Vrouwendiscriminatie is een realiteit. Wereldwijd behoeft dit geen betoog: overal ter wereld lopen vrouwen twee keer zo veel risico als mannen om in armoede te leven, en tweederde van de 900 miljoen analfabeten is vrouw. In veel culturen is het al dan niet gedwongen huwelijk en moederschap het hoogst haalbare voor een meisje. Selectieve abortus of te vondeling leggen van meisjes, verwaarlozing en (seksueel) geweld zijn aan de orde van de dag, evenals gedwongen prostitutie. Hier is gelukkig ongeveer het hele Westen tegen gekant. Maar dat ook in Europa de emancipatie nog niet voltooid is, moet vaak uitvoeriger worden bewezen.

De feiten

Vrouwen zijn ver ondervertegenwoordigd in de top van het bedrijfsleven, de wetenschap en de politiek, terwijl er toch meer meisjes afstuderen dan jongens en met gemiddeld betere resultaten. (1) Vrouwen in de Europese Unie verdienen voor dezelfde werkzaamheden gemiddeld 17,4% minder dan mannen. (2) Eén op de vijf vrouwen had volgens onderzoek van TNO (3) in 2003 te maken met seksuele intimidatie op het werk. Van alle leden van de raad van bestuur van beursgenoteerde bedrijven is 2,4% vrouw (4) , terwijl 59% van alle universitair afgestudeerden vrouw is. Van alle Nederlandse hoogleraren is 12% vrouw, hoewel het percentage vrouwelijke promovendi al jaren boven de 40% ligt. Het ligt dus niet aan een gebrek aan vrouwelijk talent, maar aan stelselmatige benadeling door selectiecommissies. (5) Een aanzienlijk deel van de vrouwen wil bovendien geen voltijdse carrière, ook een belangrijke oorzaak. Maar zij die wel die ambitie hebben, worden onevenredig vaak gepasseerd. (6) Een Nederlands wetenschapper van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, die het reilen en zeilen binnen de wetenschap zowel in Nederland als andere Europese landen goed kent, zei mij eens: ‘Van de seksistische opmerkingen die ik soms hoor, sta ik met mijn oren te klapperen. Je moet als vrouw vaak wel twee keer zo goed zijn, wil je een positie binnenhalen. Ik merk als man dat de traditie mij bevoordeelt.’

Mannenquota

Waren maar meer mensen zo eerlijk als deze wetenschapper. Het is niet rechtvaardig en anti-meritocratisch om je bevoordeeld te weten vanwege de toevalligheid van welk geslacht je bent. Maar wanneer quota worden ingevoerd alleen voor vrouwen, zou dat mannen weer benadelen. Al even oneerlijk. Een jongen kan er ook niets aan doen, dat zijn voorvaderen eeuwenlang de rechtvaardigheid uit het oog waren verloren. Dit hebben meer mensen geconstateerd en daarom denkt men er van af te zijn. Laat alles maar veilig bij het oude, want zij die discriminatie willen bestrijden, discrimineren zelf! Terwijl de oplossing zo simpel is. Voer quota in voor vrouwen én mannen. Een raad van bestuur moet bijvoorbeeld bestaan uit 40% mannen en 40% vrouwen. De overige 20% is een marge waarbij het niet uitmaakt welk geslacht men heeft. Zo worden noch mannen, noch vrouwen gediscrimineerd. Een mannelijke sollicitant heeft niet minder kans dan een vrouwelijke, terwijl toch het patroon van systematische achterstelling van vrouwen wordt doorbroken. In Noorwegen en Spanje is al met deze regeling geëxperimenteerd, en met succes. (7) Allereerst moet de overheid alle overheidsinstellingen op deze manier inrichten. Ten tweede moeten bedrijven die hetzelfde doen, fiscale en andere voordelen krijgen. (8) Als dat niet voldoende helpt, is een wettelijke verplichting het juiste middel. Volgens onderzoeker Mijntje Lückerath-Rovers van de Erasmus Universiteit Rotterdam kan daarbij ook naar de aard van het bedrijf gekeken worden. Zolang er minder vrouwelijke technici afstuderen, hoeft een ICT-bedrijf een lager quotum te halen dan bijvoorbeeld Unilever. Ik ben van mening dat een kleine bijsturing in de vorm van quota, die mannen niet benadelen, niet voorschrijven wie men exact moet aannemen, en de bedrijfsresultaten naar verwachting eerder ten goede komen dan ten kwade, zeer te rechtvaardigen is, deze geringe inmenging afwegend tegen het voordeel dat generaties vrouwen erbij zullen hebben.

Geld en moraal

Het is bovendien nodig dat er meer vrouwen aan de top komen. Waarom? In de eerste plaats kost het glazen plafond geld. Het Internationaal Monetair Fonds heeft uitgerekend dat economische en sociale achterstelling van vrouwen wereldwijd een verlies van miljarden euro’s aan economische groei kost. Ontwikkelingslanden staan hierbij bovenaan, maar ook het Westen laat geld liggen. (9) Bovendien blijkt o.a. uit onderzoek bij 353 bedrijven uit de Amerikaanse Fortune 500-lijst dat meer vrouwen aan de top van een bedrijf gelijkstaat aan betere financiële resultaten. Zo bleken de raden van bestuur met de meeste vrouwen ruim de helft meer winst op het eigen vermogen te maken dan besturen waar weinig vrouwen in zitten. Het verkoopresultaat was 42% hoger en er werd 66% meer rendement op het geïnvesteerde kapitaal behaald. Het adviesbureau McKinsey heeft onderzocht dat ook Europese bedrijven met meer vrouwen in het senior management het beter doen dan bedrijven met gebrek aan diversiteit. (10)

Ten derde worden er meer banen gecreëerd, wanneer vrouwen goede voltijdbanen nemen en zorg- en gezinstaken uitbesteden. Meer werk voor werksters, nanny’s, boodschappenservices, wasserettes, koks aan huis en in de kinderopvang: het zou een hoop mensen uit de bijstand kunnen helpen. (11) Vervolgens – en dit is voor een liberaal niet de minste reden – zorgt het doorbreken van discriminatie voor betere kansen voor de vrouwen die een hoge functie willen en kunnen bekleden, en daarmee ook voor alle meisjes die na hen komen. Het dichten van de kloof tussen de seksen is vooral een morele imperatief, een stap naar een rechtvaardiger wereld. (12) Ten slotte zijn meer vrouwen in hoge functies goed voor een harmonieuze maatschappij. Jongens zien van kinds af dat vrouwen ook gewoon mensen zijn die iets met hun verstand kunnen.(13) Meisjes kunnen zich spiegelen aan rolmodellen, een broodnodige tegenhanger van de ‘voorbeelden’ uit geschiedenis en literatuur.

Het laat-maar-waaien-conservatisme

‘Op den duur komen er vanzelf wel meer vrouwen aan de top. Ze moeten zich maar bewijzen’, is een vaak gehoord tegenargument. Voor sommige zaken moet men echter geen geduld hebben, vooral niet als het geld kost en er mensen onnodig tegengewerkt worden. Een individualist is dat een doorn in het oog. Deze argumentatie is precies hetzelfde als het ‘betuttelracisme’ van links: ‘Als we nog een paar eeuwen geduld hebben, houdt men misschien ook wel op met vrouwenbesnijdenissen en gedwongen huwelijken.’ Dat mensen daar het slachtoffer van zijn, wordt voor lief genomen, want anders ben je een ‘verlichtingsfundamentalist’ – een geuzennaam, lijkt me. ‘Maar de beste moet gewoon de baan krijgen.’ De realiteit is dat de mensen die de macht hebben om topfuncties toe te kennen, vaak niet erkennen dat een vrouw de beste kan zijn. ‘Maar veel vrouwen willen helemaal geen topfunctie. Ze zijn tevreden met een deeltijdbaan.’ Dat is een feit. Wie niet wil, wordt ook niet gedwongen. Het zou moeten gaan om een selectie van een vast percentage binnen de mensen die gesolliciteerd hebben, zodat de vrouwen die aangegeven hebben wél te willen en voldoende capaciteiten hebben, een eerlijke kans krijgen. Als zich te weinig vrouwen melden, is een bedrijf of instelling geëxcuseerd.

Elitair?

Dan zijn er nog mensen die de roep om meer vrouwen aan de top te elitair vinden. ‘Het gaat alleen maar om een paar hoogopgeleide vrouwen die het beste voor zichzelf willen, en daar de hulp van de wetgever voor vragen!’ In de eerste plaats gaat het, zoals bewezen is, om een systematische achterstelling die een individu niet op eigen kracht kan doorbreken. Ten tweede is dit in beginsel nooit elitair: als een baby geboren wordt, weet je nog niet welke capaciteiten hij of zij later zal hebben. In theorie kan het dus iedere vrouw betreffen: de helft van de wereldbevolking, niet bepaald een minderheid of kleine elite. Ten slotte zijn er mensen die menen dat dit het begin van het einde is. ‘Dan kun je ook wel quota gaan instellen voor allochtonen en allerlei andere groepen.’ Dat is ook zo. Als je kunt aantonen dat ook allochtonen met de juiste capaciteiten systematisch vaker worden afgewezen, is dat helemaal niet gek. Het percentage moet dan lager liggen, omdat de groep een minderheid betreft ten opzichte van de bevolking als geheel (wat bij vrouwen niet het geval is). Anders wordt oververtegenwoordiging het resultaat.

Ten slotte

Aanvankelijk was ik gekant tegen quotaregelingen, omdat ik het niet meritocratisch vond. Maar na het lezen over de mogelijkheid van quota voor zowel mannen als vrouwen, waarbij het gevaar van discriminatie wordt afgewend, gecombineerd met de informatie over de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt, ben ik overtuigd geraakt. Want vrouwen horen nu eenmaal in het huis, in de kamer. Het huis van afgevaardigden, that is. En de Kamer van Koophandel…

Voetnoten

(1) Cf. het rapport Differentiële predicite van studieprestaties van mannelijke en vrouwelijke studenten op http://www.open.ou.nl/lds97/diffpredictie.htm, en het artikel Opmars vrouwelijke studenten, Spits, 22 augustus 2005

(2) Rapport van de Europese Commissie, 6 maart 2009, via http://www.womeninc.nl/page/10727/nl

(3) TNO: Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek

(4) Het Parool, 22 oktober 2009

(5) Dr. Van den Brink van de Radboud Universiteit Nijmegen onderzocht de cultuur aan de Nederlandse universiteiten op een antropologische manier. Mannelijke selecteerders blijken een voorkeur te hebben voor andere mannen en verwachtingen te hebben over vrouwen die niet kloppen. Cf. Vrouwelijke hoogleraren; de mythe van het gebrek, Vrij Nederland, 7 april 2009

(6) Cf. het artikel Een hardnekkige piramide in Folia, weekblad van de Universiteit van Amsterdam, jaargang 62 nr. 23, met cijfers over het glazen plafond in de wetenschap.

(7) Cf. Heleen Mees, De prins onder de apen, 2007

(8) Bijvoorbeeld de bonussen van het management afhankelijk maken van het halen van de diversiteitstoelen.

(9) Eén van de succesfactoren van de growing economies is de sterk toenemende arbeidsparticipatie van vrouwen. Tegenover 100 mannen op de arbeidsmarkt staan in Azië 83 vrouwen (in Nederland 74). In Azië zijn vrouwen ook beter vertegenwoordigd in het senior management van bedrijven.

(10) Het Financieele Dagblad, 9 november 2007

(11) In de Verenigde Staten beperken gezinnen op deze manier hun ‘werkdruk’ en scheppen tegelijk nieuwe banen in de dienstensector. Cf. Heleen Mees, Weg met het deeltijdfeminisme! (Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2007), pp. 11-14.

(12) The State of the World’s Children, UNICEF, 2007

(13) ‘Feminism: the radical belief that women are people.’ Cheris Kramar en Paula Treichler

Isabelle Buhre

Isabelle Buhre

Links

mailto:isabelle@liberales.be