resultaat is nog erger.
Het verzuim van de dood - José Saramago - vrijdag 06 juni 2008
‘Als de dood niet bestond, zou het leven zijn schoonheid verliezen’, aldus de Russische prozaïst Nikolaj Gogol en dat klopt ook. De dood bestaat, dus toont het leven haar schoonheid. Al wie de schoonheid bewondert, wie het leven boven de dood plaatst, en wie het ‘zijn’ beschouwt als een bijzondere situatie, verzet zich tegen de dood. Dat is uiteindelijk de centrale boodschap van José Saramago. Alhoewel het einde van zijn boek lijkt op een sprookje, geeft hij goed de wanhoop weer waarmee iedere mens kampt. Maar tegelijk ook de zin van het leven als tijdelijke dam tegen diezelfde wanhoop. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De Andere Kant - José Saramago - vrijdag 23 april 2010
Wie de romans van de Porugese schrijver Saramago goed leest, weet dat er tussen de fantastische verhalen die hij vertelt, ook heel wat maatschappijkritiek staat. Hij spaart zijn scherpe pen niet voor de machtigen, de uitbuiters, de clerus en al wie op één of andere manier zijn medemensen knecht en onderdrukt. Saramago is een van de weinige communisten die zichzelf nog zo durft te betitelen. Niet omdat hij sympathiseert met de uitwassen van het regime van Stalin, maar omdat hij een fundamenteel geloof hecht aan de basisprincipes van een rechtvaardige en gelijke samenleving, hoe utopisch die ook moge zijn. Recensie door Dirk Verhofstadt.
China Express - Ng Sauw Tjhoi - vrijdag 24 oktober 2008
Bij een eerste lezing zou men kunnen denken dat Tjhoi’s vraagstelling te beleefd en te braaf is, dat hij te weinig weerwerk biedt. Maar zijn uitgangspunt was precies om Chinezen van vlees en bloed aan het woord te laten, goed te luisteren en zo meer inzicht te verwerven in de snelle veranderingen van China, waar ongeveer iedereen over struikelt. Tjhoi stelt zijn vragen dan ook op zo’n manier, dat de meeste gesprekspartners tamelijk eerlijk hun mening geven in plaats van de stereotype antwoorden op te dreunen die de partij dicteert of dicteerde. Als hij deze Chinezen op de rooster had gelegd, zou hij maar half zoveel informatie hebben kunnen verzamelen. Recensie door Jef Abbeel.
Made in China - Ng Sauw Tjhoi en Marc Vandepitte - vrijdag 27 april 2007
Het huidige China is er één van succesvolle armoedebestrijding, honderden miljoenen die welvarender geworden zijn, zelfs de armsten hebben het beter dan ten tijde van Mao en er zijn nu 300.000 euromiljonairs. De regering doet al iets, maar nog te weinig om de kloof tussen rijk en arm te verkleinen door herverdelende belastingen. De meerderheid leeft nog sober, maar niet meer echt arm. Extreme armoede bestaat enkel nog in het uiterste westen: daar leeft men nog van één dollar per persoon per dag. De auteurs zetten zich af tegen het verouderd beeld van het China van de Culturele Revolutie, verspreid door Jung Chang en anderen. Recensie door Jef Abbeel.
Denkers die de wereld veranderden - Fernando Savater - vrijdag 11 januari 2013
Geschiedenis schrijven is vaak niets meer dan herhalen wat reeds eerder werd aangebracht, maar Savater verstaat de kunst om van een filosoof kernachtig zijn ware aard bloot te leggen, zonder de draad met het geheel te verliezen. Daardoor komt hij verassend fris over, zelfs voor doorwinterde kenners van de geschiedenis van de filosofie. Het stramien waarop hij borduurt is het aanduiden van het belang van elke filosoof uit het verleden, voor het hedendaagse denken en voor de verdere ontwikkeling van de filosofie. Om het lezen te bevorderen heeft hij heel wat historische informatie naar de voetnoten geloodst. Recensie door Hendrik Vanmassenhove.
De moed om te kiezen - Fernando Savater - vrijdag 06 mei 2005
Fernando Savater wil niet dat de mens iets doet omwille van een dogma of wet, maar omwille van zijn menszijn. Zodat hij of zij zich inzet om het lijden van anderen te verzachten, niet omdat hij of zij daar door externen toe verplicht wordt, maar uit eigen beweging. De moed om te kiezen vormt een hartstochtelijk pleidooi voor de vrijheid. Het getuigt van een groot vertrouwen in de vrije wil van de mens. En dat is hoopgevend. Elk alternatief vertrekt immers vanuit dwang waarbij het individu ondergeschikt wordt gemaakt aan het ‘algemeen belang’. Het verleden heeft bewezen dat dergelijke systemen niet werken en de menselijke waardigheid en vrijheid ondermijnen.
De waarde van opvoeden - Fernando Savater - vrijdag 11 oktober 2002
Een van zijn meest opvallende werken van de Spaanse filosoof Fernando Savater is De waarde van opvoeden. Filosofie over onderwijs en ouderschap. Van bij de inleiding neemt hij daarbij een duidelijk standpunt in: "Voorop staat dat ik van alle werkende mensen de leraren - de schooljuffen, schoolmeesters, ja alle docenten - beschouw als de meest noodzakelijke, de meest heldhaftige, de meest grootmoedige en de meest beschavende van allen die zich dagelijks inspannen om in de behoeften van een democratische samenleving te voorzien." Het klinkt wat pathetisch maar doorheen de tekst voel je dat Savater dit ook echt meent.
Vrijheid, Gelijkheid, Burgerschap - Fernando Savater - vrijdag 03 april 2009
Savater keert zich tegen het ‘nationalisme’ dat hij samen met het orthodox geloof als de ‘meest sektarische machten’ ziet. In het bijzonder ‘het nieuwe nationalisme van staten die een doeltreffende samenwerking in de Europese Unie in de weg staat’. In één snoeiharde zin maakt hij komaf met het separatisme zoals dat van de De Wevers en Dewinters ‘die zich vastklampen aan hun droom van vermeende etnische identiteit’ en hij vervolgt dat dit soort nationalisten niets anders zijn dan ‘een uiterst reactionaire politieke beweging die ondubbelzinnig tot doel heeft om de eeuwige rechten te claimen op het grondgebied waar men woont’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De waarde van het leven - Fernando Savater - vrijdag 02 april 2004
Mensen worden niet gewelddadig om ‘asociale’ redenen maar juist uit een overmaat aan ‘sociaalheid’. Dit hebben we in de vorige eeuw voldoende vastgesteld onder het communisme en het fascisme, maar thans ook onder diverse vormen van religieus fanatisme. Waarbij die ‘sociaalheid’ eigenlijk een vorm van conformiteit betreft met de opgelegde groepsidentiteit. Juist daarom is de democratie verkiesbaar. Omdat die gebaseerd is op de autonomie van elke burger en steeds opnieuw in confrontatie staat met de autonomie van andere burgers en zich niet moet onderwerpen aan goden, tradities of partijtucht.
Lof der Godloosheid - Fernando Savater - vrijdag 18 februari 2011
‘Geloofsverblinding leidt tot een gesloten wereldbeeld’, aldus Savater en hij verwijst naar het gevaar voor het opleggen en versterken van groepsidentiteiten. Volgens hem veroorzaken religies een dubbele dynamiek, namelijk als bindmiddel binnen samenlevingen waarin ze de hegemonie hebben, en als vijandig tegenover de buitenwereld die geen of andere geloofsovertuigingen hebben. Veel gelovigen zeggen dat dit enkel slaat op fanatici binnen hun religie en dat die ‘de oorspronkelijke boodschap’ fout begrijpen, maar in de ‘heilige’ boeken staan tal van immorele passages die aanzetten tot agressief en intolerant gedrag. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De Tien Geboden - Fernando Savater - vrijdag 02 mei 2008
In zijn boek De Tien Geboden probeert de Spaanse filosoof Fernando Savater uit te zoeken of deze Bijbelse geboden nog bruikbaar zijn in onze tijd en samenleving. Een van de grootste problemen is vandaag alvast het eerste gebod: ‘Naast mij zult gij geen andere goden hebben’. Deze bepaling wijst volgens de auteur op een onzekerheid van God die blijkbaar wil verhinderen dat we zouden luisteren naar een ‘valse’ God. Maar het gebod zegt nog meer. Het demonstreert een grote intolerantie tegenover mensen met een andere geloofsovertuiging. Wat betekent dan nog het begrip ‘naastenliefde’ dat de meeste godsdiensten zo hoog in het vaandel voeren? Recensie door Dirk Verhofstadt.
Voor Vlaanderen, Volk en Führer - Aline Sax - vrijdag 23 november 2012
Aline Sax laat door middel van brieven en persoonlijke geschriften, de collaborateurs zelf aan het woord. Hieruit blijkt dat een overgroot deel (twee derde) enkel ideologische motieven had. Een gesloten netwerk maakte het bijna onmogelijk om, eenmaal collaborerend, van positie te veranderen. Ook werd vooral met Duitsland gesympathiseerd, Hitler werd vereerd en enkel de in het buitenland dienende Vlamingen houden een (matig) Vlaamsgezind betoog. Wat vooral naar voren komt uit de geschreven documenten is de offerbereidheid van de schrijvers voor de strijd en de eeuwige trouw aan de Führer. Recensie door Kristof Van Alboom
Gevallen torens - Mark Schaevers - vrijdag 11 januari 2008
Mark Schaevers is een scherpe interviewer die niet nalaat om zijn gesprekspartners te wijzen op hun innerlijke tegenstrijdigheden. Hij dwingt ze om tot de kern van de zaak te komen en tegelijk een blik voorbij de horizon te werpen. In elk geval maakt hij met zijn boek duidelijk dat de stelling van Francis Fukuyama over het liberalisme als het einde van de geschiedenis en de laatste mens, een vorm van zelfgenoegzaamheid was en aanleiding gaf tot een nieuwe vorm van dogmatisme, het marktfundamentalisme. Het is een tendens waar sommige van zijn gesprekspartners zich tegen keren, zoals Joseph Stiglitz die het absoluut geloof in de vrije markt gelijkstelt met een nieuwe vorm van religieus dogmatisme. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het land van aankomst - Paul Scheffer - vrijdag 26 oktober 2007
Het idee van ‘integratie met behoud van de eigen identiteit’ is voorgoed verleden tijd. Waar het om gaat, is de aanvaarding van gemeenschappelijke waarden. Het plaatst de nieuwkomers voor een cruciale keuze: of ze proberen deel te worden van de ontvangende samenleving, maar dan corrumperen bijvoorbeeld moslims hun geloof, of ze blijven zuiver in de leer. Volgens Paul Scheffer zou het helpen als ‘een meer liberale islam voet aan de grond zou krijgen’. In elk geval moet volgens de auteur de secularisering van de instituties worden voltooid. Dat betekent niet dat moslims hun geloof moeten afvallen, maar wel dat ze kritiek op hun godsdienst toelaten. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Ooggetuigen van Sobibor - Jules Schelvis - vrijdag 25 maart 2011
Dit boek is een bundeling van interviews die in 1983 en 1984 werden afgenomen van 13 overlevenden van de opstand in het vernietigingskamp Sobibor. Dank zij hun getuigenissen weten we hoe het kamp functioneerde. Het enige doel van Sobibór was het vernietigen van de ‘vijanden van het Derde Rijk’, doorgaans Joden, die vanuit diverse landen met de trein werden aangevoerd. De overgrote meerderheid werd onmiddellijk na aankomst vergast en vervolgens verbrand. De weinigen die in leven mochten blijven, werden verplicht om te helpen bij de vernietiging, het leeghalen van de gaskamers, en het verbranden van de lijken. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Zomerleugens - Bernhard Schlink - vrijdag 11 februari 2011
Alle verhalen nemen een ongelukkige wending en het is vooral de liefde die het onderspit delft. Daarmee snijdt Schlink een ander thema aan dat het ware bindmiddel tussen de verhalen vormt. In elk leven moeten knopen doorgehakt worden en vele keuzes zijn moeilijk om te maken. Soms beliegen we liever onszelf en anderen, ontvluchten we liever de keuze en de gevolgen, dan de eigen verantwoordelijkheid op te nemen. Achteraf komt dan de wroeging om de keuzes die niet gemaakt zijn. Om de wendingen die het leven niet gekend heeft. Om datgene wat anders had kunnen zijn. Dát is het eigenlijke thema van Zomerleugens. Recensie door Alicja Gescinska.
Terreur en droom. Moskou 1937 - Karl Schlögel - vrijdag 11 mei 2012
Moskou 1937: Stalin staat op het hoogtepunt van zijn macht en toch veroorzaakt hij de eerste georganiseerde massamoord in de Europese geschiedenis. Ten minste als we het uitroeien en uithongeren van koelakken, Oekraïners en andere inwoners hier nog niet bij rekenen. Het gaat hier over de terreur. 700.000 mensen werden schijnbaar zinloos doodgeschoten en 1,3 miljoen anderen verdwenen in straf- en werkkampen. Blijkbaar hadden de Sovjetburgers nog niet genoeg geleden onder de Eerste Wereldoorlog (15 miljoen doden) en onder de uithongering tijdens de collectivisatie. Recensie door Jef Abbeel.
Mijn leven met Mozart - Eric-Emmanuel Schmitt - vrijdag 27 januari 2006
In een reeks gefingeerde brieven aan Mozart beschrijft Eric-Emmanuel Schmitt hoe de componist zijn leven heeft veranderd. Op zijn vijftiende was Schmitt levensmoe en speelde hij met het idee om zich te zelfmoorden. Hij wou net als Seneca liggend in zijn bad zijn aders doorsnijden om zo zachtjes uit het leven leeg te bloeden. In die gemoedsstemming woonde de jonge Schmitt op een middag een repetitie van Mozarts Le Nozze di Figaro bij in de Opera van Lyon. Net voor hij wou weggaan hoorde hij de Aria van de gravin in Akte III gezongen door een aantrekkelijke rondborstige vrouw en hij voelde zich bij het aanhoren van haar stem voor het eerst gelukkig.
De witte Roos - Inge Scholl - vrijdag 24 juni 2005
De meest gekende verzetsdaad tegen Hitler was die van Von Stauffenberg die in juli 1944 een mislukte aanslag pleegde op de Führer. Een moedige daad van verzet, maar veeleer ingegeven door de overtuiging dat de oorlog verloren was dan door ethische motieven. Minder bekend, maar veel oprechter, was het verzet van een groepje studenten die zich al in 1942, onder de benaming Die weisse Rose, afkeerden van het nazistische beleid. Over deze verzetsgroep verscheen een Nederlandstalige vertaling van het verhaal van Inge Scholl onder de titel De witte Roos over haar broer Hans en zuster Sophie Scholl die in 1943 door de nazi’s vermoord werden.
Aristoteles: Over poëzie - Ben Schomakers - vrijdag 25 februari 2005
De Griekse filosoof Aristoteles werd in 384 voor Christus geboren in Stagira, in het noorden van het huidige Griekenland. Vermoedelijk is hij in 367 voor het eerst in Athene aangekomen, waar hij die andere beroemde filosoof Plato opzocht en vertoefde in diens Academie. In 347 vestigde hij zich in Klein-Azië. Ten slotte keerde Aristoteles in 335 voor Christus terug naar Athene waar de derde en misschien meest imponerende fase van zijn filosofisch leven begon. Hij organiseerde er in het Lyceum zijn eigen peripatetische filosofische instituut, waar hij bovendien zijn meest fundamentele en abstracte filosofische gedachten neerschreef.
De Perfecte Storm - Koen Schoors en Gert Peersman -
Al meer dan vijf jaar bevindt de wereldeconomie zich in een crisis. Ondertussen hebben we een bankencrisis en een eurocrisis en daar komt de vergrijzing nog eens bovenop. Over die drie crises schreven Koen Schoors en Gert Peersman het boek ‘De Pefecte Storm’. De auteurs zijn beiden professor Economie aan de universiteit van Gent. Ze trachten op eenvoudige manier te verklaren wat de oorzaken zijn en hoe de verschillende overheden en centrale banken hebben gereageerd. In hun boek reiken ze ook een aantal oplossingen aan om de crises te boven te komen. Boekbespreking door Andreas Tirez
Het nut van vrome leugens - Arthur Schopenhauer - vrijdag 29 februari 2008
Wat Schopenhauer zo beangstigt, is de kracht van religieuze dogma’s die in staat is om het persoonlijk geweten en alle menselijkheid uit te schakelen. Het is een terechte vrees. Mensen die handelen ‘in naam van God’ zijn tot alles in staat. Denk aan de moord op Mahatma Gandhi door een radicale hindoe, op Anwar al-Sadat door fanatieke moslims, op Jitschak Rabin door een dolgedraaide orthodoxe jood, en op Theo Van Gogh door Mohammed B. Wie de aansporingen tot geweld zoals neergeschreven in de ‘heilige boeken’ ernstig neemt, ziet een dergelijke moord niet als een overtreding, maar juist als een logische en na te volgen doelstelling. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De Chinacode ontcijferd - Henk Schulte Nordholt - vrijdag 02 juni 2006
China draagt geen waarden en ideeën uit, die universeel aanspreken en die verder reiken dan eigenbelang en ieder voor zich. China biedt geen universeel recht aan zoals de Romeinen, geen vrijheid, gelijkheid, broederschap zoals de Fransen, geen efficiënt bestuur zoals de Britten, geen recht op leven, vrijheid, nastreven van geluk, films, muziek en jeugdcultuur zoals de Amerikanen. De Chinese buitenlandse politiek is een afspiegeling van het materialisme van zijn burgers: grondstoffen en afzetmarkten zoeken zonder vies te zijn van bedenkelijke regimes in Sudan, Birma, Iran, Noord-Korea of Oezbekistan. Recensie door Jef Abbeel.
Over het recht wij te zeggen - Kees Schuyt - vrijdag 18 december 2009
Wilders kan zijn demagogische boodschap alleen met kracht uitdragen doordat hij op simplistische wijze zaken als nationaliteit, identiteit en loyaliteit aan elkaar gelijkstelt. Hierdoor kan hij de ‘echte’ Nederlanders tegenover de ‘de anderen’ stellen, en elke Nederlander die niet volledig loyaal is aan wat volgens Wilders ‘onze’ identiteit is uitmaken voor verrader. Nationaliteit is volgens Kees Schuyt echter niet meer dan een formele categorie, die aangeeft welk paspoort men heeft maar niets zegt over wat voor soort mens men is. En ieder mens bezit niet alleen meerdere identiteiten, maar kent ook meerdere loyaliteiten. Recensie door Rob Hartmans.
Karl Popper - Kopstukken filosofie - Lothar Schäffer - vrijdag 30 mei 2003
Wie een overzicht maakt van de belangrijkste filosofen van de voorbije eeuw kan niet voorbij Karl Popper. Over zijn werk en ideeën schreef Lothar Schäffer een leesbaar boek in de collectie Kopstukken Filosofie. Poppers controversiële ideeën staan vooral in zijn boeken The Poverty of Historicism en The Open Society and Its Enemies, die verplichte lectuur zouden moeten zijn voor al wie gelooft in de individuele vrijheid en een liberaal mensbeeld. Alhoewel hij die werken schreef tussen 1943 en 1945 hebben ze niets aan kracht en actualiteit ingeboet, integendeel.
De betekenis van het conservatisme - Roger Scruton - vrijdag 02 mei 2003
Dat het conservatisme ook in West Europa aan een revival toe is blijkt uit de grote activiteit van conservatieve denkgroepen zoals de Edmund Burke Stichting in Nederland. De eerste publicatie van deze stichting is een essay van de Britse filosoof Roger Scruton onder de titel De betekenis van het conservatisme. Hierin houdt Scruton een krachtig pleidooi voor het belang van het herinneren van denkers en ideeën die ten onrechte vergeten zijn.
Moderne cultuur - Roger Scruton - vrijdag 03 december 2004
Volgens de toonaangevende conservatieve filosoof Roger Scruton kan enkel religie en traditie de kloof tussen emotie en handeling overbruggen. Religie en traditie zeggen ons wat we moeten doen in bepaalde situaties, en geven de mensen waardigheid door hun verlangens en projecten binnen een blijvende context te plaatsen. Maar religie neemt in de Westerse samenleving niet langer een belangrijke plaats in of wordt vervangen door bijgeloof, New Age verschijnselen en van bleke afkooksels van Oosterse religies tot en met het hypermoderne Scientology.
Groene filosofie - Roger Scruton - vrijdag 19 oktober 2012
Scruton toont aan dat het milieu geen links of rechts thema is. Het milieu kan wel vanuit een linkse of rechtse invalshoek bekeken worden. In het Verenigd Koninkrijk heeft dit boek alvast gezorgd voor een boeiende botsing van meningen. Een discussie mag evenwel niet alleen omwille van de discussie zelf worden gevoerd, het zou tot resultaten moeten leiden. Zelf schrijft Roger Scruton dat hij een brug wil bouwen tussen conservatieven en ecologisten. Of zijn scherpe toon hierbij de zaken vooruithelpt, is echter maar de vraag. Zo noemt hij mensen die zijn standpunt niet delen oikofoben, vijanden van het eigen huis en thuis dus. Recensie door Lieven Monserez.
Het Westen en de islam - Roger Scruton -
Roger Scruton stelt in zijn boek Het Westen en de islam dat de radicaliserende islam het gevolg is van de westerse beschaving en de mondialisering. De moderne communicatiemiddelen en de media brengen miljoenen moslims voortdurend in contact met beelden, producten en mensen uit onze liberale democratie, een ‘uitvinding van de Duivel’. Deze nieuwe realiteit dwingt ons, aldus Roger Scruton, om bepaalde westerse inzichten – over consumptie en welvaart, over grenzen en reizen, over vrijhandel en multinationals en vooral over multiculturalisme – te herzien.
Het nut van het pessimisme - Roger Scruton - vrijdag 03 december 2010
Scruton stelt dat we ons beter niet aan hun irreële toekomstbeelden overgeven en beter erkennen dat de mens steeds een ‘gevestigd en onderhandelend’ wezen is, waarbij we op zoek moeten gaan naar het moeilijke evenwicht tussen ons kunnen en onze gebreken; een evenwicht waaruit vrede en geluk kunnen voortkomen. Wie op zoek is naar concrete antwoorden op de vraag hoe deze vrede en dit geluk dan wel concreet bewerkstelligd moeten worden, vindt in dit boek zijn gading niet. Maar alleszins toont het aan langs welke weg zij onmogelijk te bereiken zijn en voor welke valkuilen van het denken men zich moet hoeden. Recensie door Alicja Gescinska.
Fatale zuiverheid. Robespierre en de Franse Revolutie - Ruth Scurr - vrijdag 09 februari 2007
Evenals zijn twintigste-eeuwse navolgers was Robespierre van heel bescheiden en provinciaalse komaf en evenals bij hen mengde zijn persoonlijke rancune zich met visioenen van een radicaal andere, op een vaag ideaal gebaseerde samenleving. Als advocaat in het saaie Arras probeerde Robespierre tegelijk de sociale ladder te beklimmen en de Verlichtingsidealen na te streven. Hij hoopte op hervorming van de absolute monarchie, was voor de vrijheid van meningsuiting en tegen de doodstraf. Als adept van Rousseau geloofde hij heilig in de goedheid en zuiverheid van eenvoudige mensen en als advocaat nam hij het dikwijls op voor de armen. Recensie door Rob Hartmans.
Stalin. Aan het hof van de rode tsaar - Simon Sebag Montefiore - vrijdag 18 februari 2005
De meeste boeken over Stalin dateren uit de tijd vóór 1990, toen de archieven van de Sovjet-Unie nog gesloten waren. De Britse schrijver Simon Sebag Montefiore kreeg toegang tot archieven die in 1999 geopend werden, vond daar memoires die nooit gepubliceerd werden en kon dank zij de vrijere tijdsgeest in het Rusland van nu een stel mensen vinden die bereid waren om te getuigen. Montefiore schets op ruim 600 pagina’s het beeld van een superintelligente autodidact met een grenzeloze eigenwaan, een paranoïde man met vele gezichten, een ondoorgrondelijke sfinx, berekend maar onberekenbaar, geobsedeerd door afpersen, folteren en executeren.
Campo Santo - W.G. Sebald - vrijdag 22 april 2011
Sebald blijkt een luis te zijn die zich in iedere pels thuis voelt en die op zoek is naar nieuwe betekenissen achter oude gebeurtenissen. Hij doet dit door vanuit een nauwgezet historisch perspectief op het eerste zicht totaal verschillende zaken met elkaar in verband te brengen. En de literatuur lijkt daar het ideale middel voor. Er bestaan veel vormen van schrijven, zegt hij, maar alleen in het literaire schrijven gaat het over meer dan registreren. In het ideale geval gaat het ook over restitutie, en dan meer bepaald restitutie voor wat er is misgegaan in het verleden. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat de Duitse schuld steeds weer opduikt. Recensie door Marnix Verplancke.
Duizelingen - W.G. Sebald - vrijdag 12 juni 2009
Zowat het stomste wat je kunt doen als je een prachtig schilderij, beeld of zelfs landschap ziet en je dit in je herinneringen wil bewaren is er een foto van nemen of een postkaart kopen waar het op staat. Wanneer je later terugdenkt aan de schoonheid die je toen ervoer, zul je immers niet het origineel voor ogen krijgen, maar wel die foto of kaart. De realiteit zal voorgoed onbereikbaar zijn. Hoe onze geest het verleden vervormt of zelfs helemaal in zijn tegengestelde verandert is een van de grote thema’s uit de wereldliteratuur, maar geen boek gaat er zo diepgravend en direct op in als W.G. Sebalds Duizelingen. Recensie door Marnix Verplancke.
De natuurlijke historie van de verwoesting - W.G. Sebald - vrijdag 04 februari 2005
De verwoesting van de Duitse steden tijdens de Tweede Wereldoorlog was gigantisch. Opvallend is dat er in de Duitse literatuur over die bombardementen vrijwel niets terug te vinden is. De Duitse hoogleraar W.G. Sebald die geboren werd in 1944 in Zuid-Duitsland, heeft zelf de catastrofe van de verwoesting van het Derde Rijk niet meegemaakt maar ergert zich over het collectieve stilzwijgen erover. Blijkbaar rust er een soort taboe over dit onderwerp en wordt de verwoesting van Duitsland niet zozeer gezien als het einde van een collectieve aberratie maar als een voorwaarde en het begin van de succesvolle wederopbouw, het zogenaamde Wirtschaftswunder.
De Emigrés - W.G. Sebald -
In de eerste decennia van de twintigste eeuw verlieten honderdduizenden joden Duitsland en Oostenrijk en trokken naar Zwitserland, Frankrijk, België, Nederland, Engeland of de Verenigde Staten. Velen onder hen sloegen op de vlucht voor het nazisme dat in 1933 aan de macht kwam, maar ook daarvoor gingen velen onder hen op zoek naar een betere toekomst omwille van de slechte sociaal-economische situatie in Duitsland na de Eerste Wereldoorlog, met als hoogtepunt de crisis van 1929 toen het land meer dan zes miljoen werklozen telde. In zijn magistrale boek De Emigrés brengt de Duits-Engelse schrijver W.G. Sebald enkele van hen opnieuw tot leven.
De ringen van Saturnus - W.G. Sebald - vrijdag 26 oktober 2007
Sebald blijkt te beseffen dat objectieve geschiedschrijving niet bestaat. Ook zijn verhaal De ringen van Saturnus is er eentje vanuit het gezichtspunt van een bepaalde mens. De parallellen die hij aanduidt, zou een ander misschien niet eens opmerken. Overal waar hij komt, ziet Sebald ondergang en verval. Kastelen tuimelen in elkaar tot ruïnes, steden ontvolken tot dorpen, bossen verarmen tot woestijnen en genieën degenereren tot imbecielen. Dat is de gang van de wereld in de filosofie van de man die Sebald hier speelt, want in hoeverre is de Sebald uit het boek de Sebald die het neerschreef? Dat weet je nooit. Recensie door Marnix Verplancke.
De vrouwen van de profeet - Nahed Selim - vrijdag 30 januari 2004
In de moslimwereld zijn vrouwen vaak de laatste schakel in een keten van onderdrukten. Daarbij wordt de religie gebruikt om de vrouw af te schrikken. In De vrouwen van de profeet laat Nahed Selim zien dat het beroep dat door mannen op de koran gedaan wordt vaak misplaatst is. Daarvoor heeft de auteur de koran goed bestudeerd en probeert ze de vaak dichterlijke omschrijvingen om te zetten in een hedendaags woordgebruik. Nahed Selim trekt traditionele interpretaties van de koran in twijfel en vraagt zich af wat de koran vrouwen in deze tijd te bieden heeft. Ze gaat terug naar de tijd van Mohammed om de betekenis van de koran te doorgronden.
Zwijgen is verraad - Nahed Selim - vrijdag 10 februari 2006
Nahed Selim werkt al jarenlang als tolk, vooral in rechtszaken en opvanghuizen waar moslims bij betrokken zijn. Daardoor heeft ze vaak een betere kijk op allerhande mistoestanden dan bewindvoerders en vermeende specialisten. Het gaat om onmenselijke praktijken waarover de moslimwereld doorgaans zwijgt, maar die ook door autochtone Nederlanders verzwegen worden omwille van de lieve vrede. Het gaat om gevallen van gedwongen huwelijken, genitale verminkingen, huiselijk geweld en zelfs eremoorden. Volgens haar is zwijgen en opzij kijken niet langer aanvaardbaar maar een vorm van onverschilligheid en zelfs van verraad
De onzaligen van Lodz - Steve Sem-Sandberg - vrijdag 17 juni 2011
Over het leven in het Getto van Łódź, het tweede grootste in Polen tijdens de Tweede Wereldoorlog na dat van Warschau, schreef de Zweedse auteur Steve Sam-Sendberg het boek De onzaligen van Łódź. Net zoals Jonathan Littell in De welwillenden en Laurent Binet in Himmlers hersens heten Heyndrich gaat het hier om een roman die heel dicht aanleunt bij de werkelijkheid. Het getto van Łódź en zowat alle protagonisten die de auteur beschrijft, hebben werkelijk bestaan. Onder hen de tragische Joodse leider Chaim Rumkowski die op 13 oktober 1939 benoemd werd tot de voorzitter van de ‘Judenrat’ en die nauw samenwerkte met de nazi’s. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het idee van rechtvaardigheid - Amartya Sen -
Het liberalisme van Amartya Sen is er één dat niet opgesloten geraakt is in een obsessie met het bestrijden van institutionele onrechtvaardigheden of het wegwerken van externe obstakels. Het is een liberalisme dat streeft naar maximale ontplooiingen van de eigen mogelijkheden. Het is een humanistisch liberalisme dat rekening houdt met diversiteit en zich weerhoudt van het opleggen van één ideale levensstijl aan anderen. Het is een liberalisme dat rekening houdt met de kwaliteit van het leven en de mens niet reduceert tot een egoïstische homo economicus. Recensie door Christophe senidee.
Het idee van rechtvaardigheid - Amartya Sen -
Het liberalisme van Amartya Sen is er één dat niet opgesloten geraakt is in een obsessie met het bestrijden van institutionele onrechtvaardigheden of het wegwerken van externe obstakels. Het is een liberalisme dat streeft naar maximale ontplooiingen van de eigen mogelijkheden. Het is een humanistisch liberalisme dat rekening houdt met diversiteit en zich weerhoudt van het opleggen van één ideale levensstijl aan anderen. Het is een liberalisme dat rekening houdt met de kwaliteit van het leven en de mens niet reduceert tot een egoïstische homo economicus. Recensie door Christophe senidee.
The Idea of Justice - Amartya Sen - vrijdag 09 oktober 2009
Sen verwerpt de heersende institutionele benaderingen van denken over rechtvaardigheid. Hij brengt een fundamenteel nieuwe benadering die gebaseerd is op het wegwerken van concrete, manifeste en alledaagse onrechtvaardigheden die door individuen worden ervaren. In zekere zin is zijn pleidooi een aanklacht tegen al diegenen die theorie, abstractie, ideologie en institutionele structuren hebben laten primeren boven datgene waar het werkelijk om gaat. Tot nader order is dat ervoor zorgen dat elk individu het recht heeft om gelukkig te worden. En dat hij of zij ten alle tijde zijn of haar mogelijkheden maximaal moet kunnen benutten. Recensie door Christophe Andrades.
Vrijheid is vooruitgang - Amartya Sen - vrijdag 15 november 2002
Amartya Sen, de Indische Nobelprijswinnaar voor Economie, is een hartstochtelijk voorstander van de vrijheid als oplossing voor tal van maatschappelijke problemen. Hij gelooft oprecht dat een zo groot mogelijke persoonlijke vrijheid kan bijdragen tot een betere samenleving. De vrijheid van handelen en ondernemen, die door etatisten worden beschouwd als de oorzaken van menselijke ellende, zijn voor hem juist de voorwaarden om niet te vervallen in een nieuwe vorm van onvrijheid en slavernij. Vrijheid van handelen is de tegenpool van kinderarbeid, van uitsluiting van vrouwen uit de arbeidsmarkt, van feodalisme en van elke planeconomie.
Identity and violence - Amartya Sen - vrijdag 19 mei 2006
Tien jaar geleden schreef Samuel Huntington The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order waarin hij wees op de spanning tussen beschavingen. In zijn nieuw boek Identity and violence maakt de Indische Nobelprijswinnaar Amartya Sen brandhout van deze visie. Mensen zijn niet lid van één bepaalde groep en hebben niet één specifieke en vastomlijnde identiteit. In werkelijkheid behoren we tot diverse groepen die voortdurend de diverse aspecten van onze complexe identiteit bepalen. De opdeling en opsluiting van mensen in één specifieke identiteit leidt tot gevoelens van meerderwaardigheid en geweld. Een recensie van Dirk Verhofstadt.
De duisternis tegemoet - Gitta Sereny - vrijdag 07 februari 2003
Wie de twintigste eeuw wil doorgronden kan niet voorbij aan de holocaust. Over dit onderwerp verschenen reeds talloze boeken. Een van de meest beklijvende is alvast de bespreking van de figuur van Franz Stangl, kampcommandant van Treblinka, door onderzoeksjournaliste Gitta Sereny in het boek De duisternis tegemoet. De eerste uitgave verscheen reeds in 1974 maar pas sinds kort is de volledige tekst ook vertaald in het Nederlands. De levensloop van Stangl is uitzonderlijk omdat hij betrokken was bij de meest geheime operaties van de nazi’s.
Trop vite! - Jean-Louis Servan-Schreiber - vrijdag 10 december 2010
In Trop Vite! wil Jean-Louis Servan-Schreiber de lezer waarschuwen voor de risico’s die de versnelling van onze maatschappij met zich brengt. Zeker, snelheid heeft zo haar voordelen: waar men vroeger twee dagen nodig had om van Parijs naar Reims te reizen, kan dit nu in een half uur met de TGV. Door het feit dat alles sneller gaat, ontbreekt ons echter steeds meer de tijd om echt na te denken. Daardoor beperkt de tijdshorizon zich tot de onmiddellijke toekomst, terwijl slechts het zeer recente verleden ons fris in het geheugen zit. De recente financiële crisis toont aan welke catastrofes dit kortetermijndenken kan veroorzaken. Recensie door Lieven Monserez.
China - Edward Shaughnessy (red.) - vrijdag 22 april 2005
Dit boek is een bundel essays van deskundigen op het gebied van de Chinese beschaving tijdens de keizertijd, dit wil zeggen van de derde eeuw voor Christus tot 1912. Het bestaat uit drie delen: In een eerste deel komt de Chinese wereld aan bod zoals de geografie, de geschiedenis, het landschap, de rol van keizer en de bureaucratie, de etnische groepen en de talen. Het tweede deel handelt over geloof en filosofie. Daarbij richten de auteurs zich op het confucianisme, het taoïsme, het boeddhisme en allerlei vormen van volksgeloof. In het derde deel gaat het over de prestaties op het terrein van de geneeskunde, de technologie, de kunst, de boekdrukkunst en de ambachten.
Bondgenoten - William Shawcross - vrijdag 04 maart 2005
Over het al dan niet gerechtvaardigde optreden tegen Irak zal nog lang gediscussieerd worden, maar dat helpt de Iraakse bevolking vandaag geen meter vooruit. Waar Shawcross volkomen gelijk heeft is dat Amerika en zijn bondgenoten nu hard moeten werken aan de wederopbouw van het land. Daar moeten alle democratische landen zich bij aansluiten. Irak nu in de steek laten zou dramatische gevolgen hebben en een triomf betekenen voor het terrorisme en de onderdrukkers van de vrijheid. Nu moeten we helpen en de duur bevochten vrijheid voor de Irakezen beschermen. Met diplomatie als het kan, met geweld als het moet.
The Transformation of Modern Europe - James Sheehan - vrijdag 23 januari 2009
De verandering die Europa tijdens de afgelopen honderd jaren onderging is zo radicaal dat ze tegenwoordig door velen als vanzelfsprekend wordt aanzien. Oorlog tussen de belangrijkste Europese landen is ondenkbaar geworden en de Europese staten hebben zich getransformeerd tot civiele staten gebaseerd op economische waarden en politieke burgerschap in plaats van militaire staten die gebaseerd zijn op absolute loyaliteit ten aanzien van de natiestaat. Alleen om deze reden is het boek The Transformation of Modern Europe een must. In dit boek schetst de Amerikaanse historicus James Sheehan de geschiedenis van Europa tijdens de 20ste eeuw. Recensie door Christophe Andrades.
Na zonsopgang - Ben Shephard - vrijdag 10 maart 2006
De beelden over Bergen-Belsen vormden het begin van een wereldwijde mobilisatie tegen de barbarij en een appèl op het geweten van elke mens om dergelijke mistoestanden niet langer te aanvaarden. Ze hebben hun doel niet gemist. De bergen lijken die in massagraven werden gedumpt staan op het netvlies van talloze mensen. Ze herinneren er ons aan dat in totalitaire systemen de mens geen enkele waarde heeft. Dat mensen in dictaturen net als ‘dingen’ gebruikt, ingeschakeld en uitgeschakeld worden. Het besef dat mensen geen middel maar een doel zijn, is dan ook een van de belangrijkste inzichten van de moderne mens en tegelijk van de universele beschaving.
L’islam au risque de la démocratie - Claude Sicard -
De revoluties van de zogenaamde 'Arabische lente' werden immers op gang getrokken door een aantal ‘moderne’ mensen, onder meer studenten en jongeren van de ‘facebook generatie’ die al een bepaalde afstand hadden genomen van de islam en naar een leven onder democratie verlangden. Maar de democratie is ook de macht van het grootste aantal en in Libië, Tunesië en Egypte is de massa nu eenmaal moslim zodat het moslimoverwicht dat de stembus heeft voortgebracht niet verrast. Wel is het zo dat men meer en meer inziet dat een moslimland dat democratisch wil worden niet kan zonder een hervorming van zijn islam. Recensie door Erik Willaert.
L’islam au risque de la démocratie - Claude Sicard - vrijdag 23 maart 2012
De revoluties van de zogenaamde 'Arabische lente' werden immers op gang getrokken door een aantal ‘moderne’ mensen, onder meer studenten en jongeren van de ‘facebook generatie’ die al een bepaalde afstand hadden genomen van de islam en naar een leven onder democratie verlangden. Maar de democratie is ook de macht van het grootste aantal en in Libië, Tunesië en Egypte is de massa nu eenmaal moslim zodat het moslimoverwicht dat de stembus heeft voortgebracht niet verrast. Wel is het zo dat men meer en meer inziet dat een moslimland dat democratisch wil worden niet kan zonder een hervorming van zijn islam. Recensie door Erik Willaert.
Pourquoi l’islamisme seduit il? - Mohammed Sifaoui - vrijdag 23 april 2010
De indoctrinatie gebeurt via de vrouwen. In de verspreiding van de islamistische ideologie spelen zij een belangrijke rol die hen overigens ook reeds door Hassan Al Banna, stichter van het Moslimbroederschap werd toegewezen. Vrouwen voeden immers de kinderen op. Vandaar de sterke nadruk van kleinzoon Tarik Ramadan op de islamitische opvoeding van de vrouwen en hun burgerrol van bijzonder zichtbare moslima's in de samenleving. Hun sluier is een verschijningsvorm, een avatar van die islamistische ideologie en de vermenigvuldiging ervan is een barometer voor de achteruitgang van de democratische waarden. Tekst van Erik Willaert.
Europese Unie voor dummies - Sander Simons - vrijdag 26 november 2004
Sander Simons heeft geen theoretisch-filosofisch traktaat geschreven. Daarvoor kun je beter. terecht bij George Steiner en zijn De idee Europa. Maar met grafieken, pictogrammen, kadertjes, anekdotes maakt hij wel duidelijk wie er allemaal voordeel heeft bij de Europese Unie. Hoe de prijzen van levensmiddelen tot stand komen, hoe ze zouden zijn zonder subsidies, voor welke onderwerpen het Europees Hof bevoegd is, wie er een beroep op kan doen, in welke steden welke instellingen huizen, wat de E-nummers op voedsel betekenen, hoe men stemt met gekwalificeerde meerderheden en zoveel andere praktische zaken.
De president van goed en kwaad - Peter Singer - vrijdag 08 oktober 2004
In november kiezen de Amerikanen hun nieuwe president. Vier jaar daarvoor was het een nek aan nek race tussen George W. Bush en Al Gore waarbij een verschil van enkele honderden stemmen in de staat Florida de doorslag gaf voor de Republikeinse kandidaat voor het presidentschap. Bush won uiteindelijk de verkiezingen en bepaalde vanaf de eerste dag van zijn presidentschap de nieuwe lijn die hij en zijn harde kern van raadgevers hadden uitgestippeld. In zijn boek De president van goed en kwaad beoordeelt de Australische filosoof Peter Singer het beleid van Bush niet zozeer vanuit een politieke doelstelling maar vanuit de ethiek.
Het kan wel! Armoede hoeft niet - Peter Singer - vrijdag 30 oktober 2009
Singer grijpt de lezer van bij het begin bij de keel. ‘Staat er een flesje mineraalwater naast u op tafel terwijl u dit leest?’, zo vraagt hij. Als dat het geval is dan hebt u geld teveel want u kunt evengoed veilig leidingwater uit de kraan drinken, en dat geld zou goed van pas komen voor de één miljard mensen die elke dag moeten rondkomen met een bedrag dat lager is dan het blikje frisdrank of water dat naast u staat. De auteur zegt dat het niet zijn bedoeling is om de lezer een schuldgevoel aan te praten. Wel wil hij de lezer aanzetten om ‘na te denken over onze verplichtingen aan mensen die in extreme armoede leven’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Bekocht of behandeld? - Simon Singh en Edzard Ernst - vrijdag 22 oktober 2010
Ach, waarom al die drukte over alternatieve geneeswijzen. Baat het niet, dan schaadt het niet, en moeten wij als maatschappij mensen verbieden om hun geld aan bedriegers uit te geven? Als het allemaal zo onschuldig was, zou dit inderdaad niet hoeven, aldus de auteurs, maar alternatieve geneeswijzen kunnen dodelijk zijn, denken we maar aan Sylvia Millecam, de Nederlandse actrice die haar borstkanker met 28 diverse alternatieve geneeswijzen te lijf ging en twee jaar later op haar 43ste overleed. Had zij het knobbeltje in haar borst door de reguliere geneeskunde laten behandelen, leefde zij wellicht nog. Recensie door Marnix Verplancke.
Why Read Mill Today? - John Skorupski - vrijdag 24 november 2006
De liberale filosoof John Stuart Mill was een van de meest progressieve mensen uit zijn tijd. Dat bewijst vooral zijn strijd voor de slavenemancipatie in Amerika, de Ierse kwestie, volksopvoeding, onderwijs, de afschaffing van de doodstraf en vooral de rechten van de vrouw. Hij was de eerste mannelijke filosoof die duidelijk maakte dat vrouwen op alle gebieden evenwaardig zijn aan mannen en bestemde bijna de helft van zijn vermogen voor onderwijs aan vrouwen. Zijn ideeën inspireerden miljoenen mensen. Het is de reden waarom tal van vrouwen die ook vandaag nog onder het juk leven van traditionele religieuze en culturele bepalingen, zijn boeken moeten bestuderen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Onze waarden? Welke toekomst voor het humanisme? - Jurgen Slembrouck (red.) - vrijdag 25 maart 2011
In zijn inleiding vertelt Jurgen Slembrouck het verhaal van Benno Barnard die er in maart 2010 niet in slaagde een lezing te geven over de islam omdat hij nog voor hij een woord had gezegd al werd onderbroken en hem werd verweten met Allah te spotten. Het toont aan dat het vrije woord in Vlaanderen niet zo evident is en dat er zich ook in Vlaanderen een radicale islamitische stroming ontwikkelt. Ook Lucas Vander Taelen heeft moeten vaststellen dat het verdedigen van verlichtingswaarden niet meer zo vanzelfsprekend is. En toch breekt dit boek een lans voor een vrijzinnig humanisme. Recensie door Sofie Bracke.
Dat had je gedacht! - Marc Slors - vrijdag 30 november 2012
De vrije wil moet niet opgevat worden als controle, maar als eigenheid. Vrij handel je door jezelf te zijn, je totale, ook onbewuste zelf. Authenticiteit is hier de leus. De tweede-orde verlangens van Frankfurt zijn de lange-termijn intenties, waarmee ik mijzelf kan proberen te programmeren. Maar vrijheid impliceert niet dat ze altijd de baas zijn, want het is een eigenschap van de totale persoon. Wat mij betreft heeft Marc Slors een uitstekend boek geschreven. Uiterst prettig leesbaar, goed ingedeeld en zeer relevant als baken in de storm van de modieuze en al te gemakkelijke afwijzingen van de vrije wil. Recensie door Pouwel Slurink
De hartslag van de wereld - Peter Sloterdijk en Alain Finkielkraut - vrijdag 28 oktober 2005
De mondialisering is de belangrijkste trend van onze tijd. Met uitzondering van Noord-Korea zijn zowat alle landen op sociaal, economisch of cultureel vlak met elkaar verbonden. Voor- en tegenstanders van de mondialisering voeren heel wat discussie over de praktische impact ervan op de sociale situatie, de economie en het leefmilieu van de mensen. Daarbij gaat het meestal over de concrete gevolgen van maatregelen die doorgaans op internationaal vlak genomen worden. Maar wat is de kern van de mondialisering? Beschouwen we de wereld nog steeds als onze vertrouwde omgeving of eerder als een vreemde globe waarmee we nooit vertrouwd zullen raken?
Vergeten stemmen van de Holocaust - Lyn Smith - vrijdag 08 juni 2007
‘Wie zal het na ons nog vertellen?’, zo vraagt Halima Kahn, een Pools-joodse overlevende van de Holocaust zich af in het boek Vergeten stemmen van de Holocaust. Hier ligt een belangrijke taak voor het onderwijs en van de diverse overheden. Ze moeten een blijvende dam vormen tegen de negationisten die in zowat alle landen actief zijn. Denk aan Jean Marie Le Pen, een vriend van Filip Dewinter, aan Volen Siderov, waarmee Marie Rose Morel lachend op de foto staat, aan Roeland Raes die de moord op zes miljoen joden bagateliseerde. Dit boek met getuigenissen personen uit diverse Europese landen is een belangrijk historisch document. Recensie door Dirk Verhofstadt.
The Theory of Moral Sentiments - Adam Smith - vrijdag 12 maart 2004
Elke handeling wordt teruggekaatst door anderen en de mens is voortdurend bezorgd hoe de anderen op hem reageren. Deze vaststelling is ook de kern van Adam Smith’s meesterwerk The Theory of Moral Sentiments waarin hij op zoek gaat naar het ontstaan en het functioneren van de moraal. Daarin zijn de behoefte aan sympathie enerzijds en de angst op onbegrip of afkeuring anderzijds steeds aanwezig. Adam Smith ziet de moraal als resultante van een aanpassingsmechanisme van de gevoelens van de in het maatschappelijk proces betrokken individuen.
The Theory of Moral Sentiments - Adam Smith - vrijdag 06 november 2009
The Theory of Moral Sentiments is een boek dat nog altijd zeer waard is te worden gelezen. Smith maakt in dit werk korte metten met de veronderstelling, zo niet de vileine beschuldiging door socialisten en christen-democraten, als zou het liberalisme er een ‘atomistische’ mensvisie op na houden. In die voorstelling van zaken zouden de individuen in het liberalisme als los zand aan elkaar hangen, of uit elkaar drijven. Individuen zouden zich niets van elkaar aantrekken tenzij zij elkaar kunnen gebruiken om zo een eigen voordeel – vaak ten koste van elkaar – te behalen. Dit is een – al dan niet bewust – valse voorstelling van zaken. Recensie door Patrick Van Schie.
The wealth of nations - Adam Smith - vrijdag 02 oktober 2009
In The wealth of nations legt Adam Smith uit hoe de vrije markt werkt, en hoe die nog beter kan werken. Een van zijn belangrijkste lessen is die van de arbeidsspecialisatie. Als iedereen zijn eigen benodigdheden zelf produceert kan slechts een laag niveau van welvaart worden gerealiseerd. Als mensen zich echter toeleggen op datgene waar zij het beste in zijn, kan de productie spectaculair stijgen, aldus Smith. Een speldenmaker die zelfstandig spelden fabriceert maakt maar één speld per dag. Maar als de speldenmaker met negen collega’s een speldenfabriek begint en elk doet waar hij best kan, kan de productie oplopen tot 48.000 spelden per dag! Recensie door Frans de Graaf.
De Rode Prins - Timothy Snyder - vrijdag 13 maart 2009
Oekraïne is een bijzonder land. De laatste tijd komt het vaak in de belangstelling omdat de Russen dreigen de gastoevoer naar Oekraïne en op die manier naar Europa dicht te draaien. Dit is het wapen van de Russen om Oekraïne binnen hun invloedsfeer te houden zoals dat 56 jaar het geval was na de Tweede Wereldoorlog. Wie de complexe verhoudingen van Oekraïne met Rusland en Europa beter wil begrijpen, leest best het boek De Rode Prins van Timothy Snyder die verhaalt over de lotgevallen van Wilhelm von Habsburg, een extravagante aristocraat wiens leven de ontwrichtende eerste helft van de twintigste eeuw in Centraal Europa personifieert. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Iedereen burgemeester - Bart Somers - vrijdag 28 maart 2003
Met zijn boek Iedereen burgemeester. Weg met de multiculturele mooipraterij toont Bart Somers overtuigend aan hoe liberale principes te rijmen vallen met harde aanpak van criminaliteit, onveiligheid en overlast. Hij maakt komaf met het cultuurrelativisme waardoor al te lang het wangedrag van zowel allochtone als autochtone burgers met de mantel der liefde werd toegedekt. Met heldere voorbeelden geeft hij aan op welke manier we de verstandhouding en het samenleven tussen de diverse bevolkingsgroepen kunnen bevorderen. Niet Patrick Janssens wordt de grootste nachtmerrie voor het Vlaams Blok, maar wel Bart Somers.
Op hetzelfde moment - Susan Sontag - vrijdag 19 oktober 2007
‘Kunst en zeker literatuur kan mensen niet alleen vermaken en informeren, maar ook veranderen’, aldus Sontag. De literatuur leert ons immers wat de waarde van diversiteit is, het verzet zich tegen ‘de stemmen die simplificeren en het is de taak van de schrijver de werkelijkheid te beschrijven: de smerige werkelijkheid én de werkelijkheid die ons in verrukking brengt’. Hiermee keert ze zich tegen banaliteit, mediocriteit, vervlakking, maar ook tegen leugen, misleiding, hypocrisie, fanatisme, propaganda en pertinente onwaarheid. In feite verdedigt ze net als György Konrad de wereldliteratuur als middel van transcendentie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Kijken naar de pijn van anderen - Susan Sontag -
Elke dag worden we via kranten, televisie en internet overspoeld met beelden over oorlog, geweld en terreur. Wat doet die dagelijkse portie wreedheid en verschrikking met ons? Worden we erdoor beïnvloed? Krijgen we een afkeer voor geweld? Of leidt het juist naar wraak? In haar boek Kijken naar de pijn van anderen maakt Susan Sontag duidelijk hoe beelden kunnen aanzetten tot het aanwijzen of omhelzen van geweld en bespreekt ze bekende afbeeldingen van wreedheden, van de schilderijen van Goya tot foto’s van lynchpartijen, foto’s uit Dachau, van recente gruweldaden in Bosnië en Rwanda en beelden van 11 september.
De illusie van onfeilbaarheid - George Soros - vrijdag 26 januari 2007
‘Een open samenleving betekent vrijheid en afwezigheid van onderdrukking’, zo vat Soros zijn stelling samen. Ze aanvaardt fundamentele mensenrechten, ongeacht tribale, etnische of religieuze affiliatie. Maar tegelijk erkent ze haar eigen feilbaarheid. In die zin wordt de open samenleving in de VS niet zozeer bedreigd door terroristische aanslagen, maar door de manier waarop de regering Bush na 11 september reageerde. Zo haalt de auteur fel uit naar de Patriot Act die tal van mensenrechten aantast en naar de machtiging van de president om geweld te gebruiken. Bush cultiveerde en vergrootte de angst die de natie in zijn greep hield om zelf meer macht te krijgen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Globalisering - George Soros - vrijdag 11 oktober 2002
De Hongaarse zakenman en gewezen beursgoeroe George Soros is een buitenbeentje in de ganse discussie rond de globalisering. Nadat hij in de jaren tachtig en negentig enorme fortuinen verdiende via speculatie op de financiële markten, werpt hij zich nu op als een van de meest kritische personaliteiten tegenover de globalisering. In 1998 verscheen zijn eerste boek over De crisis van het mondiale kapitalisme waarin hij zich afzet tegen een heilig geloof in de vrije markt. In dit boek maakte hij brandhout van de marktfundamentalisten en libertariërs met hun absoluut geloof in ongebreidelde vrijheid.
De zeepbel van de Amerikaanse macht - George Soros - vrijdag 19 november 2004
George Soros vergelijkt de toestand van de Verenigde Staten met bepaalde beursfenomenen. De Verenigde Staten komen vanuit een toestand van bijna-in-evenwicht naar een toestand van sterk-uit-evenwicht. Dit is sterk vergelijkbaar met een proces van hausse-baisse op de effectenbeurzen. Ofwel het ontstaan van een zeepbel. Dit werpt een nieuw licht op de situatie waarin de Verenigde Staten zich nu bevinden. Hoe komt het dat de Verenigde Staten vast zitten in Irak? Hoe is dat kunnen gebeuren? George Soros gebruikt de zeepbeltheorie (uit de wereld van de financiële beurzen) om dit te verklaren.
De Verenigde Staten van België - Stefan Sottiaux - vrijdag 23 maart 2012
Volgens Sottiaux zou België moeten evolueren naar een politieke besluitvorming die opnieuw veel meer op een gewone meerderheid gestoeld is. Een mogelijkheid zou kunnen zijn om op federaal niveau nieuwe structuren op te zetten die een afspiegeling zouden kunnen vormen van de meerderheid van de Belgische bevolking, niet de optelsom van de meerderheid van de Vlaamse publieke opinie en van de meerderheid van de Franstalige publieke opinie. Deze piste acht Sottiaux weinig realistisch. De evolutie binnen België is immers al te lang in de andere richting geëvolueerd. Daar nu tegenin gaan lijkt niet haalbaar. Recensie door Lieven Monserez.
Hitler’s Priests - Kevin Spicer - vrijdag 25 juni 2010
Een maand na de nederlaag van nazi-Duitsland stelde Pius XII in een toespraak dat de katholieke Kerk in Duitsland door de nazi’s was onderdrukt. Ook tal van Duitse bisschoppen gaven de indruk dat ze zich steeds tegen het regime hadden gekeerd en dat slechts enkele individuele geestelijken hadden samengewerkt met de nazi’s. In zijn boek Hitler’s Priests maakt hoogleraar Kevin Spicer brandhout van deze versie. Aan de hand van kerkelijke archieven, persartikels, herderlijke toespraken, dagboeken en andere publicaties beschrijft hij hoezeer priesters concreet meewerkten met de nazi’s en dat al in een vroeg stadium. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Ik was een schaap - Jef Staes - vrijdag 16 december 2011
Het uitgangspunt van Jef Staes in zijn boek Ik was een schaap is de toevloed en accumulatie van informatie. Zelfs in een eigen vakgebied kan een individu er nog onmogelijk in slagen om alle kennis op te slaan. De vracht aan informatie is immers niet lineair maar exponentiëel toegenomen (internet). Die bemerking en de vaststelling dat informatie een grote machtsfactor is geworden werkt Staes verder uit. Momenteel bevinden we ons in een crisismoment, een verandering tussen twee tijdperken. Staes heeft het niet over de financiële of economische crisis. De informatiecrisis, waar hij het over heeft, staat daarboven. Recensie door Claude Nijs.
De mythe van het glazen plafond - Marike Stellinga - vrijdag 26 maart 2010
‘Het is mijn overtuiging dat vrouwen en moeders in Nederland geen noemenswaardige problemen hebben’, schrijft Stellinga en haar advies is: ‘geef het tijd’. Daar zullen nogal wat lezers moeten van slikken. Heel wat vrouwen, zeker alleenstaande met kinderen, hebben het bijzonder moeilijk om de eindjes aan elkaar te knopen, en om hun al dan niet deeltijdse baan te combineren met de zware opvoedingstaak voor hun kinderen. En dan mag een statistiek nog aangeven dat drie kwart van de vrouwen gelukkig is, één kwart is dat niet. En er staat niet één zin over de erbarmelijke positie van heel wat allochtone vrouwen en meisjes in Nederland. Recensie door Dirk Verhofstadt.
God. Een onhoudbare hypothese - Victor Stenger - vrijdag 06 februari 2009
‘De menselijke moraal en de menselijke waarden (zijn) niet afkomstig van een goddelijk gebod (…) ze ontspruiten aan onze gemeenschappelijke menselijkheid’, schrijft Stenger. Je zou er namens Kant nog kunnen aan toevoegen dat zelfs indien er goddelijke geboden bestonden, de mens moreel hoogstaander zou handelen indien hij zich op de rede zou beroepen. Zo mag men geen medemens doden omdat god het ons zou gezegd hebben, maar gewoon omdat we dat als mens verwerpen, willen we niet terechtkomen in een oorlog van ieder tegen ieder. De auteur wijst er terecht op dat de moraal een biologische en evolutionaire ontwikkeling kende. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Eerlijke globalisering - Joseph Stiglitz - vrijdag 15 december 2006
Zonder passende overheidsregulering en overheidsinterventie leiden markten niet tot economische efficiëntie. Maar de internationale regelgeving, voor zover ze er is, is oneerlijk. Ze is opgesteld in het voordeel van de rijke economieën en de besluitvorming is ontransparant en ondemocratisch. Of wat te denken van de landbouwsubsidies van EU en VS, die de inkomens naar beneden halen van de 70% inwoners van ontwikkelingslanden die van landbouw leven, de manier waarop in de WTO onderhandelingen plaatsvinden achter gesloten deuren en het IMF waar de VS als enig land over een feitelijk vetorecht beschikt en een beleid opdringt dat in de eerste plaats de eigen belangen dient. Recensie door Fientje Moerman.
Perverse Globalisering - Joseph Stiglitz - vrijdag 04 oktober 2002
De beperkte weerklank die de acties van antiglobalisten tijdens de bijeenkomsten van de G8 in Canada en van de EU in Spanje kregen zouden de indruk kunnen geven dat de antiglobaliseringsbeweging op zijn retour is. Niet is minder waar. Het discours van de antiglobalisten is intussen doorgedrongen tot in politieke, wetenschappelijke en economische kringen. In zijn boek Perverse Globalisering wijst Stiglitz erop dat de potenties van de globalisering verkeerd benut worden door de grote westerse, financiële instellingen.
Er zijn nog steeds raciale onderscheiden in de VS - Kathryn Stockett -
Stocketts roman blinkt uit in het aantonen van onze sociale blindheid. De nare gevolgen van de rassenscheiding werden niet weggemoffeld, ze werden zonder enige gêne openlijk getoond, alleen zag niemand ze, en dat is iets van alle tijden, aldus Stockett: “Ook wij zien onze fouten niet. Daarvoor moet je afstand kunnen nemen, en dat kun je pas mettertijd. Het is misschien ontstellend dat dit soort openlijk racisme een halve eeuw geleden in het zuiden van de VS nog algemeen aanvaard werd, maar voor mij is dat niet minder ontstellend dan het feit dat dertig jaar eerder een groot deel van Europa Hitler op handen droeg”. Interview door Marnix Verplancke.
Wij leven in het verborgene - Ceija Stojka - vrijdag 16 maart 2007
Er leven zowat 10 miljoen Roma-zigeuners in Europa. Zij werden ooit verdreven uit Azië en sindsdien trekken ze rond van land naar land, vooral doorheen Oost-Europa. Hun naam stamt van Rahm, naar de naam van de god waarin zij geloven. In de loop van de geschiedenis werden ze net als andere zigeuners, zoals de Sinti, vervolgd. De nazi’s beschouwden ze als asocialen en criminelen die moesten worden opgepakt, gesteriliseerd en weggevoerd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden ze samen met de joden massaal vermoord. Meer dan een half miljoen zigeuners werden door de nazi’s omgebracht. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Stemmen in het Duister - Julian Stryjkowski - vrijdag 30 november 2007
Stemmen in het Duister is een prachtig en ontroerend monument voor een jeugd die door de Shoah is vernietigd. De Poolsjoodse gemeenschap in Oost-Galicië die Stryjkowski beschrijft komt onder grote druk te staan, ondermeer door het welig tierende antisemitisme van de bevolking en vooral van de Christelijke kerk. Het is echter niet de buitenwereld die voor dreiging zorgt: het zijn de veranderingen in de gemeenschap zelf. Modernistische ideeën over de vrouwenbeweging sijpelen binnen en het socialisme komt op. Op de achtergrond verschijnen, nog half in nevelen gehuld, de ‘Bund’ en het zionisme van de profeet Herzl… Recensie door Yves Van de Steen.
Stemmen in het Duister - Julian Stryjkowski -
Stemmen in het Duister is een prachtig en ontroerend monument voor een jeugd die door de Shoah is vernietigd. De Poolsjoodse gemeenschap in Oost-Galicië die Stryjkowski beschrijft komt onder grote druk te staan, ondermeer door het welig tierende antisemitisme van de bevolking en vooral van de Christelijke kerk. Het is echter niet de buitenwereld die voor dreiging zorgt: het zijn de veranderingen in de gemeenschap zelf. Modernistische ideeën over de vrouwenbeweging sijpelen binnen en het socialisme komt op. Op de achtergrond verschijnen, nog half in nevelen gehuld, de ‘Bund’ en het zionisme van de profeet Herzl… Recensie door Yves Van de Steen.
Over vrijheid - John Stuart Mill - vrijdag 27 mei 2011
Het gedachtegoed van Mill is actueel op tenminste twee punten. Ten eerste in de discussie over de reikwijdte van de vrijheid van expressie. Mill pleit voor een zo groot mogelijke vrijheid van expressie, inclusief de vrijheid van expressie die anderen mentaal pijn kan doen en kan kwetsen of beledigen. De staat dient zich niet te mengen in de vrije expressie van individuen, zolang er geen sprake is van fysiek leed (geweld) of dreigen met geweld. Het tweede punt van toepassing van Mills’ liberalisme is op het gebied van de milieuethiek. Wie het schadeprincipe serieus neemt, zal zijn of haar handelen moeten beperken. Recensie door Floris van den Berg.
Over vrijheid - John Stuart Mill - vrijdag 24 oktober 2003
John Stuart Mill schreef zijn klassieker On Liberty dan wel in 1859, maar dit boek blijft nog altijd zijn waarde behouden. Het bevat het overgrote deel van de liberale beginselen en bovendien worden die op een zeer heldere en vooral vurige wijze verwoord. John Stuart Mill toont er zich een groot verdediger van de vrije meningsuiting en individualiteit in en bespreekt hoever de staatsmacht mag ingrijpen in het leven van de mens. Over de vrijheid is een boek dat elke rechtgeaarde liberaal moet lezen.
De onderwerping van de vrouw - John Stuart Mill - vrijdag 03 oktober 2003
De onderwerping van de vrouw van John Stuart Mill verscheen in 1869, meer dan 130 jaar geleden en beschrijft de visie van deze liberale denker over de gelijkheid tussen man en vrouw. Het is op zijn minst opmerkelijk dat een man, anno 1869, dit krachtig pleidooi voor emancipatie van de vrouw hield. En dit niet op een afstandelijke manier, vanuit een theoretisch oogpunt, maar in een verfrissend werk, waaruit blijkt dat Mill niet alleen de pijnpunten van de zaak bijzonder goed begrepen heeft maar zijn tijd ver vooruit was. Ook vandaag blijft De onderwerping van de vrouw actueel en zijn pleidooi even krachtig.
De macht van het bouwen - Deyan Sudjic - vrijdag 16 juni 2006
Deyan Sudjic heeft de compliciteit van architecten met dictaturen ongezouten samengevat in een van de slotzinnen van De macht van het bouwen: ‘Hun werk [van de architecten] is afhankelijk van hun betrokkenheid bij de politieke context van de wereld. En in die wereld hebben de totalitaire heersers, de egoïsten en de maniakken in het verleden laten zien dat ze architecten ongeacht hun persoonlijke opinie meer gelegenheid voor creatief werk bieden dan progressieve democratieën.’ Een mooi voorbeeld is de compliciteit van iemand als Rem Koolhaas met de Chinese autocratie, zeg maar dictatuur. Een recensie van Piet de Moor.
L’islam en question - Wafa Sultan - vrijdag 18 mei 2012
Met L'islam en question verwoordt Wafa Sultan haar visie op de islam. Deze Syrische vrouw heeft in haar geboorteland jarenlang geleden onder de wetten van de islam. Beetje bij beetje heeft zij zich daarvan vrijgevochten, tot zij tenslotte haar land verliet en uitweek naar de VS. Daar ontwikkelde zij zich naast haar medische beroepsactiviteit tot een kritische schrijfster die tweemaal voor een debat werd uitgenodigd door de zender Al Jazeera. Op het scherm stelde zij dat de islam geen tolerante godsdienst is maar een religie van angst en haat, vooral dan voor het laatste waar het om de vrouwen gaat. Recensie door Erik Willaert.
L’Esprit de Philadelphie - Alain Suspiot - vrijdag 18 juni 2010
In zijn laatste boek maakt Alain Supiot het proces van het neoliberalisme op. Net zoals het nazisme en het communisme maakt het neoliberalisme de mens ondergeschikt aan een groter systeem, respectievelijk aan het ras, de maatschappelijke klasse en de markt. De bijna instorting van het financieel-economisch systeem kan als een bewijs van het faillissement van het neoliberalisme worden gezien. In plaats van de mens te knechten moet de mens terug op de voorgrond worden geplaatst. Daarbij mag echter niet de fout worden gemaakt om dan meteen ook alle economische wetmatigheden over boord te gooien. Recensie door Lieven Monserez.
Altijd mazzel - Maurice Swirc - vrijdag 03 juni 2011
De Joden leven verspreid over de hele wereld. Hoe ziet hun dagelijks leven eruit aan het begin van deze eeuw? Welke herinnering hebben ze aan de Holocaust? Hoe gaan ze om met het Israëlisch-Palestijnse conflict? Op deze vragen probeert de Nederlandse journalist Maurice Swirc een antwoord te geven in zijn boek Altijd mazzel. Een wereldreis langs joodse gemeenschappen. Het resultaat is een boeiend reisverslag van de auteur langs steden en regio’s waar Joden in de loop van de geschiedenis een prominente plaats hebben bekleed en die nu nog bestaan. Een intrigerend beeld van het hedendaagse jodendom in de diaspora. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het wonderbaarlijke overleven - Wadyslaw Szpilman - vrijdag 31 januari 2003
Dit boek verhaalt het leven van de jonge pianist Wladyslaw Szpilman onder de nazi's, de jarenlange bezetting, het getto van Warschau, de joodse opstand en de deportaties. Zijn volledige familie en vele vrienden werden uitgemoord, maar Szpilman overleeft mede dank zij de Duitse officier Wilm Hosenfeld. Het wonderbaarlijke overleven werd door Szpilman direct na de oorlog geschreven en gepubliceerd in 1946. Het boek werd echter uit de handel genomen door het Stalinistische regime. Het verhaal van Szpilman werd bij ons pas bekend in het najaar van 2002 toen de film De pianist van Poman Polanski in Europa werd vertoond.
Luthers theologisch testament - René Süss - vrijdag 03 april 2009
In zijn proefschrift Luthers theologisch testament – Over de joden en hun leugens betoogt theoloog René Süss dat Luther zijn hele leven een virulente antisemiet is geweest. Luther vond joden schurkachtige, leugenachtige, werkschuwe godslasteraars. Süss promoveerde in het hol van de leeuw, de Brusselse faculteit voor Protestantse Godgeleerdheid. Wat de Brusselse gemoederen waarschijnlijk het meest heeft verhit, is de rechtstreekse lijn die Süss trekt van Luther naar Adolf Hitler en de holocaust: ‘De reformator en de dictator reiken elkaar over de eeuwen heen de hand in hun mateloze, radicale en obsessieve jodenhaat.’ Recensie door Peter Breedveld.
Les contre-réactionnaires - Pierre-André Taguieff - vrijdag 19 oktober 2007
De antireactionairen, zoals ze zichzelf graag noemen, waken gestaag en zwaaien voortdurend met petities, waarmee zij hun vermeende vijanden om de oren slaan. Men herkent hun gezwollen teksten aan hun manie om liefst processen ad hominem te voeren. De ‘anti-reac’ herkent vlijtig de conservatief achter het etiket liberaal, de reactionair tovert hij te voorschijn vanachter het masker conservatief, en achter de reactionaire mombakkes ontwaart hij al spoedig de door hem zo verfoeide fascist. Overal ontdekt de nieuwe progressieveling het fascisme, zodat het op den duur een zinledig begrip wordt. Recensie door Yves Van de Steen.
Bruid van de dood - Naema Tahir - vrijdag 29 april 2011
Tahir toont aan hoe moeilijk moslimmeisjes en vrouwen het hebben. Zij doet de lezers inzien dat het zich losmaken van de ouders en familie geen evidentie is en dat men in het Westen al te weinig besef heeft hoezeer de sociale druk op het terrein van liefde en huwelijk op moslima’s weegt. ‘De liefde voor de ouders en de onwil om hen pijn te doen een zwaarwegender rol spelen: die wakkeren het schuldgevoel aan, dat het de meisjes moeilijker maakt voor zichzelf en het eigen geluk te kiezen.’ Met dit boek toont Tahir alvast aan dat ze een schrijfster van formaat is, iemand met een boodschap en het talent om dit literair over te brengen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Groenkapje en de bekeerde wolf - Naema Tahir - vrijdag 24 oktober 2008
In haar oeuvre toonde Naema Tahir voordien al aan dat men vrouwen wel fysiek kan opsluiten, maar niet hun geest en hun verbeelding. Dat beschreef ze op meesterlijke wijze in haar zinderende roman Kostbaar bezit die haar doorbraak betekende als auteur. Ook nu gebruikt Tahir haar enorme verbeeldingskracht om bekende sprookjes als Roodkapje, Assepoester, Sneeuwwitje, Doornroosje en de Schone en het Beest een eigentijdse inhoud te geven zowel voor moslims als voor westerse lezers. Daarbij houdt ze zich wel aan de bekende verhaallijn van deze klassieke legendes maar door subtiele toevoegingen krijgen die een extra dimensie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Kostbaar bezit - Naema Tahir - vrijdag 21 april 2006
In haar debuutroman, Kostbaar bezit schetst Naema Tahir de kwetsbare positie waarin jonge moslimvrouwen zich bevinden, een positie tussen gehoorzaamheid aan de ‘heilige’ tekst en de familie enerzijds en de drang naar genot en zelfbeschikking anderzijds. De verhalen zijn fictief maar weerspiegelen beter dan vele journalistieke verslagen de innerlijke strijd die tal van jonge moslimvrouwen voeren, en dit in een cultuur waar seks een enorm taboe is. De verdienste van Naema Tahir is dat ze in haar roman zo sterk laat aanvoelen dat men vrouwen wel fysiek kan opsluiten, maar niet hun geest en verbeelding.
Een moslima ontsluiert - Naema Tahir - vrijdag 11 maart 2005
Ongetrouwde moslims met een Nederlandse nationaliteit hebben een grote marktwaarde. Ze kunnen immers zorgen voor een verblijfsvergunning voor de toekomstige echtgenoot of echtgenote. Schrijnend is dat zelfs de voogdij over pas geboren kinderen, waarvan een van de ouders de Nederlands nationaliteit heeft, de inzet vormt van een strijd tussen de ouders omwille van hun ‘marktwaarde’ om later te kunnen overgaan tot nieuwe gezinsformaties en gezinsherenigingen. Moslimfamilies in Pakistan en andere moslimlanden proberen hun kinderen uit te huwelijken met mannen of vrouwen die zich reeds in Europa of de Verenigde Staten bevinden.
Eenzaam heden - Naema Tahir - vrijdag 01 februari 2008
Eenzaam heden is een literaire parel maar nog veel meer dan dat. Het bevat verbluffende wijsheden die aantonen dat Naema Tahir over heel wat literair talent, levenservaring en empathie beschikt. Tegelijk is het een scherpe afrekening met de orthodoxe geloofspunten dat we ons volledig moeten schikken naar Gods of Allah’s wil, zoals neergeschreven in zogenaamd heilige boeken, die ons een sprookjesachtig leven na de dood beloven als we onvoorwaardelijk gehoorzamen. ‘Besloten we maar onze longen te vullen met diezelfde kostelijke zuurstof die in ons gedroomde paradijs werd ingeademd’, zo mijmert het hoofdpersonage Dina. Een schitterend boek. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Liberal Nationalism - Yael Tamir - vrijdag 05 november 2004
Met haar boek Liberal Nationalism wou Yael Tamir een aantal klassiek liberale politiek filosofen aanzetten om hun vooroordelen te herzien ten aanzien van nationalisme. Een aantal zaken heeft ze alvast aan het debat bijgebracht: nationale gevoelens kan je niet zomaar wegdenken in een politieke theorie enkel omdat je ze ongepast vindt. Ze bestaan nu eenmaal. Nationale aanspraken op politiek niveau erkennen betekent niet dat die aanspraken absoluut zijn. Evenmin op ethisch vlak: lidmaatschap van een nationale gemeenschap kan relevant zijn in je morele verplichtingen, maar wordt ook gewoon afgewogen ten aanzien van tal van andere morele verplichtingen.
Une femme en colère - Wassyla Tamzali - zaterdag 06 maart 2010
Wassyla Tamzali richt zich in Une femme en colère tot de linkse militanten die in naam van het cultureel relativisme het islamisme en zijn bedrieglijk gematigde vleugel dekken. Zij interpelleert de westerse intellectuelen die gevochten hebben voor de rechten van de mens en die nu onbekwaam zijn om die universaliteit over de grenzen van Europa te tillen. Maar elk compromis met de islamisten betekent alleen een versterking van zij die in deze wereld slechts één dubbele doelstelling nastreven: het kortwieken van de democratische vrijheden en het behoud van de macht over vrouwen, onderworpen aan god en de mannen. Recensie door Eric Willaert.
Links is soms rechts - Fernand Tanghe - vrijdag 13 februari 2004
Sinds de Franse revolutie is de gelijkheidsidee aan een onomkeerbare opmars bezig. Voor de meeste westerlingen is gelijkheid zelfs vanzelfsprekend geworden. De Franse filosoof Alexis de Tocqueville, auteur van De la démocratie en Amérique, heeft er al in de nadagen van de Franse revolutie op gewezen dat gelijkheid fundamenteel dubbelzinnig is. Ze bevordert de emancipatie maar ze leidt niet altijd tot meer politieke democratie en burgerzin. In bepaalde constellaties staan gelijkheid en democratie zelfs lijnrecht tegenover elkaar. De vrees van Tocqueville werd, zoveel socialistische experimenten later, in een aantal opzichten waar.
Het wrede brein - Kathleen Taylor - vrijdag 11 februari 2011
In Het wrede brein. Waarom in elk van ons een moordenaar schuilt gaat Taylor op zoek naar oorzaken en gevolgen van de wreedheid die zo des mensen lijkt te zijn en vraagt ze zich af of deze niet tegen te gaan is, zodat we in een vredelievende en veilige wereld zouden leven. En haar boodschap is dubbel. Enerzijds is onze kennis over wreedheid door het gebruik van hersenscans heel wat toegenomen en weten we bij benadering waarom mensen wreed zijn, maar anderzijds zijn we daardoor ook gaan inzien dat onze wreedheid zulke oude wortels heeft en dus zo diep in ons brein verankerd zit dat we er mee zullen moeten leren leven. Recensie door Marnix Verplancke.
Exorcising Hitler - Frederick Taylor - vrijdag 20 april 2012
Bij de verovering van Duitsland in 1944-1945, waren de Geallieerden ervan overtuigd dat de militaire overwinning niet voldoende zou zijn. Het land moest ook met wortel en al gezuiverd worden van de lieden die tussen 1933 en 1945 zoveel onheil en nooit eerder geziene wandaden hadden veroorzaakt. Nazi’s mochten geen functies meer bekleden, hun gewapende terreurgroepen, die aanslagen pleegden op Geallieerden en op Duitsers in dienst van de Geallieerden, moesten onmiddellijk uitgeroeid worden. Over deze principes waren de geallieerden het eens. Maar ze hadden uiteenlopende opvattingen hoe dit aangepakt moest worden. Recensie door Jef Abbeel
C’était ainsi… Un adolescent au Goulag - Iouri Tchirkov - vrijdag 13 november 2009
De geschiedenis van Iouri Tchirkov is exemplarisch voor die van miljoenen mannen en vrouwen, die willekeurig opgesloten werden in de Sovjetkampen. Verschenen ten tijde van de Perestrojka in 1989 was het boek C’était ainsi, totaal in de vergetelheid geraakt. Gelukkig is het nu in het Frans vertaald en uitgegeven. De foto’s die in het boek staan afgedrukt zijn afkomstig uit de documentaire Solovki 1927-1928, gemaakt in opdracht van de GPU (latere KGB en FSB) door A.A. Tcherkasov. De foto’s hebben vandaag, ondanks hun oorspronkelijk propagandistisch karakter, een belangrijke documentaire waarde. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Het theater van de politiek - Henk Te Velde - vrijdag 19 maart 2004
Bij de verkiezingen van 2002 kende Nederland een heuse politieke omwenteling. In het spoor van de vermoorde politicus Pim Fortuyn kregen de regeringspartijen een forse klap en verscheen de LPF als de tweede grootste partij van het land. Een van hun punten van kritiek was dat het politieke bestel in Den Haag te ver van de maatschappelijke realiteit stond. Ze deden de politiek af als een ‘poppenkast’ of ‘theater’ waarin de verkozenen hooguit een bijrolletje speelden. In de daaropvolgende weken traden een reeks politici van de LPF zonder enige bestuurservaring als minister toe tot de nieuwe regering.
Groene herfst. Een halve eeuw milieu - Egbert Tellegen - vrijdag 04 maart 2011
Groene Herfst is een groots, gedegen, erudiet en helder overzichtswerk van de ontdekking dat er iets mis is met de mens-milieu relatie en de reacties daarop. De milieucrisis is het grootste probleem van de mensheid en daarom, schrijft Tellegen, houdt hij zich als socioloog en activist met dit probleem bezig. ‘Je houdt het alleen niet permanent vol in crisisbesef te leven. Je gaat over tot de orde van de dag,’ reflecteert Tellegen in een VN interview. En dat is de tragiek van het milieu, zolang de ineenstorting nog niet is bereikt, gaan we over tot orde van de dag en die orde van de dag is juist datgene wat het probleem is. Recensie door Floris van den Berg.
De lege tolerantie - Marcel Ten Hooven (red.) - vrijdag 07 maart 2003
De voorbije jaren zijn diverse publicaties verschenen over het fenomeen tolerantie. Dat kan verbazing wekken want voor de meeste westerse mensen is tolerantie een vanzelfsprekendheid. Maar de toename van geweld tegen vreemdelingen, de opkomst van extreem rechts en ook de houding van sommige allochtonen tegenover de autochtonen zwengelt het debat over de grenzen van de tolerantie weer aan. In het boek De Lege Tolerantie onder redactie van Marcel ten Hooven buigen 21 bekende Nederlandse publicisten, filosofen, juristen, historici en sociologen zich over de inhoud van het begrip tolerantie.
Hoed u voor mensen die iets zeker weten - Jan Terlouw - vrijdag 02 december 2011
De Nederlandse fysicus, voormalig politicus en succesvol jeugdschrijver Jan Terlouw vierde op 15 november zijn 80-ste verjaardag. Naar aanleiding hiervan bundelde hij een reeks oudere en nieuwe teksten. Hij toont zich een onafhankelijk en analytisch denker die geschoold is als wetenschapper en die afhaakt zodra een stelling tot absolute waarheid wordt verheven. Dit boek is een bonte schakering van persoonlijke beschouwingen, herinneringen aan Nederlandse toppolitici als Hans Van Mierlo, en Joop Den Uyl maar ook van gedichten en toneelteksten waarin hij terugblikt op zijn rijk en vooral geëngageerd leven. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Buitengesloten - Linda Terpstra en Anke van Dijke - vrijdag 16 juni 2006
Volgens Unicef worden jaarlijks 5.000 meisjes ver(ere)moord, een cijfer dat gebaseerd op officiële vaststellingen. In werkelijkheid zijn er veel meer en naast de doden worden tal van vrouwen verminkt omwille van hun ‘ongehoorzaamheid’. Eremoorden komen niet alleen voor in de islamitische wereld. Ook in West-Europa vallen jaarlijks tientallen slachtoffers. Over dit gruwelijke verschijnsel verscheen het boek Buitengesloten waarin een tiental meiden die in Nederland leven, vertellen over hun worsteling met familie-eer. Het gaat om jonge vrouwen met een Afghaanse, Irakese, Marokkaanse en Turkse achtergrond. Recensie van Dirk Verhofstadt.
Fool’s Gold - Gillian Tett - vrijdag 22 januari 2010
Gillian Tett beschrijft hoe een financiële droom ontaardde in een financiële nachtmerrie. De droom was er een van een team jonge en ambitieuze bankiers bij J.P. Morgan die in juni 1994 samen een weekend doorbrachten in een luxueus hotel in Florida. Tijdens dat weekend was er niet alleen tijd voor hollen en dollen – zo werd een van de teamleiders met kleren en al in het zwembad gekieperd – en het verzetten van enorme volumes alcohol. De bankiers wilden ook tijdens dat weekend een verrassend nieuw idee uitdokteren waarmee ze de financiële wereld konden veroveren en inpakken. Het nefaste resultaat kennen we vandaag. Recensie door Lieven Monserez.
Nudge - Richard Thaler en Crass Sunstein - vrijdag 16 november 2012
We zijn geen homo economicus maar homo sapiens. Dit is een belangrijke vaststelling die haaks staat op hetgeen vaak door economen gepropageerd wordt. Merk hierbij op dat Thaler en Sunstein met deze stelling ver verwijderd zijn van het welgekende adagium van de Chicago-economen met als vroeger exponent Milton Friedman als de mens die als volkomen rationele speler handelt op een vrije markt. In essentie komt het er op neer dat de auteurs erkennen dat de mens vaak niet voldoet aan het ideaalbeeld van een subject dat in staat is om alle keuzealternatieven op een perfecte manier tegenover elkaar af te wegen. Recensie door Nicky Rogge.
Leven en werk van Margaret Thatcher (1925-2013) - Margaret Thatcher -
Margaret Thatcher was premier van Groot Brittannië van 1979 tot 1990. Ze stond bekend als de Iron Lady omwille van haar krachtdadige manier van politiek voeren. Toen ze in 1979 aan de macht kwam stond haar land er economisch slecht voor. Ze ging de confrontatie aan met de machtige vakbonden van de mijnwerkers en haalde haar slag thuis. Onder haar bewind werd een neoliberale politiek gevoerd met belastingverlagingen, privatiseringen en dereguleringen. De economie trok weer aan, maar op sociaal vlak moesten veel mensen inleveren. Thatcher was ook bijzonder eurosceptisch en oriënteerde zich meer op de VS.
The Pope's Jews - Gordon Thomas -
Een van de zaken waarover paus Franciscus zich zal buigen, is de zaligverklaring van een van zijn bekendste voorgangers, Pius XII, paus tijdens de Tweede Wereldoorlog. Pius XII. De houding van deze paus, zijn doen en vooral zijn laten, zijn even lang al onderwerp van verhit debat. Was Pius XII een held die tactvol en diplomatiek duizenden het leven redde, of was hij stilzwijgend medeplichtig aan de dood van miljoenen Joden? De Britse auteur Gordon Thomas zwaait in zijn nieuwe boek The Pope's Jews' Pius XII lof toe. Dirk Verhofstadt, komt tot een heel andere conclusie. Tekst van Folkert van der Meer.
Plaats delict - Ross Thomas - vrijdag 27 april 2012
Op 6 mei 2002 werd Pim Fortuyn, met zes revolverschoten afgemaakt door een fanatieke milieuactivist. Twee jaar later, op 2 november 2004, werd Theo Van Gogh op een beestachtige manier afgemaakt door Mohammed B. Op het lijk van Van Gogh liet de dader een sinistere boodschap achter waarin hij de moord op kamerlid Ayaan Hirsi Ali voorspelde. Het lijkt alsof Nederland pas sinds de laatste jaren geconfronteerd wordt met vreselijke moorden en gewelddaden. Dat het land al lang vóór de dood van Fortuyn en Van Gogh niet immuun was voor vreselijke moorden en geweldplegingen, schetst Thomas Ross. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Over hoop - Dirk Tieleman - vrijdag 14 oktober 2011
Een van de cruciale middelen om tot emancipatie te komen is onderwijs. Dat is de boodschap van de talentrijke Groen-politica Mayrem Almaci. Zij, maar ook andere moslima’s die in het boek aan bod komen, wijst op de fouten die destijds gemaakt werden door de PMS-centra die leerlingen moeten adviseren welke richting ze moeten studeren. Allochtone meisjes werden steevast naar ‘snit en naad’ gestuurd, iets wat door de lokale imams goed werd bevonden. Op die manier werden ze ‘voorbereid’ voor het huwelijk en zouden ze niet verder studeren. Misschien is dit wel de grootste fout die men hier decennialang beging. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Mijn broer bijvoorbeeld - Uwe Timm - vrijdag 25 maart 2005
Mijn broer bijvoorbeeld is een uiterst persoonlijke roman waarin Uwe Timm zich voor het eerst verdiept in de nationaal-socialistische tijd. Hij gaat de pijnlijke confrontatie aan met het dagboek van zijn in de Oekraïne gesneuvelde, zestien jaar oudere broer, Karl-Heinz die zich in 1942 als vrijwilliger bij de SS-Totenkopfdivisie aanmeldde en niet uit Rusland terugkeerde. Het is niet alleen een speurtocht naar de motieven van zijn oudere broer, die hij nooit echt heeft gekend, maar ook een poging om inzicht te krijgen in zijn eigen levensgeschiedenis en zijn vorming en de schuld van zijn ouders. Waarom had zijn broer zich vrijwillig bij de SS gemeld?
Een tijd voor empathie - Frans De Waal - Andreas Tirez -
In de arena van het politieke debat geven mensen blijk van vergaande aannames over de menselijke natuur. Die aannames over de mens zijn bijna steeds negatief: de mens zou een puur egoïstisch wezen zijn en niet bereid om zijn medemens vrijwillig te helpen. Frans De Waal stelt in zijn boek Een tijd voor empathie dat dit niet klopt: mensen zijn
De blinde vlek van het zakenkabinet - Andreas Tirez -
Economisch gaat het Nederland relatief gezien voor de wind en toch werden de regerende partijen hiervoor niet beloond tijdens de verkiezingen van juni 2010. De reden lijkt het ongenoegen te zijn dat er heerst over de mislukking van de multiculturele samenleving. Het mag dan ook niet verbazen dat de grootste sectie uit het nieuwe regeerakkoord over immigratie gaat. Toen ik het regeerakkoord bestudeerde met het oog op het JOVD-congres (de liberale jongeren van de VVD) van afgelopen weekend waarop ik uitgenodigd was, kwam ik tot de conclusie dat de voorgestelde oplossingen blijven vaststeken in de focus op het sturen en beperken van de immigratie.
Wereldmacht Amerika - Emmanuel Todd - vrijdag 20 februari 2004
Amerika begint een probleem te worden. Tientallen jaren lang vormde het de stabiele factor voor Europa in de Koude Oorlog, maar nu de strijd tegen het communisme overtuigend is gewonnen, dreigt het evenwicht zoek te raken. Met het beeld van de ‘as van het kwaad’ heeft Amerika zichzelf een vrijbrief gegeven om op te treden als politieagent van de wereld, en na de aanslagen van 11 september 2001 en de aanval op Irak heeft Amerika feitelijk de oorlog verklaard aan alle vermeende schurkenstaten. Dat kan niet goed blijven gaan, is de strekking van Wereldmacht Amerika, het nieuwste boek van de Franse historicus Emmanuel Todd.
Angst voor de barbaren - Tzvetan Todorov - vrijdag 11 december 2009
Todorov schrijft dat het kritische denken, het feit dat we de veelheid aanvaarden en dat we afzien van geweld om onze conflicten op te lossen, dé kenmerken van de Europese traditie zijn. Juist daarom moeten we alert zijn en blijven voor diegenen die de kritische geest aan banden willen leggen, de veelheid willen reduceren tot een eenheid en die het mes bovenhalen om andersdenkenden de keel over te snijden. Angst voor de barbaren is een belangrijk boek. Het houdt ons een spiegel voor hoe, zowel vroeger als vandaag, ranzige politici en geestelijke leiders garen spinnen bij het scheppen van vijandbeelden, angst en haat. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De nieuwe wereldwanorde - Tzvetan Todorov - vrijdag 21 januari 2005
Geen enkele macht mag onbegrensd zijn. Binnen liberale democratieën is dat het geval. Maar op internationaal vlak, in de verhouding tussen de diverse soevereine staten is dat alsnog een illusie. De Verenigde Naties zouden een soort universeel geweten moeten vormen maar kunnen de naleving van haar resoluties - laat staan vrede - niet afdwingen door een gebrek aan een gewapende arm. Todorov streeft eerder naar het kantiaanse idee zoals verwoord in Zum ewigen Frieden. Daarmee zet hij zich af tegen de realiteit van vandaag waarin de Verenigde Staten optreden als een soort morele scheidsrechter, iets wat haaks staat op de droom van een universele rechtspraak.
Herinnering aan het kwaad, bekoring van het goede - Tzvetan Todorov - vrijdag 24 januari 2003
De essentiële tegenstelling die in de 20ste eeuw tot uiting kwam was die tussen het totalitarisme en de democratie. In een democratie is iedereen gelijk voor de wet en hoeft niemand zich te onderwerpen aan de wil van de meerderheid. Het totalitarisme schuift het pluralisme en het individu opzij. Een kleine leidinggevende groep bestuurt dan in naam van de 'algemene wil'. Todorov zet zich vooral af tegen het historisch en biologisch sciëntisme waarbij de door de wetenschap gevonden oplossingen per definitie passen voor alle mensen, ook al veroorzaken ze het lijden of zelfs de ondergang van sommigen onder hen.
Een jeugd in Duitsland - Ernst Toller -
Ik ken weinig herinneringen die zo onder de huid gaan als Eine Jugend in Deutschland van Ernst Toller, die nu in Nederlandse vertaling is uitgekomen, precies tachtig jaar na de oorspronkelijke Duitse uitgave in 1933, toen het werk van Toller in Nazi-duitsland werd verbrand en Nico Rost een eerste Nederlandse versie op de markt bracht. Toller rangeert vandaag in encyclopedieën als bekend expressionistisch dichter en toneelschrijver in de tijd van Weimar en gewoonlijk staat erbij vermeld dat hij een leidende rol speelde in de kortstondige revolutionaire radenrepubliek te München in april 1919. Recensie door H.W. von der Dunk.
Biografie Josef Stalin - Elbert Toonen - vrijdag 24 maart 2006
Er is geen tekort aan degelijke boeken over Josef Stalin en de auteur legt ook niet uit waarom hij dit boekje samenstelde. Vijftig jaar geleden, op 23 februari 1951, hield Nikita Chroesjtsjov zijn ophefmakende destalinisatietoespraak, maar die redevoering van drie uur wordt hier niet vermeld. Toonen schrijft deels biografisch, deels geeft hij een antwoord op de vraag of Stalin een zegen of een vloek was voor Rusland en de omliggende landen. Het antwoord zal duidelijk ‘neen’ zijn, wat niet belet dat de auteur refereert naar Ludo Martens, één van de laatste grote verdedigers van communistische dictator.
Wie gaat er dan de wereld redden? - Rik Torfs - vrijdag 27 november 2009
De sterkte van Torfs is dat hij schijnbare evidenties op hun kop zet en het populistisch discours met genuanceerde standpunten countert. Zo keert hij zich tegen het huizenhoge cliché De gustibus et coloribus non disputandum (Over smaken en kleuren valt niet te redetwisten). Fout, aldus Torfs, we moeten dat juist wel doen want de ene is al mooier dan de andere, alhoewel er geen absolute zekerheid bestaat. Anders dan populisten die menen te weten wat goed is voor mensen en de waarheid steeds in pacht schijnen te hebben, hecht Torfs veel waarde aan de twijfel. Die twijfel ziet hij als een onderdeel van onze Europese identiteit. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Terug naar de rede - Stephen Toulmin - vrijdag 16 mei 2003
De beroeringen en wreedheden van de twintigste eeuw hebben de idee ondermijnd dat de menselijke rede in staat zou zijn een stabiele en vredige wereld te stichten. In zijn boek Terug naar de rede tracht de filosoof Stephen Toulmin een antwoord te formuleren op de vraag hoe we na de wereldoorlogen en de Koude Oorlog onze twijfel te boven kunnen komen en de hoop kunnen koesteren dat het aanzien van de eenentwintigste eeuw anders zal zijn? Stephen Toulmin pleit dan ook voor een herstel van het evenwicht tussen rationaliteit en redelijkheid.
Je geld of je leven - Eric Toussaint - vrijdag 24 januari 2003
Voor heel wat mensen is de antiglobaliseringsbeweging een nieuw fenomeen dat uit het niets is ontstaan en pas sinds Seattle in het jaar 2000 actief werd. Ze zijn verkeerd. Het verzet tegen het zogenaamde neoliberale offensief wordt al jaren besproken en ontleed door linkse intellectuelen. Eric Toussaint, voorzitter van het comité voor de opheffing van de Derde Wereldschuld, schreef reeds in 1998 het ophefmakende boek Je Geld of je Leven, De Geldwereld tegen het Volk, waarin hij bijna visionair besluit met een oproep 'voor een globalisering van de tegenaanval'.
Schijn van heiligheid - André Truyman - vrijdag 28 januari 2011
De wijze waarop de kerk en de kerkleiders zich onschendbaar verheven voelen in de vele gevallen van seksueel misbruik waarbij ze volgens eigen en geheime regels handelde, is schandelijk. ‘Hun daden werden bedekt met “de mantel der liefde” waardoor criminele priesters uit handen van justitie werden gehouden’. Een dergelijke houding paste het Vaticaan ook toe na de Tweede Wereldoorlog toen het oorlogsmisdadigers hielp ontsnappen naar Latijns-Amerika. Meer recent nam de kerk geestelijken in bescherming die in Rwanda moorden op hun geweten hadden of toelieten dat onschuldige mensen werden afgemaakt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De waanzinnige veertiende eeuw - Barbara Tuchman - vrijdag 03 oktober 2008
De waanzinnige veertiende eeuw is een meesterlijk boek, dat boeit van de eerste tot de laatste bladzijde. Wat de auteur ons voorhoudt is een ‘verre spiegel’, waarin we de gebeurtenissen zien, vooral vanuit het standpunt van de mensen die toen leefden, maar ons voorgesteld door een moderne auteur, die zich voortdurend afvraagt hoe dit allemaal mogelijk was. Tegelijkertijd verwijst ze naar meer recente gebeurtenissen, die soms als twee druppels water lijken op de onwaarschijnlijke gruwel van de 14de eeuw. Kijk in de verre spiegel van de 14de eeuw en ontdek de mens, de eeuwige mens. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
De schaduw van Erasmus - Joris Tulkens - vrijdag 26 mei 2006
Erasmus kennen we als de grote denker, de belangrijkste zestiende eeuwse humanist in het noorden in de periode vlak voor en tijdens de Reformatie. In de Lof der Zotheid geeft hij een beschrijving van het bedrog en de sluwheid van de geestelijkheid. Ook de corruptie die de gehele politieke en religieuze samenleving aantastte, de onwetendheid en onverantwoordelijkheid op theologisch gebied klaagt hij aan. Bij zijn studie van het Grieks legde hij de grondslag voor zijn tekstkritische uitgave van het nieuwe testament. In feite was hij hierdoor de aanstichter van een omwenteling die met de Reformatie zou uitbreken. Recensie door Paul van Aelst.
Allah & Eva - Betsy Udink - vrijdag 10 maart 2006
We hebben het nog nooit zo goed gehad. Dat klopt voor de meeste mensen in het Westen en zelfs gemiddeld voor de rest van de wereld. Nog nooit was de welvaart wereldwijd zo hoog. Nog nooit gingen zoveel jongeren naar school. Nog nooit was de levensverwachting van de mens zo lang. Dit zijn echter maar gemiddelden. Ondanks de toegenomen welvaart, educatie en gezondheid over de planeet, blijven miljoenen mensen in armoede en onvrijheid leven. Miljoenen mensen die niet zelf beschikken over hun leven maar afhangen van de goodwill van anderen. In hoofdzaak vrouwen die ingevolge religieuze en culturele tradities onderdrukt worden en een onmenselijk leven leiden.
Het verraad van de financiële wereld - Georges Ugeux - vrijdag 14 januari 2011
Georges Ugeux is een van de weinige Belgen die het op Wall Street gemaakt hebben. Dit belet hem niet om kritisch te staan tegenover de financiële wereld waarin hij dag in dag uit werkzaam is. In La Trahison de la Finance stelt hij onomwonden dat de financiële wereld verraad heeft gepleegd: ze heeft zichzelf verraden en heeft zo tezelfdertijd de economie verraden. Hij schrijft zelfs letterlijk: “De suprematie van het financiewezen is ondraaglijk. De macht ervan is extravagant en strijdig met de beginselen van de democratie.” Een uitspraak die men eerder zou verwachten uit de mond van een syndicalist of een andersglobalist. Recensie van Lieven Monserez.
Brussel: Eurabia - Arthur Van Amerongen - vrijdag 21 maart 2008
Naarmate Van Amerongen zich meer en meer in de islam verdiept, geraakt hij verbitterd en wordt hij pijnlijk geconfronteerd met het eigen verdrongen calvinistisch geloofstrauma. “De boekhandels in Brussel lagen vol met opruiende pamfletten tegen christenen, joden en boeddhisten… De kerkgemeenschap waarin ik opgroeide, predikte diezelfde intolerantie en superioriteit”. Dit alles leidt tot het boek Brussel: Eurabia. Eurabia is het begrip dat aangeeft hoe Europa politiek en cultureel zal ingelijfd worden in de islamwereld. Van Amerongen gaat uit van een totale mislukking van de multiculturele samenleving waarin de auteur aanvankelijk sterk geloofde. Recensie door Bert Cornelis.
Wagner. De buikspreker van God - Martin Van Amerongen - vrijdag 20 mei 2005
Wagner was zonder twijfel de meest controversiële componist uit de muziekgeschiedenis. Door de enen verafgood, door anderen uitgespuwd. Niet zozeer zijn muziek, maar vooral zijn denkbeelden werden door sommigen omarmd en bejubeld, maar door anderen verafschuwd en veroordeeld. Over Wagner verschenen zowel werken van voorstanders als van tegenstanders. Die laatste catalogeren hem als een beul van de moderne kunst, de grote jodenvreter en de Marat van de muziek. De eerste erkennen hem als een genie, die meer dan wie ook de Europese ziel kon weergeven en blijk gaf van een scherp inzicht over de onvermijdelijke botsing tussen de diverse culturen.
Verder dan morgen - Kathleen Van Brempt - vrijdag 16 januari 2009
Via enkele intelligent uitgewerkte interviews legt Van Brempt tal van zwakheden in het huidige sociaal-democratische discours bloot en poneert ze enkele alternatieven, alhoewel ze op sommige terreinen niet echt durft in te gaan tegen het politiek correcte denken. Het resultaat is een forse analyse van de huidige sociaal-democratie in ons land waarbij ze diverse standpunten van haar partij op de rooster legt en confronteert met reële situaties. Meer nog, ze geeft hier en daar aan hoe en op welke thema’s de sociaal-democraten uit het ideologische moeras kunnen geraken. Dat doet Van Brempt niet altijd met zin voor realiteit maar des te meer vanuit een aanstekelijk voluntarisme. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Ils nous ont pris La Flandre - Rik Van Cauwelaert -
In 1912 schreef Jules Destrée, een Waals socialistisch Kamerlid, een spraakmakende open brief die gericht was aan koning Albert I. Daarin vertolkte hij zijn opmerkelijke stelling dat er geen Belgen zijn. Albert I regeert over twee volkeren, Walen en Vlamingen. Walen zouden volgens Destrée vurig, enthousiast, gul en wispelturig zijn en zouden het gezag voortdurend tegenwerken. Vlamingen zouden traag, koppig, geduldig en gedisciplineerd zijn. Dit grote verschil qua mentaliteit zou doorwerken op andere domeinen, zoals “in de manier waarop men zich door de problemen van het hiernamaals laat beïnvloeden.” Recensie door Lieven Monserez
Louis Varlez, een biografie - Jasmien Van Daele - vrijdag 16 mei 2003
Van Gent tot Genève is een boek over het rijk gevulde levensverhaal van Louis Varlez (1868-1930), een zeer gedreven en gepassioneerd protagonist van de laat negentiende-eeuwse radicaal-liberale familie te Gent. Tot voor kort bleef hij een vergeten persoonlijkheid in de Belgische en internationale geschiedenis. Opgegroeid in een bevoorrecht milieu ontplooide hij zich via de academische contacten in zijn studententijd tot een actief en erudiet advocaat die na zijn dagtaak talloze sociologische monografieën schreef. Varlez bekommerde zich steeds om het lot van de groeiende arbeidersbevolking.
De vrije moraal - Boris Van Der Ham - vrijdag 23 november 2012
Het maken van een goede persoonlijke keuze zal nog verder aan belang winnen. Er rust namelijk een grote morele verantwoordelijkheid op iedereen. Van de wetgever kan en mag men nu eenmaal geen wonderen verwachten. Voor de wetgever wordt het steeds lastiger om alle ontwikkelingen bij te houden, laat staan om die ontwikkelingen in de gewenste richting te sturen. Daarom moeten zowel jongeren als volwassenen sterk en weerbaar worden gemaakt, zodat ze voor zichzelf kunnen uitmaken waar hun grenzen liggen. Op die manier kunnen al heel veel problemen op het gebied van seks, drank en drugs worden beperkt. Recensie door Lieven Monserez
Grijs verleden - Chris Van Der Heyden - vrijdag 25 oktober 2002
Een grijs Nederland ging de Tweede Wereldoorlog in die aanvankelijk ook als grijs werd aangevoeld, dat is één van de stellingen van Chris Van Der Heyden in zijn boek
De uitdaging van het populisme - Arie Van Der Zwan - vrijdag 17 oktober 2003
Tal van socialistische kiezers keerden hun partij, de PVDA, de rug toe omdat die er niet in slaagde om een antwoord te formuleren op de dagdagelijkse besognes van de mensen zoals de spanningen tussen allochtonen en autochtonen, de veiligheid, de wachtlijsten in de zorg en de toenemende verloedering in de steden. In zijn boek De uitdaging van het populisme, uitgegeven door de Wiardi Beckman Stichting (de ideologische denktank achter de PVDA), beschrijft Arie Van Der Zwan de oorzaken van het succes van het populisme van Pim Fortuyn en probeert hij hierop een radicaal sociaal-democratisch antwoord te formuleren.
De gelovige geest - Michiel Van Elk -
Uit hersenonderzoek blijkt dat niet één specifiek hersengebiedje betrokken is bij religie. In populaire media wordt wel eens gesproken over zo’n ‘god spot’, maar dat is onzin. Religie maakt gebruik van alle huis-, tuin- en keukengebieden van onze hersenen. Er is dus niets speciaals aan religie en je kunt aan iemands brein niet zien of hij religieus is of niet. Je kan alleen op basis van onze kennis van de werking van de hersenen begrijpen hoe bepaalde religieuze ervaringen tot stand komen. In zowat alle religieuze tradities komt het fenomeen van de meditatie voor, waarbij de het individu zich deel voelt worden van een groter geheel. Interview door Marnix Verplancke.
Amina is niet alleen - Ann Van Elsen - vrijdag 11 april 2003
"Miss België is niet alleen de mooiste maar ook de dapperste van het land." Zo stond het in de krant nadat Miss België 2002 Ann Van Elsen liet weten dat ze de Miss Universe-verkiezingen in Nigeria wilde boycotten omdat Amina Lawal, een 'overspelige' vrouw, dreigde gestenigd te worden. Het woordje 'dapperste' is overdreven maar ze bleef consequent en gebruikte haar titel om een groot onrecht aan te klagen, namelijk de onderdrukking van de vrouw. Hierover schreef Ann Van Elsen samen met journaliste Inge Ghijs het boekje Amina is niet alleen.
San. Een gevecht met leukemie - Koen Van Hoeylandt -
Dit boek is een aangrijpend voorbeeld van hoe de meest bewonderenswaardige menselijke eigenschappen net in de meest pijnlijke situaties tot uiting komen. Als lezer ontdek je de mooiste kant van de menselijke natuur in de passage over de vruchten- en groentesapjes die Koen dagelijks perst, zodat San voldoende vitamines naar binnen krijgt. Het frappeert je in de beschrijving van het urenlange wachten in het ziekenhuis, terwijl San de zoveelste transfusie ondergaat, en je treft het aan tussen de regels die de strikt wetenschappelijke aspecten van Sans type leukemie uiteenzetten voor een breed publiek. Recensie door Johan Braeckman.
Vuil van de reis. Op dictatour door Europa - Frank Van Hoorn - donderdag 12 januari 2012
Wie op reis gaat naar een ander land kijkt uit naar al het mooie dat dit te bieden heeft, vergaapt zich aan kunstwerken en monumenten, eet en drinkt er de lokale specialiteiten, en beoordeelt zijn hotel alsof het de weergave is van de ziel van het land en haar bewoners. Meestal volgt de toerist een uitgestippeld parcours die maken dat hij zelden of nooit ontgoocheld huiswaarts zal keren. De foto’s die hij maakt en de verhalen die hij vertelt, zijn bedoeld om thuis indruk te maken. Op die manier ontpoppen toeristen zich tot ware propagandisten van een land en een regime dat vaak minder fraaie kanten heeft. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het Belgisch labyrinth - Geert Van Istendael - vrijdag 25 november 2011
De eerste versie van deze klassieker verscheen in 1989 en werd positief onthaald. Intussen heeft de auteur het al vier keer grondig herwerkt en is het telkens nog beter geworden. Dit jaar verscheen zijn laatste aangevulde versie met een tekening van Gal op de voorkaft waarop Bart De Wever en Elio Di Rupo in een kluwen van draden verwikkeld zitten, met in het midden Manneke Pis die een serieuze straal omhoog spuit. Het lijkt wel Geert Van Istendael zelf die als Brusselaar zielsveel van zijn stad en zijn land houdt, maar het schabouwelijke schouwspel dat sinds 2007 in ons land wordt opgevoerd niet langer kan verdragen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Een klein dorp, een zware tol - Stefaan Van Laere - vrijdag 29 oktober 2004
Elke oorlog veroorzaakt drama’s en dat was zeker het geval tijdens en net na de Tweede Wereldoorlog in ons land. Die drama’s werden niet alleen veroorzaakt door de vijandelijke troepen maar ook door collaborateurs en weerstanders. De acties van diegenen die actief meewerkten met de Duitse bezetters en diegenen die ze bestreden sloegen doorgaans diepere wonden in de Belgische dorpen en steden dan de oorlogshandelingen zelf. Een van de meest dramatische confrontaties tussen zwarten en witten gebeurde in Meensel-Kiezegem, een landelijk dorpje in het Brabantse Hageland. Een groot boek over een klein dorpje.
Le Jour où Dieu est parti en voyage - Philippe Van Leeuw -
‘April 1994 – Rwanda. Van bij het begin van de genocide ontvluchten de Westerlingen het land. Voor ze geëvacueerd wordt, verstopt een Belgisch gezin de jonge kinderverzorgster Jacqueline in het valse plafond van hun huis. Ondanks de terreur verlaat Jacqueline haar schuilplaats om haar eigen kinderen te zoeken. De jonge moeder ontdekt hun levenloze lichamen tussen de lijken. Verdreven uit haar dorp, opgejaagd als een wild dier, vlucht ze de bossen in. De regisseur wilde in de eerste plaats de herinnering aan de genocide levendig houden. Hij draagt zijn film op aan alle overlevenden van de volkerenmoord. Een film die je bij de keel grijpt.
O Vermiljoenen Spleet - Bart Van Loo - vrijdag 22 april 2011
De beste erotische werken verschenen in Frankrijk. Rabelais, de Sade, Stendhal, Flaubert, Baudelaire, Apollinaire, Nin, Millet, Houellebecq en tal van andere Franse auteurs hebben het erotische genre in de literatuur tot ongekende hoogtes gebracht en behoren nog steeds tot de beste in dit genre. Over seks, erotiek en literatuur schreef de Vlaamse auteur en francofiel Bart Van Loo een even intrigerend als opwindend boek onder de verleidende titel O Vermiljoenen Spleet! Van het blad spatten niet alleen de vele opgeilende verwijzingen naar de paringsdrift, maar ook zijn enorme belezenheid en kennis van de menselijke anatomie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Red De Vrije Markt - Johan Van Overtveldt - vrijdag 22 juni 2012
De aanslepende economische crisis is voor sommigen een uitgelezen kans om het kapitalisme, met haar vrije markten en private ondernemerschap, onder vuur te nemen. Ze gaan daarbij al te makkelijk voorbij aan het feit dat de overheid ook boter op het hoofd heeft. Daarvoor hoeven we in België zelfs niet ver te kijken: Dexia, een bank met de overheid als grootste aandeelhouder, is hét voorbeeld van hoe een bank niet geleid moest worden. En in België en daarbuiten hebben de regulatoren van de financiële markten ernstig gefaald. Voor Van Overtveldt redenen genoeg om een boek te schrijven ter verdediging van de vrije markt. Recensie door Andreas Tirez.
Marktzege(n) - Johan Van Overtvelt - vrijdag 08 november 2002
De globalisering blijft economisten, filosofen en politici inspireren tot het schrijven van boeken. Na de publicaties van antiglobalisten van Naomi Klein, Viviane Forrester, Benjamin Barber en Joseph Stiglitz beginnen ook de voorstanders van de globalisering zich te roeren. In eigen land is Johan Van Overtveldt in de pen gekropen met zijn boek Marktzege(n), Zes aanklachten tegen het antiglobalisme. Hij is hoofd economist bij Trends en medewerker bij de Wall Street Journal. In dit boek zet hij zich krachtig af tegen de argumenten van antiglobalisten die sinds 1999 hun kritiek spuwen op het kapitalisme en de vrijemarkteconomie. Hij biedt in zijn boek weerwerk tegen hun stellingen en wijst op positieve effecten van de globalisering.
Te zot of te bot - Monika Van Paemel - vrijdag 06 oktober 2006
Onze noorderburen hebben de voorbije jaren heel wat dramatische zaken meegemaakt zoals de moorden op Pim Fortuyn en Theo Van Gogh en de defenestratie van Ayaan Hirsi Ali. Zij veroordeelden de tendens tegen de scheiding van kerk en staat, tegen de vrijheid van meningsuiting, tegen het recht op zelfbeschikking en tegen de gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen. Daarbij kregen ze weinig of geen steun van westerse intellectuelen, ook niet van feministes die in de jaren zestig nochtans het voortouw namen. Eén van die progressieve feministes van toen is Monika Van Paemel en met dit pamflet neemt ze eindelijk duidelijk stelling. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Langs bergen van werk - Willy Van Poucke - vrijdag 28 november 2008
Dit boek is veel meer dan een reisgids. In alles wat de auteur van deze onbekende wereld beschrijft: de mijnwerker, de sociale strijd, de mijnrampen, de feesten, de migratie, voelt de lezer de inlevende gefascineerdheid van Willy Van Poucke voor deze rijk geschakeerde wereld. Het is duidelijk dat ‘de trage bezoeker’ genoten heeft van deze reis, zo ver weg in België en geslaagd is in zijn opzet. Het verdwenen mijnwerkersleven met al zijn misère wordt weer springlevend, tot lering en inzicht van de lezer. Achteraan het boek vindt de lezer nog een lijst van geraadpleegde literatuur waaronder ook Topogidsen en websites. Recensie door Sonja De Schaepdryver.
Congo, een geschiedenis - David Van Reybrouck - vrijdag 21 mei 2010
De grootste verdienste van Congo, een geschiedenis is dat het meer dan elk ander geschiedenisboek de Congolezen aan het woord laat. Hoe fascinerend de ontdekkingsreizigers en hoe mooi de herinneringen van zij die hun jeugd of hun wilde jaren in Congo doorbrachten ook mogen zijn, in Van Reybroucks Congo staan Congolezen centraal. Er spreekt vooral een enthousiaste verwondering en bewondering uit voor een bevolking die, al heeft ze zoveel in haar verleden en in het heden dat ze maar al te graag zou willen wegkrabben, er wonderwel in slaagt het leven aan de gang te houden. Als een houten fiets door de modder. Recensie door Karel De Gucht.
Van Dale woordenboek - Wim Van Rooy - vrijdag 09 december 2005
Het woord ‘aventurijn’ zal de modale lezer - want in gesproken taal zal men het nauwelijks horen zeggen, tenzij door een maniërist als Gerrit Komrij misschien - niet bekend zijn, maar het staat wel in de nieuwe, veertiende druk van Van Dale, na ‘Aventijn’, een van de zeven heuvelen van Rome. In de twaalfde en dertiende druk, die ik onder handbereik heb en waar mijn vingers op een viscerale manier gretig in graaien, eerder dan virtueel dus, staat het boven genoemde woord wel al onder ‘aventurien’. Er wordt een bepaald soort metaalachtig blauwgrijs mee aangegeven, een kleur die deze veertiende druk van de keizer van alle Nederlandstalige woordenboeken optuigt.
De malaise van de multiculturaliteit - Wim Van Rooy - vrijdag 03 oktober 2008
Wim Van Rooy gelooft niet in de emanciperende en bevrijdende kracht van religies alhoewel hun apologeten ons dat willen doen geloven, niet alleen binnen de islam maar ook in het jodendom en de christelijke kerken. ‘Het wordt dus tijd’, zegt van Rooy, ‘dat atheïsten, vrijzinnigen, vrijgeesten, liberalen en dat deel van de gelovigen dat de democratische ogen openhoudt, weer van zich laat horen’. Eeuwenlang hebben onze voorouders gestreden voor fundamentele rechten en vrijheden waar we in het westen nu van genieten. Het zou schandelijk zijn die te vernietigen of te ontzeggen aan de miljoenen die in onderdrukking leven. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Kapitalisme zonder remmen - Maarten Van Rossem - vrijdag 30 september 2011
De moraal van het verhaal was dat de uitwassen van het marktfundamentalisme moesten opgevangen worden door zuivere overheidsinterventies. Hiermee werd het funeste effect van het geloof in een absolute vrije markt duidelijk: winsten werden geprivatiseerd, en verliezen werden gesocialiseerd, zeg maar betaald door alle belastingbetalers. De hele kwestie maakt alvast duidelijk dat het neoliberale dogma van het afbouwen van de overheid in de VS geleid heeft tot een weinig rooskleurige situatie voor de lagere en middeninkomens. De modale Europese burger staat er op dat vlak beter voor, aldus Maarten Van Rossem. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Markt-meesters - Mark Van de Velde (Red.) - vrijdag 19 november 2004
De Nederlandse Telderstichting, het wetenschappelijk bureau ten behoeve van het liberalisme en de VVD, bestaat vijftig jaar. Om dit luister bij te zetten schreven tien vooraanstaande Nederlandse economen onder redactie van Mark van de Velde een reeks portretten van klassieke liberale economen als Adam Smith, Friedrich Hayek, John Maynard Keynesen Milton Friedman onder de titel Markt-meesters. Wat hebben ze ons nu nog te zeggen? Dat is verrassend veel. Lezing van deze portretten levert nog steeds nuttige inzichten over de rol van de overheid, het muntstelsel, de handel en de antiglobalisten, de inkomensverdeling en andere onderwerpen.
Mensen of barbaren? - Hugo Van de Voorde - vrijdag 26 oktober 2012
Van de Voorde bemonstert de wereld vanuit het referentiekader van Fernand Braudel: ‘Niet ieder evenement is een Evenement’. Niet alle alledaagse gebeurtenissen zijn feiten die van groot belang zijn voor hele samenlevingen of voor de historische ontwikkeling. Van de Voorde koos voor markante foto’s als uitgangspunten voor de acht hoofdstukken in het boek waarin hij tijd en ruimte maakt voor het relaas van feiten en gebeurtenissen (de korte termijn), de relevante ontwikkelingen na 1945 (de middellange termijn) en de ‘stille’ transformaties die zich doorheen de eeuwen hebben doorgezet (de lange termijn). Recensie door Claude Nijs.
Geloven is achterlijk, zeggen ze - Mark Van de Voorde - vrijdag 15 december 2006
Wat mensen moeten doen is zich inpassen in Gods wil, aldus de auteur. Het is een bizarre redenering. Want wat is Gods wil? Zijn het de teksten in het Nieuwe Testament die vol staan van misogyne bepalingen? Zijn het de bepalingen in het Oude Testament die opriepen tot dood en vernieling van andere bevolkingsgroepen? Of zijn het de uitspraken van God ten aanzien van zijn volgelingen die later gebruikt werden om mensen uit te moorden? Wat betekent ‘zich inpassen in Gods wil’? De auteur geeft geen duidelijk antwoord. Wel laat hij verstaan dat de woestijntocht van de katholieken al veertig jaar duurt en dat het tijd is om terug te keren naar de bewoonde wereld. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Marc Eyskens. Een biografie - Aloïs Van de Voorde - vrijdag 17 oktober 2003
Mark Eyskens is de zoon van staatshervormer Gaston Eyskens (1905-1988). Hij was minister (zelfs eventjes premier) in 13 regeringen, voornamelijk van Tindemans en Martens, tussen 1976 en 1992. Tegelijk was hij hoogleraar economie aan de Katholieke Universiteit te Leuven, een talentrijk essayist, filosoof en literator. Als politicus bereikte hij niet dezelfde top als zijn vader: hij heeft veel talenten, maar hij mist gedrevenheid, hij heeft misschien te veel andere interesses en hobby’s in plaats van enkel en alleen de politieke microbe.
De mens voorbij - Gie Van den Berghe - vrijdag 04 december 2009
De eugenetica wordt sinds het nazisme beschouwd als immoreel en onaanvaardbaar. Nochtans werd het eind 19de, begin 20ste eeuw gezien als een vooruitstrevende wetenschap die rechtstreeks voortvloeide uit de aanname dat de mens maakbaar en verbeterbaar is. En ook vandaag worden onderzoeken en ingrepen gedaan om menselijke imperfecties te voorkomen of te herstellen. Over dit thema schreef de ethicus en historicus Gie van den Berghe het intrigerende boek De mens voorbij waarin hij op zoek gaat naar de denkkaders die tot de nachtmerrie van de nazi’s geleid hebben. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het alfabet van onze tijd - John Vandaele -
Het eerste woord van John Vandaele is ‘Achterdocht’ dat hij omschrijft als ‘gevoel dat ons overvalt telkens als een bankier iets komt uitleggen met woorden die we niet begrijpen.’ Dat klopt maar is te beperkt. Want naast bankiers heb ik het ook moeilijk met politici, vakbondsmensen, werkgevers, wereldlijke en religieuze leiders die hun vermeende goede bedoelingen maskeren door het gebruik van woorden als ‘eerlijk’, ‘sociaal’, ‘efficiënt’ en ‘menselijk’, terwijl ze ons gewoon aan het misleiden zijn en hun eigen- of groepsbelangen willen laten voorgaan op de vrijheid van de mens en het belang van de samenleving. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het alfabet van onze tijd - John Vandaele - vrijdag 02 november 2012
Het eerste woord van John Vandaele is ‘Achterdocht’ dat hij omschrijft als ‘gevoel dat ons overvalt telkens als een bankier iets komt uitleggen met woorden die we niet begrijpen.’ Dat klopt maar is te beperkt. Want naast bankiers heb ik het ook moeilijk met politici, vakbondsmensen, werkgevers, wereldlijke en religieuze leiders die hun vermeende goede bedoelingen maskeren door het gebruik van woorden als ‘eerlijk’, ‘sociaal’, ‘efficiënt’ en ‘menselijk’, terwijl ze ons gewoon aan het misleiden zijn en hun eigen- of groepsbelangen willen laten voorgaan op de vrijheid van de mens en het belang van de samenleving. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De dierencrisis - Michel Vandenbosch - vrijdag 13 mei 2005
Weinig organisaties hebben op zo korte tijd zoveel belangstelling losgeweekt en resultaten geboekt als de dierenorganisatie GAIA die in 1992 in ons land werd opgericht. Onder haar impuls werden straatpaardenkoersen afgeschaft, kwam er een verbod op de handel van katten en honden op markten, werden ondermaatse private dierentuinen gesloten, verdwenen oude paardenmarkten, werden wreedheden tegen dieren op veemarkten aan de kaak gesteld, kwam er discussie over de gevolgen van de intensieve veehouderij, het transport van levend vee en het gebruik van dieren voor medische proeven. GAIA kreeg de problematiek van het dierenwelzijn zelfs op de politieke agenda.
Tien Kleine Belgen - Frank Vandenbroucke - vrijdag 18 oktober 2002
In zijn nieuwste boek Tien Kleine Belgen brengt Minister van Sociale Zaken Frank Vandenbroucke het verhaal van negen verschillende mensen die heel wat miserie hebben meegemaakt en zijn visie daarop. In de loop van de voorbije drie jaar ontving Frank Vandenbroucke ruim 11.000 brieven. Daaruit selecteerde hij negen levensechte gevallen. De verhalen zijn stuk voor stuk lijdenswegen van mensen die hopen op professionele hulp van de medische wereld maar dit omwille van hoge kosten niet altijd kunnen krijgen. In zijn boek schuwt Vandenbroucke de politieke controverse niet. Vanuit een sterk maatschappelijk engagement doet hij gedurfde voorstellen voor een staat met welvaart én zorg voor ieders kwaliteit van leven.
Op zoek naar een redelijke utopie - Frank Vandenbroucke - vrijdag 10 oktober 2003
Het boek Op zoek naar een redelijke utopie. De actieve welvaartstaat in perspectief van Frank Vandenbroucke bundelt vier teksten die hij schreef in de periode 1996-1999. Hij tracht er de contouren van een nieuwe sociaal-democratie in te schetsen en gaat de confrontatie aan met fenomenen als de globalisering en de sociale zekerheid. Het gesprek met het liberalisme is met die heroriëntering aan sociaal-democratische zijde gemakkelijker geworden. Maar het blijft duidelijk een dialoog tussen twee onderscheiden partners.
Berichten uit Brussel - Luckas Vander Taelen - vrijdag 15 oktober 2010
Vander Taelen stelt dat we moeten opkomen voor de zwakkeren in de samenleving, denk aan de moslimvrouwen. Toen kreeg hij het aan de stok met zelfverklaarde progressieven zoals Kristien Hemmerechts, Lucas Catherine en Nadia Fadil die zo fel het cultuurrelativisme omarmen en blind blijven voor onaanvaardbare praktijken van radicale moslimmannen die hun vrouwen onderdrukken. Vander Taelen vergelijkt hun kritiek op hem als stalinistische praktijken die heel wat mensen van links nog steeds toepassen, namelijk het demoniseren van mensen met ideeën die niet conform de theoretische geloofsleer zijn. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Waar ben je nu? Afscheid van mijn zus Anna - Luckas Vander Taelen - vrijdag 08 december 2006
Sterven in pijn is het doembeeld van elke mens. Maar ook het zien sterven van een dierbare is een pijnlijke, bijna schokkende ervaring die zowel de relativiteit van ons bestaan als de kwetsbaarheid van de mens duidelijk maakt. Op maandag 28 november 2005 werd het leven van Anna Vander Taelen beëindigd. Ze leed aan kanker. Haar jongere broer Luckas Vander Taelen schreef een aangrijpende tekst tijdens en over haar laatste dagen onder de titel Waar ben je nu? Afscheid van mijn zus Anna. Het is een heel persoonlijke reflectie over de eindigheid van het leven, de onvermijdelijke dood en ons onvermogen om hiermee om te gaan. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De Laatste Getuigen - Luckas Vander Taelen en Dirk Verhofstadt - vrijdag 30 september 2011
Met het wegvallen van de laatste directe getuigen van de monsterlijke gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog bestaat het gevaar dat ook de herinnering aan wat er in de concentratiekampen heeft plaatsgevonden, verdampt. Het boek De Laatste Getuigen is een noodzaak om het onvoorstelbare drama dat zich afspeelde tijdens de Tweede Wereldoorlog te bevatten. Bij het boek zit ook een gratis DVD met de vijf afleveringen van de indrukwekkende tv-documentaire van Luckas Vander Taelen. Dit boek wordt op zondag 2 oktober om 11 uur voorgesteld in boekhandel De Zondvloed in Mechelen. Iedereen is welkom. Recensie door Jelmen Haaze.
En wat deed mijn eigen volk? Breendonk, een kroniek - Jos Vander Velpen -
Van 20 september 1940 tot 4 september 1944 fungeerde Breendonk II als werk- en doorgangskamp voor de Duitse SS. Over deze periode verzamelde Jos Vander Velpen getuigenissen van overlevenden, meestal afkomstig uit de archieven van de processen in Mechelen (1946), want de meeste getuigen zelf zijn inmiddels gestorven. Van de ongeveer 4.000 gevangenen in Breendonk overleefden slechts 1.733 de oorlog. 750 gevangenen stierven ter plaatse. De anderen kwamen elders om, voornamelijk in Duitse werkkampen of in de vernietigingskampen op Pools grondgebied.
Irrationalisme in de academische wereld - Griet Vandermassen -
Het Lacaniaanse denken vertoont veel kenmerken van een pseudowetenschap. Het bestaat uit vage beweringen, is intern tegenstrijdig en omvat een eigen vocabularium met dubbelzinnige of niet omschreven termen. Het vertoont een totaal gebrek aan belangstelling voor het testen van de theorie en hanteert opvattingen die in strijd zijn met wetenschappelijke inzichten, maar is daar onverschillig voor. Het immuniseert zich tegen kritiek, alleen al door de schrijfstijl, want niemand weet wat precies bedoeld wordt (veel Lacanianen hanteren dezelfde schrijfstijl als de meester). Het kenmerkt zich door stammentwisten in plaats van door rationele discussie.
Darwin voor dames - Griet Vandermassen - vrijdag 14 oktober 2005
Feminisme is een term die vele ladingen dekt. Het gelijkheidsfeminisme bijvoorbeeld, gaat ervan uit dat de verschillen tussen vrouwen en mannen ontstaan zijn door opvoeding en socialisatie. Het verschilfeminisme daarentegen, erkent wel verschillen tussen mannen en vrouwen en vindt dat de vrouwelijke kwaliteiten een meerwaarde hebben. Daarnaast zijn er nog heel wat varianten, maar geen enkele strekking verklaart waarom mannen eigenlijk overal over een bevoorrechte positie beschikken en hoe de relatie tussen de seksen nu precies historisch gereproduceerd wordt, aldus Griet Vandermassen. Daar is voor de evolutieleer een belangrijke rol weggelegd.
Een Bank Vooruit - Marleen Vanderpoorten - vrijdag 04 oktober 2002
De voorbije jaren was het onderwijs niet uit de actualiteit weg te branden. Stakingen, ludieke acties, studies over de lonen van leerkrachten en verschillen tussen de onderwijsnetten, de uitspraken van Karel De Gucht, de rondetafelconferentie, de beleidsplannen van de minister. Er is druk over geschreven en gepraat. Vooral door anderen. Met haar boek Een bank vooruit, Onderwijsbeleid in Vlaanderen brengt minister Marleen Vanderpoorten haar eigen visie, ervaringen, ideeën, plannen en dromen.
Mise en place - Margot Vanderstraeten - vrijdag 01 mei 2009
Mise en place is van een betoverende schoonheid. Het geeft inzicht in de fataliteit van het leven en over de onherroepelijkheid van elke daad, elke uitspraak en elke zin. Eens gedaan, uitgesproken of neergeschreven is er geen weg meer terug. Op die manier verlegt elke mens dag na dag een steentje in de rivier van het leven waardoor die een heel klein beetje anders gaat stromen. Intussen moeten we vooruit met de last van het verleden op onze schouders. Men kan het natuurlijk proberen weg te stoppen. Tot er een snaar in de hersenkronkels geraakt wordt. Dit boek is drie literaire Michelin-sterren waard. Het is een meesterwerk. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het geweten van onze strafpleiters - Margot Vanderstraeten - donderdag 12 januari 2012
Begin januari 2011 bevond Margot Vanderstraten zich in de Verenigde Staten. In die periode schoot een jongeman in een winkelcentrum in Tucson, Arizona, 19 mensen neer. Zijn eigenlijke doelwit was het Democratisch congreslid Gabrielle Giffords. In de nasleep hiervan woedde een fel moreel en ethisch debat. Volgens de enen moest de dader onmiddellijk, zonder enige vorm van proces, worden terechtgesteld. Volgens de anderen was een beschaving het aan zichzelf verplicht om iedere dader een eerlijk proces te geven. Dergelijke discussies die de gemoederen hevig beroeren doen zich even goed in België voor. Recensie door Lieven Monserez.
Humanisme en het Avondland - Jeroen Vanheste - vrijdag 12 december 2008
Het humanisme legt de nadruk op vorming (Bildung), de rede en het wereldburgerschap. Het humanisme combineert individuele ontwikkeling met een politiek-ethisch streven naar humaniteit, dat wil zeggen: menselijkheid. Ondanks de verschrikkingen van de twintigste eeuw heeft het humanisme fantastische resultaten geboekt. Vanheste somt er een aantal op: ‘algemeen stemrecht, recht op zelfbeschikking, algemeen recht op onderwijs, afschaffing van kinderarbeid, juridische gelijkheid van ieder individu,…’. Het is dan ook verwonderlijk dat hij schrijft dat het onwaarschijnlijk is dat Europa nog toonaangevend kan zijn. Het tegendeel is waar. Recensie door Dirk Verhofstadt.
El sueño del celta (De droom van de Kelt) - Mario Vargas Llosa - vrijdag 21 januari 2011
De droom van de Kelt is de titel van de nieuwste roman van Mario Vargas Llosa. Hierin beschrijft de kersverse Nobelprijswinnaar het leven van Roger Casement (1864-1916), de Ierse nationalist en republikein die betrokken was bij de mislukte ‘Easter Rising’ van 1916. Vargas Llosa was altijd al geïnteresseerd in het nationalisme (dat hij in zijn opiniestukken steevast verkettert als de bron van alle kwaad), maar dat is niet de enige reden waarom de historische figuur van Casement hem fascineert. Deze figuur kan gemakkelijk tot een literair personage worden; voor een romanschrijver zijn hier veel meer uitgangspunten. Recensie door Peter Venmans.
Mijn Latijns Amerika - Mario Vargas Llosa - zaterdag 06 maart 2010
Dit boek is niet alleen een ode aan Latijns Amerika, maar tegelijk een ode aan de vrijheid en de democratie. In een bijzonder heldere taal maakt hij ons duidelijk dat we alert moeten blijven en de Verlichtingswaarden moeten blijven nastreven. ‘Het leven in een vrije maatschappij, geregeerd door rechtvaardige wetten, (is) geen vertrekpunt maar een eindpunt, een doel dat wordt bereikt door tolerantie te betrachten en in harmonie samen te leven, kritiek te ontvangen en te geven, en vooral door als burger niet in te gaan op de lokroep van het onmogelijke.’ Maria Vargas Llosa heeft het over de superioriteit van de vrijheidscultuur. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De taal van de hartstocht - Mario Vargas Llosa - donderdag 31 oktober 2002
De taal van de hartstocht is een bundeling van 38 essays die de Peruaanse schrijver Mario Vargas Llosa schreef over politieke, culturele en sociale zaken. Zo geeft hij zijn vaak ironische mening over de moraal van politici, over de scheding van kerk en staat en de immigranten. Daarbij neemt hij geen blad voor de mond en gaat soms lijnrecht in tegen de heersende publieke mening. Een merkwaardig boek van een van de grootste Zuid Amerikaanse schrijvers die in elke tekst blijk geeft van zijn geloof in de menselijke vrijheid, waardigheid, vooruitgang en democratie.
De vis in het water - Mario Vargas Llosa - vrijdag 31 januari 2003
De vis in het water is de titel van de autobiografie van Mario Vargas Llosa, één van de meest gevierde hedendaagse Latijns-Amerikaanse schrijvers. Het boek bevat een reeks herinneringen aan twee cruciale periodes in zijn leven. In de oneven hoofdstukken beschrijft hij zijn ontwikkelingsjaren tot hij in 1958 naar Parijs vertrekt; de even beginnen in het Peru van 1987.
Het woord is geest geworden - Gianni Vattimo - vrijdag 27 mei 2005
Secularisatie is de ondergang van het christelijk geloof of doet er in ieder geval afbreuk aan. Dat is de gangbare stelling, maar de Italiaanse filosoof Gianni Vattimo is het daar niet mee eens. Zijn opmerkelijke stelling is dat secularisatie juist het gevolg is van zuiver christendom. Gianni Vattimo is hoogleraar in de wijsbegeerte aan de universiteit van Turijn en was enkele jaren lid van het Europees Parlement. Hij kreeg wereldwijde bekendheid door zijn werk Dopo la cristianità. Per un cristianesimo non religioso uit 2002 dat een jaar later in het Nederlands verscheen onder de titel Het woord is geest geworden.
Over de zin van nut - Peter Venmans - vrijdag 23 mei 2008
In het uiterst leesbare en filosofisch toch diepgravende essay Over de zin van nut gaat Peter Venmans op zoek naar de historische wortels en de hedendaagse bestaansvormen van utilitarisme en pragmatisme, twee Angelsaksische denkrichtingen - de eerste Brits, de tweede Amerikaans - die lange tijd door beroepsfilosofen afgedaan werden als onfilosofisch omdat ze al te zeer op het handelen en dus niet genoeg op het denken gericht zouden zijn. En inderdaad, utilitarisme noch pragmatisme hebben de pretentie filosofische systemen uit te denken waarvoor je minstens negen banden nodig hebt om ze te beschrijven. Recensie door Marnix Verplancke.
De ontdekking van de wereld - Peter Venmans - vrijdag 21 oktober 2005
De ontdekking van de wereld gaat over het leven, het werk en de impact van Hannah Arendt op het hedendaagse denken en dit aan de hand van belangrijke gebeurtenissen, ontmoetingen en ervaringen in haar leven. Die ervaringen lopen opvallend gelijk met de meest dramatische gebeurtenissen van de vorige eeuw zoals de machtsovername door de nazi’s, de Endlösung en de Koude Oorlog. Peter Venmans ontleedt haar joods bewustzijn, haar relatie met Martin Heidegger, haar boek over Adolf Eichmann, de impact van Immanuel Kant op haar denken, haar verhouding met de VS en de positionering van haar filosofie tegenover het liberalisme en het conservatisme.
Het derde deel van de ziel. Over thymos - Peter Venmans - vrijdag 21 oktober 2011
Onze democratie heeft ons doen vergeten dat we ook thymotische mensen zijn, beweert Venmans. We zijn stilletjes verworden tot kneuters rond de haard die in hun vrije tijd oorlogsspelletjes spelen op hun pc en voor de rest tevreden zijn dat ze kunnen consumeren. Oké, er zijn nog wel een paar aanhangers van het dolorisme, de leer die wil dat je moet afzien om te kunnen genieten, maar vandaag zoeken die niet langer hun heil in de politiek, maar wel in het veldrijden. Nee, de afwezigheid van de thymos in onze maatschappij maakt de democratie er alleen maar zwakker op. Wie wil nog strijden voor zijn idealen? Recensie door Marnix Verplancke.
De grens van de mens - Peter-Paul Verbeek - vrijdag 04 november 2011
Nieuwe technologiën brengen steeds duidelijker 'de grens van de mens' in beeld. Het roept bij de Nederlandse filosoof Verbeek een feitelijke en een ethische vraag op: feitelijk, "In hoeverre voeren deze ontwikkelingen ons voorbij de mens?" en ethisch, "Is er een grens aan de mens die we niet zouden mogen overschrijden?" Verbeek stelt dat transhumanisten en bioconservatieven zich beiden onvoldoende rekenschap geven van de complexiteit van de relaties tussen mens en technologie. De provocerende benadering van Peter Sloterdijk ziet hij als een inspiratie. Mensen hebben reeds hun eigen evolutie beïnvloed. Recensie door Claude Nijs.
De laatste senator - Hendrik Verbrugge -
Flavius Aurelius Cassiodorus wordt traditioneel aangeduid als de laatste senator van het oude Rome. Levend in de vijfde en bijna volledige zesde eeuw van onze tijdsrekening, heeft hij letterlijk op een belangrijke breuklijn in onze geschiedenis geleefd, met name tijdens de val van het West-Romeinse Rijk. Naast vooraanstaand Romeins staatsman, was hij ook schrijver, rechtsgeleerde en secretaris van Theodorik de Grote, koning der Ostrogoten. Deze laatste had een belangrijk doel voor ogen: een assimilatie van het Romeinse volk aan het Germaanse. Beide partijen kwamen echter niet dichter tot elkaar. Recensie door Kristof Van Alboom.
Tijd van onbehagen - Ad Verbrugge - vrijdag 19 november 2004
Cultuurpessimisme is van alle tijden. Naast de vele levenslustige dichters, schrijvers, beeldende kunstenaars en filosofen die in hun werk steeds opnieuw grenzen verleggen en met hun verbeelding uitdrukking geven van hun verwondering, heb je de doemdenkers. Zij die de hartstocht, de levensdrift en het menselijk streven naar genot verwerpen en die menen dat de grenzen van het menselijk denken en kunnen al lang bereikt zijn of zelfs overschreden. Daarom prediken ze voor bezinning, contemplatie en devotie. Ze verkiezen de traditie, het geloof en derhalve de zelfverloochening boven het individualisme, de moderniteit en de vrijheid.
Fantastisch! Over het universum in ons hoofd - Kris Verburgh - vrijdag 10 oktober 2008
Verburgh gaat nader in op het gedachtegoed van de creationisten en de aanhangers van intelligent design. Hij legt uit hoe ogen en oren ontstonden en waarom daarbij geen sprake was van niet reduceerbare complexiteit. Sommige zaken worden verondersteld dermate complex te zijn dat ze niet door evolutie zouden zijn ontstaan. Evolutie verloopt immers stap voor stap en zeer geleidelijk. Verburgh toont aan dat zelfs al die complexe organen wel degelijk stap voor stap en zeer geleidelijk zijn ontstaan en dat er dus geen ruimte overblijft voor een schepper die op cruciale momenten in de evolutie een helpende hand zou hebben geboden. Recensie door Enno Nuy.
Fantastisch! Over het universum in ons hoofd - Kris Verburgh -
Verburgh gaat nader in op het gedachtegoed van de creationisten en de aanhangers van intelligent design. Hij legt uit hoe ogen en oren ontstonden en waarom daarbij geen sprake was van niet reduceerbare complexiteit. Sommige zaken worden verondersteld dermate complex te zijn dat ze niet door evolutie zouden zijn ontstaan. Evolutie verloopt immers stap voor stap en zeer geleidelijk. Verburgh toont aan dat zelfs al die complexe organen wel degelijk stap voor stap en zeer geleidelijk zijn ontstaan en dat er dus geen ruimte overblijft voor een schepper die op cruciale momenten in de evolutie een helpende hand zou hebben geboden. Recensie door Enno Nuy.
Schitterend! Over het universum - Kris Verburgh - vrijdag 02 mei 2008
Wie begint na te denken over de dimensies die wij kennen en over het begrip ‘ontstaan’, wie zich afvraagt of het scheppingsverhaal een houdbare stelling is, wie de theorie van Darwin bewezen acht of wie niet gelooft in het creationisme of Intelligent Design, wie ook maar het geringste beetje kritische zin in acht wil nemen, die zal in zijn denken steeds verder reizen. We realiseren ons dat de aarde een volstrekt onbetekenende planeet is in een onafzienbaar heelal. We beseffen dat de zijnsvraag niet hier op aarde kan worden beantwoord en dat kennis van de astronomie vergaard moet worden om de ultieme vragen te kunnen beantwoorden. Recensie door Enno Nuy
De Voedselzandloper - Kris Verburgh - vrijdag 11 januari 2013
Vooraan in het boek licht Verburgh zijn uitgangspunten toe. Zo hekelt hij de ‘tsunami van gezondheidsadviezen’ van ‘zelfuitgeroepen experts’ met hun ‘enig ware methode’ waarvoor ‘pseudowetenschappelijke argumenten’ aangehaald worden of ‘inzichten uit daadwerkelijk gepubliceerde wetenschappelijke studies’ die niet correct uitgevoerd werden of foutief geïnterpreteerd. Verburgh heeft volkomen gelijk. Eindelijk een voedingsdeskundige die ernstig tewerk wil gaan. Maar de ontgoocheling is groot. Want Verburgh zondigt al vanaf de eerste pagina’s tegen zijn eigen uitgangspunten. Recensie door Jan Etienne.
Ik kan zijn wie ik wil. Opgroeien met autisme - Peter Vercauteren - vrijdag 06 mei 2011
In Vlaanderen leven ongeveer 37.000 mensen met één of andere vorm van autisme en elk jaar komen er meer dan 400 kinderen met deze stoornis bij. Autisme is een pervasieve ontwikkelingsstoornis met een neurologische oorzaak waardoor de hersenen op een andere manier functioneren. De problemen die autisten daarbij ondervinden zijn heel verscheiden van aard, maar meestal gaat het over een problematische vorm van sociale omgang en communicatie met anderen. In zijn autobiografie Ik kan zijn wie ik wil geeft Peter Vercauteren een indringend beeld van hoe het is om op te groeien als autist met het syndroom van Asperger. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Bloemlezing uit de poëzie van Wislawa Szymborska - Jeannine Vereecken - vrijdag 20 december 2002
De gedichtenbundel Bloemlezing uit de poëzie van Wislawa Szymborska, van Jeannine Vereecken is een hommage aan de Nobelprijswinnaar voor Literatuur in 1996. De Poolse dichteres is fel begaan is met de vrijheid. Dat hoeft niet te verwonderen. Ze werd geboren in 1923 en onderging de oorlog. Ze woonde in Krakau, de historische hoofdstad van Polen, vlakbij de uitroeiingskampen van Auschwitz. Toch is haar werk niet zwartgallig of pessimistisch, maar eerder beklijvend en prikkelend.
Identiteit - Paul Verhaeghe - vrijdag 05 oktober 2012
In zijn boek 'Identiteit' beschrijft Paul Verhaeghe onze maatschappij als een neoliberale meritocratie. Het neoliberalisme bekijkt de mens louter als een competitief wezen dat vooral uit is op zijn eigen profijt. En meritocratie -loon naar werken- wordt enkel in financiële termen gemeten: enkel als je verdienste een economische meerwaarde biedt, is het een verdienste, terwijl je vroeger ook status kon bereiken op politiek, religieus en cultureel vlak. Nu rest enkel nog het economische. En dat heeft gevolgen voor de identiteitsvorming, over hoe mensen over zichzelf en anderen denken. Recensie door Andeas Tirez.
Zeg niet aan mijn moeder dat ik ondernemer ben - Bart Verhaeghe -
Hoe komt het toch dat zo weinig mensen beginnen met een nieuwe onderneming? Over dit prangende probleem schreef de Vlaamse ondernemer Bart Verhaeghe een opmerkelijk boekje onder de titel Zeg niet aan mijn moeder dat ik ondernemer ben. Ze denkt dat ik op zoek ben naar een job. Hierin schetst hij niet alleen het succesvolle verhaal van zijn eigen ondernemerschap, maar ook de praktische problemen die hij en zijn collega’s ondervinden bij het opstarten van een zaak en nieuwe visies op hedendaagse problemen als mobiliteit, leefmilieu, arbeid, migratie, vergrijzing en politiek.
Dirk Verhofstadt in gesprek met Etienne Vermeersch - Dirk Verhofstadt - vrijdag 01 april 2011
Het boek is een fascinerend denkavontuur die alle hoeken van de intellectuele arena bestrijkt. De dialoog tussen Dirk en Etienne maakt het een gemoedelijk boek met een enorme reikwijdte en diepte. Het boek sterkt me in mijn overtuiging dat filosofie niet alleen gaat over het stellen van vragen, maar ook het zoeken naar antwoorden. En dat die antwoorden er soms ook zijn. Het boek eindigt met een vraaggesprek over de dood. Vermeersch overpeinst zijn leven in Epicureïsch stijl: ‘Als ik mijn leven vergelijk met dat van de verpletterende meerderheid van de mensen in de loop van de geschiedenis, heb ik heel veel geluk gehad en gekend.’ Recensie door Floris van den Berg.
Het liberale denken van Thomas Paine - Dirk Verhofstadt - vrijdag 04 december 2009
Paine was een autodidactische filosoof die zich met woord en daad inzette voor een betere wereld. Wij die leven in een vrije samenleving zijn allemaal dank verschuldigd aan Thomas Paine die het programma van de Verlichting op een grandioze manier vorm gaf. Hij was alles wat een Verlicht mens zou kunnen zijn. Paine was een kosmopoliet die geboren en getogen was in Engeland, in Amerika deel uit maakte van de onafhankelijkheidsoorlog en toen naar Frankrijk vertrok, waar hij deelnam aan de Franse revolutie en de Franse nationaliteit kreeg. Hij bekritiseerde onrecht en kwam op voor de sociaal zwakkeren. Recensie door Floris van den Berg.
De derde feministische golf - Dirk Verhofstadt -
Om te bewerkstelligen dat de emancipatie van moslima’s op gang komt bepleit Dirk Verhofstadt een kosmopolitisch humanisme. Om los te komen van de onderdrukkende en beklemmende banden van een smalle, uitsluitende identiteit meent de auteur dat mensen zich een kosmopolitische humanistische identiteit en levenshouding zouden moeten aanmeten. Religie hoort thuis in het privé domein. In het openbare leven zou religie geen rol moeten spelen. ‘De individualisering van de zingeving binnen een universele seculiere ethiek is de enige mogelijkheid om te komen tot de acceptatie van de onaantastbaarheid van de menselijke integriteit’. Recensie door Floris van den Berg.
In gesprek met Paul Cliteur. Een zoektocht naar harmonie - Dirk Verhofstadt - vrijdag 30 maart 2012
De zoektocht naar een harmonieuze samenleving draait om de vraag of religie leidt tot meer harmonie in de samenleving of juist niet. Cliteur is omzichtig om hierover in het algemeen stelling te nemen. Hij betoogt met verve dat er in de teksten van de drie monotheïstische abrahamitische religies (jodendom, christendom, islam) rechtvaardigingen zijn te vinden voor de legitimering van geweld, en dat dergelijke rechtvaardigingen vandaag de dag gebruikt worden ter legitimering van terrorisme en onderdrukking van vrouwen, afvalligen en homoseksuelen. Zoals Abraham die op bevel van god bereid is zijn zoon te doden. Recensie door Floris van den Berg.
In gesprek met Etienne Vermeersch - Dirk Verhofstadt - vrijdag 09 december 2011
Etienne Vermeersch is een filosoof met een christelijk verleden. Dirk Verhofstadt is een moraalwetenschapper uit een al even uitgesproken vrijzinnig milieu. Beiden trokken zich tien dagen lang terug in het zowel heidense als christelijke Toscane om er over de belangrijkste thema’s uit het leven en werk van Vermeersch te praten. Het is geen traditioneel gesprek geworden tussen een oude Meester en zijn jonge Leerling, maar een uitwisseling van ideeën, gevoelens en tegenstellingen die de boog spannen van het vermoedelijke ontstaan van ons universum tot de individuele dood, het ultieme eindpunt voor beide denkers. Recensie door Ludo Abicht.
In gesprek met Paul Cliteur. Een zoektocht naar harmonie - Dirk Verhofstadt - vrijdag 09 maart 2012
Cliteur verwijt met name de progressieve intelligentsia dat zij de strijd heeft opgegeven en niet langer de basiswaarden van een liberale democratische samenleving verdedigt. Cultuurrelativisme, waarbij het taboe was om de ene cultuur als superieur boven de andere te plaatsen, berouw over een kolonialistisch verleden dat ze verhindert aanspraak op morele superioriteit te maken, angst voor conflicten met minderheidsgroepen en de vrees dat religiekritiek meteen een racistisch ondertoontje zou krijgen, hebben een maatschappelijk debat jaren lamgelegd. Een debat dat volgens de auteurs zou moeten draaien om een reeks basiswaarden. Recensie door Yves Desmet.
Pius XII en de vernietiging van de Joden - Dirk Verhofstadt - vrijdag 13 maart 2009
De historische uitklaring zoals door Verhofstadt gebracht, is een belangrijke stap op de weg naar leren omgaan met verschillen door zichzelf als ethisch verantwoordelijk en feilbaar te zien. Humanisten, van socialistische, liberale of ecologische signatuur, gaan die moeilijke weg op. Aan de gelovigen moeten we dringend vragen hetzelfde te doen. Een boek zoals dit is daarbij een instrument voor bewuste verwerking van een deeltje van ons verleden. Hopelijk grijpt het instituut van de Rooms Katholieke Kerk dit boek aan om het ernstig te bespreken. We kunnen zelf als humanisten bewerkstelligen dat meer van dergelijk werk zou verschijnen. Recensie door Rik Pinxten.
Pius XII en de vernietiging van de Joden - Dirk Verhofstadt - vrijdag 31 oktober 2008
Dat de moord op miljoenen joden gefaciliteerd werd door dat christelijke anti-judaïsme, de opportunistische houding van het Vaticaan en het overdonderende stilzwijgen van Pius XII, is de klemmende these van Dirk Verhofstadts 512 bladzijden tellende boek Pius XII en de vernietiging van de Joden. Het werk kan als een tribunaal worden opgevat dat een coherent, systematisch en wetenschappelijk licht werpt op een periode die al wel detailsgewijs en in zijn algemeenheid gethematiseerd werd maar die nooit een dergelijke exhaustieve aandacht kreeg. De auteur put voor een zeer groot deel uit de Actes et Documents du Saint Siège. Recensie door Wim van Rooy.
De derde feministische golf - Dirk Verhofstadt - vrijdag 20 oktober 2006
In zijn pas verschenen De derde feministische golf interviewt Dirk Verhofstadt zes vrouwen met een islamitische achtergrond: Ayaan Hirsi Ali, Nahed Selim, Naima El Bezaz, Irshad Manji, Yasmine Allas en Naema Tahir. De aanklacht tegen de islam die deze vrouwen uitbrengen, is schrijnend en het is een gotspe dat vele progressieven het niet hebben aangedurfd daarover te zijner tijd te berichten. Wie echter in progressieve kringen tot niet langer dan een jaar of twee geleden kritiek durfde te spuien op de islam werd al vlug in het rijtje van de malcontenten en de verzuurden gezet, al zijn er vandaag wel late bekeringen te bespeuren. Recensie door Wim van Rooy.
Het menselijk liberalisme - Dirk Verhofstadt - vrijdag 25 april 2003
Antiglobalisten ageren tegen de uitwassen van een losgeslagen kapitalisme en verzetten zich tegen de uitbuiting van mens en natuur. Ze wijzen op de enorme armoede, de vervuiling van het milieu en de ondemocratische werking van de internationale instellingen. Toch bieden de antiglobalisten geen eenduidig alternatief. Waarschijnlijk ligt het antwoord precies in het systeem dat ze het felst belagen, namelijk het liberalisme. In zijn boek Het menselijk liberalisme. Een antwoord op het antiglobalisme pleit Dirk Verhofstadt voor een vrije markt die werkt binnen een ethisch kader.
De Verenigde Staten van Europa - Guy Verhofstadt - vrijdag 16 juni 2006
Sinds Frankrijk en Nederland ‘neen’ zegden tegen de Europese Grondwet is het op Europees vlak bijzonder stil geworden. Te stil, als we de Belgische premier Guy Verhofstadt mogen geloven. In een opvallende toespraak voor het Europees parlement te Brussel heeft Verhofstadt voor de vlucht vooruit gepleit. De reflexieperiode heeft volgens hem niets opgeleverd. De oorverdovende stilte rond het Europees project werkt verlammend. Er moet opnieuw werk gemaakt worden van de ratificatie van de grondwet en de Europese integratie. De Belgische premier schreef hierover een boekje onder de titel De Verenigde Staten van Europa. Recensie van Bert Cornelis.
Pleidooi voor individualisme - Dirk Verhofstadt - vrijdag 12 maart 2004
Bij de oude moraaltheologen van de christelijke kerken sluiten zich nieuwe zedenmeesters aan. Ze werpen hun banbliksems naar de ‘desintegratie van de maatschappij’ en de ‘consumerende individualisten’. Het is inderdaad opvallend hoe oude en nieuwe ‘gemeenschapsdenkers’ à la Mark Elchardus elkaar weten te vinden. Zij stellen een gemeenschap voorop en gaan ervan uit dat als mensen een dergelijk collectief houvast verliezen, ze ten onder gaan. Individualisme is nochtans niet gelijk aan egoïsme. Daar maakt Verhofstadt in zijn nieuw boek Pleidooi voor individualisme een sterk punt van.
Pleidooi voor een open samenleving - Guy Verhofstadt - vrijdag 26 januari 2007
Guy Verhofstadt blijft in zijn Vierde Burgermanifest trouw aan de traditionele liberale fundamenten. Het individu dient zelf te denken, moet kritisch zijn en kan zelf zijn loopbaan bepalen. De vrije markt blijft het ideale instrument om een evenwicht te vinden tussen producenten en consumenten. Deze hele evolutie moet gepaard gaan met een verregaande verantwoordelijkheid en solidariteit. Kritisch denken is geen recht, het is een plicht. Verdraagzaamheid is de sleutel tot een leefbare samenleving en solidariteit met mensen en regio’s die een lagere sociale welvaart kennen is een noodzaak om te komen tot ‘the greatest happiness of the greatest number’. Recensie door Frederick Ongena.
Dirk Verhofstadt wint tweejaarlijkse Prijs voor het Vrije Denken - Dirk Verhofstadt -
Op zaterdag 12 mei 2012 reikt de Raymond Maeckelberghe Foundation voor de tweede keer de Prijs van het Vrije Denken uit. De Stichting werd genoemd naar Raymond Maeckelberghe (1922-2007), die als vrijzinnig humanist een belangrijke pioniersrol heeft gespeeld bij het verspreiden en structureren van de vrijzinnigheid in Vlaanderen. In 2010 werd de prijs toegekend aan Peter Piot en aan de vereniging SKEPP. Dit jaar wordt de Prijs van het Vrije Denken toegekend aan Dirk Verhofstadt, voor zijn doorgedreven kritische deelname aan het groot maatschappelijk debat en aan de Heer Rudy Petit, gewezen voorzitter van het Vrijzinnig Huis te Brugge.
John Stuart Mill - 150 jaar over vrijheid - Dirk Verhofstadt (Red.) - vrijdag 01 mei 2009
Samen met John Locke (1632-1704) en Immanuel Kant (1724-1804) behoort Mill, ondermeer door On Liberty, tot de coryfeeën van de liberale traditie die de menselijke zelfbeschikking, vrijheid en tolerantie centraal heeft geplaatst. Mill beschouwt het liberalisme als een morele doctrine die de autoriteit van de staat en de samenleving over individuen beperkt. Toch is Mill geen libertariër zoals Robert Nozick die pleit voor een absoluut minimale invulling van de staat. De vrijheid staat bij Mill immers in het teken van ‘het goede leven’, een leven waarin mensen hun hogere capaciteiten kunnen gebruiken en ontwikkelen. Aankondiging door Patrick Loobuyck.
Voor Europa! - Guy Verhofstadt en Daniel Cohn-Bendit -
In Voor Europa! prediken Daniel Cohn-Bendit en Guy Verhofstadt opnieuw de revolutie. Het boek ontstond uit woede om de naïviteit van veel Europese lidstaten en hun leiders die zich wanhopig vastklampen aan hun laatste restjes macht. Er is echter geen keuze. Ofwel zal men onherroepelijk opgaan in het grotere, machtige geheel dat Europa uiteindelijk is of ten onder te gaan aan nationalistische stuiptrekkingen in een geglobaliseerde wereld. Deze stelling wordt sterk onderbouwd in het boek, met voorbeelden over de krimpende macht van landen als Frankrijk en Groot-Brittannië in internationale organen als de VN. Recensie door Sara De Mulder
Toen God spitte en Allah spon - Bert Verhoye - vrijdag 28 november 2008
God en Allah hebben het plan bedacht om de eenheid in de wereld te herstellen en de stervelingen mores te leren. Wie binnen de zes maanden de meeste martelaren kan rekruteren krijgt de titel van krachtigste god. In de volgende hoofdstukjes beschrijft Verhoye op zijn onweerstaanbare wijze niet alleen wat die goden uitspoken, hun entourage en hun manier om aan martelaren te komen. Bijtende commentaar op hun levenswijze, leer en gelovigen ontbreekt niet. Zelfs Satan krijgt een rol toebedeeld: die van beëdigd deurwaarder (‘om de objectiviteit te garanderen’). Jezus verplaatst zich in een Landrover en kan uiteraard het lonken naar Maria Magdalena niet laten. Recensie door John Rijpens.
Monoloog van iemand die het gewoon werd tegen zichzelf te praten - Dimitri Verhulst - vrijdag 23 maart 2012
Verhulst wil in iedere roman het geweer van schouder veranderen. Zijn pen steeds opnieuw slijpen om tot een andere gravure te komen. Dit verhaal snijdt niet in het vlees, noch mikt het op de lachspieren. Niet de bucoliek van Mevrouw Verona of het fresco van Godverdomse dagen, wel het vinnig beschreven lot van een ex-wielerheld en een hoertje. Akkoord, Frank Vandenbroucke valt niet meer te beschrijven. Z'n beeld, z'n taal, het blinkende steen-tje in z'n oor behoren tot het collectieve geheugen. En toch. Eén pennenstreek van Verhulst en de ziel van wijlen VDB ligt bloot. Recensie door Matthias Declercq.
Mei 1940: België op de vlucht - Misjoe Verleyen en Marc de Meyer - vrijdag 14 mei 2010
Op 10 mei was het exact zeventig jaar geleden dat de Tweede Wereldoorlog voor België begon. In de vroege ochtend van die dag landden Duitse luchtlandingstroepen op het dak van het fort van Eben-Emael bij de samenvloeiing van het Albertkanaal met de Maas. Nog geen dag later gaf het garnizoen van de sterkste vesting ter wereld zich over. De overval was evenwel slechts een klein onderdeel van het offensief van nazi-Duitsland tegen Nederland, België, Luxemburg en Frankrijk. Terwijl Britse en Franse troepen zich oostwaarts spoedden, vluchtte een aanzienlijk deel van de Belgische bevolking in paniek naar het westen. Recensie door Joseph Pearce.
De ogen van de Panda - Etienne Vermeersch - vrijdag 05 november 2010
Elke regering wil onder druk van haar bevolking de welvaart verder opdrijven. Dat zien we nu ook in niet-democratische landen zoals China waar de leiders goed beseffen dat ze hun macht maar kunnen behouden als ze zorgen voor verdere economische groei. Hierdoor blijft het door de Etienne Vermeersch omschreven Wetenschappelijk Technologisch Kapitalistisch bestel autonoom en automatisch doordraaien. Neem daarbij het feit dat grote vervuilers zoals de VS en China weigeren om serieuze maatregelen te nemen – beide landen weigerden het Kyoto-protocol te tekenen – en we begrijpen dat het milieuprobleem nog steeds toeneemt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De rivier van Herakleitos - Etienne Vermeersch en Johan Braeckman - vrijdag 23 januari 2009
‘Panta rhei’ of ‘alles is in beweging’ is een bekend citaat dat wordt toegeschreven aan de Griekse presocratische filosoof Herakleitos. Zo is het wel mogelijk om tweemaal in een rivier te stappen, maar toch zal dat nooit hetzelfde zijn. Zowel de persoon zelf als het water in de rivier zijn intussen veranderd. En zo gaat het met de hele kosmos die voortdurend in verandering is. Dus zijn ook het menselijk denken en handelen voortdurend in verandering. Dat laatste wordt goed beschreven in De rivier van Herakleitos, het nieuwste boek van de moraalfilosofen Etienne Vermeersch en Johan Braeckman over het ontstaan en de ontwikkeling van de wijsbegeerte. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De wetenschappelijke revolutie - Rienk Vermij - vrijdag 17 juni 2005
Welke visie hadden Aristoteles, Copernicus, Kepler, Galilei, Descartes en Newton op de natuur? Hoe ontstond uit de hutspot van ideeën die zulke denkers er op na hielden, het samenhangende systeem van de natuurwetenschap zoals wij dat nu kennen? De geschiedenis van de wetenschap is niet de triomfantelijke zegetocht van een bij voorbaat gegeven alomvattend theoretisch systeem. Het is een geschiedenis van gissen en missen, passen en meten, geknutsel in laboratoria, kijken en nog eens kijken. Een cruciale fase in deze geschiedenis is de zogenaamde ‘wetenschappelijke revolutie’ van de zeventiende eeuw.
Kalme chaos - Sandro Veronesi - vrijdag 25 november 2011
Sandro Veronesi (1959) is een van de belangrijkste hedendaagse Italiaanse schrijvers. Met Kalme Chaos won hij de Premio Strega 2006. Kalme Chaos is een nauwgezette deconstructie van het dagelijks leven. Veronesi doet dit uitermate fijnzinnig en geraffineerd, stukje bij stukje tot er kleine beetjes zijn overgebleven die iedereen met verbijstering zal herkennen. Wanhoop in kleine dosissen. Wanhoop over onze medeplichtigheid aan wat zich iedere dag om ons heen voltrekt. Dé ideale vakantieliteratuur. Wie zich liever voor de beeldbuis nestelt, kan de gelijknamige film op DVD aanschaffen of downloaden. Recensie door Sarah Snoeck.
Het morele instinct - Jan Verplaetse - vrijdag 28 november 2008
Vroeger geloofde men dat moreel verantwoord gedrag ons werd opgedragen door goden. Intussen weten we beter. ‘Het is niet de wil van God… evenmin zijn het sacrale teksten, menselijke intuïties, overgeleverde tradities, zogenaamde experts of autoriteiten van divers pluimage, natuurlijke processen, categorische processen of andere imperatieven, enzovoort, die ons onbetwistbaar het verschil tussen goed en kwaad kunnen duidelijk maken’, schrijft Verplaetse, en dat is de bottom-line van zijn verhaal. Het is de mens zelf die vanuit de rede het verschil moet maken. Dat betekent niet dat moraliteit los staat van emoties, maar de rede speelt een steeds grotere rol. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Zonder vrije wil - Jan Verplaetse - vrijdag 22 juni 2012
Als de vrije wil niet zou bestaan, kan je dan nog wel iemand voor zijn daden verantwoordelijk stellen? “Ils sont fous ces philosophes” zou Obelix kunnen gezegd hebben. Bij die vakfilosofen zitten er inderdaad rare kwasten tussen. Als hun syllogisme, hun uit pure inox opgetrokken redenering uitkomt op een conclusie die haaks staat op onze intuïtie, op onze perceptie van de werkelijkheid, dus op ons aanvoelen, dan is dat pech voor onze intuïtie. Dan moet er desnoods maar gesleuteld worden aan de manier waarop wij met z’n allen altijd al naar die werkelijkheid gekeken hebben. En dat doet Jan Verplaetse. Recensie door Max Schneider.
Zonder vrije wil - Jan Verplaetse - vrijdag 14 oktober 2011
"Voorspelbaarheid is iets anders dan determinisme" stelt Jan Verplaetse in zijn boek Zonder vrije wil terecht. Want "een wereld kan zo complex in elkaar steken en ons kenvermogen kan zo beperkt zijn, dat de toekomst volkomen onvoorspelbaar is, maar niettemin volkomen deterministisch". De toekomst blijft open in die zin dat niemand haar kan kennen. Daarmee volgt de auteur de ideeën van de filosoof Karl Popper. Hieruit volgt dat we elke ideologie die claimt de wetten van de geschiedenis te kennen, of ze nu tot een klasseloze maatschappij of een duizendjarig rijk leiden, moeten blijven wantrouwen. Recensie door Jan De Vylder.
Denkbeelden uit een dubbelleven - Ger Verrips - vrijdag 21 mei 2004
Het omslag van Denkbeelden uit een dubbelleven, de biografie van 472 pagina’s die Ger Verrips aan Karel van het Reve heeft gewijd, zet de toon. Niet de overbekende wantrouwende ogen onder de bril en de laatdunkende mondhoeken – voor de zoveelste keer te zien op de cover van het onlangs verschenen Ik heb nooit iets gelezen, nota bene door zoon en schoondochter verzorgd – maar een foto van de achttienjarige Karel. Zonder bril. Een beetje dromerig. Behalve dat Verrips de persoon heeft verhelderd, heeft hij van hem, zoals dat zo mooi in het Jiddisch heet, een ‘Mensch’ gemaakt. Een recensie door August Hans den Boef.
De minnaars - Vendela Vida - vrijdag 22 juni 2012
Yvonne is begin de vijftig wanneer ze haar man Peter verliest in een banaal verkeersongeluk. Bijna dertig jaar lang heeft ze geschiedenisles gegeven, maar plots interesseert het verleden haar niet meer. Toch niet het grote verleden. Het kleine, persoonlijke heeft haar echter steeds hechter in zijn greep en daarom besluit ze naar Turkije op vakantie te gaan, naar het dorpje Datça, waar Peter en zij ooit op huwelijksreis waren. “Ze had het gevoel dat ze een afgerolde bol touw naar zijn oorsprong volgde,” schrijft de Amerikaanse Vendela Vida in haar roman De minnaars. “Ze waren in het begin zo gelukkig geweest.” Recensie door Marnix Verplancke.
Permanente oorlog voor permanente vrede - Gore Vidal -
De Amerikanen hebben Europa bevrijd van Adolf Hitler. Tal van Amerikaanse soldaten gaven daarbij hun leven. Na de oorlog hielp de VS via het Marshallplan het zwaar geteisterde oude continent er weer bovenop. Ook tijdens de Koude Oorlog bleef de VS via enorme inspanningen onze zwaar bevochten vrijheid vrijwaren en verdedigen. Het zijn historische feiten waarvoor we de Amerikanen dankbaar moeten zijn. Maar dankbaarheid mag geen reden zijn om onze kritische geest uit te schakelen en blind te blijven voor de beledigingen, de chantage en de regelrechte aanvallen die we nu vanuit Amerika te verwerken krijgen.
De terugkeer van het engagement - Karen Vintges - vrijdag 28 maart 2003
Het postmodernisme, multiculturalisme en cultuurrelativisme staan onder druk. Ze bieden immers geen houvast in deze tijden van globalisering, toenemende migratie en materialisering. Ook ideologieën en politieke partijen hebben het moeilijk om alomvattende antwoorden te bieden. In haar boek De terugkeer van het engagement doet Karen Vintges, universitair docente Politieke en Sociale Filosofie aan de Universiteit van Amsterdam, een bijzonder interessante poging tot een alternatief. Daarbij keert ze zich resoluut tegen het postmodernisme maar blijft ze ook ver uit de buurt van het 'gepretendeerde universalisme van het westerse liberalisme'.
Killing Happy Animals - Tatjana Visak - vrijdag 04 mei 2012
Veel mensen menen dat het probleem in de (intensieve) veehouderij alleen zit in het leed dat dieren wordt aangedaan en dat wanneer dieren diervriendelijk worden gehouden en pijnloos worden gedood er niks aan de hand is. Dit is een sprookje, want in de praktijk bestaat er (nog geen of bijna geen) diervriendelijke veehouderij en is er van pijnloos en stressvrij doden geen sprake. Maar, zo betoogt Tatjana Visak in haar wijsgerige dissertatie Killing Happy Animals, stel nu dat er wel aan de twee voorwaarden van een (1) ‘gelukkig leven’ en een (2) ‘zachte dood’ is voldaan, is het doden van dieren dan moreel geoorloofd? Recensie door Floris van den Berg.
Leven zonder God. Elf interviews over ongeloof’ - Harm Visser - vrijdag 07 maart 2008
In de postdurkheimiaanse wereld neemt men twee antagonistische verschijnselen waar. Aan de ene kant zijn er de oprukkende fanatismen: het zijn vaak producten van haat, afgunst en ondergane vernederingen; aan de andere kant is er de postmoderne à la carte-invulling van de religieuze ervaring, vaak een oefening in de leegte. En al beweert een filosooof als Herman de Dijn dan dat godsdienst een door en door menselijk fenomeen is, met zijn goede en slechte kanten, toch vind ik dit, à la limite, toch maar een zwaktebod. Daarom is het zo’n verademing een boek te lezen met de titel Leven zonder God. Elf interviews over ongeloof. Recensie door Wim van Rooy.
Cultuur & lichaam - Paul Voestermans en Theo Verheggen - vrijdag 18 juni 2010
In hun ontstaansgeschiedenis van de huidige dominante westerse cultuur concluderen de cultuurpsychologen Voestermans en Verheggen dat voor een ‘evenwichtige dienstbaarheid’ tussen groepstoebehoren en individuele autonomie, een precaire balans van cruciaal belang is waarbij dient te worden gestreefd naar een zo groot mogelijke individuele vrijheid. Cultuur & lichaam is op te vatten als een groot pleidooi voor de radicale Verlichting van Spinoza waarbij de mens probeert verstand en gevoel te cultiveren en te richten op het goede, zonder een beroep te doen op autoriteit en dogma, met name van religie. Recensie door Floris van den Berg.
Over kampliteratuur - Jacq Vogelaar - vrijdag 28 april 2006
De verpulvering van de mens tot een ding was zonder twijfel het grootste drama van de twintigste eeuw. Zowel onder het nationalisme, het communisme, het fascisme, als het religieus fanatisme werden miljoenen mensen in naam van het volk, de Partij, de Führer of God vervolgd, verdrukt en vermoord. Die massale ontmenselijking werd vooral duidelijk in de goelagkampen in de Sovjetunie en de concentratie- en vernietigingskampen onder de nazi’s. In zijn boek Over kampliteratuur zoomt Jacq Vogelaar in op de schriftelijke herinneringen, documenten en verhalen van gekende overlevenden als Varlam Sjalamov, Robert Antelme, Primo Levi en Aleksander Solzjenitzyn.
Van het front geen nieuws - Rudi Vranckx - vrijdag 28 mei 2004
De oorlog van Amerikanen en Britten tegen Saddam Hoessein duurde niet lang: van 20 maart tot 9 april of uiterlijk 1 mei 2003. Het installeren van de Pax Americana daarentegen is een jaar nadien nog verre van geslaagd. Integendeel, de installatie van een democratisch regime in Irak lijkt uit te lopen op een catastrofe. De oorlog is gewonnen, de vrede lijkt echter verloren. Wat kregen we in beeld? Alleen gezagsgetrouwe journalisten, afkomstig uit landen die de oorlog goedkeurden, waren welkom in de beschermde en bevoorrechte voorhoede. VRT-journalist Rudi Vranckx ging alleen op pad, als onafhankelijke journalist.
Wilt u niet aan mijn jasje trekken - Eric Vrijsen - vrijdag 25 februari 2011
De voorbije decennia is de verhouding tussen politiek en media grondig veranderd. Over dit thema schreef de Nederlandse politicoloog en journalist Eric Vrijsen een indringend boek onder de wat bizarre titel Wilt u niet aan mijn jasje trekken!. Met die uitspraak probeerde de voormalige Nederlandse premier Ruud Lubbers ooit opdringerige journalisten die vervelende vragen wilden stellen, van zich af te schudden. Het is een mooi voorbeeld van hoe de media zich steeds opdringeriger begonnen te gedragen. Tot de jaren tachtig zou het immers onbetamelijk geweest zijn een minister, laat staan de premier, aan zijn jas te trekken. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Tegen beter weten in - Ies Vuijsje - vrijdag 15 april 2011
In zijn boek Tegen beter weten in gaat de Nederlandse onderzoeker Ies Vuijsje in tegen de algemeen verspreide gedachte dat zijn landgenoten tijdens de oorlog niet wisten wat er met hun Joodse buren gebeurde. Velen onder hen wisten het wel. Aan de hand van historische documenten en uittreksels uit dagboeken gaat de auteur in tegen het zelfbedrog, de negatie en de ontkenning in de officiële Nederlandse geschiedschrijving over de Jodenvervolging. Daarbij richt hij zijn pijlen vooral op de historici Jacques Presser, Abel Herzberg en Loe de Jong. Volgens Vuijsje hebben zij de ‘niet-geweten’-mythe enorm versterkt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het verzwegen leven van Marokkaanse homo’s - Catherine Vuylsteke - vrijdag 09 januari 2009
Catherine Vuylsteke voerde in haar boek Onder mannen. Het verzwegen leven van Marokkaanse homo’s gesprekken met achttien Marokkaanse homo’s. Het gaat om zeer empathische gesprekken van een serene en verontruste vrouw met jonge Marokkaanse, bloedmooie goden, verscheurd tussen hun liefdes, hun tradities, hun families en hun al te strenge monotheïstisch onverbiddelijke religie. Deze verscheurdheid grijpt heel ver in de intimiteit van die jonge levens in, die voorts nog gekweld worden door helse moeders en dictatoriale vaders, die er soms nog een psychoanalyst bij sleuren om de betrokkenen van hun ‘ziekte’ te genezen. Recensie door Yvan Van de Steen.
Het gewicht van Hemelse Vrede - Catherine Vuylsteke - vrijdag 19 juni 2009
Catherine Vuylsteke beschrijft in korte en krachtige zinnen het harde lot dat de studentenleiders van Tiananmen te wachten stond en welke invloed het drama had op vele Chinese jongeren. Velen onder hen waren idealist, ze droomden van een nieuw tijdperk, maar nadien keerden ze zich af van de politiek en focusten zich op hard werken en snel rijk worden. Zij testten uit hoever de tolerantie van de overheid reikte, maar betaalden soms ook een prijs voor hun dapperheid. Het regime bleef na de gebeurtenissen op Tiananmen stevig in het zadel en kreeg en krijgt wereldwijd nog meer aanzien door zijn economische successen en zijn ordehandhaving. Recensie door Jef Abbeel.
Volksrepubliek van verlangen - Catherine Vuylsteke - vrijdag 23 maart 2007
Catherine Vuylsteke schreef een onthullend boek over China waarin ze een blik werpt achter de schijnbaar schitterende resultaten van de nieuwe grootmacht. Natuurlijk rijzen talloze nieuwe gebouwen op in de grote Chinese steden, groeien Chinese bedrijven tot wereldspelers en verdienen miljoenen Chinezen een hoop geld dank zij de enorme economische sprong voorwaarts. Maar de auteur zoomt in op de anderen, de vertegenwoordigers van één miljard Chinezen die weinig of niet profiteren van de economische groei. Onder het communisme waren ze onvrij en onderdrukt, nu zijn ze het slachtoffer van een rauw kapitalisme dat hen behandelt als moderne slaven. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het boek der vaders - Miklós Vámos - vrijdag 19 december 2008
Miklós Vámos schreef een groots familiesaga, opgedeeld in twaalf literaire pareltjes die samen een mozaïek vormen waarin het Hongarije van vroeger en nu goed tot uiting komt. Het is een prachtig reisboek doorheen tijd en ruimte waarin elke persoon blijk geeft van zijn uniciteit. Wat ze ook doen, ze doen iets dat de rest van de geschiedenis een andere richting geeft, hoe minimaal ook. Elke handeling die een mens stelt heeft invloed op de rest van zijn leven en op dat van al wie met hem te maken heeft. Tegelijk is het boek ook een statement tegen elke vorm van extremisme, nationalisme, en religieus fanatisme. En dat blijft noodzakelijk, ook in deze tijd. Recensie door Dirk Verhofstadt.
The Rise and Fall of the Welfare State - Asbjørn Wahl - vrijdag 14 december 2012
Wahl stelt dat er een aantal zaken moeten veranderen wil de verzorgingsstaat overleven, of beter: herrijzen. Allereerst moet de Europese Unie haar houding veranderen. Sinds het Verdrag van Maastricht is het socialisme praktisch wettelijk verboden, en de huidige drie-procentnorm voor de begrotingen van de lidstaten leidt volgens Wahl onherroepelijk tot neoliberaal beleid. Daarnaast moet er een einde komen aan de ‘speculation economy’ van Wall Street en dient ongelijkheid feller bestreden te worden. Tot slot houdt Wahl een pleidooi voor meer bottum-up politiek aan de linkerflank van het politieke spectrum. Recensie door Daniel Boomsma
Hannah Arendt en de geschiedschrijving - Bernard Wasserstein - vrijdag 25 mei 2012
David Cesarani heeft laten zien dat Hannah Arendt met haar these van ‘de banaliteit van het kwaad’ – volgens welke de nationaal-socialistische jodenjagers niet meer waren dan willoze radertjes in een moordmachine – exact in de verdedigingsstrategie trapte die Eichmann tijdens zijn proces in Jeruzalem voerde. Hoewel het heel goed mogelijk is dat Hannah Arendt met haar meer theoretische werk nog altijd een inspiratiebron voor filosofen en politieke theoretici vormt, wie geïnteresseerd is in de geschiedenis van de twintigste eeuw kan haar boeken met een gerust hart ongelezen laten. Recensie door Rob Hartmans.
Barbarij en beschaving - Bernard Wasserstein - vrijdag 08 mei 2009
Welk Europa doemt uit de nevelen van het verleden op? Waar liggen zijn grenzen in de tijd en in de ruimte? Wasserstein kiest zonder aarzelen voor een continent met Turkije. Wellicht past zijn keuze in zijn overtuiging dat een toekomst zonder dat land zeer gevaarlijk is. Hoewel hij de wrijvingen met immigranten en met de islam niet onderschat, geeft hij niet toe aan onderbuikgevoelens. De botsing der beschavingen is een probleem zoals een ander, lijkt hij aan te geven. Europa is verstandig en flexibel genoeg om de spanningen op termijn op te lossen. En misschien is het meerekenen van Turkije zelfs logischer dan dat van het Verenigd Koninkrijk. Recensie door Joseph Pearce.
De protestantse ethiek en de geest van het kapitalisme - Max Weber -
Het beroemdste werk van de Duitse socioloog Max Weber (1864-1920) is voor het eerst in Nederlandse vertaling verschenen. Weber gaat op zoek naar de grondslagen van het kapitalisme en komt tot de stelling dat de protestantse ethiek de belangrijkste wegberijder is geweest voor de ontwikkeling van het moderne kapitalisme. De timing van deze vertaling is natuurlijk niet toevallig. In de economische en financiële crisis vragen veel mensen zich af wat de fundamenten van het kapitalisme zijn. Dat Weber zowat 100 jaar geleden ook deze vraag heeft gesteld, is voldoende reden om zijn werk aandachtig te lezen. Recensie door Rob Kuppens
Une si longue présence - Nathan Weinstock - vrijdag 22 februari 2008
Nathan Weinstock is lid van de Wetenschappelijke Raad van het Instituut voor Joodse Studies bij de Université Libre de Bruxelles. Reeds voor de stopzetting van zijn beroepsactiviteit als advocaat, besliste hij zich te wijden aan de herontdekking en de verspreiding van de door de Holocaust uitgewiste Jiddische cultuur. In dit boek beschrijft hij het drama van de joodse eliminatie uit de Arabische landen, als een misdaad zonder precedent. In 1945 telde de Arabische wereld in zijn midden 900.000 joodse zielen. Vandaag blijven er slechts 4.500 van hen over. Anders gezegd werd 99,5 % van de joodse bevolking van de Arabische staten ‘weggezuiverd’. Recensie door Yves Van den Steen.
De ooggetuige - Ernst Weiß - vrijdag 14 december 2007
‘Duitsland stonk naar moord en verraad en allen ademden die lucht in als was het rozengeur,’ zo schreef Ernst Weiß in 1938. Geen wonder dat de Gestapo hem op de hielen zat en hem wilde liquideren als ‘vijand van het Duitse volk’. Zover heeft hij het niet laten komen. De ooggetuige Weiß benam zichzelf het leven nog vóór de fascisten hem te pakken kregen. Dit boek is het antidotum voor elke vorm van extremisme, en waarschuwt ervoor dat een fanatieke fantast in staat is om een heel volk mee de afgrond in te sleuren. Het gaat om de bekentenis dat de massamens in staat is tot de gruwelijkste zaken. Dit boek verdient een ereplaats in de galerij van de groten. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Zinvol geweld - Ruud Welten - vrijdag 13 juni 2008
Tal van ‘goede’ intenties zijn in de loop van de geschiedenis uitgemond in nachtmerries. Zo bracht de oorlog in Irak de schending van de mensenrechten in Guantanamo Bay en Abu Ghraib voort. En in het verlengde daarvan de goedkeuring van wetten die raken aan fundamentele rechten van de burgers in het Westen zelf. Welten ziet een gevaar in de fixatie voor meer beveiliging en hij stelt de cruciale vraag of ‘beveiliging en preventie de enige mogelijke antwoorden op terrorisme’ zijn? De manier waarop president Bush de wereld opdeelt in Goed en Slecht houdt het gevaar in dat men blind wordt voor het eigen geweld. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Daders - Harald Welzer - vrijdag 04 juni 2010
Een van de vele onbeantwoorde vragen rond de Holocaust is de volgende: hoe konden zoveel mensen zich tot massamoordenaars ontpoppen? Het merendeel leed niet aan een psychopathologische storing. De meeste van hen waren huisvaders en doorsneeburgers – heel normale mensen. Toch bleken ze tijdens de Tweede Wereldoorlog in staat dingen te doen waarvan ze in andere tijden en onder andere omstandigheden zouden gruwen. In zijn boek Daders onderzoekt Harald Welzer de omstandigheden en voorwaarden waaronder gewone mensen genocides kunnen plegen, ook na de oorlog zoals in Rwanda en Bosnië. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De klimaatoorlogen - Harald Welzer - vrijdag 08 mei 2009
‘Er bestaat een nauw verband tussen armoede en geweld’, aldus Welzer die schrijft dat tegen 2050 meer dan een miljard mensen een gebrek aan drinkwater zullen hebben, terwijl elders megasteden door de stijging van de zee zullen overstromen. Er zullen 50 tot 200 miljoen ‘klimaatvluchtelingen’ bijkomen. En hij wijst op de enorme onrechtvaardigheid van de klimaatverandering ‘omdat de grootste veroorzakers naar alle waarschijnlijkheid de minste schade zullen oplopen… Omgekeerd worden wereldgebieden die tot nu toe nauwelijks bijdragen aan de hoeveelheid emissies die de mondiale opwarming veroorzaken, het sterkst getroffen’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Ararat - Frank Westerman - vrijdag 09 maart 2007
In 1999 kreeg Frank Westerman het verlangen om de heilige berg Ararat te beklimmen. Hij wou hiermee zijn visie op religie en wetenschap als het ware op de proef stellen. Doorheen het boek confronteert de auteur zijn eigen, door godsdienstige rituelen gekruide jeugd, met zijn hedendaagse kritische rationalisme. In zekere zin betoont hij zich hiermee als een agnost, iemand die niet weet of God bestaat of niet en die daar ook in berust. Dat levert interessante bespiegelingen op, ondermeer in zijn gesprekken met ‘arkzoekers’, gelovigen die jaar na jaar terugkeren naar de berg in op zoek naar de ark van Noach en die zo hun gelijk (of geloof) bevestigd willen zien. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Dier, bovendier - Frank Westerman - vrijdag 11 maart 2011
Westerman onthult de gelijkenis tussen paardenfokkerij en de ‘verbetering’ van het Arische ras. ‘Een Lipizzaner kon als puurbloedig worden erkend als de beide ouderdieren tot minimaal vijf generaties van zuivere Lipizzaner afstamden. Toeval of niet: om toegelaten te worden tot de SS moest elk aspirant-lid een Groot Ariër certificaat overleggen: zijn familiestamboom tot 1 januari 1800 “ten bewijze van arische afstamming voor vijf generaties”.’ Het moest volgens de nazi’s dus mogelijk zijn om degeneratie tegen te gaan en het arische ras te verbeteren. Dit was geen exclusief idee van de nazi’s, het leefde ook in de VS en Zweden. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het tijdperk van de maatschappij - Walter Weyns - vrijdag 07 januari 2005
Er bestaat geen samenhang meer in de samenleving. Bedrijven sluiten, instituties als het gezin en de kerk verdampen en mensen leven steeds meer op zichzelf. Daarmee spat de notie maatschappij uiteen. We leven is een tijdperk van onoverzichtelijkheid, onzekerheid, instabiliteit en permanente onduidelijkheid. Dat is de stelling van de socioloog en cultuurtheoreticus Walter Weyns in zijn boek Het tijdperk van de maatschappij die in vijf essays wil aantonen dat de maatschappij de maatschappij niet meer is, de cultuur de cultuur niet meer is en het zelf het zelf niet meer is. We leven in een permanent maar vreugdeloos feest.
De vijand voor de poort - Andrew Wheatcroft - vrijdag 04 juni 2010
In zijn relaas over beleg van Wenen ruimt Wheatcroft veel plaats in voor de gruwelpropaganda die zich in het westen als een olievlek verspreidt. Tegelijk merkt hij op dat ‘oorlogen tussen christenen en moslims (…) niet per definitie confrontaties (waren) waarin werd gestreden tot de dood. In de heilige oorlog in christelijke grensgebieden was het vaak minder wreed toegegaan dan in oorlogen tussen soennitische en sjiitische moslims of tussen katholieke en protestantse christenen’. Vandaag dient het beleg van Wenen opnieuw ‘een polemisch doel’. Blijkbaar willen velen ons doen geloven dat er een nieuwe strijd om christelijk Europa is ontbrand. Recensie door Joseph Pearce.
Het doorsneedenken - Curtis White - vrijdag 12 mei 2006
In dit boek neemt Curtis White de eigen, contemporaine Amerikaanse cultuur door. De befaamde maatschappijcriticus formuleert een diepgaande kritiek op de Amerikaanse consumptiecultuur. Hij maakt geen onderscheid tussen highbrow of lowbrow, links of rechts, academische orthodoxie of popcultuur. Hij stelt vast dat de Amerikaanse cultuur en verbeeldingswereld verarmd zijn. Het enige wat ze te bieden hebben is licht verteerbaar amusement. Er heerst een onvermogen om zelfstandig te denken. Oneerbiedig, gevat en provocatief formuleert White een diepgaand onderzoek naar dit verschijnsel. Hij verwijt de Amerikanen oppervlakkig te zijn en de verbeelding dood te maken.
In dubio. Het recht om te twijfelen - Rob Wijnberg - vrijdag 25 april 2008
Waarom mogen we wel een politicus (woordelijk) aanvallen, maar niet God? Omdat we dan gelovigen beledigen? Als echter elke uiting die als beledigend wordt ervaren, verboden zou worden, dan zou men over niet veel zaken meer mogen spreken en zou er een einde komen aan de vrijheid van de mens zelf. In naam van de vrijheid van godsdienst, die doorgaans geïnterpreteerd wordt als een groepsrecht of een recht voor minderheden, worden immers talloze mensen onderdrukt. In die zin heeft de auteur gelijk dat we het principe van de vrijheid van godsdienst beter laten opgaan in de vrijheid van meningsuiting. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De nieuwsfabriek - Rob Wijnberg -
Hoewel Wijnbergs kritiek soms eerder een maatschappijkritiek lijkt te zijn, moeten vooral de journalistieke media het ontgelden. Zo betreurt hij dat journalistiek in onze tijden meer op commercieel succes wordt afgerekend in plaats van op maatschappelijke relevantie. Adverteerders worden dan ook steeds belangrijker voor de nieuwsmedia en die zijn daardoor handelaren in aandacht geworden, spiegelbeeld van de reclame-industrie. En dat gaat ten koste van journalistieke onafhankelijkheid. Infotainment kweekt niet alleen cynisme en apathie maar ook een slecht geïnformeerd publiek. Recensie door Claude Nijs.
En mijn tafelheer is Plato - Rob Wijnberg - vrijdag 19 november 2010
Het liberalisme staat sinds de financiële en economische crisis onder druk, en dat is ook logisch, aldus Rob Wijnberg. ‘Het egoïstische mensbeeld gekoppeld aan een vrije markt zorgde er namelijk voor dat onmiddellijke behoeftebevrediging en winstbejag op korte termijn een onbetwistbare status kregen.’ Er is dus nood aan een langetermijnvisie, een engagement en een project van politici en filosofen dat verder gaat dan de waan van de dag. In die zin is het noodzakelijk dat liberalen, vooral liberalen, aan zelfkritiek doen. Ze hebben in het verleden perfect kunnen aantonen dat andere ideologieën geleid hebben tot onvrijheid. Recensie door Dirk Verhofstadt.
The importance of being Earnest - Oscar Wilde - vrijdag 26 maart 2004
Ah Oscar Wilde. Veel mensen kennen hem, weinig mensen kennen hem. Net zoals bij alle klassieken zijn er slechts weinigen die ooit de moeite nemen om hem te lezen. The importance of being Earnest is een toneelstuk in drie bedrijven. Het speelt zich af in het Engeland van de 19de eeuw. Het Engelse systeem van klassen is een overblijfsel uit de feodaliteit maar is zelfs tot op de dag van vandaag een onbetwist feit. Toen was dat zeker zo. De hoofdpersonen zijn welgemanierde flierefluiters zonder echte opleiding of bezigheid die leven van de fortuinen die hun familie al eeuwenlang tot nutteloosheid verdoemen.
Het portret van Dorian Gray - Oscar Wilde - vrijdag 04 juni 2004
Dit boek wordt beschouwd als Oscar Wilde's meesterwerk. Het is in elk geval de enige echte roman die hij schreef, Wilde schreef vooral toneelstukken. Het is één van de grootste Engelse literaire producten van de 19de eeuw , een eeuw die nochtans door veel genie gekenmerkt werd. In dit boek leren we Oscar Wilde kennen als aanhanger van de Aesthetic Movement (Esthetische Beweging) zoals gepromoot door Rushkin en Pater. Kunst om de kunst, of zoals Pater het zelf stelde: “niet de vrucht van de ervaring is het doel, maar de ervaring zelf.”
De ijsballon - Alec Wilkinson - vrijdag 01 juni 2012
Wilkinson heeft het over de geschiedenis van de luchtballon en over de totale onwetendheid die eind 19de eeuw nog heerste over de noordpool waarbij menig wetenschapper dacht dat er voorbij het ijs een open zee zou liggen. Hij schrijft over de internationale, soms bitsige race naar de noordpool waaraan vooral Amerikanen, Engelsen, Noren en Zweden meededen en over de godsgruwelijke omstandigheden waarin Andrée’s voorgangers de dood vonden. Zo werden de leden van een expeditie die twee jaar op een basis wetenschappelijke waarnemingen hadden gedaan, niet opgehaald door hun schip. Recensie door Marnix Verplancke.
Maakbaarheid - Jan Willem Duyvendak - vrijdag 13 december 2002
Is de maakbare samenleving een achterhaald idee uit de jaren zeventig, een illusie van verstokte sociaal-democraten waarvan in de liberale jaren negentig afscheid is genomen? Vooral de libertariërs trachten te bewijzen dat deregulering en privatisering overeenstemmen met het klassieke liberalisme. In hun boek Maakbaarheid, Liberale wortels en hedendaagse kritiek van de maakbare samenleving tonen negen wetenschappers aan de Universiteit van Amsterdam vanuit filosofische, historische, sociologische en economische hoek aan dat dit een misvatting is.
De zieke natie - Kaat Wils (red) - vrijdag 16 mei 2003
Van oudsher wordt de samenleving vergeleken met een levend organisme. In de tweede helft van de negentiende eeuw veranderde dit onder invloed van de geneeskunde. De samenleving was een lichaam en dat hield in dat zij klinisch kon worden ontleed en, waar nodig, aan heelkundige ingrepen onderworpen. Ook in Nederland en in België voltrok zich deze medicalisering van het maatschappelijk denken. Artsen, sociologen en politici leverden bijdragen aan een medisch ontleedbare samenleving. In De zieke natie beschrijven 21 auteurs de impact van de medicalisering op onze samenleving tussen 1860 en 1914.
Nieuwe geschiedenis van België - Els Witte en anderen - vrijdag 02 december 2005
Naar aanleiding van 175 jaar België verschenen tientallen gelegenheidspublicaties en minstens één standaardwerk: deze Nieuwe geschiedenis van België. Hij bestaat uit drie stevige boeken van zowat 700 pagina’s. De auteurs zijn Franstaligen en Vlamingen, vrijzinnigen en katholieken, die allemaal over hun specialiteit schrijven. Ze slagen erin hun eigen ideologische voorkeur niet te laten doorklinken. Hun boeken vervangen gedeeltelijk de tweedelige Luykx (1985) en de eendelige Witte (1997), met dit verschil dat die twee de visie van één auteur weergaven, terwijl er nu vele gevoeligheden zijn en er dus geen gezamenlijke visie is.
Why Globalization Works - Martin Wolf - vrijdag 25 maart 2005
De bewering dat NGO’s, een bonte verzameling van consumentenverenigingen, milieubewegingen, humanitaire organisaties en ontwikkelingswerkers, samengevat onder de noemer ‘civil society’, het algemeen wereldbelang verdedigen en een plaats verdienen in internationale instellingen zoals de Wereldhandelsorganisatie, mag met een korreltje zout worden genomen. De meerderheid van de NGO’s zijn afkomstig van de rijke landen en beschikken over meer middelen dan hun tegenhangers op het zuidelijk halfrond. De ontwikkelingslanden huiveren bij de gedachte dat zij het hoofd zouden moeten bieden aan een protectionistische coalitie van de Westerse landen en hun NGO’s.
The Man Who Owns the News - Michael Wolff - vrijdag 03 april 2009
Sterke, onafhankelijke media geven een democratie zuurstof. De Amerikaanse democratie, weliswaar flink opgeveerd met Barack Obama’s historische zege, hapt volgens vele critici nog flink naar adem. De opkomst van de grote, uniforme mediabedrijven, die vooral dingen naar de gunst van de aandeelhouder, was funest voor het lokale- en buitenlandse nieuws en de onderzoeksjournalistiek. Daarbij is de onafhankelijkheid van sommige media soms ver te zoeken, waarbij vooral het rechtse Fox News, Murdochs tv-station, de boeman is. Steunde Fox niet openlijk de Irakoorlog? En maakte Fox Obama niet meermaals uit voor terrorist? Recensie door Paul Teule.
Heideggers kinderen - Richard Wolin - vrijdag 18 juni 2004
Heidegger wist met zijn charismatische persoonlijkheid heel wat jonge intellectuelen aan zich te binden. Velen van hen waren van joodse origine. Toen Heidegger zich in de jaren dertig voor het nationaal-socialisme uitsprak, zijn joodse collega’s - waaronder zijn leermeester Edmund Husserl - de toegang tot de universiteit verbood en zijn colleges met de Hitlergroet begon, moesten zijn joodse ‘kinderen’ zich of bij zijn politiek keuze neerleggen, of met hem breken. Heidegger heeft zich voor zijn houding nooit verontschuldigd. In Heideggers kinderen gaat Richard Wolin na hoe Heideggers keuze het denken van zijn beroemdste leerlingen heeft beïnvloed.
Kleine geschiedenis van de vooruitgang - Ronald Wright - vrijdag 20 juni 2008
Om hun toekomst veilig te stellen waren en zijn mensen bereid om nieuwe offers te vragen van de natuur en de mens. Zo legde het Romeinse rijk beslag op de landbouwproductie en veehouderij buiten haar grenzen om in haar eigen behoeften te kunnen voorzien. Eenzelfde evolutie deed zich voor onder de Maya’s in het huidige centraal Mexico. In beide gevallen werden bossen gekapt, de bodem uitgeput en groeide de bevolking. Het leidde tot hun ondergang. De auteur trekt daaruit de les ‘dat geen enkele beschaving kan overleven en bloeien als de gezondheid van grond en water – en van de bossen, de hoeders van het water – niet blijvend verzekerd is.’ Recensie door Dirk Verhofstadt
Why Arendt matters - Elisabeth Young-Bruehl - vrijdag 23 februari 2007
In haar boeken en essays keerde Hannah Arendt zich tegen alles en iedereen die het voortbestaan van de politiek bedreigde. Uiteraard waren er de totalitaire regimes uit het verleden, maar ook na 1960 merkte ze meerdere tegenstanders van de politiek op. Zo wees ze met een schuldige vinger naar de Amerikaanse regering die op basis van leugens een oorlog aan het voeren was in Vietnam. Leugens, zo stelde Arendt terecht vast, zijn een sluwe poging om het publieke debat te misleiden. Het is een methode die door partijen en politici wordt gebruikt om anderen te misleiden en om rationele debatten te vermijden door het optrekken van rookgordijnen. Recensie door Christophe Andrades.
The Post-American World - Fareed Zakaria - vrijdag 20 juni 2008
Als iemand geboren in India en die in 1982 op 18 jarige leeftijd naar de VS trok om te timmeren aan een mooie carrière is Zakaria daarom in meerdere opzichten de belichaming van de kosmopolitische intellectueel. Niet alleen maakte hij van dichtbij kennis met verschillende culturen en landen, zijn traject zorgt er ook voor dat hij leeft in historisch belangrijke tijdsgewrichten. Getuige hiervan zijn besef dat we tegenwoordig leven binnen een transformatieproces die de toekomst van de wereldorde en de geschiedenis van de mensheid zal gaan bepalen. Van binnenin zag hij de graduale opkomst van een land als India aan het einde van 20ste eeuw. Recensie door Christophe Andrades.
De toekomst van vrijheid - Fareed Zakaria - vrijdag 09 januari 2004
De toekomst van vrijheid van Fareed Zakaria is zonder overdrijving een sleutelwerk dat heel wat belangstelling en controverses zal oproepen. Zakaria heeft het over de democratie als ideaalbeeld van onze moderne tijd. De auteur toont aan dat de democratie echter ook belangrijke schaduwkanten kent. Volgens hem is democratie geworteld in de economie en cultuur en als dat niet het geval is dan leidt het evengoed tot chaos en terreur. Het lijkt op het eerste zicht onvoorstelbaar en zelfs politiek incorrect maar Zakaria toont aan dat de democratie in bepaalde omstandigheden meer kwaad dan goed doet.
Chopin. De biografie - Adam Zamoyski - vrijdag 23 april 2010
200 jaar geleden zag Fryderyk Franciszek Chopin te Zelazowa Wola, een gehucht voorbij Warschau, het levenslicht. Die tweehonderdste verjaardag van ‘de prins van de romantiek’ wordt over de hele wereld gevierd met allerhande concerten en opvoeringen van zijn werk. In Warschau werd zelfs een nieuw en hypermodern museum geopend dat geheel aan de Poolse componist gewijd is. Ook in de wereld der letteren is de tweehonderdste verjaardag van de componist niet onopgemerkt gebleven. Zo werd Adam Zamoyski’s verdienstelijke biografie van Chopin uit 1979 wederom uitgegeven, zij het dan her en der aangevuld met nieuwe informatie. Recensie door Alicja A. Gescinska.
Bij de beesten af - Machteld Zee en Bastiaan Rijpkema (red.) -
Een landelijke campagne tegen de plofkip, verhitte discussies over de rituele slacht en het al dan niet afschieten van ganzen en ander wild, animal cops en zelfs een Partij voor de Dieren in het parlement. De aandacht voor het dier heeft een vogelvlucht genomen. Volgens sommigen is dit te idioot voor woorden, volgens anderen is deze niet vergaand genoeg en niet meer dan een druppel op een gloeiende plaat. Idioot of niet vergaand genoeg, als wij een standpunt willen innemen inzake dierenissues, zullen we allereerst onze verhouding tot dieren en de morele status van het dier moeten overdenken. Recensie door Willem Vermaat.
I Wish I Knew - Jia Zhang-Ke -
Shanghai, een snel veranderende metropool, een havenstad waar mensen komen en gaan. Shanghai heeft veel verschillende inwoners gehad: revolutionairen, kapitalisten, politici, soldaten, artiesten en gangsters. Shanghai was ook het decor van revoluties, liquidaties en liefdesverhalen. Na de overwinning van de Chinese communisten in 1949 gingen duizenden inwoners naar Taiwan of Hongkong. Shanghai verlaten betekende weg te zijn van thuis voor dertig jaar. Maar blijven betekende lijden onder de Culturele Revolutie en China's andere politieke rampen. I Wish I Knew is een documentaire van de Chinese cineast Jia Zhang-ke, bekend van de films Still Life en 24 City.
Le petit livre rouge d’un photographe chinois - Li Zhensheng - vrijdag 30 januari 2004
Li Zhensheng werd in 1940 geboren in het noordoosten van China, dat toen door Japan bezet werd. Het zag er niet naar uit dat Li later een stuk Chinese geschiedenis zou mogen fotograferen, want hij ging pas vanaf zijn tiende naar school. Dank zij zijn uitslagen, talent en gedrevenheid kreeg hij toegang tot de filmschool van Changchun ten noorden van Peking/Beijing. In mei 1966 lanceerde Mao zijn fameuze Grote Proletarische Culturele Revolutie. Li deed mee en mocht voor de partijkrant van de provincie Heilongjiang de ‘heldendaden van de Rode Garde’ fotograferen.
Het Lucifer Effect - Philip Zimbardo - vrijdag 29 oktober 2010
Zimbardo is een Amerikaanse psycholoog verbonden aan de prestigieuze Stanford University die veertig jaar geleden het nieuws haalde met zijn befaamde gevangenisexperiment waaruit bleek dat individuen tot zowat alles in staat zijn zolang ze maar weten dat de verantwoordelijkheid voor hun daden bij het systeem ligt waarin ze handelen. In de decennia na dit experiment is hij nagegaan hoe hetzelfde principe wereldwijd steeds opnieuw de kop opstak, van de 100.000 Berlijnse vrouwen die na de bevrijding door de Russen verkracht werden, tot de Amerikaanse soldaten die in Abu Ghraib hun Iraakse gedetineerden met de glimlach vernederden. Recensie door Marnix Verplancke.
Staatsgevangene N° 1 - Zhao Ziyang - vrijdag 19 juni 2009
Twintig jaar geleden, van april tot juni 1989, betoogden studenten en arbeiders op het Tiananmenplein in Beijing en andere steden van China. Zij eisten politieke vrijheden, minder corruptie, meer rechten voor arbeiders, minder verschillen in rijkdom en minder inflatie. Volgens Zhao Ziyang, de toenmalige secretaris-generaal van de Communistische Partij, beoogden ze niet de val van de Volksrepubliek en van de machtspositie van de CCP, maar wel correcties van zaken die fout liepen. Hun uitingen van frustratie vormden geen bedreiging van het systeem. Binnen het politbureau konden zij enkel rekenen op de sympathie van Zhao Ziyang. Recensie door Jef Abbeel.
Pleidooi voor intolerantie - Slavoj Zizek - vrijdag 28 februari 2003
De meeste Europeanen herkennen zich in een humaan en multiculturalistisch liberalisme waarin iedereen de mensenrechten respecteert en zich houdt aan eeuwenoude waarden en normen. Het lijkt de evidentie zelf. En op zo een ogenblik, als je voor honderd procent zeker bent van een idee, komt plots de Sloveense filosoof Slavoj Zizek met een totaal tegengestelde mening op de proppen. In zijn essay Pleidooi voor intolerantie gaat hij genadeloos tekeer tegen het 'tolerante multiculturele liberalisme' dat voor hem gelijkstaat met de dominante ideologie van het wereldomvattende kapitalisme. Hij pleit voor een radicalisering van links als tegenbeweging.
Welkom in de woestijn van de werkelijkheid - Slavoj Zizek - vrijdag 07 oktober 2005
Voor Zizek is ideologiekritiek niet alleen het doorprikken van vanzelfsprekendheden en illusies maar een kritiek op een samenleving waarin deze illusies ontstaan. Als we de laatste jaren zoveel conflicten in culturele termen beschrijven, heeft dat te maken met de depolitisering van onze samenleving. “In onze postpolitieke tijd waarin politiek in eigenlijke zin is vervangen door sociaal beheer van experts, is culturele spanning de enige resterende legitieme bron van conflicten.” Daarom spreken we zoveel van de botsing der beschavingen, daarom hebben we het over de noodzaak van een Verlichting in de islam. Een bespreking door Jos Geysels.
Negen koffers - Béla Zsolt - vrijdag 28 januari 2005
Tijdens de Tweede Wereldoorlog belandde de Hongaarse schrijver Béla Zsolt in een werkkamp in de Oekraïne, in het getto van Nagyvarad, en in het consentratiekamp van Bergen-Belsen. Zsolt overleefde en richtte na de bevrijding de Hongaarse Radicale Partij op waarvoor hij in 1947 in het parlement verkozen werd. In het blad Haladas publiceerde hij zijn herinneringen aan de nazi-tijd. Onde de communisten geraakt hij uit de gratie. Hij overleed in 1949. Eenenderig jaar na zijn dood, werden zijn teksten samengevoegd tot het boek Negen Koffers. De teksten van Zsolt zijn een van de vroegste en meest directe getuigenissen van de Holocaust.
Een webshop is geen carrière - Marianne Zwagerman - vrijdag 17 februari 2012
Een zetje in de rug is voor ambitieuze vrouwen zeker nodig, want, zo verzucht Zwagerman, de Nederlandse vrouw lijkt wel alleen in mutsvorm te bestaan. De muts is een vrouw zonder ambitie, die thuisblijft om voor het huishouden te zorgen of genoegen neemt met een baantje. Of een webshop in babykleertjes. De muts denkt er niet bij na dat ze financieel van een ander afhankelijk is. Zodra ze zwanger raakt, geeft ze klakkeloos of onder sociale druk van man en familie haar zelfstandigheid op. Sterker nog, ze ontleent haar eer en status bij andere mutsen en hun mannen aan die afhankelijkheid en ‘zorgzaamheid’. Recensie door Isabelle Buhre.
Een webshop is geen carrière - Marianne Zwagerman -
Een zetje in de rug is voor ambitieuze vrouwen zeker nodig, want, zo verzucht Zwagerman, de Nederlandse vrouw lijkt wel alleen in mutsvorm te bestaan. De muts is een vrouw zonder ambitie, die thuisblijft om voor het huishouden te zorgen of genoegen neemt met een baantje. Of een webshop in babykleertjes. De muts denkt er niet bij na dat ze financieel van een ander afhankelijk is. Zodra ze zwanger raakt, geeft ze klakkeloos of onder sociale druk van man en familie haar zelfstandigheid op. Sterker nog, ze ontleent haar eer en status bij andere mutsen en hun mannen aan die afhankelijkheid en ‘zorgzaamheid’. Recensie door Isabelle Buhre.
De schaamte voor links - Joost Zwagerman - vrijdag 22 juni 2007
Zwagerman haalt fors uit naar zowat alle linkse partijen omdat ze al te lang hun ogen hebben gesloten voor evidente onrechtvaardigheden die ondermeer voortkwamen uit de migratie. Het multiculturalisme dat de linkse politici verdedigden, leidde tot onverschilligheid en zorgde voor een breuk tussen de partijleiders en haar kiezers. Tal van traditionele socialistische kiezers verlieten de PVDA en stemden op de meer orthodoxe SP of zelfs voor de rechtse partij van Geert Wilders. Die situatie is vergelijkbaar met de uitslag in Vlaanderen waar de socialisten tal van stemmen verloren, ondermeer aan de populistische partij van Jean Marie Dedecker. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Hitler in de polder & vrij van God - Joost Zwagerman - vrijdag 20 februari 2009
Men kan zich de vraag stellen hoe het komt dat er, in tegenstelling tot in Frankrijk bijvoorbeeld, vooral in Nederland en bij ons zulke verdwaasde politiek correcten rondlopen. Hoe komt het dat bij deze mensen plots het licht uitgaat als van de islam sprake is? Het zijn voornamelijk linkse en progressieve intellectuelen, en bij uitbreiding zowat de hele politieke klasse, die hier het verraad der klerken incarneren en die op een Gramsciaanse wijze het bedje spreiden van een dogmatische religie. Zoals ze vroeger fellow-travellers waren van het communisme, zo zijn ze dat vandaag van een intolerante islam. In die zin lopen ze vrolijk in de lijn van een autoritaire traditie. Recensie door Wim Van Rooy.
Alles tot nu toe - Loel Zwecker - vrijdag 23 november 2012
Zwecker eindigt dat ‘nadat juist de 20ste eeuw getekend was door de ergste misdaden, (we kunnen) hopen dat de 21ste eeuw positieve verrassingen zal brengen’. Hij schreef dit in 2010, op een ogenblik dat hij nog geen weet had van de Eurocrisis, de enorme kernramp van Fukushima in Japan, en de gevolgen van de Arabische lente. Toch is dit boek indrukwekkend omdat het goed aantoont dat de menselijke aard zo wisselvallig is, en dat hoogtes en laagtes elkaar zo vaak afwisselden. In die zin kunnen we enkel hopen dat het trieste eerste decennium van de 21ste eeuw toch een vreedzaam vervolg zou kennen. Recensie door Dirk Verhofstadt
De wereld van gisteren - Stefan Zweig - vrijdag 07 december 2007
Stefan Zweig zag met de opkomst van het nazisme zijn droom voor een verenigd Europa ten onder gaan. ‘De meest wezenlijke taak waaraan ik veertig jaar lang alle kracht van mijn overtuiging had gegeven, de vreedzame vereniging van Europa, was te schande gemaakt’. Hij kon het niet langer verdragen en pleegde zelfmoord aus freiem Willen und mit klaren Sinnen. Vooral de joden moesten het de voorbije eeuw ontgelden. ‘Elk recht werd hun ontnomen’, zei Zweig. Hetzelfde dreigt nu te gebeuren met vluchtelingen en asielzoekers. Er is dringend een tegenbeweging nodig die duidelijk maakt dat mensen als wereldburgers onvervreemdbare rechten hebben. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Open en onbevangen - Diverse auteurs - vrijdag 26 juni 2009
Recht op zelfbeschikking is de kern van de vrijzinnigheid. Daarmee onderscheidt een vrijzinnige politiek zich van elke ideologie of politiek die de mens ondergeschikt wil maken aan een groep, een volk, een ras, een partij, de economie of welke andere abstracte collectieve notie ook. In het boek Open en onbevangen pleiten 26 auteurs voor een vrijzinnige politiek, namelijk ‘principiële steun aan vrij ondernemerschap’, ‘steun aan maatschappelijke emancipatie’, ‘gehechtheid aan de constitutie’, ‘het uitgesproken kosmopolitisme’, een sterk ‘geloof in het belang van de Europese integratie’ en ‘wantrouwen jegens godsdienst en kerk’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Brieven aan Ayaan Hirsi Ali - Diverse auteurs - vrijdag 29 april 2005
Na de moord op Theo Van Gogh verdween Ayaan Hirsi Ali enkele maanden in de anonimiteit. De moordenaar had op het lichaam van de Nederlandse cineast immers een boodschap nagelaten met een ondubbelzinnige doodsbedreiging aan onder meer de liberale politica. Het was niet de eerste keer dat Ayaan Hirsi Ali bedreigd werd. Al enkele jaren werd ze bij publieke optredens omringd door lijfwachten. Maar met de gruwelijke moord op Van Gogh bleek haar leven acuut in gevaar. Blijkbaar wilden moslimfundamentalisten de vrouw die zich zo openlijk uitsprak tegen de misbruiken binnen de traditionele moslimgemeenschap haar definitief het zwijgen opleggen.
Steden zonder geheugen - Pauline de Bok - vrijdag 02 april 2004
In 1920 trok Isaak Babel als oorlogscorrespondent mee met het Rode Leger in de veldtocht tegen de Polen. Hij hield een dagboek bij dat de basis vormde voor Rode Ruiterij, de verhalencyclus die hem beroemd maakte. Driekwart eeuw later volgde Pauline de Bok de weg van Babel door Wolhynië en Galicië, gebieden in het huidige Oekraïne waar heel wat joden woonden. Babel, zelf een jood, was getuige van het diepgewortelde antisemitisme van zowel Russen, Oekraïners als Polen. Het gebied waar in 1920 om gevochten werd bleef ook nadien inzet van oorlog en terreur. Het boek is opnieuw actueel gezien de discussie over de grenzen van Europa.
Alle dromen van de wereld - Johan de Boose - vrijdag 01 oktober 2004
De twintigste eeuw was allicht een van de bloedigste uit de geschiedenis. Daar staan steden als Ieper, Nürnberg, Auschwitz en Hiroshima symbool voor. Zowat alle Europese landen en volkeren werden getroffen door de waanzin van het fascisme en het communisme. Miljoenen soldaten en burgers verloren het leven, werden gedeporteerd of sloegen op de vlucht. Een land dat het bijzonder hard te verduren kreeg was Polen. Over dit bijzondere land en zijn bevolking schreef Johan de Boose een heerlijk boek in de stijl van Geert Mak. Alle dromen van de wereld is, zoals de auteur zelf schrijft, een sentimentele reis door Polen.
De architectuur van het geluk - Alain de Botton - vrijdag 24 maart 2006
Alain de Botton is een van de meest gelezen hedendaagse filosofen. Steeds opnieuw slaagt hij erin om moeilijke filosofische thema’s toegankelijk te maken voor een breed publiek. In het verleden schreef hij bestsellers als Essays in Love, De kunst van het reizen en Statusangst. Een belangrijk element daarin is de hang van elke mens naar goedkeuring van de ander, de behoefte aan liefde en waardering. Mensen zijn bang om respect en waardigheid te verliezen. Die angst kan leiden tot het besef als mens mislukt te zijn. In zijn boek De architectuur van het geluk trekt de auteur deze gedachtegang door naar de manier waarop we wonen, bouwen en leven.
Statusangst - Alain de Botton - vrijdag 07 januari 2005
We hechten veel belang aan status, onze waarde en aanzien in de ogen van de wereld. En met de komst van het kapitalisme in de achttiende eeuw hangt status in het Westen bovendien vaak samen met financieel succes. Statusangst wordt dan ook teweeggebracht door zaken als recessie, ontslag, promoties, pensionering, krantenartikelen over prominente personen en de geslaagde carrière van vrienden. Onze drang naar een geslaagde positie in de maatschappelijke rangorde heeft niet zozeer te maken met de mogelijkheid aldus materiële bezittingen te vergaren of macht uit te oefenen, als wel met de hoeveelheid liefde die we dankzij een hoge status mogen verwachten.
Verschoven stad. Een jeugd in Berlijn - Gunther de Bruyn - vrijdag 25 februari 2005
De Duitse auteur Günther de Bruyn overleefde twee dictaturen: het Derde Rijk en de DDR. De val van de Berlijnse Muur in 1989 gaf hem eindelijk de kans om volstrekt openhartig zijn herinneringen op te schrijven. Zijn boek Verschoven stad. Een jeugd in Berlijn is het eerste deel van zijn autobiografie waarin hij de eerste twintig jaar van zijn leven beschrijft. In het tweede deel Veertig jaar, verslag van een leven verhaalt hij zijn leven tussen de oprichting van de DDR in 1949 en de afbraak van de Berlijnse Muur in 1989. Verschoven stad werd in Duitsland een grote sensatie: het boek stond maandenlang op de bestsellerslijst.
Veertig jaar, verslag van een leven - Günther de Bruyn - vrijdag 23 mei 2003
Toen de Duitse Democratische Republiek (DDR) werd opgericht was Günter De Bruyn tweeëntwintig jaar. Toen de Berlijnse Muur viel drieënzestig. In zijn boek Veertig jaar, verslag van een leven schrijft hij over die veertig tussenliggende jaren. De Bruyn heeft nooit een knieval gemaakt voor het systeem, maar is ook niet naar het westen uitgeweken. Hij zet uiteen wat hem ertoe heeft bewogen in de DDR te blijven. Daarbij spaart hij zichzelf niet maar neemt zijn keuzen gewetensvol en meedogenloos onder de loep.
Vrijheid. Liberalisme in tijden van cholera - Karel de Gucht - vrijdag 26 oktober 2012
Net zoals in zijn boek De toekomst is vrij benadrukt Karel De Gucht in Vrijheid. Liberalisme in tijden van cholera opnieuw de liberale basisprincipes zoals het respect voor de vrijheid van de andere en de combinatie van verantwoordelijke vrijheid met sociale bescherming. Dit is en blijft de kern van het liberalisme. Vrijheid staat centraal, maar kan nooit absoluut zijn en sinds de financiële crisis weten we ook waarom. Naast vrijheid plaatst Karel De Gucht terecht een ander element: dat van de rechtvaardigheid (fairness), iets wat binnen het liberalisme te weinig aandacht krijgt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Cultuur is oorlog. Over elite en massacultuur - Leo de Haes - vrijdag 27 juni 2003
De Haes verzet zich tegen het gezeur van cultuurpessimisten, een oud en taai ras, over de zogenaamde 'debilisering' van onze samenleving. Ze baseren zich op een oppervlakkige waarneming, terwijl zij juist oppervlakkigheid aan anderen verwijten. Bovendien gaan ze uit van een ideaalbeeld over het verleden dat niet klopt. De Haes breekt een lans voor de rijkdom van de massacultuur, hoewel hij het gehalte van het woord 'massa' net als andere 'vanzelfsprekende' begrippen aandachtig onder de loep neemt. Nooit hadden zoveel mensen zoveel keuzes die ze eindelijk individueel kunnen maken.
Schemerland. Stemmen uit Midden-Europa - Piet de Moor - vrijdag 07 oktober 2005
De Endlösung zorgde ervoor dat de historische joodse aanwezigheid en invloed op het sociale, economische als culturele leven in Midden-Europa verdween in de nevelen van de geschiedenis. Over dit vreselijke drama van de voorbije eeuw en de nefaste impact ervan schreef journalist Piet de Moor een grandioos boek onder de treffende titel Schemerland. Stemmen uit Midden-Europa. Het boek is de vrucht van een lange zwerftocht door Midden-Europa die twintig jaar geleden begon en hem naar steden als Berlijn, Boedapest, Sarajevo en Tirana bracht waar hij gesprekken voerde met tal van gerenommeerde schrijvers, essayisten, filosofen en historici.
Grimmig heden - Piet de Moor - vrijdag 12 oktober 2007
Piet de Moor beschrijft de waanzin van het totalitarisme, de moorddadigheid van de paladijnen van de macht, het drama van het conformisme, de vernielzucht van de mens in naam van God, de verplettering van het individu door de massa, de uitroeiing van de joodse taal en cultuur in Midden- en Oost Europa, de herkenning van het ‘poetinisme’ als een nieuwe vorm van dictatorialisme, en het gevaar van extreemrechtse ideeën die talloze mensen verziekten. Maar ook de weerstand ertegen, het verzet van koppige ezels en verlichte geesten, de schrijvers die met al hun intellectuele kracht probeerden de enorme morele leegte opnieuw te vullen met brokjes menselijke waardigheid, respect en tolerantie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Brieven aan mijn postbode, Will Tura en Peter Vandermeersch - Piet de Moor - vrijdag 06 oktober 2006
Piet de Moor toont feilloos aan hoe De Standaard en de andere media in Vlaanderen medeplichtig zijn aan een duizelingwekkend proces van kwaliteitsverlies dat de hele samenleving ondermijnt. Zijn open brieven vormen dan ook een vlijmscherpe aanklacht tegen personen en tendensen uit de vermeende elite die bewust of onbewust het bed spreiden van het totalitarisme in Vlaanderen en in België. Hij verwijt hen een gebrek aan intellectuele, morele en artistieke kracht tegen de Gleichschaltung die nu al jaren de marketingstrategen in hun ban houden. Bang om in te gaan tegen één miljoen kiezers, die tegelijk consumenten, televisiekijkers en krantenlezers zijn. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Brieven aan mijn postbode, Will Tura en Peter Vandermeersch - Piet de Moor -
Piet de Moor toont feilloos aan hoe De Standaard en de andere media in Vlaanderen medeplichtig zijn aan een duizelingwekkend proces van kwaliteitsverlies dat de hele samenleving ondermijnt. Zijn open brieven vormen dan ook een vlijmscherpe aanklacht tegen personen en tendensen uit de vermeende elite die bewust of onbewust het bed spreiden van het totalitarisme in Vlaanderen en in België. Hij verwijt hen een gebrek aan intellectuele, morele en artistieke kracht tegen de Gleichschaltung die nu al jaren de marketingstrategen in hun ban houden. Bang om in te gaan tegen één miljoen kiezers, die tegelijk consumenten, televisiekijkers en krantenlezers zijn. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Ode aan de vrijheid - Daan de Neef (Red.) - vrijdag 12 november 2004
Ode aan de vrijheid is een bundeling van korte essays over de belangrijkste liberale filosofen uit de voorbije eeuwen geschreven door hedendaagse liberalen als Frits Bolkestein, Jozias van Aartsen, Paul Cliteur, Frank de Grave, Ayaan Hirsi Ali en Daan de Neef. Het boek beperkt zich niet alleen tot de liberale klassiekers als John Locke, John Stuart Mill en Isaiah Berlin maar brengt ook het werk van meer recente filosofen als John Rawls en Francis Fukuyama onder de aandacht. De auteur en redacteur slaagde erin om via goed gekozen fragmenten uit het werk van de liberale denkers lijnen te trekken naar de actualiteit.
Het mysterie van het kapitaal - Hernando de Soto - vrijdag 18 oktober 2002
Hoe los je de problemen van de Derde Wereld op? Miljoenen mensen leven in armoede en miserie. Wat kan je daar als antwoord op geven? De vrijheid? Wat betekent vrijheid als noodzakelijke basisvoorzieningen ontbreken? Vrijheid lijkt voor armen een luxe, een extra, bovenop het dagelijkse voedselrantsoen en een dak boven een hut. Hernando de Soto toont in zijn boek, Het mysterie van het kapitaal, aan dat het probleem niet de armen zelf zijn, maar de onmogelijkheid van de overheid en van de bezitters om eigendomsrechten te registreren. Het gebrek aan het fundamenteel liberaal idee van het recht op eigendom is mee de oorzaak van een wereldwijde en toenemende armoede. Hiermee sluit hij aan op het discours van Amartya Sen, maar terwijl Sen de problematiek van arm tegenover rijk vooral theoretisch benadert trekt de Soto voor de hand liggende besluiten uit zijn jarenlang onderzoek in landen als Peru, Mexico, Haïti, Egypte en de Filipijnen.
Herinneringen - Alexis de Tocqueville - vrijdag 29 oktober 2010
Tocqueville vond de socialistische ideeën gevaarlijk, omdat ze blijk gaven van een in zijn ogen heilloze experimenteerdrift, waar hij als conservatief uiteraard niets van moest hebben. Zelfs een liberaal Kamerlid wekte al zijn afgrijzen op, omdat deze handenwrijvend speculeerde over wat het nieuwe algemeen kiesrecht zou brengen. ‘Hij sprak alsof het om een scheikunde proef ging.’ Gezien de vele heilloze revoluties die na 1848 de wereld geplaagd hebben valt er voor de conservatieve huiver van Tocqueville dus wel iets te zeggen, maar dat maakt zijn onbegrip voor het onrecht dat de lagere sociale klassen werd aangedaan niet minder stuitend. Recensie door Rob Hartmans.
De la démocratie en Amérique - Alexis de Tocqueville - vrijdag 30 april 2010
Wie het wezen van politiek wil vatten moet Niccolò Machiavelli lezen. Wie meer specifiek de moderne democratie wil doorgronden moet Alexis de Tocqueville (1805-1859) lezen, vooral De la démocratie en Amérique (1835/1840). In de gezaghebbende Engelse vertaling van dat werk, openen de vertalers Mansfield & Winthrop hun voorwoord als volgt: ‘Democracy in America is at once the best book ever written on democracy and the best book ever written on America’. Elke hedendaagse Franse en Amerikaanse scholier krijgt het werk voorgeschoteld en bijna alle naoorlogse Amerikaanse en Franse presidenten hebben hem geciteerd. Recensie door Luk Sanders.
San Manuel Bueno, heilige en martelaar - Miguel de Unamuno - vrijdag 26 maart 2010
Ikzelf vraag mij ook altijd af hoeveel gelovigen echt geloven. Zou de paus echt geloven is die waanzinnige onzin? Ik kan het haast niet geloven. De Spaanse schrijver/filosoof Miguel de Unamuno (1864-1936) zet met deze novelle aan tot nadenken over geloof en de functie van geloof. Duidelijke antwoorden zijn echter voor handen: humanisme is een atheïstische levensbeschouwing waarbij zonder mythes getracht wordt goed samen te leven. Bueno was vast humanistisch raadsman geworden als hij in andere tijden, in een ander land had geleefd. Dat had hem een hoop onnodige wroeging gescheeld. Recensie door Floris van den Berg.
Supermacht Europa - Rob de Wijk - vrijdag 12 mei 2006
Als de Europeanen hun welvaart willen behouden, dan moet volgens Rob de Wijk een antwoord geboden worden aan drie vraagstukken: de opkomst van China, het uit elkaar groeien van Europa en de Verenigde Staten en het internationale terrorisme. De auteur erkent dat de Europese Unie een economische grootmacht is, maar als er niet snel werk wordt gemaakt van politiek integratie, meer in het bijzonder van een gemeenschappelijk veiligheidsbeleid, er marginalisatie van de EU dreigt. De EU is niet in staat om op het huidige veranderende politiek toneel een antwoord te formuleren. Rob de Wijk, professor aan het befaamde Clingendaelinstituut, biedt een antwoord.
Hitlers schutkleur - Peter den Hertog - vrijdag 17 juni 2005
Over het leven, de motieven en de impact van Hitler en het nazisme werden al bibliotheken volgeschreven. Toch zijn nog niet alle raadselen rond zijn drijfveren opgelost. Vooral met betrekking tot zijn virulente antisemitisme tasten gezaghebbende onderzoekers nog steeds in het duister. Waar kwam zijn rabiate jodenhaat vandaan? Gewapend met een nieuw analytisch instrumentarium onderzocht de Nederlandse historicus Peter den Hertog de bestaande interpretaties van historici, filosofen en wetenschappers die zich over het fenomeen Hitler gebogen hebben. Het resultaat is een interessant boek onder de titel Hitlers schutkleur.
De jood en de ander - Benbassa en Attias - vrijdag 24 februari 2006
Voor de enen zijn ze het uitverkoren volk, voor de anderen zijn ze de moordenaars van God. De joden hebben in de loop van de geschiedenis niemand onverschillig gelaten. Reeds vanaf het prille begin waren ze het voorwerp van vooroordelen, minachting, jaloezie en xenofobie. Zo werden ze vanaf hun bestaan opgejaagd, vervolgd, gediscrimineerd en uitgemoord met als dieptepunt de Endlösung, de uitroeiing van zes miljoen joden onder het naziregime. De shoah heeft de voorbije decennia het joodse zelfbewustzijn enorm versterkt. Het zorgde mee voor de creatie van de staat Israël wat een nieuwe golf van antisemitisme veroorzaakte in de Arabische wereld en daarbuiten.
De ongelovige Thomas heeft een punt - Braeckman en Boudry - vrijdag 07 oktober 2011
Met een kritisch wetenschappelijke instelling toetsen Braeckman en Boudry tal van praktijken die zich voordoen als ‘behulpzaam’, ‘waar’ of ‘heilig’. Daarbij moeten zowat alle vormen van pseudo-wetenschap het ontgelden zoals homeopathie, parapsychologie, psychoanalyse, creationisme, telepathie, sterrenwichelarij en complottheorieën. En vegen ze op vaak grappige wijze het geloof in het bestaan van mirakels, spoken, klopgeesten, de lijkwade van Turijn, het monster van Loch Ness, UFO’s, handoplegging, tarotkaarten en andere onzin met één klap van tafel. De beide auteurs zijn op 8 oktober te gast op ‘Het Betere Boek’. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Politiek niet correct - Schamp en De Meyer - vrijdag 30 mei 2003
Waarom mag je niet zeggen dat de meeste jonge criminelen Marokkaan zijn? Waarom moet je op je woorden letten als je hebt over sexy vrouwen? Waarom worden we geacht Big Brother een slecht televisieprogramma te vinden en De Mol een goed? Waarom mag je in Geraardsbergen geen kleine visjes meer drinken? Waarom wordt een snelheidsovertreding gelijkgeschakeld met een criminele daad? Omdat we met zijn allen 'politiek correct' willen zijn. Dat is zowat de kern van het boekje Politiek niet Correct van Wim Schamp en Gust De Meyer.
De vloek van Wittgenstein - Edmonds en Eidinow - vrijdag 14 maart 2003
In 1946 werd Karl Popper hoogleraar aan de London School of Economics. Daar had hij een korte ontmoeting met Ludwig Wittgenstein, de meest prominente filosoof van zijn tijd. De ontmoeting zelf duurde amper tien minuten. Het verhaal gaat dat Wittgenstein - na een gevatte opmerking van Popper - met slaande deuren vertrok, het publiek in vertwijfeling achterlatend. David Edmonds en John Eidinow schreven naar aanleiding hiervan een fascinerend boek onder de titel De vloek van Wittgenstein. Hierin schetsen ze niet alleen het verloop van de ontmoeting zelf maar tevens de achtergronden en denkbeelden van deze twee belangrijke filosofen van de 20ste eeuw.
De symbolische samenleving - Elchardus en Glorieux - vrijdag 10 januari 2003
Dat in onze samenleving alle zekerheden in rook zijn opgegaan, dat lijkt de nieuwe grote zekerheid. Ons gedrag wordt immers niet langer in goede banen geleid door solide tradities of geëerbiedigd gezag, maar door factoren die de individuele keuze bepalen zoals smaken, opvattingen, vaardigheden, kennis. Dit boek, De symbolische samenleving in redactie van Mark Elchardus en Ignace Glorieux, onderzoekt de nieuwe relatienetwerken in Vlaanderen die tot stand zijn gekomen.
Denying History - Shermer en Grobman - vrijdag 28 februari 2003
De Holocaust werd door tal van getuigen vastgelegd in boeken, foto's, documentaires en films. Toch zijn er mensen die ontkennen dat de Holocaust heeft plaatsgevonden. De 'wet op het negationisme' verbiedt de uitdrukking en verspreiding van dergelijke denkbeelden. Dergelijke wetten bestaan ook in tal van andere landen. De vraag stelt zich of dit verstandig is. In hun boek Denying History gaan de onderzoekers Michael Shermer en Alex Grobman in op de drijfveren, argumenten en onjuistheden van de negationisten. Hun uitgangspunt is dat het verstandiger is de argumenten van de negationisten openlijk te ontkrachten dan hen te trachten het zwijgen op te leggen.
Revolutionaire rijkdom - Alvin en Heidi Toffler - vrijdag 30 maart 2007
‘Niets duurt voort behalve verandering’, zo stelde Heraclitus reeds in de vijfde eeuw voor Christus. Zo ging het nomadisme over naar landbouw en veeteelt, veel later van landbouw en veeteelt naar de industriële ontwikkeling, en recenter de overgang van industrie naar de dienstensector. Wat opvalt is dat die veranderingen steeds sneller gaan en dat er steeds meer landen en mensen bij betrokken zijn. Sommige mensen hebben schrik van die enorme veranderingen die hun welvarende positie aantasten, anderen putten er hoop en moed uit, teneinde hun levensstandaard te verbeteren. In elk geval is het zinloos om die veranderingen en vernieuwingen te willen stoppen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Kiezen voor de kudde - Duyvendak en Hurenkamp (red) - vrijdag 08 oktober 2004
Het individualisme staat ter discussie. Tal van intellectuelen betogen dat de burger zich een ‘ieder-voor-zich’ mentaliteit aanmeet en dat de cohesie van de samenleving afbrokkelt. Anderen zien het individualisme juist als het beste middel tot zelfontplooiing. In het boek Kiezen voor de kudde onderzoeken Jan Willem Duyvendak, Menno Hurenkamp en negentien andere auteurs of het individualisme überhaupt wel bestaat. Het gedrag van mensen heeft immers alle schijn van modern kuddegedrag. Hoewel bevrijd van dwang maken we toch massaal dezelfde keuzes, of deze nu gaan over het stichten van een gezin, het kopen van een auto of het kiezen van een school.
Winnaars en verliezers - Leo en Jan Lucassen - vrijdag 11 november 2011
De grote les uit dit boek van de gebroeders Lucassen is dat migratie niet zozeer als een bedreiging en een verlies moet worden beschouwd, maar als een belangrijk potentieel voor vernieuwing, innovatie en verdere groei. Nederland, zo schrijven de auteurs, ‘heeft zijn eerste bloeiperiode en dus zijn vormende periode aan immigranten en hun nakomelingen te danken’, en dat kan in de toekomst ook zo zijn; daarmee horen we sinds lang een verfrissend en optimistisch geluid over migratie dat fel afsteekt tegen het dominante pessimisme van populisten en nationalisten die enkel teren op de angst en onzekerheid van de burgers. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Biografische gegevens - Achmetov en Majakovski - vrijdag 06 juni 2003
Hierna volgt de voorstelling van twee Russische schrijvers die in de loop van hun leven in conflict kwamen met het 'sovjetregime'. Vladimir Majakovski, een van de grootste dichters van Rusland, was aanvankelijk enthoesiast over de revolutie, maar pleegde nadien ontgoocheld zelfmoord. Nizametdin Achmetov viel na de Tweede Wereldoorlogoorlog in ongenade bij de machthebbers en werd opgesloten in gevangenissen en psychiatrische instellingen. Wie het leven en werk van deze twee woordkunstenaars doorneemt beseft hoe erg intellectuelen te lijden hadden onder het bewind van totalitaire leiders.
Pension Reform in Six Countries - Börsch-Supan en Miegel - vrijdag 06 februari 2004
Demografische verschuivingen zetten de pensioenstelsels in alle landen ter wereld onder druk. Niet alle landen hebben gelijkaardige pensioenssytemen, ze vertrekken vanuit uiteenlopende situaties en vooral, niet alle landen durven een openhartig maar onafwendbaar debat over de kwestie aan. Om het pensioentaboe in België te helpen doorbreken kan de kennis over problemen en oplossingen in andere landen helpen. In hun boek Pension Reform in Six Countries. What can we learn from each other? van Axel Börsch-Supan en Meinhard Miegel wordt deze problematiek in diverse landen doorgelicht. De overeenkomsten én verschillen zijn treffend.
Numero Uno - Vanpeteghem en Mouton - vrijdag 28 februari 2003
Een biografie over een politicus die nog geen 50 jaar oud is. Het is uitzonderlijk en zelfs ongewoon. Maar de journalisten Boudewijn Vanpeteghem en Alain Mouton deden het toch. Ze schreven het lijvig boekwerk Numero uno over de Belgische eerste minister Guy Verhofstadt. De titel van de biografie typeert zowat de ganse persoonlijkheid van Verhofstadt. Hij wil steeds en overal de eerste zijn, zelfs als hij daarvoor andere mensen, politieke medestanders en tegenstanders moet opzij schuiven. Zijn grenzeloze ambitie is vaak sterker dan zijn begrip voor de positie van anderen. Hij wil en zal België, Europa en, zo mogelijk, de wereld veranderen. Zijn voluntarisme, gedrevenheid en koppigheid zijn intussen legendarisch geworden. Maar ook zijn ambitie, optimisme en charismatische werfkracht spreken boekdelen.
Anatomie en oorzaken van het wantrouwen - Elchardus en Smits - vrijdag 15 november 2002
In België en in Vlaanderen waren de jaren negentig een woelig decennium. Crisissen volgden elkaar op. Denk aan het Agustaschandaal, de affaire Dutroux, enz. Tijdens dat 'schandalige decennium' groeide ons land uit tot de meest wantrouwige van Europa. De politiek en de overheid werd zelfs alle vertrouwen ontzegd. Het publieke debat schrijft dat wantrouwen toe aan falende instellingen, blunderende beleidsverant-woordelijken en ongevoelige politici en de oorzaak wordt bij de schandalen zelf gelegd. Klopt die diagnose? In dit boek bekijken de auteurs Mark Elchardus en Wendy Smits de resultaten van binnen- en buitenlands onderzoek.
Panorama van de Klassieke Wereld - Spivey en Squire - vrijdag 17 februari 2006
De Klassieke Oudheid blijft een vaste waarde in onze cultuur, het lezerspubliek blijft er interesse voor hebben en de uitgevers spelen daar gretig op in. Twee classici van Cambridge, Nigel Spivey en Michael Squire, die gespecialiseerd zijn in de kunst van de antieke wereld, stelden een visueel overzicht samen dat zich ongeveer uitstrekt over de periode van de Olympische Spelen, namelijk van 776 voor Christus tot 393 na Christus. Ze sluiten af met beschouwingen over de aanwezigheid van Grieken, Romeinen en de Etrusken in onze huidige cultuur. Een must voor classici, historici en leraren esthetica en een aanrader voor al wie oog heeft voor eeuwige schoonheid.
Ooggetuigen van het Derde Rijk - Melching en Stuivinga - vrijdag 21 april 2006
Heel wat Duitsers hebben nooit geloofd dat Hitler rijkskanselier zou worden. Ze stemden wel voor de nazi’s maar dan eerder als een vorm van protest tegen de gevestigde machten. Toen Hitler uiteindelijk de ultieme macht in handen kreeg was het te laat en zaten de meeste kiezers in een soort maalstroom waarin ze zich gewillig en zonder weerstand lieten meedrijven. Ze zochten en vonden hun gelijk in de prestaties van Hitler die er op relatief korte termijn in slaagde om de werkloosheid te verlagen en Duitsland opnieuw een stem te geven op de internationale bühne. Slechts weinigen begrepen in die beginjaren de nefaste impact van het nieuwe gruwelijke regime
Internationale rechtvaardigheid - Verschraegen en Tinnevelt - vrijdag 09 december 2005
Waarom slagen we er niet in de reusachtige ongelijkheid op wereldschaal te reduceren? Hoe valt extreme armoede en hongersnood te rijmen met de mensenrechten en de morele gelijkwaardigheid van alle individuen? Zijn wij mee verantwoordelijk voor de ellende in deze wereld? Aan welke voorwaarden moet een rechtvaardige internationale orde voldoen? In het boek Internationale rechtvaardigheid buigen twaalf wetenschappers zich over deze vragen. In toegankelijke essays onderzoeken ze hoe politiek realisme en morele bevlogenheid, nationale soevereiniteit en mondiale ethiek kunnen worden verzoend. Onder redactie van Gert Verschraegen en Ronald Tinnevelt.
De holocaust. Een geschiedenis - Dwork en Van Pelt - vrijdag 16 januari 2004
Deborah Dwork is verbonden aan de Yale University in de USA, de Nederlander Robert Jan van Pelt is hoogleraar aan de University of Waterloo in Canada. Beiden willen iets nieuws toevoegen aan de talloze boeken die al geschreven zijn over de holocaust, door een beeld te geven van het leven van de joden in de eerste helft van de 20ste eeuw en te antwoorden op vragen zoals: waarom geloofden miljoenen Duitsers en anderen de nazi-theorie dat joden een minderwaardig ras vormden? Wie was op de hoogte van het lot van de gedeporteerde joden?Waarom overleefden in het ene land meer joden dan in het andere?
John Rawls - Een inleiding in zijn werk - Tinnevelt en Verschraegen - vrijdag 15 november 2002
John Rawls wordt met recht de belangrijkste politieke filosoof van de twintigste eeuw genoemd. Vanaf zijn hoofdwerk A Theory of Justice (1971), waarmee het denken over sociale gelijkheid en rechtvaardigheid nieuw leven werd ingeblazen, tot en met zijn publicaties als The Law of Peoples (1999) over thema's als burgerschap, politiek liberalisme, verdraagzaamheid en internationale rechtvaardigheid, heeft Rawls gezocht naar de beginselen waarop moderne, democratische maatschappijen worden gebaseerd. Dit boek is belangrijk voor liberalen en sociaal-democraten die zoeken naar het juiste evenwicht tussen individuele vrijheid en rechtvaardigheid.
Cesare deve morire - Paolo en Vittorio Taviani -
De opvoering van het Shakespeare stuk Julius Caesar loopt ten einde, de artiesten worden onthaald op een uitbundig applaus. De lichten gaan uit, de acteurs verlaten de scène en keren terug naar hun cellen. Ze zijn allemaal gedetineerden in de Rebibbia gevangenis te Rome. Een van hen vertelt: "Sinds ik kunst ontdekt heb, is deze cel pas echt een gevangenis geworden." Regisseurs Paolo en Vittorio Taviani volgden gedurende zes maanden de voorbereidingen van deze theaterproductie. Hun film demonstreert hoe het universele karakter van Shakespeares taal de acteurs helpt hun eigen rol te begrijpen en in zijn wereld te stappen.
De islam. Kritische essays over een politieke religie - Sam en Wim van Rooy (Red.) - vrijdag 10 december 2010
Onze bewindvoerders kunnen hun ogen niet meer sluiten voor de misstanden die in naam van de islam, zowel in moslimlanden als in onze contreien, gebeuren. Dat is hét grote belang van dit boek. Wie nu nog beweert dat de problemen rond de orthodoxe islam onbetekenende hersenspinsels zijn en dat we een en ander moeten relativeren, is medeplichtig aan schuldig verzuim. Zwijgen is geen optie meer. Tegelijk moeten we opletten voor de apologeten van de monoculturele samenleving zoals een Geert Wilders of diegenen die menen dat we het christendom moeten versterken om ‘weerstand’ te bieden tegen de orthodoxe islam. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Saving Capitalism from Capitalists - Rajan en Zingales - vrijdag 27 mei 2005
Volgens Rajan en Zingales steunt een protectionistische beweging op twee evoluties. Ten eerste moet er een populaire afkeer zijn tegen de vrije markten. Ten tweede zal een tweede groep in zijn eigenbelang inspelen op deze veralgemeende afkeer. Dat vandaag de dag het protectionisme opnieuw de kop kan opsteken is best mogelijk. De kans blijft immers bestaan dat een aantal verliezers van de markt die veel tijd vrij hebben, en een aantal kapitalisten die het moeilijk hebben met de concurrentie, hun krachten gaan bundelen. En als het economisch slecht gaat en het aantal verliezers en de concurrentie groter worden, wordt de roep om protectionisme nog groter.
Gazprom. Ruslands nieuwe wapen - Panyushkin en Zygar - vrijdag 21 november 2008
Rusland is sinds 1990 fundamenteel anders dan de Sovjet-Unie tijdens de Koude Oorlog. Het boezemt minder angst in, de vrije markt is er vrijer dan hier, de machthebbers zijn zelf miljardairs in plaats van bevoorrechte rode proletariërs. Maar corruptie, afpersing, machtsmisbruik en steekpenningen blijven hindernissen waarmee elke Westerse ondernemer moet afrekenen, letterlijk en figuurlijk. BP, Shell, Ikea, Motorola en duizenden kleinere bedrijven verloren veel geld aan de maffia, aan corrupte rechters en zichzelf verrijkende politieagenten. Het nieuwe sterke wapen van Rusland is thans Gazprom, de grootste aardgasleverancier ter wereld. Recensie door Jef Abbeel.
Stilte, geste, stem - René ten Bos - vrijdag 25 november 2011
Stilte, geste, stem is een verzameling gedachten over niet-talige communicatie. De drie titelwoorden zijn vormen van zulke communicatie, en tegelijkertijd de delen waaruit het boek is opgebouwd. Stilte kan betekenis dragen – dreigend zijn, maar ook charmant of spannend. We kunnen iets uitdrukken door stilte, bijvoorbeeld dat we naar een ander verlangen. Ten Bos zoekt naar een definitie van de stilte door die te vergelijken met duisternis en door alledaagse ervaringen van stilte te ontleden. Bij de geste brengen we via het lichaam betekenis over. Denk aan een glimlach, een streling of een opgestoken middelvinger. Recensie door Isabelle Buhre.
Mozart. De Engel van Salzburg - Martin van Amerongen - vrijdag 28 april 2006
Martin Van Amerongen heeft het niet begrepen op de doorgaans romantische biografieën die na de dood van Mozart in veelvoud verschenen. De romantiek, zo stelt hij, zorgde ervoor dat zowat alles uit vroegere perioden ‘werd vervalst, verdraaid, versentimentaliseerd en verchristelijkt’. Dus ook het leven en de dood van Mozart. Daarmee gaat hij in tegen de overgeleverde en traditionele geschiedschrijving waarin de dood van de componist wordt toegeschreven aan allerlei complotplannen, zijn begrafenis die eindigde in een anoniem massagraf en de manier waarop de componist in de film Amadeus van Peter Shaffer en Milos Forman werd voorgesteld.
Het Romeinse leger - Bernard van Daele - vrijdag 14 mei 2004
In de loop van de geschiedenis heeft geen enkel leger zoveel eeuwen lang een imperium in stand kunnen houden zoals het Romeinse. Op zijn hoogtepunt rond 115 na Christus strekte het zich uit over drie werelddelen, van Schotland tot Irak. In zijn boek Het Romeinse leger beschrijft archeoloog Bernard van Daele het ontstaan in de Koningstijd, de legioenen en de hulptroepen tijdens de Republiek en het Keizerrijk, de rekrutering van de soldaten, hun training, marsorde, bewapening, vormen van beloning, carrièremogelijkheden, bevoorrading, dagelijks leven en tenslotte hun ondergang.
Niemandsland. Biografie van een ideaal - Marcel van Dam - vrijdag 29 januari 2010
De analyse van Marcel van Dam van wat er in het verleden allemaal fout is gegaan, is hard en vaak terecht. Minder duidelijk en overtuigend is hij over de toekomst. Moeten we terugkeren naar de situatie van voor de jaren tachtig? Zelf doet de auteur een aantal voorstellen, al zijn die helemaal niet zo nieuw. Hij heeft het over de kilometerheffing, meer arbeidsparticipatie en het creëren van werk voor mensen met een zwakke positie op de arbeidsmarkt. Er is volgens hem vooral nood aan ‘een collectieve toekomstdroom’ waarbij gestreefd wordt naar een rechtvaardige samenleving. Wat dat juist is, blijft bijzonder vaag. Recensie door Dirk Verhofstadt.
De Schuldenberg - Jaap van Duijn - vrijdag 10 februari 2012
In tijden van politiek en maatschappelijk debat over sombere economische ontwikkelingen schreef Jaap van Duijn een nuchter, analyserend boek over de westerse schuldenproblematiek. Van Duijn is voormalig hoogleraar economie aan de Technische Universiteit Delft. In een heldere stijl schrijft hij over complexe economische problematiek. Zijn stijl is nuchter en zelfs ietwat afstandelijk, maar de boodschap liegt er niet om: er zijn teveel schulden gemaakt en links of rechts zullen we daar de consequenties van gaan voelen. Van Duijn maakt echter duidelijk dat zijn betoog geen veroordeling van lenen behelst. Recensie door Rob Kuppens.
Het boek Hitler - Hendrik van Eberle en Matthias Uhl - vrijdag 24 juni 2011
Over Adolf Hitler verschenen de voorbije decennia talloze werken, doorgaans van westerse onderzoekers en historici. Bijna zestig jaar na het einde van de oorlog ontdekten de historici Hendrik Eberle en Mathias Uhl in de archieven van de communistische partij van de Sovjet-Unie Het boek Hitler. De Russische geheime dienst (NKVD) had het in opdracht van Josef Stalin samengesteld uit de verhoren van twee persoonlijke medewerkers van Hitler die tot zijn dood op 30 april 1945, aan zijn zijde stonden. Het gaat om SS-Obersturmbahnfüher Otto Günsche, de persoonlijke adjudant, en Heinz Linge, zijn secretaris. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Maatschappij of Haatschappij - Tom van Ewijk - vrijdag 22 januari 2010
Niemand kan nog ontkennen dat het islamfundamentalisme een probleem vormt. Steeds meer radicale moslims, ook hier, verwerpen de liberale democratische grondbeginselen en onderwerpen zich aan hun ‘heilige teksten’. De goddelijke wet of sharia, als uitdrukking van de goddelijke bevelvoering, kan volgens hen niet veranderd of aangepast worden door mensen want zij is goddelijk en dus eeuwig en universeel. Deze visie brengt met zich mee dat orthodoxe moslims nooit een echte scheiding tussen geloof en staat kunnen aanvaarden. Deze stelling wordt trouwens met klem benadrukt door tal van imams. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Belgium and the Monarchy - Herman van Goethem - vrijdag 06 mei 2011
Van Goethem’s boek schetst onder meer een wat ander beeld van de monarchie en de houding die zij door de jaren heen heeft ingenomen ten opzichte van de taalstrijd, een rol die meer inzicht had in de verzuchtingen van de Vlaamse bevolking dan doorgaans aangenomen wordt, en meer geneigd was tweetaligheid en gelijkheid te zien als een soort ‘nationaal cement’, of als een geopolitieke kans om het land uit de invloedssfeer van Frankrijk te houden, of minstens als een politieke noodzaak, een vraag die een evenwichtig antwoord behoefde om het voortbestaan van het land niet in het gevaar te brengen. Recensie door Karel De Gucht.
Gevaarlijk veilig - Herman van Gunsteren - vrijdag 17 december 2004
De angst voor nieuwe terroristische aanslagen zet zowel nationale regeringen als internationale organisaties ertoe aan maatregelen te nemen om de veiligheid van de burgers te verhogen. De vraag is of we door dergelijke maatregelen effectief meer veiligheid kennen en of de genomen maatregelen geen aanslag betekenen op de rechten en vrijheden van de burgers? Over de zin en de impact van maatregelen ter bestrijding van het terrorisme schreef voormalig hoogleraar politieke theorieën aan de Rijksuniversiteit van Leiden, Herman van Gunsteren, een waarschuwend boek onder de titel Gevaarlijk veilig. Terreurbestrijding in de democratie.
Nest - Sanneke van Hassel - vrijdag 29 april 2011
Julia is zestien jaar en zwanger. Uitermate gênant en vooral eeuwig zonde dat het te laat is voor abortus, vinden haar ouders. Zij doen er alles aan om er voor te zorgen dat niemand iets te weten komt van de hobbel in de carrière van hun veelbelovende gymnasiaste. Daarbij lijkt het welzijn van het meisje in kwestie niet van belang te zijn. In Nest vertelt Van Hassel (1971) het verhaal van een gezin dat in een keurige buurt boven alles de schijn van degelijkheid op probeert te houden. Zoals dat vaak het geval is met keurige buurten in de literatuur, blijken de bewoners lang niet zo onberispelijk te zijn als ze in eerste instantie lijken. Recensie door Roos van Rijswijk.
Athene. Het leven van de eerste democratie - Anton van Hooff - vrijdag 20 mei 2011
Het is tegenwoordig mode om in reisgidsen en aanverwante toeristische literatuur te spreken van ‘Het Atheense wonder’. Dan gaat het erover dat deze Griekse stadsstaat gedurende enkele eeuwen een ongeëvenaarde ontwikkeling heeft doorgemaakt, die nog steeds tot de verbeelding spreekt. Athene was de eerste democratie, de kunsten kwamen er tot bloei, de wetenschappen en de filosofie werden hier voor het eerst op grote schaal beoefend. In zijn nieuwe boek Athene. Het leven van de eerste democratie laat de Nijmeegse classicus Anton van Hooff zien dat de reisgidsen dit keer niet overdrijven. Recensie door Hans Achterhuis.
De stem van het volk. Klassieke demagogen - Anton van Hooff - vrijdag 06 mei 2011
Er wordt vaak gesproken over het joods-christelijk karakter van onze samenleving. De basis van onze huidige samenleving is echter de democratie en die gaat terug tot de Griekse oudheid. Talloze politieke begrippen hebben hun oorsprong in deze periode: democratie, aristocratie, monarchie, demagogie. Het is zaak om de humanistische wortels (Oudheid, Renaissance, Verlichting) van onze samenleving beter te waarderen en ervan te leren. Het essay van Van Hooff draagt hieraan bij. Demagogie (tegenwoordig populisme genoemd) heeft in de huidige Nederlandse samenleving de laatste jaren opgang gemaakt. Recensie door Floris van den Berg.
Mansholt, een biografie - Johan van Merriënboer - vrijdag 24 november 2006
Mansholts landbouwpolitiek werd gezien als de motor van de Europese integratie en met zijn charisma en flair stond hij al spoedig bekend als ‘Mr. Europe’ en haalde hij het bloed weg onder de nagels van regeringsleiders als Adenauer en De Gaulle. Zijn herstructurering van de landbouw zette ook kwaad bloed bij de boeren en hun kritiek trok hij zich bijzonder aan. Maar als politicus was een krachtige persoonlijkheid, die zijn visie probeerde te verwezenlijken. Wel veranderde die visie op latere leeftijd, en begon hij meer oog te krijgen voor het milieu en de gevolgen van het Europese beleid voor de ontwikkelingslanden. Recensie door Rob Hartmans.
De passage naar Europa - Luuk van Middelaar - vrijdag 13 november 2009
De Europese parlementsverkiezingen hebben nogmaals bevestigd dat het hebben van een parlement niet vanzelf leidt tot een sterkere band tussen publiek en politiek. Dit komt mede doordat de Europese politiek consensusgericht is. Ideologische en politieke breuklijnen tussen links en rechts, arm en rijk, tussen noord en zuid worden weggedempt in het compromis. Alleen als er wordt gestreden om winst of verlies wordt het publiek als een meelevend koor het spel ingezogen. Maar er is geen overwinning in het politieke spel van Europa. Europa lijkt daarmee meer te gaan over de spelregels dan over het politieke spel zelf. Dat boeit niet. Recensie door Elsa Schrier.
Politicide - Luuk van Middelaar - vrijdag 29 november 2002
Opeenvolgende generaties politici zijn beïnvloed door Franse filosofen. Dat komt omdat ze sinds de Franse revolutie geobsedeerd zijn door de politiek. Deze laatste zorgden voor de intellectuele basis van talloze linkse studenten aan universiteiten over de ganse wereld. Met alle nefaste gevolgen vandien. De Franse filosofen, Sartre voorop, hebben de discussie over de mens steevast verankerd aan totalitaire denkbeelden. In zijn meeslepend boek Politicide - De moord op de politiek in de Franse filosofie ontleedt de Nederlandse filosoof Luuk van Middelaar haarscherp de worsteling van de Franse filosofie met de individuele vrijheid en de democratie.
In vrijheid blijven geloven - Mabel van Oranje - vrijdag 16 maart 2007
Mabel van Oranje is een opmerkelijke vrouw. Ze studeerde economie en politieke wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam, liep stage bij de Verenigde Naties, het ministerie van Buitenlandse Zaken en de ABN AMRO bank. In 1994 richtte ze de European Action Council for Peace in the Balkans op, een non-gouvernementele organisatie die zich inzet voor vrede op de Balkan, en een jaar later was ze medeoprichter van War Child Nederland dat zich inzet voor kinderen in oorlogsgebieden. Als Europees directeur van het Open Society Institute zet ze zich in voor democratisering, mensenrechten, onderwijs en vrije media. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Waarom is de burger boos? - Maarten van Rossem - vrijdag 21 januari 2011
Van Rossem plaatst de opkomst van het populisme in een bredere ideologische botsing die zich al sinds het begin van de jaren 80 voordeed met de opkomst van het neoliberalisme en haar geloof in de onfeilbaarheid van de vrije markt. Die neoliberale stroming werd nooit volledig doorgevoerd in Europa, maar bracht liberalen en socialisten er wel toe om de uitwassen van de verzorgingsstaat aan te pakken. Daardoor schoven sociaal democraten en liberalen respectievelijk van links en rechts naar het centrum. Zo ontstonden zowel ter linkerzijde als ter rechterzijde gaten in de politieke markt die handig werden opgevuld door populisten. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Tien verdwenen dagen - Michiel van Straten -
Hoe komt het dat een meter de lengte heeft zoals we die nu kennen? En dezelfde vraag kan je stellen bij andere lengtes, maten en gewichten zoals een jaar, een maand, een dag, een uur, een seconde, een kilogram, enzovoort. Ooit werden die vastgelegd om de communicatie en handel tussen verschillende mensen en landen compatibel te maken. In sommige handboeken staat dat men de tijd op elkaar afstemde om het internationaal vaar- en treinverkeer mogelijk te maken, maar de vastlegging van de tijd gebeurde al veel vroeger. Over dit onderwerp schreef Michiel van Straten het boek Tien verdwenen dagen. Recensie door Dirk Verhofstadt
Over rusteloosheid - Arjen van Veelen - vrijdag 04 maart 2011
Over Facebook en andere populaire internettoepassingen zoals Twitter, Skype, Google Earth, Street View en Hyves schreef de Nederlandse classicus Arjen van Veelen een hoogst vermakelijk boekje onder de titel Over Rusteloosheid. De auteur gaat hierin op zoek naar het gedrag en de motieven van de gebruikers van deze nieuwe internetsites en vergelijkt die met het menselijk gedrag zoals beschreven door oude filosofen. En dan merk je dat het menselijk handelen nog steeds gestuurd wordt door dezelfde innerlijke drijfveren: behaagzucht, hoogmoed, ijdeltuiterij, de zucht naar roem, en vooral de vrees om onopgemerkt te blijven. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Raymond Aron. Het verantwoorde engagement - Paul van Velthoven - vrijdag 13 januari 2006
Het liberalisme heeft in Frankrijk zelden succes gekend. Een van de oorzaken was het geloof in de maakbaarheid van de samenleving onder gezaghebbende Franse intellectuelen die meer dan elders een grote invloed uitoefenden op de politiek. Denk aan Alexandre Kojève, Jean-Paul Sartre en Michel Foucault die elk op hun manier het marxisme omarmden en kritisch stonden tegenover de liberale democratieën in het westen. Een van de weinige Franse denkers die tegen de stroom inging was de journalist Raymond Aron. Hij kan worden beschouwd als een van de weinige liberale filosofen die invloed heeft gehad op de Franse samenleving.
Koude grond - Mischa van Vlier -
Mischa van Vlier heeft goed de Arabische Lente gevolgd en beschrijft in zijn verbeelding hoe de spontaan ontstane knokploegen zelf de informatie verspreiden en via hun mobiele telefoons, Twitter en Facebook mobiliseren. Zo ziet de Eigen Rechter hoe zijn actie een heel andere richting inslaat: “Ik had namelijk verwacht dat de opgekropte volkswoede zich zou keren tegen de mensen die de boel al sinds jaar en dag verziekten: inbrekers, verkrachters, criminelen. Maar blijkbaar lag het voor veel mensen anders. Voor hen was het eerder een etnische kwestie.” Koude Grond eindigt in een apocalyptische chaos. Recensie door Dirk Verhofstadt
Filosofie voor een betere wereld - Floris van den Berg - vrijdag 20 november 2009
In zijn boek Filosofie voor een betere wereld bepleit Floris van den Berg een universeel subjectivisme teneinde zoveel mogelijk individueel leed te verminderen en het geluk zoveel mogelijk te bevorderen. Zijn uiteindelijke doel is wel bijzonder ambitieus. Zo wil hij de wereld prettiger, rechtvaardiger, mooier, gelukkiger, gezonder, vrijer, diervriendelijker, welvarender en duurzamer maken. De auteur Hij is ervan overtuigd dat we onze levensstijl drastisch moeten veranderen teneinde onderdrukking en uitbuiting van levende wezens maximaal te vermijden, en onze wereld te behoeden voor een ecologische nachtmerrie. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Hoe komen we van religie af? - Floris van den Berg - vrijdag 29 mei 2009
‘In een multiculturele samenleving, zoals tegenwoordig in de meeste westerse maatschappijen het geval is, hebben alle mensen baat bij een seculiere staat en overheid’, schrijft Floris Van den Berg en hij pleit dan ook resoluut voor het secularisme en laïcisme, zoals in Frankrijk het geval is, omdat die de meeste kansen biedt voor een open samenleving. Net als de Nederlandse filosoof Paul Cliteur pleit hij dan ook voor een moreel esperanto. De secularisatie van het publieke domein stond cruciaal in het Verlichtingsdenken en moet worden doorgetrokken. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Geleefde brieven - Floris van den Berg - vrijdag 19 maart 2010
Justus worstelt met religie en de zin van het leven. Maar langzaam komt er een doorbraak. Hij stort zijn hart uit bij Thomas: “Lieve lieve Thomas, de mensen maken me zo bang! Religie is een gevaar. Maar de losgeslagen moraal in Nederland ook. En de onoplosbare internationale conflicten. Voor al die problemen hebben wij een nieuwe mens nodig. De postmoderne rationeel denkende vrijdenker. Die is atheïstisch, liberaal, rationeel, kritisch, medelevend, sociaal, niet-nationalistisch en ongebonden.” De keuze is gemaakt. Now we’re talking business! In Geleefde brieven krijgt Justus weer grip op zijn leven. Recensie door Wim Aalten.
Harming Others - Floris van den Berg - vrijdag 01 juni 2012
Universeel subjectivisme is geen knuffeltheorie van al wat levend is: het gaat van den Berg om het leven dat wij als mens actief manipuleren, waarbij wij een groter leed veroorzaken dan strikt noodzakelijk is. Het probleem is niet dat wij dagelijks insecten verstampen en af en toe een mug doodslaan, maar dat wij op industriële wijze complexe zoogdieren fokken, vetmesten en executeren ten behoeve van onze smaaksensatie. Daarmee creëren we veel dierenleed die alle morele perken te buiten gaat. De wereld was een stuk beter af geweest, zo meent van den Berg, als deze fabrieksdieren nooit waren geboren. Recensie door Jeroen Hopster.
Geleefde brieven III: Ikaros - Floris van den Berg - vrijdag 19 oktober 2012
Er zijn vier thema’s die telkens terugkomen in het boek. Atheïsme en humanisme; ambitie en engagement, met name het verlangen om iets goeds te doen met kennis die je opdoet; ethiek en filosofie, en seksualiteit en hedonisme. Justus wil ‘bouwen aan een samenleving die open, redelijk en rechtvaardig is, waarin de wetenschap floreert en problemen op een rationele manier worden opgelost.’ Hij maakt een sterke case voor een atheïstische en humanistische levensbeschouwing. Hij wil het humanisme als levenskunst introduceren: dus als keuze voor een manier van leven, met leefregels en gewoonten. Recensie door Isabelle Buhre.
Het raadsel van Utopia - Floris van den Berg (Red) - vrijdag 01 december 2006
Het voornaamste kenmerk van Utopia is dat het volledig ‘af’ is. Dat is een waanidee want niets is ooit af. In die zin zijn de absolute waarheidsclaims van de godsdiensten gewoon absurd en moeten we doorgaan met de Verlichting als middel om steeds meer mensen uit de greep van fantasten en dictators te houden. Ook het liberalisme, de tendens om steeds meer mensen greep te laten geven over hun eigen leven is een utopie. Liberalen proberen stap na stap vormen van onrechtvaardigheid weg te nemen en uit te schakelen. We weten dat het nooit volledig zal lukken, maar het is daarom niet minder waard om er ons voortdurend voor in te zetten. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Kijken zonder zien - Gie van den Berghe - vrijdag 11 november 2011
De historicus Gie Van den Berghe leert ons dat we gewoonlijk slechts een schema zien van de werkelijkheid. Door zijn relevante voorbeeldfoto’s in zijn mooi uitgegeven boek Kijken zonder zien leren wij de wereld in alle nuances te zien. De werkelijkheidszingeving wordt maar mogelijk door het geheim, door datgene wat nooit volledig begrepen kan worden door de menselijke subjectiviteit. De wereld lost zich niet op in een chaos van korrels, ruis of pixels in duisternis maar komt juist tot leven in de journalistiek. Dit boek is een relevante bijdrage over het gebruik en het denken over fotografie. Recensie door Johan Swinnen.
Dat peinst en piekert maar! - Jaap van den Born - vrijdag 14 december 2012
Als (academisch) filosoof lees ik af en toe overzichtsboeken van de filosofie. Ik vind het heerlijk om al die denkers nog eens helder en geordend gepresenteerd te krijgen. Met plezier denk ik terug aan de uren die ik doorbracht met onder andere Russell, Storig, Coppleston, Bor en Hamilton. Zo’n zelfde gevoel – het je verhouden tot denkers uit het verleden – heb ik ook bij het lezen van Dat peinst en piekert maar! van de denkdichter Jaap van den Born. In 12 regelige gedichten behandelt Van den Born enkele dozijnen denkers. Volgens Van den Born zijn het elf regels, want de eerste regel is de titel. Recensie door Floris van den Berg
Wielrennen - Marc van den Bossche - vrijdag 03 februari 2006
Het is waar wat Van den Bossche schrijft: grenzen verkennen op een fysieke manier en de naakte ervaring in het nu, leiden er in extremis toe dat de gedachten je aanwaaien, dat je denken bruist, dat je de fysieke conditie van je moraal op peil houdt zoals de romanschrijver en duursporter Peter Smink het gepast uitdrukt. De inspanning mag echter het pure genieten niet overwoekeren, en dat is nu juist de kunst; het lichaam moet de geest aansturen: het vergt oefeningen in afzien (en het vrijmaken van endorfines waardoor de runner’s high ontstaat, de werking van dopamine en serotonine) en dat sportief beulswerk stuwt ons naar het geestelijke om daarvan meer te genieten.
Franse Affaires - Annette van der Elst en Florentijn van Rootselaar - vrijdag 28 januari 2005
In het boekje Franse Affaires. Frankrijk in twintig kwesties komt de Franse geschiedenis uitvoerig aan bod. Niet op een traditionele wijze maar door de uiteenzetting (het feitenrelaas) en de duiding van twintig spraakmakende affaires, elk met hun wortels in de kern van de Franse maatschappij en die het onderwerp uitmaakten van de grote ideologische strijd. Misschien is het dan ook niet verwonderlijk dat ‘mei ‘68’ de nodige aandacht krijgt. Een aantal mei-68-ers van het eerste uur namen de nodige afstand en formuleerden toch wel wat kritiek. Een eerste kritiek is dat wat toen als een bevrijding gold, dat vandaag niet altijd meer is.
Het einde van Europa - Irene van der Linde en Nicole Segers - vrijdag 21 mei 2004
Onlangs zijn tien nieuwe lidstaten toegetreden tot de Europese Unie. En als alles volgens plan verloopt komen Roemenië en Bulgarije daar binnen drie jaar ook bij. De voorbije jaren maakten journaliste Irene van der Linde en fotografe Nicole Segers een reis langs de nieuwe buitengrenzen van de uitgebreide Europese Unie. Die is ruim vijfduizend kilometers lang en begint in het uiterste noorden van Finland aan de grens met Noorwegen en eindigt in het uiterste zuiden van Bulgarije aan de grens met Turkije. Juichen hun inwoners de grens toe of vervloeken ze haar juist? Wat betekent Europa voor hen en wat betekenen zij voor Europa?
Arnon Grunberg leest Karel van het Reve - Karel van het Reve - vrijdag 22 april 2005
Iedereen weet hoe dictators als Stalin, Hitler, Mao en Castro met kritische mensen in het algemeen en met kunstenaars in het bijzonder omgingen en hoe die zich conformeerden, al was het maar om hun vege lijf te redden. De enkelen die het niet deden werden geliquideerd of uitgestoten, denk aan Boris Pilnjak, Isaak Babel, Osip Mandelstham, Carl von Ossietzky, Wu Han en Heberto Padilla. Wat de auteur het meeste verbaasde was evenwel de houding van westerse intellectuelen als Jean Paul Sartre en Harry Mulisch die ondanks al hun kennis het moorden en onderdrukken bleven goedpraten.
Popper versus Wittgenstein op LiberalesTV - Popper versus Wittgenstein -
Bij hun enige confrontatie op 25 oktober 1946 in Cambridge bracht Karl Popper 'vraagstukken' aan de orde zoals de oneindigheid van de wereld, dat door Ludwig Wittgenstein werd afgedaan als een louter wiskundig probleem. Maar Popper ging door en vermelde andere filosofische problemen. Daarop ontstak Wittgenstein in woede en nam een kachelpook in de hand om zijn standpunten te benadrukken. Toen er een vraag over de status van de ethiek werd gesteld, daagde Wittgenstein Popper uit een voorbeeld te geven van een morele regel. Popper antwoordde:
Jeugd zonder God - Ödön von Horváth - vrijdag 05 juni 2009
Dit boek werd in 1938 door Goebbels ‘wegens de pacifistische boodschap op de lijst van schadelijke en ongewenste geschriften’ geplaatst. In datzelfde jaar stierf Von Horváth toen hij tijdens een onweer door een boom op de Champs Elysées werd geveld. Het nazisme bleef zeven jaar langer overeind. Jeugd zonder God daarentegen zal de tand des tijds moeiteloos doorstaan. In zijn voorwoord denkt Arnon Grunberg dat geen enkele uitgever nog iets in dit boek zal willen zien. ‘Het publiek wil meer sensatie dan de melancholische lafheid van een leraar ten tijde van de fascistische beweging,’ aldus Grunberg. Zelfs de beste schrijvers kunnen zich dus vergissen! Recensie door Joseph Pearce.
Rusland & Europa - Thomas von der Dunk - vrijdag 30 januari 2004
In 1989 vielen de Berlijnse Muur, de regimes in Oost-Europa en tenslotte ook het communisme in de toenmalige Sovjetunie. Het leidde tot een golf van vreugde en optimisme. Het kapitalisme en de vrije markt zouden snel zorgen voor vrijheid en welvaart. Veertien jaar later is het optimisme uit de nadagen van Gorbatsjov helemaal verdwenen. Onder de presidenten Jeltsin en Poetin zijn zowat alle vroegere zekerheden weggevallen, is de economie nog verder achteruit gegaan, is de algemene welvaart gedaald en zijn vrijheid en mensenrechten op de achtergrond geraakt.
De opstand der horden - Ortega y Gasset - vrijdag 11 maart 2011
De negentiende eeuw is het tijdperk geweest van de grote ideologieën die de wereld wilden hervormen en de massa’s opnieuw een doel en richting wilden geven, maar er waren ook tal van splinterbewegingen die de moderniteit wilden vormgeven of de ingrijpende gevolgen daarvan juist wilden beteugelen of bestrijden. Die strijd gaat door tot op de dag van vandaag. Met pamfletten, profetische boeken, maar ook met bommen en granaten. Niet alleen in Europa, maar ook elders in de wereld. Het is één wereld die in beweging is, de massa’s zijn overal. In die zin is het boek De opstand der horden nog altijd actueel. Recensie door Huub Mous.
Geweld - Slavoj Žižek - vrijdag 28 mei 2010
De analyse van Žižek over de populistische angstcultuur die in tal van ontwikkelde landen heerst, is sterk. Hij heeft het over een ‘postpolitieke biopolitiek’ waarbij dit laatste slaat op een obsessie voor regels om het eigen welzijn te bevorderen en dat alleen succes heeft door het voortdurend aanjagen van angst onder de burgers. Žižek breidt dit uit tot het ongemak van de westerse burgers om op te komen voor hun naasten in minder ontwikkelde gebieden. Hij hamert op de ethische plicht van elke mens, ongeacht zijn land van herkomst. Daarmee staat Žižek dichter bij het liberale denken dat hij zo verkettert, dan hijzelf vermoedt. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Nieuwsbrief
Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief
Liberales TV
Contact
Andreas Tirez
gsm: +32485 24 46 71
andreas@liberales.be