In 1974, op het tweede partijcongres van de PVV, maakte Frans Grootjans volgende analyse: ‘Noch de klerikale-antiklerikale antithese, noch de relatie tussen arbeid en kapitaal, noch de taalconflicten kunnen nog lang de voedingsbodem blijven voor het politieke denkwerk en het politieke handelen. De jarenlange regeringscompromissen, de onduidelijke coalities en de niet scherp afgelijnde programma’s brengen de kiezer voortdurend in verwarring en ontmoedigen hem. Er is sprake van “partijmoeheid”.’

Ook vandaag zien we ons als liberale beweging geconfronteerd met dezelfde analyse en gesteld voor dezelfde keuze. Ook wij zijn gedwongen om opnieuw de grondslagen van ons liberalisme op de voorgrond te brengen, nu meer dan ooit. Want onze beweging moet een vooruitstrevende, vernieuwingsgezinde en sociale beweging blijven. Essentieel daarbij is het centraal plaatsen van de individuele vrijheid en het benadrukken van de ontplooiingskansen van eenieder. Enkel door het terug (h)erkennen van onze basisprincipes zijn we in staat om de misvattingen die vandaag bestaan over het liberalisme te lijf te gaan.

Want andere partijen en bewegingen bevinden zich wel nog altijd op de oude, door Grootjans geschetste breuklijnen. De CD&V heeft met het manifest van Wouter Beke zich opnieuw ingeschreven in een jaren ’50 discours die de ethische en maatschappelijke verworvenheden van de afgelopen decennia opnieuw op de helling wenst te zetten. Zij blijft daarmee verstrikt in het verstikkende katholicisme waarvan we allen dachten dat het achter ons lag. De socialisten blijven, aangevuurd door de vakbonden, een discours verdedigen dat zeer conservatief en 19de eeuws aandoet. De termen ‘patroons, arbeidersklasse en uitbuiting’ zijn niet langer taboe binnen de socialistische beweging. Getuige hiervan de hoge score van Eric De Bruyn bij de verkiezingen voor het voorzitterschap van de SP.A. Delen van de Vlaamse beweging zijn onder toedoen van radicale elementen en de druk vanuit het Vlaams Belang en NV-A geradicaliseerd. De strijd gaat niet langer over ontplooiing, autonomie, zelfbeschikking of een transparante staatsstructuur, termen die ook wij als liberalen belangrijk vinden, maar over morzels grond, separatisme en een enge taalstrijd, tot regelrechte xenofobie in de hoofden van het Vlaams Belang.

Daar tegenover past alleen een beweging van mensen die het liberalisme hoog in het vaandel voeren. Ook onze beweging kent cruciale keerpunten en momenten waarop wij als liberalen een vernieuwingsgezind pad naar de toekomst hebben gekozen. De uitgestoken hand van Omer Vanaudenhoven naar gelovigen in 1961, de oprichting van de PVV met leiders als Willy De Clercq, Frans Grootjans, Herman Vanderpoorten en Karel Poma en de vernieuwingsbeweging onder Verhofstadt aan het begin van de jaren ’80 zijn daar allen getuige van.

De vernieuwingsgezinde gedachte kreeg vorm op verschillende congressen en publicaties in het verleden en kunnen vandaag nog steeds een leidraad zijn. Zo was de aandacht voor het leefmilieu reeds uitvoerig aanwezig op liberale congressen vanaf het begin van de jaren ’70, onder impuls van Karel Poma. Een ander artikel uit het PVV congres van 1967 is vandaag actueler dan ooit: ‘Om de Belgische Staat te kunnen moderniseren, moet definitief een einde worden gesteld aan de twisten die de Belgen vaak op kunstmatige wijze tegenover elkaar stellen, ingevolge de demagogische actie van sommige groepen.’

Het liberalisme heeft steeds verschillende stromingen in zich gedragen, maar steeds in een open wisselwerking, een kruisbestuiving die de beweging sterker maakte. Zoals ook Grootjans stelde toen hij vooruitkeek naar de toekomst van de liberale partij: "door trouw te blijven aan haar verdraagzaamheid op levensbeschouwelijk vlak, zal [de liberale partij] uitgroeien tot de politieke verzamelplaats van al die Vlamingen die, vertrouwend op de bevruchtende werking van een sociaal geïnspireerde markteconomie, toch ook gesteld zijn op een open samenleving". En dit steeds gestoeld op gemeenschappelijke waarden binnen de liberale traditie. De individuele zelfbeschikking en zelfontplooiing, een afgeslankte overheid die echt het belang van burgers dient, een open en tolerante samenleving, mede vormgegeven door een vrije en kritische pers, dit vervat in een kansenverhaal voor eenieder.

Dit liberalisme moet vandaag worden vormgegeven en door ons allen worden uitgedragen. Het liberalisme is immers een ideologie die verdient om met overtuiging te worden uitgedragen, omdat ze in zich de kern draagt van een humanistisch en optimistisch mens- en maatschappijbeeld, een onwrikbaar geloof in de toekomst. Dit is ook de doelstelling van Liberales. Voor het liberalisme van de toekomst kunnen de profetische woorden van Frans Grootjans nog steeds geleide doen: “De politieke kernpunten der eerstkomende jaren zullen gekenmerkt worden door een streven naar een vrijere samenleving, het verlangen naar grotere inspraak, de vorming en opleiding van de vrije burger en het geloof in een betere wereld”. En dit werk is nooit af.

Philippe De Backer

Philippe De Backer

Links

mailto:philippe.debacker@ugent.be