Te pas en te onpas roept er wel ergens iemand dat Guy Verhofstadt zijn burgermanifesten verraden heeft. Ik twijfel eraan of die personen de burgermanifesten ooit gelezen hebben. Ofwel hebben zij ze gelezen, en maken ze misbruik van de goedgelovigheid van hen die ze niet gelezen hebben. Wie de inhoud ervan opnieuw leest, beseft hoezeer onze samenleving er vandaag door geïnspireerd en veranderd is. Terecht haalde de oppositieleider toen uit naar de drukkingsgroepen die als conservatieve machtscentra de ware beslissingen namen in de Wetstraat en niet handelden ten bate van het algemeen belang, maar in het voordeel van deze of gene groep. De eerste regering zonder christen-democraten maakte daar komaf mee.

In zijn burgermanifesten heeft Verhofstadt die verstikkende invloed van de overheid en van de drukkingsgroepen scherp aangeklaagd. Sindsdien zijn alle partijen ook voorstander van een vrije markt, aanvaarden ze de privatisering van diensten zoals luchtvaart en telefonie. Iedereen erkent nu dat de loodzware belastingsdruk en regelgeving een rem vormt op de creatie van jobs en welvaart. Niemand ontkent nog het cruciale belang van creativiteit, innovatie, onderzoek en ontwikkeling als motoren van economische ontwikkeling. Zijn visie voor een derde weg in het debat over de multiculturele samenleving was visionair. Hij pleitte als eerste voor ‘inburgering’ en de eerbiediging van fundamentele liberale grondrechten door al wie zich in onze samenleving wil vestigen. Ook zijn pleidooi voor een grotere greep van de burger op de politiek is gemeengoed geworden. Betekent dit dat de burgermanifesten volmaakt waren. Helemaal niet. De harde toon van de eerste twee manifesten, het evidente geloof in de weldaden van de vrije markt en vooral de stelling over ‘het recht om uit de Staat te stappen’, gingen te ver. Dat recht heeft men alleen als men in een totalitaire staat leeft waarin de fundamentele rechten geschonden worden. Zoals Hans en Sophie Scholl, de leiders van de verzetsgroep Die Weisse Rose tegen Hitler, die zich via acties buiten het toenmalige Derde Rijk plaatsten omdat ze hun geweten niet langer in overeenstemming konden brengen met de afschuwelijke wetten van de nazistaat. Of zoals Omer Vanaudenhove die in het verzet ging tegen de Duitse bezetters en daarvoor in het concentratiekamp van Sachsenhausen belandde. Wie in een democratische samenleving leeft mag echter niet uit de staat stappen. Elke mens heeft immers de morele plicht om zijn medemensen te helpen. ‘Du Kannst denn du Sollst’, schreef Immanuel Kant. In die zin pleiten liberalen niet alleen voor vrijheid maar ook voor herverdeling en gelijke kansen. En een goede relatie met het middenveld is belangrijk om te weten wat er leeft binnen de samenleving.

Niettemin blijven de burgermanifesten verrassend actueel. In die zin zeg ik tegen al diegenen die ten onrechte beweren dat de burgermanifesten passé zijn of die ze ons trachten te ontfutselen: 'Geef ons onze burgermanifesten terug!' De beste manier om deze valse profeten de deur te wijzen is dat de liberale partij zelf nadrukkelijker in die richting handelt en regeert. We hebben de geest en de teksten van de burgermanifesten immers broodnodig in de aanpak van de problemen van de eenentwintigste eeuw: de globalisering, de zorg voor ons milieu, de vrijwaring van onze economische welvaart, de versterking van onze sociale zekerheid, de bescherming van onze veiligheid, de verdediging van onze privacy, het harmonieus samenleven van mensen uit diverse culturen, de verdere uitbouw van de Europese Unie, de naleving van universele liberale waarden. Want ook vandaag blijven we geconfronteerd met behoudsgezinde krachten die elke noodzakelijke vernieuwing en modernisering afremmen. De vijanden van de open samenleving zijn groot.

Opnieuw zijn er drukkingsgroepen die het groepsbelang boven het algemeen belang plaatsen. Denk aan vakbonden en politici die zich verzetten tegen het Generatiepact. Die zich verzetten tegen de vermindering van arbeidsvernietigende hoge lasten. Die weigeren de logische stappen te zetten die noodzakelijk zijn om ons milieu voor de komende generaties te beschermen. Die zich afkeren van het fantastische project dat de Europese Unie is vanuit de vrees voor de Ander. Die mee betogen tegen de afbouw van het protectionisme – zoals de schandelijke exportsubsidies in de landbouw waardoor miljoenen boeren in het Zuiden in armoede blijven. Die vanuit hun cultuurrelativisme de ogen sluiten voor de onderdrukking van vrouwen binnen de radicale islamwereld. Die vanuit hun geloofsovertuiging ons recht op zelfbeschikking willen terugdraaien in ethische kwesties.

Het liberalisme is dé progressieve beweging omdat het de rechten en vrijheden, maar ook de plichten en verantwoordelijkheden van de mens centraal stelt. Alle andere ideologieën blijven het individu ondergeschikt houden tegenover een collectief, een geloofsgemeenschap, een volk, een ras. Ik onderschrijf volledig de visie van Guy Verhofstadt in zijn nawoord op zijn derde manifest dat de tweespalt in onze samenleving allang niet meer het gevolg is van een onoverbrugbare tegenstelling tussen links en rechts, tussen gelovigen en niet-gelovigen, maar wel van de gapende kloof tussen progressieven die noodzakelijke hervormingen willen doorvoeren en behoudsgezinden die alles bij het oude willen laten of terugdraaien, ook al beseffen die dat die conservatieve houding ons naar de afgrond voert. We moeten als liberalen in het offensief gaan tegen de angst en onzekerheid die anderen ons aanpraten, tegen de leugens en onwaarheden die anderen over ons vertellen. We hebben geen nood aan minder liberalisme, maar aan meer liberalisme. ‘De VLD moet een sterke, vernieuwingsgezinde partij blijven, die gestalte geeft aan de veranderingen en hervormingen die onze samenleving dringend behoeft’, zo eindigde het derde burgermanifest. Dat, en alleen dat is de weg die we met het liberalisme moeten blijven bewandelen. De geest van de burgermanifesten moet weer uit de fles.

Mathias De Clercq

Mathias De Clercq

Links

mailto:mathias.de.clercq@telenet.be