Dit boek wordt beschouwd als Oscar Wilde's meesterwerk. Het is in elk geval de enige echte roman die hij schreef, Wilde schreef vooral toneelstukken. Het moet echter gezegd zijn dat dit boek één van de grootste Engelse literaire producten van de 19de eeuw is, een eeuw die nochtans door veel genie gekenmerkt werd. In dit boek leren we Wilde kennen als aanhanger van de Aesthetic Movement (Esthetische Beweging) zoals gepromoot door Rushkin en Pater. Kunst om de kunst, of zoals Pater het zelf stelde: “niet de vrucht van de ervaring is het doel, maar de ervaring zelf.”

In het boek ontmoeten we Dorian Gray op een ogenblik dat hij jong, naief en op het toppunt van zijn schoonheid is. Basil Hallward, een gekend schilder is gefascineerd door de jonge Dorian en schildert hem keer op keer. Op een bepaald moment besluit hij iets nieuws te maken, een portret van Dorian Gray waar hij zoveel van zichzelf in legt dat het zijn beste werk wordt. Hij bespreekt het schilderij met Lord Henry, een van zijn vrienden en een rijk, vooraanstaand edelman. Lord Henry is gefascineerd door het schilderij en staat erop om Dorian ook echt te ontmoeten. In een kort gesprek met Dorian slaagt hij erin de jongen de ogen te openen voor de wereld. Als Dorian het schilderij voor het eerst ziet, net na zijn eerste gesprek met Lord Henry, uit hij de wens dat het schilderij in zijn plaats zou oud worden en hij altijd jong en mooi zou blijven.

Dorian verlooft zich met een beeldschoon meisje dat aan de bak komt als actrice maar wanneer ze, door haar liefde voor hem, haar interesse in haar eigen kunst verliest, breekt hij met haar. Al snel komt hij tot inkeer en wil het terug goed maken maar dan heeft ze al zelfmoord gepleegd. Die avond ontdekt hij dat zijn wens is uitgekomen, hij jong en mooi maar het schilderij toont de tol van de jaren en van zijn vele zonden en wreedheden. Hij raakt meer en meer onder de invloed van Lord Henry, een hedonist en bijna een sado-masochist. Zijn invloed op Dorian is gigantisch, in die mate zelfs dat Dorian het liederlijke leven en de vele door genotzucht ingegeven uitspattingen van zijn mentor gaat overtreffen.

Oscar Wilde toont op een fascinerende manier het leven van Dorian Gray zonder dat we ooit de 'onnoemelijkheden' echt vernemen. En dat blijkt ook niet nodig. Dorian Gray verkent de tuin der lusten, dat zou ik het eerste deel van het boek noemen.

Het tweede deel is dat waarin Dorian meer en meer rekenschap moet afleggen voor zijn daden. Bij zijn bezoek aan een opiumhuis loopt hij de broer van de actrice waar hij mee verloofd was tegen het lijf. Die wil hem laten boeten voor zijn daden en Dorian vlucht. Tijdens een jachtpartij op het landgoed van één van zij society-vrienden wordt iemand per ongeluk aangeschoten. Dorian is er zelf niet bij betrokken maar is ontzet en opgelucht als hij ontdekt dat het slachtoffer de broer van het meisje is. Opnieuw veilig keert hij terug naar Londen en denkt meer en meer na over zijn levenswandel. Op dat moment wil Basil Hallward zijn schilderijen tentoonstellen en vraagt ook Dorian's portret te mogen ontlenen, als kroonstuk van de collectie. Dorian weigert dit maar Basil dringt aan. Dorian ziet geen andere oplossing dan Basil te vermoorden en chanteert een kennis om het lijk te vernietigen(de kennis pleegt later zelfmoord).

Dorian wil niet langer op die manier door het leven gaan, hij wil terug een fatsoenlijk mens worden, en besluit het schilderij te vernietigen. Maar wanneer hij in het hart van het schilderij steekt blijkt de band tussen man en schilderij ook omgekeerd te werken en hij sterft.

Dit meesterwerk is geen échte bildungsroman maar het heeft er iets van weg. De stijl van schrijven is briljant, vooral omdat Wilde alle zaken die niet nodig zijn weglaat en de rest met prachtige filosofische bedenkingen doorspekt. Ik kan niet veel over dit boek vertellen, het is zo allesomvattend dat ik het geen recht zou aandoen.

Recensie door Chris Demeyere

Oscar Wilde, Het portret van Dorian Gray, Het Spectrum, 1978

Oscar Wilde