Heb je je al 's afgevraagd waarom uitgerekend Duitsland, 75 jaar lang Europa's zorgenkind, gevrijwaard blijft van de rechts-radicale vloedgolf? Duitsland heeft een kiesdrempel van 5 % die een al sowieso verdeeld extreem-rechts geen kansen heeft gegeven om te groeien. (In België hebben we het beest financieel vetgemest en gaan daar nog steeds mee door!) In Duitsland zijn de wettelijke middelen en de wil aanwezig om democratievijandige handelingen keihard aan te pakken volgens het concept van de 'bewaffnete Demokratie', dat aanvankelijk wel vooral tegen extreem-links (bv. RAF) werd gebruikt, maar nu ook toelaat iets te ondernemen tegen extreem-rechts en andere fundi's. Tenslotte is op de Tweede Wereldoorlog in Duitsland een diepgaand historisch en levensbeschouwelijk verwerkingsproces gevolgd. Waarom zouden wij de politieke én juridische strijd met de rechtse ultra's niet eens drastischer voeren? Hoever je de inperking van opinies moet voeren is een discussie op zich, maar financiële drooglegging van een fenomeen dat op termijn de zijn voedende bron naar het leven staat, daar moeten we eindelijk eens grondig over nadenken. Landen met een verleden dat ook niet helemaal 'clean' was als Oostenrijk (Dollfuss, Anschluss), Frankrijk (Dreyfus-affaire, de niet onbelangrijke invloed van de Franse fascisten in de jaren dertig, Vichy), Vlaanderen (ontspoorde Vlaamse Beweging, al mag ook Degrelle aan Franstalige zijde nog 's vermeld worden), maar die verkozen dat verleden weg te moffelen of te vergoelijken, behielden een ondergrond waarop nieuw-rechtse bewegingen konden gedijen. Het huidige succes gaat natuurlijk terug op een razendsnel veranderende wereld, een maatschappellijke dynamiek die vele zekerheden laat sneuvelen, maar kon alleen uitgebuit en gestuurd worden door een harde kern die het gemunt heeft op de democratie zelf. Ondertussen zitten alle partijen met een groot dilemma: het beklemtonen van veiligheid, een thema waar op zich natuurlijk niks mis mee is, vormt een electoraal cadeau voor Dewinter&co, het niet genoeg beklemtonen eveneens. Een manier van afblokken van die laatsten zou erin kunnen bestaan de verkeerde link tussen migranten en criminaliteit door te knippen, zodat veiligheid terug een 'gewoon' thema wordt. Ik ben getroffen door een reportage in het VRT-Journaal van 22 april ll. over de Antwerpse Seefhoek. Meer dan tien jaar geleden ging Paul Muys daar voor Panorama 's wandelen met de camera en registreerde er een haat tegen alwie of alwat vreemd was. Intussen zijn er banden ontstaan van verbondenheid tussen de 'oude Belgen' en de 'oude migranten', die zich samen richten tegen 'nieuwe migranten' (Joegoslaven, asielzoekers). Dat geeft aan waar onder meer het probleem ligt: niet in verscheidenheid van afkomst of cultuur (mensen leren met elkaar te leven), maar in het verstoren van een nieuwe modus vivendi door mensen die problemen veroorzaken omdat ze zelf in de problemen zitten (illegalen, daar moét je dus iets aan doen), door mensen die criminele bedoelingen hebben of zich nog onvoldoende vereenzelvigen met de omgeving waarin ze terechtkomen, of gewoon in het onbehagen dat het onbekende opwekt. Het aan de gang zijnde Israëlisch-Palestijns conflict maakt het de jongste tijd allemaal nog complexer, alsof het nog niet moeilijk genoeg was. De joodse bevolking in ons land en elders voelt zich terecht gekwetst en bedreigd door aanslagen op hun eigendom en hun synagogen. Leuzen die het terrein van het antisemitisme betreden, roepen weer herinneringen aan verschrikkelijke tijden op. Ook is de verontwaardiging over het Israëlische optreden in de Palestijnse gebieden bijwijlen wat selectief en mag het recht van het Israëlische volk op zelfbehoud nog 's onderstreept worden. Anderzijds moeten joden het kunnen verdragen, en velen doen dat ook, dat kritiek wordt geleverd op Israël. Dit kan je als zodanig nog geen antisemitisme noemen. Hoe cynisch is de uitbuiting van die angst en verontwaardiging bij de joodse gemeenschap door het Blok, dat nog niet zo lang geleden een negationist als Roeland Raes in de hoogste partijrangen had rondlopen. De crisis in het Midden-Oosten en haar echo's bij ons verleiden niet alleen sommigen tot antisemitisme, maar anderen evengoed tot het aanwakkeren en botvieren van racisme tegen andere gemeenschappen. De ultra-rechtse opmars en de onrust onder bepaalde geloofsgroepen in de samenleving doet allerwege de kleine politiek opschieten. Nochtans heeft het achternalopen van het populisme nog maar weinig vruchten afgeworpen, integendeel. Waar is het staatsmanschap, waar zijn de serene behoeders van onze democratie, ons samenlevingsmodel met ruimte en kansen voor allen? Een lijnrecht ingaan tegen de tendenzen van het Blok en zijn soort, met een sterk, consequent eigen verhaal, zonder taboes, zonder politiek correcte preutsheid, zonder bangelijke toegiften aan sociale hypochondrie of angst voor de 'brave new world', waarin openheid staat naast elementair respect, is het enige alternatief. Of het succes heeft, wie zal het zeggen? Ik denk dat een toekomstgericht liberalisme, dat échte vernieuwing wil brengen op alle fronten, een dergelijke complexloze, evenwichtige en eigentijdse voortrekkersrol uitstekend kan vervullen. Neen, dit is geen propagandaplaatje, dit is een uitnodiging tot hard werken en nog meer creativiteit.

Olivier Boehme