Vorige dinsdag werd de Nederlandse filmmaker Theo van Gogh doodgeschoten. De juiste reden wordt nog onderzocht maar vast staat dat radicale moslims zijn scherpe uitspraken tegen de vrouwonvriendelijke praktijken van de islam niet konden verteren. Vooral zijn steun aan de film Submission van Ayaan Hirsi Ali was er voor radicale moslims te veel aan. De Koran ter discussie stellen was in hun ogen onaanvaardbaar. Daarom moest Theo van Gogh het zwijgen worden opgelegd. Hiermee gaan radicale moslims de strijd aan tegen een van de belangrijkste verwezenlijkingen van de Verlichting, namelijk de vrijheid van meningsuiting.

Politieke moord is niet nieuw, ook niet tijdens de voorbije decennia en evenmin in het Westen. Martin Luther King, John F. en Robert Kennedy, Julien Lahaut (de Belgische communist die bij de troonsbestijging van koning Boudewijn ‘Vive la République!’ riep) en anderen zijn vermoord omwille van hun overtuigingen. Democratie is een risico, want deze geciviliseerde manier om meningsverschillen uit te vechten wordt niet door iedereen gesmaakt. Vooral als je een debat opengooit dat gevoelig ligt, lijken er mensen op te staan die zo ontzet zijn over hun geschonden heilige huisje dat de stoppen doorslaan. Ze geven daarbij blijk van levensangst, omdat ze de aan het leven inherente twijfel en gebrek aan onwrikbare zekerheden niet creatief weten te beleven.

De kogel der onverdraagzaamheid kan dus van alle kanten komen, al lijkt het erop dat een fase van duurzame pacificatie toch ingetreden is in onze contreien. Schokkend aan de moord op Van Gogh, na die op Pim Fortuyn, lijkt vooral dat beide aanslagen plaats grepen in Nederland, dat zo gewend is geraakt aan het imago van tolerante natie. Nog meer zorgen wekt de aard van de moorden: al was de moordenaar van Fortuyn een ‘volbloed’ Nederlander, toch lijken beide slachtoffers gevallen te zijn omwille van hun standpunten over het multiculturalisme. Zou er dan toch een ‘clash of civilisations’ aan de gang zijn, niet alleen in het Midden-Oosten maar ook in hartje Westen ?

John Locke stelde reeds dat het de mens vrij staat om te geloven in wat hij wil en dat God bij de politiek geen rol hoeft te spelen. Voor Locke waren de bloedige godsdienstoorlogen, die Europa in de 16e en 17e eeuw in het verderf hebben gestort, nog niet zo veraf. In het Westen is het inzicht gerijpt dat democratie en tolerantie het enige antwoord zijn op de botsing van uiteenlopende ideeën en belangen en deze nooit anders dan door de tirannie van één groep kan worden geneutraliseerd. We willen ze daarom niet neutraliseren, maar wel vreedzaam laten verlopen door debat en verkiezingen, gepaard aan onvervreemdbare burgerrechten. Daar is nog iets bijgekomen: het geloof in absolute waarden is onder invloed van wetenschap en ondervinding beginnen eroderen. De democratie heeft er een extra basis bij gekregen toen duidelijk werd dat de mens in zijn eindigheid niet tot eensluidende grote waarheden kan komen. Democratie is onderdeel van het dynamisch proces van mensen en generaties die telkens op hun manier met het leven moeten omgaan. Daarom is het recht op tegenspraak, wederzijdse correctie, methodische twijfel zo belangrijk. Daarom is er een minimale rechtsorde nodig die het respect voor ieders mening, manier van leven én ook dat leven zelf waarborgt.

Maar blijkbaar hebben moslimfundamentalisten dat zo niet begrepen. Ze aanvaarden geen enkele kritiek op hun godsdienst en zijn bereid tot de meest afschuwelijke daden om hun geloof te vrijwaren voor externe kritiek. Ze eisen van hun moslimbroeders en zusters een volledige onderwerping aan de teksten van de Koran en aanvaarden geen enkele kritiek van ongelovige en andersdenkende personen. De uitspraken van de Profeet zijn voor hen onbetwistbaar en vereisen dan ook een radicale onderwerping daaraan. Het bevestigt mijn eerdere opmerking in een essay op deze webstek dat gelovigen die hun geloof net iets té alleenzaligmakend vinden ongeschikt zijn voor het leven in een democratie.

De moord op Theo van Gogh is voor radicale moslims het logische gevolg van hun onverzoenlijke redenering. Deze criminele daad is tevens het resultaat van een jarenlange laksheid en een verkeerd begrepen tolerantie waarbij men ervan uitging dat elke cultuuruiting gelijkwaardig is en dat men zich moet onthouden van morele oordelen over andere cultuuruitingen. Op die manier sloten tal van cultuurrelativisten, waaronder heel wat westerse feministen, jarenlang hun ogen voor mensonterende praktijken als verplichte klederdracht, gedwongen huwelijken, genitale verminkingen, verstotingen en eremoorden.

Niet langer dan vorige vrijdag stelde de Nederlandse liberale politica en publiciste Ayaan Hirsi Ali op de Boekenbeurs in Antwerpen haar nieuwste boek voor: De maagdenkooi. Een provocerende titel die nog maar eens vele fundamentalistische moslims de kast zal opjagen. Maar daar is ze al aan gewoon en het zal haar niet storen in haar strijd voor de ‘derde feministische golf’, die nu ook de vrouwen in de moslimcultuur de vrijheid en ontplooiingsmogelijkheden moet bieden waar elk mens gewoon recht op heeft. Tot die ‘derde feministische golf’ riep ze op tijdens de lezing, die Liberales organiseerde en waar een talrijk publiek op af kwam.

De strijd die Ayaan Hirsi Ali voert voor de ontvoogding van de moslimvrouw is niet alleen een dappere strijd, zij heeft ook de volle steun van elke rechtgeaarde liberaal. Als verdedigers in Vlaanderen van een liberale kijk op multiculturalisme en de vrijheid van het individu zijn wij haar bondgenoten. Ze kan op onze steun blijven rekenen. Geen geloof, geen cultuur kan als argument dienen om de enkeling, of die nu man of vrouw, blank of zwart, hetero of homo enzovoort is, te onderdrukken. De vrije mens, met volledige zelfbeschikking over zijn of haar eigen bestaan, staat voorop. Elke collectiviteit is slechts een abstractie, als mensen zich er niet uit vrije wil toe bekennen, betekenen ze niets. Met haar uitspraak dat de islam een fase van ‘verlichting’ door moet heeft ze naar ons hart en onze geest gesproken.

Maar hoe kwetsbaar is het verhaal dat Ayaan Hirsi Ali vertelt? En dit niet alleen vanwege fundi’s die dodelijk willen kwetsen. Terecht vaart ze uit tegen de multiculi’s, de zelfbenoemde weldenkende elite, die uit naam van een onvoorwaardelijke tolerantie voor alle culturen, praktijken hebben gedoogd van de islam die ze niet pikten van de katholieke kerk. Terecht verwijt ze de feministen, die indertijd op de barricaden stonden voor de emancipatie van de westerse vrouw uit de banden van verstard geloof en tradities, dat ze niet hetzelfde doen voor de vrouwen in fanatieke moslimgemeenschappen. Maar extreem-rechts heeft lont geroken. Het koppelt zijn scheldtirade tegen de ‘multiculi’s’, waarmee ze elke vorm van samenleven in verscheidenheid aanvallen, aan het hare, dat van een heel ander kaliber is. Dezelfde Filip Dewinter die tot voor kort nog de mensenrechten ondergeschikt noemde aan de wetten van het ‘Vlaamse volk’ en wiens partij kandidaat-commissaris Buttiglione in bescherming neemt (zie http://www.politics.be/nieuws/6866), gebruikt nu het mensenrechtenargument als stok om op de moslims in ons land te slaan. Schaamteloos bedient hij zich, in het kader van een facelift van zijn nog steeds door en door racistische partij, van termen als verlichting. Hij recupereert maar al te graag Ayaan Hirsi Ali, een gedroomd schaamlapje met haar Somalische afkomst en moslimachtergrond, terwijl als het aan hem gelegen had zij nooit naar Europa had kunnen komen. Ook in andere dan Blok-kringen vindt deze recuperatie plaats. De discursieve aanpassing aan Blok-zijde maakt een toenadering met sympathisanten in andere partijen er alleen maar gemakkelijker op.

We moeten echt opletten dat de noodzakelijke aandacht die nu gaat naar de al te lang verzwegen religieuze en culturele problemen binnen bepaalde delen van de moslimgemeenschap, ons niet doet vergeten dat het integratieprobleem ook nog ergens anders ligt. Laat het ons maar openlijk zeggen: vele, teveel, mensen van allochtone oorsprong komen ook ondanks goede diploma’s en opleidingen niet aan hun trekken op de arbeidsmarkt en dat is onder meer voor een deel te wijten aan het racisme van tal van autochtone werkgevers. Ik wil niet de ogen sluiten voor de problemen die qua mentaliteit en werkattitude kunnen rijzen met mensen die zich onvoldoende weten te identificeren met werknormen en –prakrijken bij ons. We mogen ons daar nochtans niet achter verschuilen. Er zijn werkgevers die ronduit verklaren mensen met een vreemd klinkende naam niet eens uit te nodigen voor een sollicitatiegesprek, ‘niet omdat ze zelf racist zijn, maar omdat hun cliënteel het niet zou aanvaarden’. Met die houding drijf je natuurlijk mensen naar het extremisme. Als je een harmonische samenleving wil, zal je iedereen eerlijke kansen moeten geven op een behoorlijke loopbaan en materiële voorspoed. Dit als essentiële aanvulling op het culturele verhaal van Ayaan Hirsi Ali, dat, hoe juist het ook is, niet mag dienen als alibi om onze eigen verantwoordelijkheden te ontlopen.

Elke vorm van discriminatie is verwerpelijk. Precies daarom moeten we met des te meer overtuiging en nog veel harder de onaanvaardbare praktijken binnen de moslimgemeenschap aanklagen. We mogen ons niet laten intimideren door de moord op Theo van Gogh. Integendeel, meer dan ooit moeten we kritiek leveren op praktijken die haaks staan op universele seculiere waarden als de vrijheid van meningsuiting, de scheiding van kerk en staat en de gelijkwaardigheid van man en vrouw, of beter nog: van elk mens tout court.

Blijf spreken, Ayaan.

Olivier Boehme

Links

mailto:olivier.boehme@belgacom.net