Het liberalisme vertrekt vanuit een oprecht geloof in de kracht van de ontplooiing van elk individu. Gedurende de geschiedenis waren het steeds liberalen die, vanuit het wantrouwen tegen bureaucratische bemoeinissen en legitieme vrees voor beknotting van belangrijke vrijheden ageerden tegen de steeds uitdijende staat. Toch valt in onze West-Europese welvaartstaten een belangrijke verschuiving in deze houding waar te nemen.

Steeds meer immers grijpen ook liberalen terug naar de overheid als sleutel tot het oplossen van belangrijke problemen, vaak uit angst voor een ieder-voor-zich individualisme of egoïsme. Het stilzitten van de overheid wordt in onze huidige maatschappij vaak als een probleem bekeken, getuige daarvan frequente uitspraken als “de overheid doet niets…” Zonder het belang van een beperkte maar efficiënt werkende staat in een samenleving van individuen te willen ontkennen, kan toch gepleit worden voor een hersteld geloof in de vrijheid van het individu, en een hernieuwd wantrouwen ten aanzien van de steeds toenemende staatsinterventie. Het zijn in eerste instantie liberalen, die als consequente verdedigers van de vrijheid van het individu en bewakers van de vrije groei deze taak op zich dienen te nemen.

Als oplossing voor belangrijke maatschappelijke problemen, zowel op milieugebied, sociaal-economisch en ontelbare andere beleidsdomeinen gaan liberalen veel te vaak mee in een roep om overheidstussenkomst. Zelden of nooit wordt, ook door liberalen, de vraag gesteld naar de wenselijkheid van overheidsoptreden. Integendeel, vaak blijken vele overheidsmaatregelen door de onvoorspelbaarheid en oncontroleerbaarheid van het individu op hun beurt een oorzaak te zijn van nieuwe maatschappelijke problemen, hetgeen natuurlijk opnieuw een vraag naar regelgevend optreden veroorzaakt.

De resultante van deze houding is even duidelijk als pijnlijk. Enorme lagen van regulering verstikken vele vormen van initiatief op een veelheid van, ook niet economische, domeinen. Wanneer dan werkelijke maatschappelijke problemen te voorschijn komen, denk bijvoorbeeld aan het eindeloopbaandebat, kan de overheid haast niet anders dan zich beperken tot gemorrel in de marge. De dienstencheques, die door middel van belastingkorting een wettelijke uitzondering vormen op de heersende belasting- en sociale zekerheidstarieven, zijn hiervan het perfecte voorbeeld. In plaats van te knippen in de alomtegenwoordige lagen van regulering, wordt gewoon een nieuwe laag toegevoegd, met uitzonderingen op de vorige lagen. Het perverse van dit systeem is dat het wederom bijdraagt tot het sturende overheidsoptreden in onze economie, en als dusdanig de mogelijkheden op echte vrije groei beperkt. Met betrekking tot het eindeloopbaandebat heeft dit als gevolg dat op geen enkel moment iemand, ook de liberalen niet, de globale organisatie van ons sociaal systeem in vraag stelt, maar men zich dient te beperken tot sleutelen aan verschillende randaspecten. Echte kansen op vrijheid worden hierdoor niet gecreëerd . Het probleem van België noch Europa noch de Verenigde Staten is het tekort aan staat. De orkaan Katrina heeft bewezen dat rekenen op de overheid wanneer de nood hoog is geen voldoende oplossing is. Elders erkennen reeds nu Europese lidstaten hun onvermogen de bevolking te beschermen tegen griep-epidemies, mochten die uitbreken. Daarom is het de hoogste tijd dat in het politieke debat weer fundamentele vragen worden opgeworpen over de rol en vorm van de staat in onze maatschappij. Vanzelfsprekend is een wetgevende revolutie quasi onmogelijk, maar het is pijnlijk te moeten vaststellen dat fundamentele kwesties niet meer aan bod komen. En, wie laag inzet, zal zelden veel binnenhalen.

Het probleem van Europa is noch een tekort aan staat, noch de vergrijzing, noch de globalisering. Werkelijke problemen worden veroorzaakt door de nefaste attitude om voor elk probleem direct naar de overheid te kijken. Deze houding verstikt onze maatschappij, en het is de taak van liberalen dit scherp aan de kaak te stellen.

De auteur is voorzitter van het LVSV-Gent

Wim Aerts

Wim Aerts

Links

mailto:w.aerts@telenet.be