De media staan – net als tijdens de campagne overigens – bol van de ééndagsanalyses, projecties en hypotheses louter in het licht van de politique politicienne. Wie doet het met wie en voor hoe lang? Een ernstige economische crisis woedt op wereldvlak zonder dat enig beleids- en/of opiniemaker zich dat ten gronde lijkt te realiseren. Men raakt niet verder dan oneliners in de stijl van “elke crisis biedt een veelheid aan opportuniteiten”. Hoewel het gezegde een grond van waarheid heeft, lijkt niemand zich af te vragen welke die kansen dan wel zouden kunnen zijn…

Het andere woord van de dag blijft die weerbarstige staatshervorming. De tekorten op het federale budget worden echter met de dag bodemlozer – voor wie zijn zenuwen wenst te testen, zie de staatsschuldteller op de website van de krant De Tijd – en ook de inkomsten- en uitgavenpatronen op regionaal niveau staan ernstig onder druk met aangekondigde begrotingstekorten voor 2009 en 2010. De politieke elite en de verzamelde opiniemakers lijken niet te beseffen dat niet langer een louter formele staathervorming aan de orde is en dat dit discours plaats moet maken voor een hoofdzakelijk materiële staatshervorming.

Het is overduidelijk dat de collectieve organisatie van onze samenleving in haar voegen kraakt. De discrepantie tussen de hoogte van directe en indirecte belastingen, en de daarvoor verkregen kwaliteit en zorg was zelden zó groot en de huidige middelen en plannen om daaraan te verhelpen volstaan in het geheel niet. Het debat rond de formele organisatie van de overheid zinkt in het niets tegen de materiële uitdagingen die een dermate hoge collectiveringsgraad met zich meebrengen. De aloude dichotomie overheid – vrije markt moet dringend herzien worden. Niet langer het perspectief van marktfalen domineert, maar een rigoureuze analyse van de overheid als alomtegenwoordige actor dringt zich op.

Het wordt tijd dat daar waar het tijdens verkiezingscampagnes van tijd tot tijd bon ton is het woord kerntakendebat te laten vallen, politici opstaan die de politieke moed aan de dag leggen ook daadwerkelijk een inhoud aan die kerntaken te geven. Een politiek discours gemarkeerd op de assen progressief-conservatief en links-rechts lijdt enkel tot oude recepten en dient dringend te verschuiven naar het inhoudelijk debat rond die kerntaken en hoe die in te vullen.

De Romeinen wisten reeds dat wanneer de staat zich onder populistische druk wenste bezig te houden met privileges – specifieke voordelen en reglementen – in plaats van algemene leges, een vicieuze spiraal ingezet werd.

Als we vandaag de balans opmaken van 70 jaar welvaartstaat, wordt die voornamelijk gekenmerkt door holle slogans en een niet vol te houden mentaliteit van “recht-op-alles”, waarbij de primaire reactie van de burger ingeval van problemen of moeilijkheden er één is om naar de overheid te kijken voor een oplossing. De politieke elite is hierin ten onrechte, ingegeven door louter populisme en dus vaak tegen beter weten in, steeds verder in meegegaan. Resultaat: torenhoge schulden en dienstverleningen die zelfs niet in de buurt van het label “voldoende” raken.

Deze vicieuze cirkel moet doorbroken worden en daarom is het de hoogste tijd voor een gedegen, diepgaand debat, los van electorale symbolen en snelle one-liners. Bovenal met de intellectuele eerlijkheid om mooie beloftes terzijde te durven schuiven.

Deze column verscheen eerst in de Knack van woensdag 24 juni 2009.

Annelies Keirsmaekers

Annelies Keirsmaekers