Binnen de radicale moslimwereld worden heel wat vrouwen en meisjes onderdrukt. Ze worden verplicht zich te sluieren, mogen geen contacten hebben met andere mannen, moeten trouwen met iemand die ze niet zelf hebben gekozen, en staan ten dienste van hun echtgenoot. Indien ze zich niet aan deze regels houden volgt vaak bedreigingen en geweld, in ergere gevallen verstoting en ultiem soms een eremoord. Volgens een studie van Unicef worden er jaarlijks 5.000 meisjes ver(ere)moord, een cijfer dat gebaseerd op officiële vaststellingen. In werkelijkheid zijn er veel meer en naast de doden worden tal van vrouwen verminkt omwille van hun ‘ongehoorzaamheid’. Eremoorden komen niet alleen voor in de islamitische wereld. Ook in West-Europa vallen jaarlijks tientallen slachtoffers. Over dit gruwelijke verschijnsel verscheen het boek Buitengesloten waarin een tiental meiden die in Nederland leven, vertellen over hun worsteling met familie-eer. Het gaat om jonge vrouwen met een Afghaanse, Irakese, Marokkaanse en Turkse achtergrond die geïnterviewd werden door Linda Terpstra en Anke van Dijke en deze problematiek ook bespraken met hulpverleners en deskundigen. Het doel van het boek is de aan eer gerelateerd geweld aan de kaak te stellen zodat de slachtoffers niet langer aan hun lot worden overgelaten zoals vandaag nog vaak het geval is.

Eerwraak is een complex probleem dat samengaat met traditionele opvattingen over de plaats van man en vrouw in de familie en in de samenleving. Om religieuze en culturele redenen hangt de eer van de familie en in het bijzonder van die van mannen blijkbaar af van het zedig gedrag van de meisjes en vrouwen in de familie. De druk op meisjes is binnen die homogene gemeenschappen bijzonder zwaar. Bij veel meisjes in migrantengemeenschappen is er dan ook sprake van ‘stil leed’, aldus de auteurs. Dat blijkt alvast uit de getuigenissen. Op één meisje na zijn alle meiden die in het boek voorkomen van huis weggelopen en op de vlucht voor hun eigen familie. Het gaat hier niet over van huis weglopen uit een vorm van puberaal gedrag of een zoektocht naar avontuur, maar om een heuse vlucht uit angst om vermoord te worden. Dat blijkt uit een reeks recente eremoorden. Zo werd een Turkse vrouw door haar man en in het bijzijn van hun kinderen met kogels doorzeeft voor de deur van een Blijf-van-mijn-lijfhuis in Zaanstad. Ze had hem verlaten wegens mishandeling. Een Koeweits meisje van 16 werd vermoord door haar streng islamitische broers omdat ze te westerse kleding droeg en met jongens praatte. Een 22-jarige man vermoordde zijn 18-jarige zuster, een moord die werd opgedragen door de familie uit Irak. De jonge vrouw had immers een baby gekregen van een niet-moslim en dus moest de naam van de familie gezuiverd worden.

Stotend is de wreedheid waarmee de daders te keer gaan en dat de moordenaars binnen hun gemeenschap als helden wordt aanzien. In heel wat gevallen verschonen de familieleden hun gedrag want ‘ze leefde als een hoer en kreeg haar verdiende loon’. Het ganse probleem zit hem in de letterlijke interpretatie van de ‘heilige’ teksten. Meisjes moeten maagd blijven tot hun huwelijk en moeten zich schikken naar de wens van hun vader en mannelijke familieleden. Recht op zelfbeschikking, persoonlijke vrijheid of een vrije wil zijn hier gewoon ondenkbaar. ‘Moorden om de familie-eer te zuiveren zijn geen uitzondering meer in Nederland en komen overal in ons land voor’, zo schrijven Linda Terpstra en Anke van Dijke. Een belangrijke aanwijzing is het feit dat het aantal zelfmoordpogingen onder allochtone meisjes drie tot vier keer hoger is dan onder hun autochtone leeftijdsgenoten, zo blijkt uit het rapport Eergerelateerd geweld in Nederland, een bronnenboek van Hilde Bakker van 2005 dat verscheen naar aanleiding van de vele eergerelateerde moorden van de afgelopen jaren. Terzijde wijzen de auteurs op het feit dat ook homoseksuele jongens en mannen het slachtoffer kunnen zijn van aan eer gerelateerd geweld en eerwraak.

Eerwraak is niet typisch islamitisch, aldus de auteurs, maar is een regionaal verschijnsel dat voortkomt in de landen als Egypte, Turkije, Israël, Jordanië, Syrië, Irak, Iran, het Saoedisch Schiereiland, Pakistan en Afghanistan. In Noord-Afrika gaat het doorgaans om verstoting waarbij de ‘veroorzaakster’ van de oneer in sociaal opzicht dood wordt verklaard. Het ‘herstel’ van de eer door wraak wordt niet alleen opgelegd door de familie maar door de ganse gemeenschap. Families waarin de man niet overgaat tot eerwraak worden immers op hun beurt uitgestoten uit de gemeenschap. Daardoor kunnen ganse families worden genegeerd, hun klandizie verliezen of geen huwelijkspartners meer vinden binnen de gemeenschap. De druk van de traditie is dus bijzonder groot om de eer via een moord te herstellen. De moord wordt meestal besproken op een familieberaad en als uitvoerder kiest men vaak de jongste minderjarige broer in de wetenschap dat zijn straf milder zal zijn dan bij een volwassene.

Omwille van de bescherming van de familie-eer worden op die manier tal van meisjes streng gecontroleerd en mogen ze weinig of niet deelnemen aan schooluitstappen en andere activiteiten die nochtans zouden kunnen bijdragen tot de integratie van allochtonen in onze gemeenschap. Uit de diverse getuigenissen van de weggelopen meisjes blijkt dat ze door hun ouders, broers en zelfs zussen werden geslagen en mishandeld en dit omwille van eenvoudige zaken: het afdoen van de hoofddoek op school, het dragen van make-up, het praten met jongens, contact hebben met niet-moslims, het afwijzen van een huwelijkskandidaat, enzovoort. Bangelijk is dat de aanleiding tot geweld vaak voortkomt uit oncontroleerbare roddel en achtklap waarbij de meisjes in veel gevallen niet geloofd worden door de ouders of broers. Het zorgt ervoor dat de meiden zich nog meer gedeisd gaan houden en in een staat van voortdurende angst leven. In verschillende getuigenissen wordt gewezen op de mogelijke sanctie: een enkeltje Marokko waar ze worden uitgehuwelijkt. Deze meisjes zijn trouwens gewilde toekomstige echtgenotes voor mannelijke familieleden uit het land van herkomst omdat ze op die manier een legale verblijfsvergunning in Nederland kunnen bekomen.

Schrijnend zijn vooral de ‘uitzichtloze’ gevallen, meisjes die zwanger werden, van thuis wegliepen en nu nergers naartoe kunnen in de wetenschap dat ze zullen vermoord worden. In Duitsland helpt het opvangtehuis Papatya dergelijke meisjes huisvesten op geheime adressen. Nederland is evenwel een klein land waar de allochtone gemeenschappen goede contacten onderhouden waardoor onderduiken moeilijk is. Verontrustend is ook het feit dat terwijl men in de landen van herkomst steeds harder optreedt tegen plegers van eerwraak zoals in Turkije, deze misdaad net toeneemt in allochtone kringen in Nederland met een sterke traditionele achtergrond. In die zin pleiten de auteurs voor meer aandacht voor dit probleem waarbij de slachtoffers van onderdrukking, verkrachting of verstoting net aanzien worden als daders die uit de weg moeten worden geruimd. Linda Terpstra en Anke van Dijke wijzen erop dat ‘bemiddeling’ in deze gevallen zeer moeilijk is. Het herstellen van de relatie tussen het weggelopen kind en de familie kan gemakkelijk uitlopen op nieuw geweld of erger. Daarom bevelen ze de realisatie van opvanghuizen op geheime adressen aan voor meiden die op de vlucht zijn voor aan eer gerelateerd geweld, de slachtoffers langer te volgen na een eventuele gekozen oplossing om te zien of de meiden wel degelijk veilig zijn. De politie Haaglanden en Zuid-Holland-Zuid ontwikkelt zich alvast als een landelijk expertisepunt terzake.

Door dit boek kan niemand nog wegkijken van een van de meest barbaarse tradities die in sommige homogene gemeenschappen nog gebeuren. Eerwraak is een moord mét verzwarende omstandigheden want vooraf gepland en zorgvuldig uitgevoerd met medeweten van anderen. Het moet dan ook keihard aangepakt worden. En meisjes die hiervoor op de vlucht slaan verdienen een adequate bescherming, niet zozeer als lid van hun gemeenschap, maar als vrije mensen met unieke en onvervreemdbare rechten en vrijheden. Het woord is nu aan de politiek om deze praktijken een halt toe te roepen.

Recensie door Dirk Verhofstadt

Linda Terpstra en Anke van Dijke, Buitengesloten, SWP, 2006

Links

mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be