De succesvolle verruimingsoperatie van Steve Stevaert, SP.a in een kartel met Spirit, heeft de socialisten terug op het niveau van voor de Vlaams Blok-stormvloed gebracht. Deze concentratiebeweging levert uiteindelijk wel slechts het stemmenaantal van SP.a en Agalev bij de vorige verkiezingen op. Er gaan al stemmen op aan liberale en christen-democratische zijde om een soortgelijke strategie te voeren. CD&V lonkt al naar NVA. 'Rechts' in Vlaanderen droomt al langer van een 'rechts' blok. Ik denk echter dat juist daar een misverstand aanwezig is.

De tegenstelling links-rechts is niet veelzeggend, terwijl die tussen progressief en conservatief misleidend is. Toen de liberalen eind jaren zeventig en begin jaren tachtig de vermolmde gemengde economie op z'n Belgisch grondig wilden aanpakken, waren zij de progressieven. ACV-voorzitter Houthuys was een toonbeeld van het conservatieve tarvaillisme die de frisse ideeën van Verhofstadt, 'het joenk', niet kon smaken. Een heel vastgeroest establishment heeft plaats moeten ruimen of evolueren vooraleer de liberale vernieuwing van België mogelijk werd. Het socialisme, dat zich ook verjongd heeft en inhoudelijk traag maar gestaag is beginnen evolueren, beroemt er zich op progressief te zijn. Het liberalisme met zijn nadruk op individuele ademruimte, institutionele schoonmaak, kansen voor ondernemerschap en werk, veiligheid, burgerschap in wederzijds respect is dat niet minder. Als het liberalisme op een verruiming à la Stevaert mikt, moet het dat dan ook doen in het teken van een positiever en duidelijker concept dan 'rechts' laat staan 'conservatief'. Laat de liberalen vooral 'joenk' blijven.

De echte tegenstelling tussen liberalen en socialisten is die van individualisme versus collectivisme. Stevaert pleit wel voor verlaging van belastingen, maar hanteert ook een neocollectivistische agenda. De gratispolitiek, bijvoorbeeld voor het openbaar vervoer of de vuilnisophaling, is niets anders dan het doorschuiven van de rekening voor individueel ge- en verbruik naar de gemeenschap. De belastingplichtige betaalt. Hetzelfde geldt voor de 'forfaitarisering': zo zou je nog slechts een vast bedrag fiscaal kunnen aftrekken voor de rente op een hypothecaire lening, waar dat nu nog een percentage van de hoogte daarvan bedraagt. Ondertussen worden er wel belastingen betaald volgens een progressief systeem, waardoor je in verhouding meer betaalt naarmate je meer verdient. Stevaert heeft zoveel beloofd dat zuinige ministers als Vande Lanotte en Vandenbroucke er niet anders dan nog roder van kunnen worden.

Daartegenover staat het respect voor gelijkwaardigheid maar de aanvaarding van verschil. Waar initiatief en ontplooiing vrij spel krijgen bestaan geen privileges. Ieder haalt binnen waar zijn of haar talent, inzet en gelukkig gesternte toe in staat zijn. Dat is niet onrechtvaardig, want in een vrije samenleving van individuen staat niets vast en worden de kaarten voortdurend herverdeeld. Geef mensen de kans te werken, bezit te verwerven en geef ze de verantwoordelijkheid hun eigen toekomst veilig te stellen. Wie dan uit de boot valt, vangt de gemeenschap op. Maar laat afgunst achterwege en vermijd dat mensen afhankelijk worden van steun die er allerminst vanzelf komt. Betaalbaarheid van werk, ontvetting van het staatsapparaat en responsabilisering in de sociale zekerheid zijn fundamentele oogmerken van zo'n beleid. Die responsabilisering, die nadruk op volwassen burgerschap moet het project blijven. Dat is liberaal progressisme.

Het betekent ook dat je mensen met rust moet laten op domeinen die alleen aan hen toebehoren. De christen-democraten hebben dat nog altijd niet begrepen. Ze snappen niet dat zij niet de enigen zijn die geloven in waarden. Wel staan ze alleen waar ze hun opvatting van ethiek aan anderen willen opdringen. Waarom zouden we niet eindelijk kunnen aanvaarden dat iedereen belangrijke morele keuzes, die slechts het eigen bestaan betreffen, persoonlijk maakt? Het kan toch niet zo moeilijk zijn van jongs af aan, bijvoorbeeld op school, in die individuele verscheidenheid met elkaar om te gaan. Met hun conservatisme hebben de christen-democraten het ethisch debat verloren. Als ze dat willen inzien, zou samenwerking op andere terreinen met de liberalen mogelijk zijn. Diegenen die meer vanuit het collectief redeneren zouden gelukkig kunnen zijn bij het nieuwe socialisme. Die herverkaveling, die zou leiden tot twee grote partijen in Vlaanderen, een liberale en een socialistische, vormt volgens mij de uitdaging voor de komende periode.

Wallonië is erin geslaagd te evolueren naar een virtueel twee partijenmodel: het kartel PS-Ecolo versus een sterke liberale Mouvement Réformateur. De CDH is niet meer dan een marginale derde. Dit 'Angelsaksisch model' lonkt ook naar Vlaanderen. Het zou Vlaanderen efficiënter bestuur kunnen opleveren en het sterker maken in de relatie met de zuidelijke landgenoten.

Blijft natuurlijk het Vlaams Blok. Ze vullen weliswaar verder de gaten op die ze bij vorige verkiezingen gelaten hadden. Maar in Gent gaan ze achteruit en in Antwerpen stagneren ze. Het laat niet toe te rekenen op hun stilstand of teruggang, maar maakt wel duidelijk dat een gedegen beleid en politiek alternatief in staat zijn het fenomeen te beheersen en op termijn te doen verdwijnen. Het feit dat de Antwerpse crisis geen impact heeft gehad op het stemgedrag van de kiezers daar - Patrick Janssens haalt er meer voorkeurstemmen dan Filip Dewinter - bewijst dat mensen hun buik vol hebben van die scandalitis. Politieke corruptie of grijze zones kunnen niet meer, maar aan het opkloppen daarvan heeft evenmin iemand een boodschap. De mensen willen stabiliteit en een antwoord op hun echte noden. Daarover hoort politiek inderdaad te gaan. Duidelijke keuzemogelijkheden, twee of hoogstens drie, spelen daar op in.

Olivier Boehme

Links

mailto:olivier.boehme@belgacom.net