Economische hervormingen en het terugbrengen van de staatsschuld vormden de belangrijkste thema’s van de Nederlandse verkiezingen, gevolgd door integratie, veiligheid en onderwijs. Al een aantal dagen voor de verkiezingen was het speculeren over coalities volop begonnen. Nu we weten dat de liberale VVD met maar 1 zetel verschil van de sociaaldemocratische PvdA heeft gewonnen, en ook de PVV van Wilders, GroenLinks en D66 winnaars zijn, kunnen we één ding vaststellen: het land is verdeeld en dit worden spannende onderhandelingen.

Een paars kabinet – waarin VVD en PvdA, aangevuld met D66 en GroenLinks, de hoofdpartijen vormen (81 zetels) – is gezien de uitslag waarschijnlijk, maar lijkt mij zeer onwenselijk voor het land. Wat betreft economische hervormingen en het terugdringen van de staatsschuld zijn de liberalen en sociaaldemocraten ongeveer elkaars tegenpolen, en het kan niet anders dan dat dit resulteert in een slap aftreksel van beide programma’s. De sociale verzorgingsstaat blijft voor sociaaldemocraten iets heiligs.

Maar de Nederlandse verzorgingsstaat is al een tijd niet meer sociaal. Moest ik aan het begin van de twintigste eeuw geleefd hebben, dan was ik waarschijnlijk een sociaaldemocraat, want er moesten betere arbeidsvoorwaarden en –omstandigheden worden afgedwongen. Maar inmiddels blijkt de sociale welvaartsstaat voor velen een hangmat geworden te zijn, in plaats van een vangnet: er zijn duizenden kerngezonde mensen die een uitkering ontvangen en er vaak niet eens uit willen. Je kunt er zelfs op achteruit gaan, als je gaat werken. Waarom zou je ook werken, als je toch wel verzorgd wordt? En waarom zou je je best doen, als dat alleen maar betekent dat je hoge belastingen moet betalen en door de overheid wordt tegengewerkt? Hoe kan een ondernemer investeren en banen creëren met een belastingtarief van 60%? The Road to Serfdom, die Friedrich von Hayek in zijn beroemde boek uittekende, is sinds de jaren zeventig volop ingeslagen: de overheid is alomtegenwoordig, aan de privacy wordt met de dag geknaagd (of het nu via internet, op straat of in het openbaar vervoer is) en de bureaucratie drijft ondernemers en burgers tot wanhoop.

De sociaaldemocratie heeft in deze welvarende landen zijn functie verloren: de arbeidersklasse van weleer is inmiddels een welvarende middenklasse geworden. De sociaaldemocratische partijen, inmiddels niet meer revolutionair maar regentesk, bestaan alleen nog omwille van zichzelf, en moeten zich dus een electoraat zien te scheppen. Dit gaat op een handige manier: grote groepen mensen als zwakkeren definiëren, vooral wanneer ze oorspronkelijk ergens anders vandaan komen, schulden maken of in een uitkering zitten die ze – toevallig – van dezelfde sociaaldemocraten ontvangen. Dit is niet alleen onrechtvaardig omdat het geld van anderen betreft, maar ook denigrerend voor deze mensen zelf: ze worden niet als individuen met potentie gezien, maar als per definitie achtergesteld. Maatregelen bedoeld om mensen aan het werk te krijgen, te laten integreren of mee te laten doen, worden al snel beschouwd als ‘asociaal’. En ziet u ook, dat ‘zwakkere’ een drogreden is die tot in het oneindige doorgevoerd kan worden? Als iedereen welvarend is, maar er is één iemand met één euro meer, dan zijn wij ten opzichte van hem allen zwakkeren. Maar op wereldschaal bezien is ook het minimumloon in Nederland geen armoede.

Als het egalitaire ethos het in de coalitiebesprekingen wint van het arbeidsethos – zeer waarschijnlijk in paars – dan zijn we slecht af. We zadelen toekomstige generaties op met een hoge staatsschuld en blijven te veel mensen op kosten van anderen onderhouden. Ook op gebied van integratie zou paars onwenselijk zijn. In Amsterdam, waar PvdA-leider Cohen burgemeester was, stond hij erom bekend te weinig te doen tegen straatcriminaliteit. Amsterdammers werden uit sommige wijken weggepest en de politie klaagde dat ze van Cohen te weinig mocht doen tegen overlast. Discriminatie van moslimvrouwen door hun mannelijke familieleden moesten we van hem ook ‘tolereren’. Op dit vlak hebben we juist partijen als CDA, VVD en D66 nodig, die het midden bewandelen tussen het uitschelden van hele groepen burgers (à la Wilders), en het omzichtig blijven ontzien van misstanden als jeugdcriminaliteit en vrouwenonderdrukking uit angst voor discriminatie of verlies van het electoraat (zoals de PvdA doet).

Voor de VVD is het CDA de geschiktste partner als we naar de economische politiek kijken. Zij wil 18 miljard bezuinigen en de AOW-leeftijd sneller dan de PvdA omhoog brengen. Maar het CDA is de allergrootste verliezer van de verkiezingen – een historisch dieptepunt van 21 zetels. Wat kunnen ze nog te zeggen krijgen? Bovendien blijft het moralisme een groot bezwaar bij christelijke partijen. Wie een gezin sticht in de traditionele zin des woords en gelovig is, kan op (fiscale) voordeeltjes en schouderklopjes rekenen – maar wie anders leeft, vindt in vadertje staat een stiefvader (of een weigerambtenaar).

En dan de PVV. Die heeft grote winst geboekt: van 9 naar 24 zetels. Hoewel ik niet veel heb met de partij – die is op economisch vlak even links als de Socialistische Partij en blijft maar doorgaan met moslims bashen – zouden de reacties op de PVV minder fel mogen zijn. Wilders wordt een racist genoemd en met het ergste kwaad vergeleken – maar een religie is geen ras, en een (religieus) moreel standpunt is iets waar men verantwoordelijkheid voor draagt. Men roept dat PVV’ers niet kunnen besturen, maar we hebben in Nederland al vanalles op het regeringspluche gehad: handwerkjuffrouwen, overspeligen en PvdA’ers die juichend in hun handen klappen als ze een kabinet laten vallen. Het is niet duidelijk waarom PVV’ers als Fleur Agema of Raymond de Roon bij voorbaat slechter zouden zijn. Het hangt grotendeels van de opstelling van de PVV af, of er een akkoord uit kan komen: met VVD en CDA is een streng beleid op integratie en veiligheid mogelijk, maar discriminatie en gescheld is voor de twee fatsoenlijke partijen uiteraard uitgesloten.

De meest hervormingsgezinde (en mijns inziens ideale) coalitie met een liberale meerderheid – VVD, CDA en D66 – haalt het bij lange na niet, en zelfs aangevuld met GroenLinks krijgen zij maar 72 zetels. ‘Groen-rechts’ is Nederland nog niet. In de huidige situatie lijkt mij een centrumrechtse coalitie VVD-CDA-PVV met een nipte meerderheid van 76 zetels de beste optie, maar helemaal zeker ben ik daar niet van. De PVV zou haar harde retoriek moeten laten varen en zich verantwoordelijk opstellen, en de liberalen moeten op ethisch vlak hun huid duur verkopen tegen het moralisme van het CDA in. Voor nu is niemand helemaal zeker, en kunnen we weinig anders doen dan afwachten en een beetje speculeren wat er achter de schermen gebeurt. Daar gaat nu ook de enige machtspolitica die nooit verantwoording hoeft af te leggen een rol spelen: de koningin. En wie weet fluistert die haar informateur toch ‘Cohen’ in het oor…

Geschreven op 10 juni 2010 op basis van de beschikbare informatie. Nog niet alle stemmen zijn geteld; de definitieve uitslag wordt dinsdag 15 juni verwacht volgens nu.nl.

Isabelle Buhre

Isabelle Buhre

Links

mailto:isabelle@liberales.be