De enige dagen dat er in Aailyo:ugustus enige zon scheen, trok ik met onze twee zoontjes naar de zee. Oma en opa zouden ons daar opwachten. Met de twee kleintjes in een go-cart reden we de dijk af. Niet veel verder werd ik geconfronteerd met een groot kartonnen bord met een gigantische afbeelding van een bijna volgroeide foetus in de baarmoeder. Twee mensen met een plakker op de mond hielden het vast. Aangezien hun houding niet echt uitnodigde tot communicatie raceten we er vlot en vlijtig voorbij. Op de terugweg waren de grootouders maar al te bereid de zorg voor onze hummeltjes op zich te nemen. Ondertussen waren de plakkers verdwenen en stond een meisje, druk gesticulerend, de zware nadelige psychische gevolgen van een abortus uit de doeken te doen aan een jong koppel. Druk wijzend op haar foldertje hoorde ik haar zeggen ‘dat men de psychologisch nadelige effecten voor vrouwen danig onderschat’.

Op dat moment wordt het me teveel en spring ik er tussen. Ik vraag haar op de vrouw af wat haar het recht geeft, mij mijn recht op abortus te ontnemen. Ze schrikt en weet even niet wat antwoorden dus ga ik verder ‘wat met een moeder met twee kinderen en een abortus, die er geen last van heeft?’ Nog steeds geen antwoord. “Wat denk je dat de psychologische gevolgen zijn voor de vrouw wanneer ze gedwongen wordt de vrucht uit te dragen? Bovendien worden in abortusklinieken de vrouwen terdege opgevolgd zowel voor tijdens als na de ingreep. Uit hun bevraging blijkt dat weinig vrouwen later enige psychologische last met zich meedragen, integendeel, zeker wanneer de vrouw voor honderd procent achter de ingreep staat. Een dergelijk ingreep gebeurt trouwens niet zomaar en er wordt een verplichte bedenktijd ingecalculeerd. Het is absurd te stellen dat het psychologische effect een argument is tegen abortus want het verplicht uitdragen van een zwangerschap, heeft evengoed zware psychische gevolgen. Het gaat hier tenslotte om het leven van de vrouw, die de komende twintig jaar haar dromen, verlangens, wensen en carrière in de koelkast mag plaatsen voor het opvoeden van een dreumes die ze niet wilde en waar in 90 % van de gevallen de vader al lang en breed met de noorderzon is vertrokken. Over een scheefgetrokken situatie gesproken.”

Uiteraard is zo’n ingreep geen banale materie en zal er hoe dan ook net zoals bij andere operaties een zeker nasleep zijn maar niet in de proportie die prolife propagandiste van het moment daar claimde Gezien het psychische welzijn van de vrouw dus eigenlijk geen houdbaar argument is, wordt al snel overgegaan op het volgende argument. Een argument dat mij overigens volledig door het lint doet gaan. “Het gaat toch niet meer over het leven van de vrouw alleen maar ook van het kind,” aldus de behoedster van de bevruchtte eicel in België. Hoewel veel gebruikt en veel gehoord is deze redenering je reinste waanzin. Om dit aan te tonen moeten we wel even wat dingen op een rijtje zetten. Ten eerste moeten we ons de vraag stellen wanneer een leven een leven is. Een zaadcel is evengoed leven, een eicel ook. Trekken we de lijn door dan mag geen enkele man nog masturberen en geen enkele vrouw nog menstrueren. Zover gaat men echter niet, je kan immers mannen onmogelijk verbieden te masturberen. Men neemt de bevruchting als startpunt van leven. Het is dus een bij conventie bepaald startpunt, waarvan de uitzonderlijke positie die dit gegeven krijgt, met geen enkel redelijk argument kan hard gemaakt worden.

In een door mannen gedomineerde samenleving, is het best handig te stellen dat een leven pas een leven is bij conceptie en het zich dus volledig in het moederlichaam bevindt. Op die manier is het ook enkel de verantwoordelijkheid van de moeder in spé. Kortom conceptie als beginpunt van leven is niet meer dan een schitterend staaltje hemeltergende, seksistische rotzooi, in dit geval verkondigt door een jonge vrouw, die schijnbaar het nodige logische redeneervermogen ontbreekt om in te zien wiens kar ze nu eigenlijk trekt. George Carlin legde de vinger op de wonde in één van zijn shows. Het punt is dat een zaadcel geen mens is en een eicel is dat ook niet. Het punt van conceptie maakt dat men zogezegd van een mens kan spreken. Technisch gezien betreft het hier een hoop cellen die zich pijlsnel delen tot er een embryo gevormd is, dat wordt dan een foetus, etc. Maar is een embryo een mens? Wel als een embryo een mens is waarom moet een miskraam dan niet aangegeven worden? Als een embryo een mens is, waarom wordt een bevruchte eicel dan niet genoteerd in bevolkingstatistieken? Als een embryo een mens is, waarom wordt een embryo dan niet begraven? Waarom zeggen mensen wanneer ze zwanger zijn dat ze twee kinderen hebben en er nog eentje op komst is, in plaats van ‘wij hebben drie kinderen’?

Carlin sluit zijn betoog met een prachtige zin. “Mensen zeggen dat het leven begint bij conceptie, ik zeg dat leven miljoenen jaren geleden begon en een continu proces is dat voortgaat en voortgaat en voortgaat en voortgaat.” Verder is de vraag wat het meeste waard is het leven van een vrouw of het leven van een ongeboren kind. Voor antiabortus aanhangers is het duidelijk de vrouw is per definitie ondergeschikt. Ik zou zeggen het leven van de vrouw, niet in het minst omdat de komst van een levend kind het leven van de vrouw danig in de war zou kunnen sturen en dat in dergelijke gevallen ook doet. Het recht van de vrouw op het verwezenlijken van die plannen, die de geboorte van een kind onmogelijk maken, zijn naar mijn mening dominant over de plannen die het embryo heeft. Niet in het minst omdat, wanneer dit kind wel ter wereld komt en dus ongewenst ter wereld komt, het wel eens een heel ellendig leven tegemoet zou kunnen treden. Maar daar trekken onze pro livers zich niets van aan. Het gaat hen helemaal niet om het leven na de geboorte maar om het leven tot aan de geboorte.

Stel we nemen aan dat leven pas begint bij conceptie. Conceptie is een gegeven dat meestal volgt na seksueel contact. De vraag die zich hier stelt is of een vrouw dan verplicht is iedere bevruchtte eicel uit te dragen? Los van het feit dat meer dan 60% van de bevruchtingen eindigt in een miskraam (natuurlijke abortus) lijkt dit mij onhoudbaar. Stel je dochter wordt verkracht, zou je haar dwingen het kind van haar verkrachter te dragen, ervan te bevallen en haar dwingen ervoor te zorgen? Stel je vrouw wordt verkracht. Zou jij de zoon of dochter van haar verkrachter in je gezin opnemen, om zo je vrouw de rest van haar leven te herinneren aan deze rechtstreekse aanval op de kern van haar integriteit als persoon en als mens? Stel je dochter wordt onverwacht zwanger door een gebroken condoom, vergeten pil, teveel drank, een bevlieging, dient zij dan die zwangerschap uit te dragen en het kind geboren te laten worden louter en alleen omdat er een bevruchting heeft plaatsgevonden?

Maar laten we het wat luchtiger houden. Hoeveel mensen hebben enkel seks met een bevruchting en een kind in het vooruitzicht? Is het pro-livers dan nooit overkomen dat zij overgingen tot de geslachtsdaad louter en alleen uit lust, zin, plezier, spanning, opwinding, verliefdheid of uit verveling? Wanneer je de vrouw of man van je leven tegenkomt voor één nacht en je wil wel eens van grond gaan, is de eerste gedachte die door je hoofd schiet, ‘oh misschien bevrucht ik wel haar eicel en wordt ze zwanger’ of ‘misschien bevrucht hij wel mijn eicel en word ik zwanger. Ik dacht het niet! Stel dat dit toch het geval is, is het dan billijk iedere vrouw iedere bevruchting te laten uitdragen of ze dat nu wil of niet? Heeft een vrouw dan geen zeggenschap over het eigen lichaam? Heeft zij niet het recht na één, twee, enkele zwangerschappen te zeggen, neen het is genoeg, ik wil geen zwangerschap meer, het is mij te zwaar, te vermoeiend, te pijnlijk, te lastig, te veeleisend? Of hebben vrouwen dit recht niet?

Los dààrvan zijn er vrouwen die zich in een medisch precaire situatie bevinden zoals suikerziekte of reeds een gevorderde leeftijd hebben, waardoor het leven van de moeder werkelijk in gevaar komt bij een zwangerschap. Of waarbij de kans op handicap bij het kind enorm vergroot. Heeft de vrouw dan niet het recht haar eigen leven te stellen boven dat van het ongeboren kind? Is de vrouw dan enkel de broedplaats die er desnoods wordt afgepeld zodra de vrucht rijp is om geboren te worden. Welke visie op de vrouw wordt hier eigenlijk uitgedragen? Hebben pro livers er ooit al eens aan gedacht dat een vrouw een denkend, voelend wezen is? Op deze laatste bedenking werd onmiddellijk gereageerd door het nog steeds met stijgende verbazing luisterende meisje. “Ja maar, een vrouw die zwanger is, die voelt dat toch meteen, die weet dat toch…”. Ik onderbrak haar en vroeg of zij dan al zwanger was geweest. Het antwoord was neen. I rest my case.

Niemand weet hoe het voelt om zwanger te zijn tenzij de zwangere vrouw zelf. Dit sluit per definitie alle mannen uit. Mannen die denken uitspraken te kunnen doen over moederinstinct, zwangerschapsgevoel, nestdrang en weet ik veel wat allemaal, weten niet over wat ze het hebben, letterlijk. Vrouwen die niet zwanger zijn of nog geen kind hebben gehad weten dat ook niet. Het maakt mij volstrekt niet uit dat mensen zich allerhande onzin willen laten aanpraten over de roze wolk van de zwangerschap en de heerlijkheid van babytijd, die in uitzonderlijk, intellectueel hoogstaande literatuur van de vrouwenblaadjes wordt verkondigt, maar de realiteit beantwoord niet aan dit absurde, ridicule, belachelijke, onrealistische, dromerige, meisjes-van-veertien-beeld dat de redactrices en journalistes van deze pulp fiction allemaal neerpennen. Het kan al zeker niet als basis dienen om het debat over abortus te voeren.

Een zwangerschap is zwaar, duurt lang, beperkt je in je vrijheid, doet pijn, verandert je lichaam en niet altijd ten goede, fnuikt je kansen op de arbeidsmarkt en dan hebben we het nog niet over de bevalling gehad. Natuurlijk kan een zwangerschap ook leuk zijn. Natuurlijk is het voor velen onder ons leuk om een baby te hebben, mits steun van je partner of je familie en liefst allebei, een paar extra helpende handen in de nabije omgeving en liefst nog wat mama’s met kinderen in de buurt die begrijpen wat je meemaakt, een zekere financiële zekerheid en een dak boven je hoofd en bovenal de wil, de VRIJE WIL om een kind te krijgen en het groot te brengen. Wanneer dit ontbreekt dan is abortus een zeer menselijk oplossing voor een haast onmenselijk probleem.

Uiteraard kunnen we vrouwen ook dwingen concepties uit te dragen. Dit gebeurt overal ter wereld. Het resultaat zijn de verhongerende kinderen in de sloppenwijken van Manilla, de straatkinderen in Peru, de vele vuilnisbeltkinderen van Nicaragua, enz. Soms beschikt men niet over degelijke anticonceptie en hanteert men vormen van infanticide zoals bij de papoea’s, de !Kung San en andere jager-verzamelaarculturen. Misschien moeten we hier ook met zijn allen maar gewoon ongewenste kinderen levend begraven als alternatief voor abortus. Die laatste zijn natuurlijk ‘wrede culturen’ waar ‘de wet van de sterkste’ geldt, waar er geen solidariteit is en geen sociaal meevoelen, aldus een pro life sympathisant. Het werd deze man even teveel toen ik subtiel aanhaalde, dat de reden waarom er in deze kringen infanticide gebeurt, net uit solidariteit is met de rest van de groep. Dat deze beslissing voortkomt uit een berekening van de impact die de geboorte van dit nieuwe kind zal hebben op de overlevingskansen de groep en van de reeds bestaande kinderen.

Ook de overlevingskansen van de moeder worden prioritair geacht op die van het pasgeboren kind. Natuurlijk kwam dit niet overeen met het beeld van de alles opofferende moeder, type maagd Maria - onbevlekt ontvangen en maar wat graag twintig jaar bezig een zoon groot te brengen, die tien jaar later sterft aan het kruis ter redding van allen- en vond hij het ronduit schandelijk dat een moeder een dergelijke afweging zou maken. Zij dient immers volledig te gaan voor het welzijn van haar kind. “Zo’n moeder verdient het niet om een kind te hebben.” Dat zij aan het welzijn van het kind dacht, ontging hem volkomen. Dat dan nagenoeg geen enkele moeder haar kinderen ‘verdient’ ontging hem ook even. Hier raken we echter wel de kern van de zaak. Pro livers hebben een geromantiseerd, volstrekt onrealistisch en onhoudbaar beeld van het moederschap. Een moederschap dat veel weg heeft van de lijdensweg van een heilige. Heel haar leven dient in dienste te staan van haar kinderen, zij lijdt en zweet, zwoegt en krijgt hiervoor geen maatschappelijke waardering, want die zit al vervat in het moederschap en sterft, tot 100 jaar geleden ook hier nog 8 kansen op de 10 een marteldood in het kraambed.

Wel dit beeld klopt niet, net zoals mannen willen vrouwen in de eerste plaats zelf overleven en als de omstandigheden gunstig zijn hun genen doorgeven aan een volgende generatie. Dit alleen aan die elementen die hen de garantie bieden dat ze deze taak ook zullen volbrengen. Waarom vinden wij dikke, vette baby’s schattig? Ooit al over nagedacht? Waarom zorgen we minder goed voor zwakke dan voor sterke baby’s? Waarom zijn we trots als onze baby groter en sterker blijkt dan het gemiddelde, sneller is in het lopen, spreken, blokken stapelen, omdat het zijn levenskracht toont. Het is de garantie dat onze genen zullen verdergaan, de garantie dat we zullen voortleven op de enige manier die kan, door onze nakomelingen. Het is dan ook vanuit wetenschappelijk perspectief onhoudbaar het idealistische beeld van de moeder te blijven hanteren in de discussie rond abortus. Abortus is een medische ingreep, met grote gevolgen, men dient deze ingreep ten gronde te overdenken, maar wanneer een vrouw ertoe beslist dan is dat haar recht.

De strijd was bijna gestreden maar nog niet helemaal. Het laatste redmiddel is, hoe kan het ook anders, ‘de maatschappij’. “De maatschappij moet voor deze kinderen zorgen. Men moet ze laten geboren worden en het is de verantwoordelijkheid van de maatschappij om voor deze kinderen een goed leven te garanderen.” Zo pleitte het meisje wanhopig. Waarmee ze dus even vlotjes voorbij ging aan het feit dat er negen maanden voorafgaan aan het ‘geboren worden’, wat mijn punt dan weer bevestigt dat voor antiabortusactivisten de vrouw van geen tel is. Dit jaar werden er een kleine 3800 kinderen geaborteerd, vertelde ik haar, wie is de maatschappij? Wil jij voor die 3800 ongewenste kinderen opdraaien? Ga jij ze in huis nemen? Ga jij er weeshuizen voor oprichten en hen verzorgen, zodat de gemiste ouderliefde gecompenseerd wordt? Ga jij ze liefhebben, de borst geven, knuffelen, kortom ze grootbrengen?

De maatschappij is nog niet in staat, de kinderen die wel geboren worden, te voorzien van basisbehoeften als, eten, kledij, onderdak en onderwijs, wat verwacht je dat die maatschappij er nog eens 3800 kinderen per jaar bijneemt en de volledige zorg voor hen op zich neemt? Antiabortusactivisten mogen dit best hopen. Ik hoop vooral dat zij nooit de keuze zullen moeten maken voor een abortus. Als dit toch gebeurt hoop ik dat ze die keuze nog zullen hebben.

De auteur is antropologe

Sara De Mulder

Sara De Mulder

Links

mailto:Sara.DeMulder@UGent.be