Sandra Kalniete is kunsthistorica en recensent. Zij is medeoprichtster van het Letse volksfront, gericht tegen de Russische bezetting. Op die manier speelde zij een belangrijke rol bij de onafhankelijkheid van haar land. Bij de afscheiding van Rusland in 2002 werd zij minister van Buitenlandse Zaken. Thans is zij lid van de Europese Commissie. Sandra Kalniete werd geboren eind 1952. Haar ouders waren verbannen naar Siberië. Zij moesten zich twee keer per maand bij de ‘komandatoera’ melden. Een maand na haar geboorte moest haar vader haar voor het eerst laten registreren: ook zij was tot gevangenschap veroordeeld. Pas in 1957 kon de familie naar Letland terugkeren. Bijgevolg was Kalnieta een aangewezen getuige om de gebeurtenissen die zich afspeelden met de Letse bevolking in Siberië te becommentariëren. Haar familie en later zijzelf waren nauw betrokken bij de recente geschiedenis van het Letse volk. Kalmieta brengt het verhaal van haar familie zeer aandoenlijk. We leven mee met elk van haar familieleden en ondergaan vanuit ieders perspectief de bezetting. Het is geen groot literair werk geworden, maar omdat het zonder franjes is geschreven is het juist wel aangrijpend. Het is als het ware een verslag geworden, gestaafd met talrijke verwijzingen naar originele documenten in de voetnoten. Op basis van KGB-archieven en gesprekken met haar moeder reconstrueert ze met historische precisie de gebeurtenissen tussen 1939 en 1956.

Het is een verhaal op mensenmaat en nuttig om lezen als aanvulling naast de officiële geschiedschrijving. In het geheel van Letse bevrijdingsbeweging, Russische en Duitse bezetting maakt zij ons duidelijk dat het zeer subjectief is om te spreken van de bezetter, de bevrijder en zelfs van de vijand. We zien ook in dat de officiële geschiedenis wordt ingevuld door de overwinnaar. Je kan maar pech hebben dat je daar niet bijhoort. Ze toont aan dat elke deportatie van eender welk volk een misdaad tegen de mensheid is. Het is meer dan overtuigend dat het immer de kleine man is die verliest.

De ene keer is het de Duitse bevrijder die Letland verlost van de Russische overheersing. Maar binnen zeer korte tijd toont het zijn fascistisch gelaat. Dan weer is het Sovjetleger dat de nazi’s kan verdrijven, maar onder Stalin evengoed een dictatoriaal regime wordt. De gewone man verliest elke oorlog. Op die manier is het boek een epos geworden tegen elke deportatie van welk volk dan ook. Bij het lezen van dit werk kan ik mij niet losmaken van de ideeën die Louis Paul Boon reeds vertolkte in Mijn kleine oorlog. Het is nodig om hoe en waar dan ook steeds de noden en het leven van de gewone burgers voor ogen te houden. Op die manier kunnen we ook de oorlogssituaties die zich heden ten dage voordoen beter kaderen en misschien met nog meer overtuigingskracht verwerpen.

Dit boek is in elk geval een aanklacht geworden tegen de oorlog in het algemeen en tegen de deportatie van een volk in het bijzonder.

Recensie door Paul Van Aelst

Sandra Kalniete, Op dansschoenen in de Siberische sneeuw, Van Gennep, 2006, 376 pag.

Kalniete Sandra

Links

mailto:gc529261@belgacom.net