Etan Enoch – bijnaam ‘Krokodil’ - is een jonge Israëlische yuppie die in Tel Aviv voor Time’s Arrow werkt, een bedrijf dat andere bedrijven overal ter wereld tijd wil doen besparen. Op een week tijd is Etan aan drie aanslagen ontsnapt. Fahmi Oemar As-Sabjaach is een jonge Palestijn die – als een komkommer - in coma in een ziekenhuis in Israël ligt. Wat is het verband tussen deze twee jongemannen? Assaf Gavron (1968) schreef met Krokodil van de aanslagen een tegelijk hoogst grappig en diep verontrustend verhaal over de waanzin van het dagelijkse leven in Israël en de Bezette Gebieden. Tot nu toe staat de auteur enkel in eigen land op de bestsellerlijsten. Dat zal dra veranderen: het boek werd immers niet alleen naar het Nederlands, Duits, Italiaans, Frans en Engels vertaald, er zijn ook plannen voor een Duitse verfilming. En vooral: het boek zelf verdient alle succes, want zelden is er met zoveel inzicht en indringendheid over de menselijke tragedie in het Nabije Oosten geschreven.

Assaf Gavron wrijft de neus van de lezer meteen in de stront van het Israëlisch-Palestijnse conflict. De Krokodil is in een taxibusje op weg naar zijn werk. Voor hem zit een donkere jongen. Zijn medepassagiers zijn bang dat hij een Palestijnse zelfmoordenaar is. De Krokodil windt zich op. ‘Waarom was iedereen zo paranoïde in dit land? Konden donkere jongens niet meer in de bus stappen?’ Wanneer de bus even later ontploft (de Krokodil is kort daarvoor uitgestapt), wordt duidelijk dat Israël met recht en reden paranoïde is. Gavron rijt met zijn scalpel driest alle wonden van het land open. De chirurg draagt evenwel geen mondmasker, maar een carnavalsmasker. Waar dacht hij aan op weg naar zijn werk? Aan zijn testament. Waar is een aanslag goed voor? Iedereen belt elkaar daarna op om te zeggen dat ze nog in leven zijn. ‘Het is goed dat er af en toe aanslagen zijn, dan spreken we elkaar nog eens.’ En hoe moet het nu verder? Op de plek van de aanslag staan mensen. ‘Ze hadden oplossingen. Daar gaven ze blijk van. Ze zeiden: doodmaken, terugsturen, geven, nemen, binnenvallen, weggaan.’ Welkom in Israël. Gavron laat de Krokodil en zijn werkmakkers zelfs geld inzetten op aanslagvoorspellingen. Een satirische vondst à la Ephraïm Kishon? In Israël is alles mogelijk.

Het verhaal zigzagt voortdurend tussen de lotgevallen van Etan en Fahmi. Dat creëert nieuwsgierigheid en spanning. Het is zonneklaar dat de Krokodil en ‘de komkommer’ elkaar ooit zullen ontmoeten. Maar waarom? En hoe? Gavron biedt niet alleen dit raadsel aan. Terwijl het noodlot de protagonisten naar elkaar toe drijft, maakt hij een lange neus tegen al diegenen die het vredesproces saboteren. Is een Palestijn een mens? Of een Israëli? Nee, ze zijn allebei monsters. Gavron legt een bom onder die botte, primitieve redenering. Wat bezielt een bommenlegger? Gavron wil weten wat er in zijn hoofd en zijn hart omgaat. Eigenlijk willen die jongens geen bommengordel om hun middel, maar gewoon zoals iedereen een potje voetballen en genieten van een banaan (stel je voor, in de winter!). Zeker, er zijn fanatici die vinden dat ‘deze hele wereld (…) geen vleugel van een vlieg waard (is) in vergelijking met het voorrecht om met God in het paradijs te zijn.’ Maar Gavron wijst ook de religieuze martelaren niet met de vinger. In Israël en de Bezette Gebieden moet iedereen nu eenmaal kiezen: uitzichtloos geweld is ook een keuze.

Alsof ettelijke afdalingen in de ingewanden van het Israëlisch-Palestijns conflict niet genoeg stof voor een boek bieden, licht Gavron ook nog met zichtbaar genoegen het been van een televisieshow die alle gebeurtenissen, zelfs de pijnlijkste tragedies, als entertainment aanbiedt, hij vertelt op poëtische wijze over het onblusbare verlangen van Palestijnen naar hun verloren vaderland, hij dringt door tot in de kieren en de spleten van twee liefdesrelaties en doet op aangrijpende manier verslag van de groepstherapie van overlevenden van een aanslag. Neemt hij teveel hooi op zijn vork? Gavron is onvervaard. Hij past zijn stijl op meesterlijke wijze aan elke scène aan, vermijdt elke vorm van wijsneuzigheid, houdt de vaart van zijn verhaal scherp in de gaten en doseert perfect satire en authenticiteit. Hilde Pach levert zoals altijd uitstekend vertaalwerk af.

Brengt Gavron een oplossing van het conflict tussen Israël en de Palestijnen een centimeter dichterbij? Hij is geen politicus, dus ja: hij wijst wel degelijk de weg naar een oplossing. ‘Wat is er van je overgebleven,’ vraagt hij aan Fahmi, de jongen in coma, ‘nadat iedereen tegen je gezegd heeft wie je bent en wat je bent? Wat zat er in je, onder de lagen die ze op je gelegd hebben? Wie was je uiteindelijk, als je alleen jezelf was (…). Wie was je, wie wilde je zijn, en wie heb je niet kunnen zijn, omdat je verleden sterker was dan jij, omdat het naar je toe kwam, omdat het eiste dat je zou handelen?’ Gavron stelt deze vragen eigenlijk aan alle Palestijnen en alle Israëli. Krokodil van de aanslagen is een dodelijk grappig boek over een dodelijk ernstige kwestie.

Recensie door Joseph Pearce



Deze recensie verscheen in Uitgelezen, de boekenbijlage van De Morgen van 10 november 2009

Assaf Gavron, Krokodil van de aanslagen, Ailantus, Amsterdam, 2009, 303p., €19,95.

Assaf Gavron

Links

mailto:joseph.pearce@telenet.be