In de reeks ‘De Oudheid’ verschijnen onderwerpen van politieke, godsdienstige, economische en mythologische aard uit de wereld van Grieken, Romeinen en het Nabije Oosten. Over die onderwerpen is momenteel weinig recente literatuur beschikbaar in het Nederlands. De auteurs situeren de onderwerpen in de hedendaagse context en wijzen op overeenkomsten en verschilpunten.

In dit eerste deeltje over de Griekse en vooral de Atheense democratie legt de Leidse docent Frits Naerebout omstandig uit hoe niet enkel de directe democratie, maar ook een koningschap of een tyrannis in een stadstaat functioneerde. Hij omschrijft hoe klein de meeste poleis waren (doorgaans een oppervlakte van 50 tot 100 km², met telkens ongeveer 2.500 tot 4.500 inwoners) en dat Athene een uitzondering was met een oppervlakte van 2.650 km², 50.000 burgers in de vijfde eeuw en 30.000 burgers in de vierde eeuw. De landstreek Attica telde met vrouwen, kinderen, metoiken en slaven erbij minimaal 200.000 en maximaal 350.000 inwoners, van wie er hooguit 50.000 binnen de Atheense stadsmuren woonden. Over de 144 andere stadstaatjes staat heel wat minder informatie.

Het boekje begint boeiend, geeft opmerkelijk cijfermateriaal over de oppervlakte, de inwoners, de burgers en niet-burgers, de concrete werking van de politieke en juridische instellingen, de sterke kanten en de beperkingen. Maar dan verzandt het in een minutieuze, bijna eindeloze opsomming en verklaring van alle mogelijke Griekse termen die iets met politiek of recht te maken hebben. Een alfabetische verklarende woordenlijst of zakenregister ontbreekt hierbij helaas.

Wie geen gymnasiale opleiding heeft gehad, moet wel heel veel aandacht opbrengen bij de lectuur. Het boek is dus zeker niet vulgariserend, zoals de studies en klassieken van Fik Meijer. Wie wel klassieke talen gestudeerd heeft, krijgt hier een stevige repetitie van zijn kennis en voorbeelden hoe het systeem in de praktijk werkte. Dank zij de zeer genuanceerde toelichtingen, merk je ook hoe ingewikkeld de staatsstructuur in elkaar zat. Gelukkig zijn de vele en schitterende illustraties zeer functioneel en verhelderend. Ze tonen ondermeer hoe ostraka, pinakia, het stenen spreekgestoelte en andere attributen van de Atheense staatsinrichting eruit zagen en gebruikt werden.

Het boek lijkt mij het meest geschikt voor classici en historici: voor hen is dit een juweeltje. Zij zullen zeker genieten van de heldere, gedegen, geduldige en genuanceerde uitleg. Zij krijgen ook een hele lijst literatuur, voornamelijk Engelstalig. Maar het is zware kost voor de doelgroep voor wie het eigenlijk bedoeld was: leken met een algemene, culturele belangstelling. Zij zullen misschien vroegtijdig afhaken.

Recensie door Jef Abbeel

Frits Naerebout, Democratische politiek in het klassieke Athene, Salomé-Amsterdam University Press, 2005

Frits Naerebout

Links

mailto:jef.abbeel@skynet.be