Europa zit in een crisis, een diepe crisis. Met deze woorden beëindigde de Luxemburgse excellentie Juncker vorige week de Europese top. Na het fiasco van de referenda over de Europese grondwet in Frankrijk en Nederland werd ook geen akkoord bereikt over de meerjarenbegroting van Europa. De armste Europese landen waren bereid een toegeving te doen naar de rijke Europese landen, dit tot schaamte van Juncker en met hem elke burger die het goed meent met Europa. De schuldigen waren snel gevonden. Blair op kop moest de klappen incasseren, samen met de Nederlandse premier Balkenende. Maar hoe moet het nu verder met het Europese project? Hebben wij de moed om het Europese project terug ter harte te nemen en te bouwen aan een waarlijk liberaal Europa?

Op het eerste gezicht hebben de tegenstanders van de Europese grondwet niets met elkaar gemeenschappelijk. In Frankrijk werd gedrukt op de verdediging van de welvaartstaat tegen het Europese systeem dat volgens hen onder Angelsaksisch neoliberale controle staat. In Nederland stond het verlies aan nationale identiteit voorop en speelde de invoering van de euro en de toekomstige toetreding van Turkije hun rol. De onvrede met de eigen regeringen werd ook niet onder stoelen of banken gestoken en deed het Europese schip verder zinken. De beweging tegen de Europese Unie heeft een aantal oude politieke vijanden verenigd. Zowel links als rechts, extreemlinkse tegenstanders van een Europese kapitalistische vrijhandelszone als extreemrechtse nationalisten waren en zijn wantrouwig tegenover alles wat vreemd is en van buitenaf komt. Deze angst wordt vakkundig op Europa geprojecteerd. Maar het feit dat populisten van links en rechts zich verenigen tegen Europa mag niet als excuus dienen om de dieperliggende bekommernissen van de hand te doen.

Verkiezingen gaan over het maken van een statement. Stemmen heeft niets te maken met het kiezen tussen ja of neen, voor of tegen. Alle complexe en contradictorische invloeden mogen de aandacht niet afleiden van het feit dat wanneer burgers ‘Neen’ zeggen tegen een Europese grondwet, ze ook echt ‘Neen’ bedoelen en hun onvrede uiten over het huidige verdrag. Het valt op dat de tegenstanders van een Europese grondwet allemaal een gevoel van vervreemding ten opzichte van de Europese instellingen tot uitdrukking brachten. Dit idee wordt gevoed door een gevoel van antipolitiek en een revolte tegen de waarden van de regerende klasse. De lagere klasse heeft een waardenstelsel dat gericht is op de natie en de gemeenschap, terwijl de elite gericht is op een kosmopolitisch en globalistisch perspectief. Maar het wil evengoed zeggen dat Europa de 21ste eeuw binnentreed en de traditionele verdeling tussen links en rechts achter ons ligt.

De tweede nekslag voor Europa kwam er met het afspringen van de onderhandelingen over een Europese meerjarenbegroting. Hoewel de Britse korting niet te verdedigen valt en zo snel mogelijk zou moeten verdwijnen, de Nederlandse burger netto het meest betaalt van alle Europese burgers, zit de oorzaak van het mislukken van de top toch dieper. De discussie ging hier in eerste instantie om de centen, maar veranderde al snel in een gevecht over de te volgen weg voor Europa. Blijven we kiezen voor een Europa dat investeert in de economische sectoren van 50 jaar geleden dat zijn grenzen afsluit om zijn eigen sociale systeem in stand te houden, of durven we te kiezen voor een innovatief Europa dat op de wereld is gericht en zijn burgers en bedrijven alle kansen geeft om in de nieuwe globale economie van vandaag en morgen te functioneren

Want de druk die de crisis veroorzaakt in de Europese Unie is het aankloppen van de wereld aan onze voordeur. Wat de bevolking perfect aanvoelt is dat er enorme verschuivingen plaatsvinden. Zij kopen producten van de hoogste kwaliteit tegen de laagste prijs. Producten die overal ter wereld zijn geproduceerd. Zij worden geconfronteerd met verschillende culturen en diversiteit in hun omgeving. Zij zien dat de verdeling van arbeid anders verloopt en dat arbeid verspreid wordt over de ganse wereld. Zij weten dat een job die tegen dezelfde kwaliteit maar een lagere kostprijs elders kan gedaan worden zich ook naar andere oorden zal verplaatsen. Al deze zaken zijn niet terug te draaien, en dat is ook niet wenselijk. Toch trachten politici de deur dicht te doen en een muur te bouwen rond de eigen natie. Zij trachten het onvermijdelijke te ontlopen. Zij gaan door op de traditionele weg en maken geen duidelijke keuzes voor de toekomst. De discussie gaat niet over hoe we kunnen behouden wat we hebben, maar hoe we krijgen wat we nodig hebben en aanspraak op kunnen maken. Wat de bevolking mist is een duidelijk perspectief. Waar gaat de Europese Unie naartoe? Wat brengt de dag van morgen? Er wordt geen kader geboden om de besluiten van politici, die soms goed zijn, te begrijpen. Het is nochtans niet moeilijk om eerlijk uit te leggen dat de hoge werkloosheid in Duitsland en Frankrijk voortkomt uit een verouderde sociaal-economische structuur. Het Rijnland model is niet duurzaam gebleken.

Daarentegen maken de Angelsaksische landen en nieuwe Europese lidstaten een andere keuze. Zij kiezen voor een gediversifieerde open economie, met sterke financiële markten, weinig bureaucratie en regelgeving. Zij kiezen voor innovatie, elan, het geven van prikkels waardoor ze enthousiasme en energie aan hun burgers bezorgen. Dat het oude Europa, met Frankrijk op kop, dit enthousiasme niet kan bolwerken en tracht af te stoppen, daar zit de schande van de Europese Unie.

We moeten de sterktes van Europa uitspelen en duidelijk moderniseren om perspectief te kunnen bieden. Het gaat niet langer op dat de landbouwsubsidies zeven keer meer geld opslokken dan innovatie, research en onderwijs bij elkaar. Zelfs binnen de VLD, onze gekoesterde liberale partij, wordt het grote perspectief dikwijls opzij gezet. Getuige hiervan de goedgekeurde aanpassingen van consequente liberalen aan de teksten van het recente congres om het Europese landbouwbeleid te veranderen en de landbouwsubsidies af te schaffen. In de definitieve tekst werden deze aanpassingen grotendeels onder de mat geveegd. Men is bang van de burger, want de burger begrijpt het niet. Men is bang van de wereld, want de wereld destabiliseert onze samenleving. Men is bang van verandering, want mensen willen geen verandering. Angst leidt altijd naar conservatisme en populisme en drijft ons weg van een open, tolerant, liberaal Europa.

Er is lef voor nodig om consequent te zijn en radicaal het roer om te gooien, te weerstaan aan de druk van belangengroepen en de keuze te durven maken om verouderde structuren achter ons te laten en duidelijk de weg uit te zetten voor een innovatief Europa. Het is erg gesteld als een socialist met liberale ideeën de redder moet zijn van Europa. Hij ziet wat anderen niet willen zien. Hij stelt het toekomst van de Europese Unie ter discussie en stelt de vragen die moeten worden gesteld. Wat voor Europa willen we?

Als liberalen is het echter aan ons om het voortouw te nemen in deze discussie. We kunnen ons niet langer wentelen in het idee dat we betere universiteiten hebben en een lager kostenniveau aanbieden. Deze zaken hebben we niet. We worden hierin thans al geklopt door de Aziatische, Indische en Amerikaanse economieën. We moeten duidelijk kiezen voor een Europa waar jonge mensen, vrouwen, allochtonen de markt betreden als ondernemers, initiatief nemen, durfkapitaal aantrekken door te blijven geloven in de ideeën die ze ontwikkelen. Een Europa waar de vrije markt op economisch vlak als uitgangspunt wordt genomen. Een open markt met vrije concurrentie is immers de beste garantie op een goed leven voor ieder van ons.

Europa heeft ook voor liberalen een sociale en een politieke dimensie. Politici moeten dit aspect van de Unie meer benadrukken. Subsidiariteit moet hier primeren. Duidelijk afgebakende bevoegdheden moeten rechtstreeks aan Europa worden toegekend. Net zoals in de huidige natiestaten moeten liberalen ernaar streven deze zo beperkt mogelijk te houden, maar op essentiële punten zo sterk mogelijk. Waar Europa een voortrekkersrol kan spelen is het hoger onderwijs, het stimuleren van onderzoek, een beperkte fiscaliteit en het waarborgen van milieu en minimale sociale rechten. Het is dan voor de burger ook duidelijk waar beslissingen worden genomen. Deze beslissingen moeten ook democratisch gelegitimeerd worden. Daarom durven liberalen te pleiten voor een sterk Europees parlement, op termijn Europees verkozen, met een sterke commissie met een duidelijk afgelijnd bevoegdheidspakket en een gelegitimeerde leiding. Hier moet ook het spel van meerderheid tegen oppositie gespeeld kunnen worden zodat burgers het Europees beleid kunnen beoordelen. De nefaste houding van de Europese Raad en de rol die zij speelt, nog altijd ingegeven vanuit een perspectief van de eigen staat en het eigen belang, berokkent schade aan Europa. Die Raad moet verdwijnen. Het wordt tijd voor Europese politici, met een Europees mandaat en een Europese houding.

Dit alles vraagt ook een inspanning van de Europese burger. Die moet zich informeren, in debat gaan en een visie trachten te ontwikkelen ten voordele van de ganse Europese samenleving. Niet vanuit een angstperspectief, maar vanuit een open houding, niet alleen kijkend naar het heden, maar ook naar de toekomst. Ook wij, als liberalen die het Europees project genegen zijn, moeten het belang en de noodzaak van een open, dynamisch Europa benadrukken, verduidelijken en uitdragen. De overtuigde Europese burger is immers de drager van de Europese droom.

Philippe De Backer

Philippe De Backer

Links

mailto:phil8010@yahoo.com