“It is possible that mankind is on the threshold of a golden age, but if so, it will be necessary first to slay the dragon that guards the door, and this dragon is religion” Bertrand Russell.

Voor de eerste keer in mijn korte bestaan maak ik mee dat een paus komt te overlijden, een nieuwe paus het daglicht aanschouwt en op een balkon in Rome de katholieke gemeenschap groet. Als vrijzinnig liberaal (de twee zijn heden ten dagen geen synoniem meer) heb ik met enig amusement het schimmenspel van rode gewaden, van a-politieke kardinalen, van ‘éminence grises’ die zich de voorbije dagen hebben laten inspireren door de heilige geest in het verkiezen van een nieuwe kerkvorst bekeken. Afgesloten van de buitenwereld, weg van inmenging van de aardse lieden en de gewone gelovige. Laten we echter niet verblind zijn door de hoge amusementswaarde van mannen in purperslakken toga’s en niet vergeten waar de kerk voor staat.

De voorgaande paus wordt alom geprezen voor zijn rol in het terugdrijven van het communisme. Dit wordt dikwijls overschat en mag niet verbloemen dat het afgelopen pontificaat ook tal van morele wandaden met zich meedraagt. Zo sloegen op de bevolkingsconferentie in Caïro in 1994 het ondemocratische Vaticaans ministaatje en de conservatieve islamitische geloofsgenoten de handen in elkaar om elke menswaardige oplossing inzake geboortebeperking te dwarsbomen. Tot veler onsteltenis zijn zij hier nog in geslaagd ook, zodat op dit moment miljoenen mensen verstoken blijven van de meest essentiële mogelijkheden tot geboortebeperking. Hierbij toont de katholieke kerk, noch enige andere orthodoxe monotheïstische godsdienst, ook maar de geringste wil om haar standpunt aan te passen aan de moderne realiteit. De AIDS-problematiek, die vooral op het Afrikaanse continent wild om zich heen grijpt, is niet gebaat met achterhaalde morele principes en een gedateerd mensbeeld. Zij is gebaat met een realistisch, menselijk standpunt, die miljoenen mensen, gezinnen en kinderen van een gewisse dood kan redden.

De voorbije jaren heeft zich ook een nieuwe bondgenoot gevoegd tot dit conservatieve onderonsje van de twee grootste religies ter wereld. De leider van de seculiere staat Amerika, president Bush, kan zich wel vinden in de standpunten inzake ethiek van zijn religieuze spitsbroeders. In de Verenigde Staten krijgen reactionaire katholieke ‘pro-life’ groeperingen een spreekgestoelte aangeboden waar zij tot voor enkele jaren enkel van konden dromen. De standpunten die deze groeperingen trachten op te leggen aan de Amerikaanse bevolking omtrent abortus en euthanasie, moeten elke rechtgeaarde liberaal tegen de borst stuiten. Het zelfbeschikkingsrecht, waarbij elk individu meester is over zijn eigen lichaam en geest, wordt hier volledig genegeerd en dit ten voordele van starre, geschreven regels van tweeduizend jaar oud die een heilige en onaantastbare status verkregen. Deze standpunten staan ook wetenschappelijke vooruitgang in de weg. Stamcelonderzoek wordt bijna onmogelijk gemaakt door de weigering wetenschappelijke instituten, die nieuwe embryonale cellen willen aanmaken, overheidssteun toe te staan. Dit vertraagt het fundamenteel wetenschappelijk onderzoek, maakt de zoektocht naar nieuwe therapieën bijna onmogelijk en ontneemt miljoenen mensen het uitzicht op een behandeling van verschillende ernstige aandoeningen.

Ook blijft de katholieke kerk, samen met de conservatieve islamitische geloofsgenoten, de ogen sluiten voor de positie van de vrouw. Dit niet alleen binnen, maar ook buiten de kerk. De roomse clerus herhaalt in een encycliek daterend van 1988 (Mulieris Dignitatem) dat de enige lotsbestemming van de vrouw het moederschap of de maagdelijkheid is. Ook hiertegen zouden liberale stemmen zich meer moeten durven uitspreken. De gelijkwaardigheid van alle mensen, en in het bijzonder deze tussen man en vrouw is een hoeksteen van een liberale maar ook van een menswaardige maatschappij. De status die de vrouw krijgt toebedeeld in de roomse hoofden is niet meer aangepast aan deze tijd en is er mee verantwoordelijk voor dat miljoenen vrouwen nog steeds geen volledige aanspraak op hun mensenrechten kunnen maken.

De christelijke kerk telt meer dan een miljard gelovigen. Maar over interne democratie binnen de kerk maakt geen enkele politicus een probleem. Verschillende wereldlijke partijen en instituten krijgen dikwijls het verwijt niet democratisch te functioneren of te zijn samengesteld. Maar de kerk vertoont geen enkele interne democratie. De gewone gelovige dringt niet door tot de pauselijke notabelen, de curie en zijn handlangers en heeft hoegenaamd geen impact op de weg die de kerk zal uitgaan. Het enige krachtige signaal dat gelovigen kunnen geven is te breken met tradities en zich af te keren van het instituut kerk. En dit is net wat veel mensen in geïndustrialiseerde landen doen. Daarom ook dat Rome de strijd tegen de secularisatie hoog op de agenda heeft staan.

Religie kan echter nooit de basis vormen voor het Europa of de wereld van de toekomst. De inmenging van het Vaticaan bij het opstellen van de Europese grondwet ligt nog vers in het geheugen. Een maatschappij die ingericht is volgens een seculiere moraal, waarrond eenieder zich kan verenigen, is de enige mogelijke weg vooruit voor Europa en de wereld en zal ook een bijdrage leveren om religie voor eens en voor altijd naar de privé sfeer te verbannen.

De standpunten die op dit moment hun weg vinden vanuit Rome naar de wereld staan zover af van de vaak schrijnende realiteit van onze maatschappij en wereld dat zij vanuit menselijk oogpunt niet langer verdedigbaar zijn. De verkiezing van de 78-jarige kardinaal Ratzinger tot paus belooft ook voor de toekomst weinig goeds. Deze paus is streng ethisch conservatief. Hij was mee verantwoordelijk voor de strenge ethische normen van de vorige paus, en het ziet er niet naar uit dat hier nu verandering in komt. Als eminent theoloog heeft hij ook meermaals verklaard, tot in zijn laatste preek als kardinaal toe, dat hij streng wil waken over een strikte toepassing en het behoud van de traditionele geloofsleer van de katholieke kerk. Enige vooruitgang in de positie van vrouwen binnen de kerk of interne democratie valt er dan ook niet te verwachten.

De vraag wordt dan ook of de kerk zich wel wil en kan aanpassen aan de moderne tijd. Als mensen in deze eenentwintigste eeuw krampachtig blijven vastklampen aan de teksten van een tweeduizend jaar oud boek, met even oude regels en geboden, is een aanpassing van hun instituut gewoon onmogelijk. Een moderne kerk is dan ook een contradictio in terminis, want ze zou de eigen starre basiswaarden moeten verloochenen. Het is het geloof zelf en de basis waarop die stoelt, die elke verandering in de weg staan. Waarden zoals zelfbeschikking en de gelijkheid van man en vrouw kunnen geen doorgang vinden binnen het orthodoxe geloof. Elke hoop op modernisering van de katholieke kerk is bij voorbaat een verloren zaak en dat wordt met de verkiezing van deze nieuwe paus enkel bevestigd. Als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer had Ratzinger al een grote impact op de oerconservatieve lijn van de kerk, maar nu wordt hij als paus Benedictus XVI ook nog onfeilbaar geacht.

Het is dus niet alleen de islam die dringend een verlichting moet doormaken.

Philippe De Backer

Philippe De Backer

Links

mailto:Phil8010@yahoo.com