In tijden waarin er over gans Europa drastische hervormingsmaatregelen worden aangekondigd met betrekking tot de pensioenstelsels, en waar ten gevolge van een dramatische vergrijzing wordt getwijfeld aan de levensvatbaarheid van de sociale zekerheid op middellange termijn, houdt de populairste politicus van ons land zich bezig met het debiteren van waarheden zoals 'hetgeen goed is voor de mensen is socialistisch'. Het zou bijzonder klein zijn van mij deze stelling te pogen ontkrachten door middel van een geschiedkundige analyse van de 'weldaden' van het socialisme in de twintigste-eeuwse geschiedenis. Nee, veeleer zou ik inhoudelijk willen werken. Vandaar mijn even grote - en veel correctere waarheid - 'liberale oplossingen zijn nodig'.

Neem nu de vergrijzing. Het is een evolutie waar we niet onderuit kunnen en waar we in allerlei media bijna tot vervelens toe mee worden geconfronteerd. De babyboom is definitief voorbij en de babyboomers zijn bijna bejaard. Ten gevolge van de omkering van de bevolkingspiramide zal de komende decennia de last van het pensioen en de verzorging van zeer veel inactieven rusten op de schouders van zeer weinig actieven. In de ons omringde landen heeft men dit signaal ter dege begrepen en denkt men volop na over een hervorming van het pensioenstelsel. Toen Bismarck het pensioenstelsel uitvond - met een pensioenleeftijd van 60 jaar - waren de pensioenen logischerwijs perfect betaalbaar. Bijna niemand werd 60 jaar, en er waren volop jongeren. Heden ten dage is dit echter niet langer houdbaar. De vaststelling dat velen onder ons langer zullen moeten werken leidt onder andere in Frankrijk tot vele protesten en stakingen. Toch is dit een realiteit die we onder ogen moeten durven zien. Het verontrust mij dan ook sterk dat het toekomstdebat over sociale zekerheid en pensioenen slechts zeer beperkt gevoerd wordt. Het socialistische waanidee dat het Zilverfonds is, creëert mijns inziens een vals gevoel van veiligheid. Onze inspanning beperken tot dit Zilverfonds zou bijzonder lichtzinnig zijn, een blind vertrouwen in dit Zilverfonds hebben zou naïef zijn.

Stel al dat het geen zuiver boekhoudkundige truc is, maar een handig belegde spaarpot, dan nog is het spaarpot-principe ontoereikend. Immers wanneer uitgaven groter zijn dan inkomsten komt aan elke spaarpot, hoe gigantisch ook, ooit een eind. Bovendien zijn het niet enkel de kosten voor de uitbetaling van pensioenen die stijgen. Ook kosten in verband met zorg en ziekteverzekeringen staan voor een heuse 'boom'. Wederom, het valt gemakkelijk te zeggen dat er altijd meer geld moet komen voor sociale zekerheid, maar ooit wordt er een plafond bereikt. Dus: er is een sterke nood aan structurele oplossingen. Ik loop er willekeurig enkele af.

Langer werken. De harde realiteit. Dankzij een betere levensverwachting en een betere medische verzorging zijn we in staat om de actieve fase van ons leven te rekken. Natuurlijk valt er over te discussiëren of dit al dan niet lineair moet gebeuren of afhankelijk van beroepscategorieën, maar het principe, hoe erg ook, moet zijn: langer werken. Vanzelfsprekend wordt dit best gekoppeld aan initiatieven zoals het tijdskrediet of de tijdsspaarrekening waarbij mensen de verspreiding van hun werk over hun leven kunnen 'plannen' en meer vrijheid krijgen om hun leven naar hun wens in te richten. Bovendien geldt voor vele mensen in vele beroepen: actief is minder ziek. Door het werk blijf je in contact met mensen, blijf je in beweging waardoor men zich over het algemeen beter en 'nuttig' voelt.

De overgang van een repartitie naar een kapitalisatie-systeem, zonder hierbij te willen spreken over een privatisering. Waar nu jongeren betalen voor ouderen, iets wat nefast is in het geval van een omgekeerde bevolkingspiramide, zou elke generatie voor zichzelf moeten betalen. Wanneer men dit over lange termijn spreidt, moet dit technisch mogelijk zijn. Natuurlijk zitten we daar met het probleem van de overgangsfase, waarbij één generatie zowel voor zichzelf betaald als voor de generatie voor hen. Door een lange spreiding in de tijd en een bijkomende, tijdelijke, financiering vanuit algemene middelen zou dit haalbaar kunnen zijn. Het zou de pensioenen in elk geval betaalbaar maken, voor iedereen en voor altijd.

Het organiseren van bijkomende pensioensystemen in bedrijfsverband of door middel van private verzekeringen als aanvullend pensioen kan natuurlijk altijd aangemoedigd worden. Daarbij wil ik niet nalaten nogmaals te onderstrepen dat ik het basis-pensioen als één van de kerntaken van de overheid zie.

Een andere maatregel is het stopzetten of althans sterk beperken van het brugpensioen. Het brugpensioen mag geen stoplap zijn om naakte ontslagen te verkomen. Het moet ten allen tijde een uitzonderingsmaatregel blijven. In plaats daarvan moeten maatregelen komen om oudere werklozen terug aan het werk te krijgen. Hierin krijgt de voorgestelde lastenverlaging voor arbeid van ouderen een belangrijke plaats. En ook het voorstel om gepensioneerden onbeperkt te laten bijverdienen strekt tot aanbeveling.

Links

mailto:Wim.Aerts@rug.ac.be