In De Standaard van 30 augustus vindt Mieke Van Hecke, directeur-generaal van het katholieke onderwijsnet, dat islamles moet kunnen in katholieke scholen. In een opiniestukje (DS 31 augustus) reageert Ingrid Van Eyken (Humanistisch Vrijzinnige Vereniging) en vraagt zich, gediscrimineerd, terecht af ‘of haar kinderen dan ook zedenleer kunnen krijgen op haar door de overheid flink gesubsidieerde katholieke scholen? Waarom weer die tolerantie voor de islam, terwijl de anders gelovigen in eigen land in de kou blijven staan? Staat het humanisme niet veel dichter bij de realiteit van de katholieke scholen dan de islam?’

De realiteit is inderdaad dat de meerderheid der ‘gematigde’ katholieke gelovigen onbewust humanistisch leeft, lijdt aan een vorm van ‘Traditionsblindheit’ en denkt enkel in het vrije onderwijsnet een passende opvoeding te vinden voor haar kinderen. Deze meerderheid waardeert het dat net katholieke scholen hun kinderen morele waarden bijbrengen zoals wederzijds respect, verdraagzaamheid, zelfbeschikkingsrecht, vrijheid, gelijkheid. Deze mensgerichte waarden zijn nu echter net niet de resultante van het abrahamitisch-christelijke god-gerichte gedachtegoed maar wel van een voortdurende seculiere ontvoogdingsstrijd, meest recent ingezet door radicale Verlichtingsfilosofen zoals Spinoza en andere. Deze seculiere moraal heeft zich, voornamelijk in het Westen, kunnen doorzetten ondanks en niet dankzij het christendom. Met de woorden van Ingrid Van Eyken kan men overigens gerust stellen dat het de realiteit van de katholieke scholen is die het dichtst bij het humanisme staat en niet omgekeerd.

Dieper doorvragen leert zowaar dat deze meerderheid in de feiten en onbewust deze seculiere, ja, religieloze, moraal genegen is en doorgeven wil zijn aan zijn kinderen. Het omkaderende godsbeeld doet nauwelijks nog ter zake. Teneinde ondermeer het opkomende religieuze extremisme elke morele legitimatie te ontnemen, doet deze meerderheid er mijn inziens dan ook goed aan hoger geschetste gedachtegang consequent door te zetten en elk religieus geïnspireerd onderwijsnet te verlaten, en zeker niet de opkomst van nog meer van dergelijke netten door hun inschrijving te steunen. Onderstaande activiteiten kunnen helpen om de hoger vermelde ‘Traditionsblindheit’ te doorbreken en zich opnieuw te positioneren.

Op vrijdag 21 september 2007 presenteerde de Nederlandse vrijdenkersvereniging De Vrije Gedachte (http://www.devrijegedachte.nl) in Den Haag haar Vrijdenkersmanifest. Het betreft hier een ongevraagd politiek en moreel advies, allereerst bedoeld om mensen aan het denken te zetten over de unieke waarden waarvan we onder andere in Europa mogen genieten. Tevens is dit manifest een beleidsvoorstel aan de politiek. Volgende actiepunten worden erin bepleit: open samenleving, wetenschappelijk naturalisme, meer laïcisme in eigen grondwet en Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens, uitbreiding van moraal naar dieren en toekomstige generaties hier en elders, moreel individualisme, lichamelijke integriteit, zelfbeschikkingsrecht en kosmopolitisme.

Verder lanceert De Vrije Gedachte op haar website weldra een levend Vrijdenkerscanon. Doel is een open en dynamisch alternatief te bieden voor de bijbel of koran als inspiratiebron voor menselijk denken en handelen. Eenieder vindt er of publiceert er (mits motivatie) referenties naar wijze uitspraken, verhalen, muziek, cartoons en cabaretteksten vanuit de centrale stelling: de menselijke persoon denkt, formuleert, oordeelt en besluit in volledige vrijheid, zonder interventie van een hogere macht. En hij kan veranderen want hij is niet dogmatisch!

Naast de ons meer gekende en vertrouwde analytische benaderingswijze betreft het hier een (mogelijks intellectueel moeilijkere) meer organoïde, beeldende of musische benadering ter verdieping in de niet-theïstische ethiek. Zij het analytisch of organoïd, beide benaderingswijzen vergen grondige opleiding en studie: het betreft hier immers een groot aantal uiterst waardevolle, inspirerende en verrijkende, humane en niet haatdragende teksten van een universele strekking zonder religieuze connotatie. Ik ben ervan overtuigd dat deze filosofisch humanistische schat, in functie van de leeftijd, moet en kan worden doorgegeven aan de toekomstige generatie jongeren, in de 12 jaren van het basis- en middelbaar onderwijs. Hiervoor zijn eveneens voldoende bekwame onderwijzers noodzakelijk. Wanneer de beleidsmakers hiervan overtuigd zijn, zullen zij inzien dat een open samenleving enkel behouden kan worden wanneer het onderwijs mankracht en gelden verstandig aanwendt en een filosofie gebaseerde opvoeding ondersteunt (en religieus onderwijs overlaat aan het privé-initiatief). Logischerwijze zou dit op termijn moeten leiden tot het geven van verplicht exclusief humanistisch filosofisch onderwijs.

Meer nog, eens de ‘Traditionsblindheit’ der ‘gematigde’ gelovigen volledig doorbroken is, is de kans zeer groot dat zij actief op zoek gaan naar exclusief humanistisch filosofisch onderwijs en, mevrouw Van Hecke, zeker geen boodschap hebben aan een tweede godsgericht onderwijs!

Zij die zich ook storen aan het bombardement aan religieuze boodschappen in onderwijs en media wijzen wij, in afwachting, reeds op het bestaan van The Continuum of Humanist Education (COHE) (http://humanisteducation.com/), de eerste internetgebaseerde kostenloze interactieve cursus over het humanistische denkgoed. Onder auspiciën van The Institute of Humanist Studies (http://humaniststudies.org/education.html), helpt COHE via deze ‘interactive distance learning website’ niet-religieuze perspectieven over sociale, politieke en ethische thema’s te promoten.

Karl Dhaene

Karl Dhaene

Links

Mailto:carolus.gallus@academia-flandriensis-de-lince.eu