Vorige week verscheen in diverse media het bericht dat de werkloosheid bij jongeren in totaal 39 procent is gedaald op twee jaar tijd. Bij laaggeschoolde jongeren is een daling van 32 procent merkbaar. Vooral de groep laaggeschoolde jongeren van Turkse en Maghrebijnse afkomst, wonende in de zogenaamde dertien Vlaamse centrumsteden, vertoont een significante daling. Hierbij valt vooral de daling met meer dan 50 procent op in een aantal gemeenten in de Limburgse mijnstreek (Beringen, Houthalen-Helchteren en Heusden-Zolder), sinds lange tijd gekenmerkt door een hoge jeugdwerkloosheidsgraad. In Mechelen, waar een derde van alle laaggeschoolde werkloze jongeren van Marokkaanse of Turkse afkomst is, is een terugval te zien van 48 procent. Arbeidssocioloog Jan Hertogen, die de werkloosheidscijfers analyseerde, spreekt van een wonder. De speciale jeugdwerkloosheids-plannen in de 13 centrumsteden spelen bij de verklaring van deze spectaculaire daling een belangrijke rol.

Als liberaal die gelooft in de emancipatorische kracht van arbeid kan men deze cijfers alleen maar toejuichen. Een job hebben is de beste manier om zich in een samenleving thuis te voelen. Want mensen die zich in een samenleving niet thuis voelen, dreigen te verglijden in ideeën die fundamenteel in strijd zijn met de waarden van onze vrije, open en democratische samenleving. Waarden die de inversie zelve zijn van het liberalisme. Werken is zoveel meer dan het louter verwerven van een inkomen. Het zorgt ervoor dat individuen zich verbonden voelen met een samenleving. Het leidt tot meer zelfrespect en zelfredzaamheid. Het is dan ook van het grootste belang om laaggeschoolden gelijke kansen te bieden waardoor zij minder kwetsbaar worden. Iedere mogelijke vorm van kansarmoede is onaanvaardbaar.

Kansen dienen geboden te worden, doch evenzeer gegrepen. Hier is met andere woorden sprake van tweerichtingsverkeer. De speciale jeugdwerkloosheidsplannen passen in deze filosofie. Aan de ene kant wordt voorzien in extra begeleiding door middel van jobhunting en jobcoaching, aan de andere kant in opvolging en controle. Het uiteindelijke doel is doorstroming naar duurzame tewerkstelling in het normale economische circuit en het bieden van weerwerk tegen de werkloosheidsval.

Een mooi voorbeeld van een complementaire aanpak van jeugdwerkloosheid in de Limburgse mijnstreek is de vzw ECR (Europees Centrum voor Restauratietechnieken), gevestigd in de voormalige elektriciteitscentrale van de steenkoolmijn van Heusden-Zolder. Deze vereniging is gespecialiseerd in de restauratie en renovatie van bouwwerken. Jongeren die nog niet klaar zijn voor de arbeidsmarkt kunnen hier terecht voor opleiding en vorming. Daarbij wordt eveneens gewerkt aan attitudetraining: op tijd leren komen naar het werk en leren opkomen voor zichzelf. Naast deze sociale doelstelling vervult de vereniging ook een belangrijke economische functie: toelevering en bijscholing van werknemers voor de arbeidsmarkt. ECR heeft eveneens de culturele waarde: de jongeren dragen bij in het bewaren van erfgoed en het overdragen van oude technieken. Gezien haar ligging, hecht zij tot slot ook belang aan de ecologische functie door samenwerking met milieupartners op het duurzame bedrijventerrein waar zij is gevestigd. Dit alles toont duidelijk aan dat één project meerdere ladingen kan dekken. Deze integrale aanpak werpt, getuige de cijfers, duidelijk zijn vruchten af.

Ook liberalen dienen initiatieven als deze ten volle te ondersteunen. Zij vormen een belangrijke tussenschakel in de opstap naar een degelijke job. John Rawls leerde ons reeds in het verleden dat ook sociale instituties diepgaande invloed hebben op de levenskansen waarover mensen beschikken. Niet alleen vrijheid staat centraal in het liberale gedachtegoed, ook de aandacht voor gelijke kansen maakt hier wezenlijk deel van uit. Zonder dat deze gelijke kansen zijn gerealiseerd, kan er ook geen sprake zijn van vrijheid. Een waardige democratie dient zowel de fundamentele vrijheidsrechten van elke burger te honoreren alsook te waken over de gelijke startposities. De openingszin van zijn befaamde boek A Theory of Justice is kenschetsend voor zijn werk en spreekt boekdelen: Rechtvaardigheid is de eerste deugd van sociale instituties, zoals waarheid dat is van denksystemen.

Projecten tegen jeugdwerkloosheid zoals bovengenoemde trachten dan ook jongeren kansen te bieden opdat zij werkelijk vrij zouden kunnen zijn. De beslissing die de Vlaamse Regering vorig jaar nam om in 2008 het jeugdwerkloosheidsplan te veralgemenen naar geheel Vlaanderen is een positief signaal voor de effectieve verwezenlijking van een vrije én rechtvaardige samenleving.

Bram Van Loo

Bram Van Loo

Links

mailto:bram.vanloo@ugent.be