Met zijn nieuwste boek Bastaard. Het verhaal van een Brusselaar dat hij heeft opgedragen aan zijn moeder, beschrijft Sven Gatz een levende bruisende stad. Een stad met ambitie. Hij doet dit aan de hand van zijn eigen ervaringen, en biedt zo ook een unieke kijk op de man achter de politicus. De geboren en getogen Brusselaar, Jettenaar en fractievoorzitter in het Vlaams parlement, poneert dat 'men' over zijn bastaardgehalte (als Brusselaar) zelf beslist. Geheel volgens het liberale credo: niet je afkomst, maar je toekomst telt.

Sven’s Odyssee voert hem langs alle stadsdelen, van Laag-Brussel tot Hoog-Brussel. Als een indiaan in eigen stad vraagt hij zich af wie nu eigenlijk de Brusselaar is, en stelt luidop de vraag: ‘Wat moeten we met die stad? Waarvan we zo houden en die we dan weer een beetje haten, heimelijk, zo af en toe.’ Dat ‘stadslucht de hoofden vrij maakt’ is voor hem duidelijk. Maar het is geen mooi-weer verhaal. De multiculturele omgeving wordt door sommigen verafschuwd, anderen prijzen de smeltkroes de hemel in. Hij beschouwt zichzelf als een ‘koele minnaar’ van de smeltkroes van culturen. Waar mensen samen wonen moeten ze ook een gemeenschappelijke taal vinden. In de jaren zestig en zeventig werd het plots een politiek statement om Nederlands te spreken. Een evolutie die hij betreurt. Iedere Brusselaar heeft voor Sven even veel rechten, en ook de Vlamingen hebben het recht hun moedertaal te spreken. Dat politiek karakter is de Nederlandse taal nu aan het verliezen. Meer en meer worden de Brusselaars zich er van bewust dat Brussel niet tweetalig, maar meertalig is. Dit komt mede door de groeiende groep inwijkelingen uit alle hoeken van de wereld, nu al zo’n 40 procent van de bevolking.

Wie is dan een Brusselaar? En wat komt eerst? Ben je eerst Vlaming en dan pas Brusselaar? Een vals dilemma dat nooit aan een Gentenaar voorgelegd wordt ‘In de hoofdstad leid het tot interessante en wel eens hartstochtelijke discussies, maar we komen er nooit uit.’ Een boeiende discussie bij een goed glas, maar ook niet meer dan dat. Zelf geboren en getogen Brusselaar werd hij opgevoed in het Nederlands, ondanks dat zijn moeder tweetalig was. Onderweg gunt hij voor het eerst blik op zijn familieleven. Hoe hij zijn bobonne herinnert op het toneel met De Katten, en toen ze frieten bakte op de mosselfeesten van de Onze-Lieve-Vrouw-Middelaresparochie in Molenbeek. Ook hoe zijn vader nauw betrokken was bij de oprichting van het eerste jeugdhuis De Schalmei in de Menenstraat, waar Johan Verminnen zijn eerste muzikale stappen zette. Waaile zaain van Muilebeik… en effet. Later vertelt hij hoe zijn ambitieuze moeder letterlijk en figuurlijk opkeek naar Hoog-Brussel, waar de rijken wonen. Een stadsdeel dat ze na de scheiding ook beter leerde kennen. Een ambitie die ze had tot haar dood.

Sven gaat geen enkel onderwerp uit de weg. Zijn beeld is dat van een agnost die houdt van de stad. Hij is geen papenvreter, maar ook geen islamvrezer. Hij wil dan ook geen onderscheid maken tussen de religies. In een liberale democratie moeten ze naast elkaar kunnen bestaan, maar hij onderlijnt wel dat ze hun plaats en hun grenzen moeten kennen. Al bij al is het een verhaal van vertrouwen en van hoop. Uiteindelijk komt het in een stad altijd goed. Parfois par choc, parfois par ondulation.

Gatz houdt van de stad, Gatz houdt van Brussel. Maar een politicus kan geen boek schrijven zonder voorstellen te lanceren en kritiek te formuleren. De Brusselse instellingen hebben niet slecht gefunctioneerd, vindt hij, maar: ‘Een nieuwe generatie politici moet over de taalgrenzen heen de communautaire beschotten slopen op het vlak van cultuur en toeristische promotie.’ Ook over armoedebestrijding heeft Gatz uitgesproken ideeën en recepten. De minimale ambitie van Brussel moet zijn: de armoede met de helft verminderen. Maar zelfs dat wordt geen sinecure. Gatz citeert de geëngageerde pastoor Johnny De Mot, die ‘sleet op het engagement’ ontwaart: Armoedebestrijding is in Brussel bijna een gewone job geworden, dat is een val waar we niet mogen intrappen.

Recensie door Jelmen Haaze

Sven Gatz, Bastaard. het verhaal van een Brusselaar, Meulenhoff/Manteau, 2008

Sven Gatz

Links

mailto:jelmen.haaze@gmail.com