Sinds enkele dagen is vanuit katholieke hoek een heuse mediacampagne bezig om het seksueel misbruik van kinderen door geestelijken in de Kerk te minimaliseren en de fundamentele schuldvraag hoe het zover is kunnen komen, bij anderen te leggen. Daarbij viseren professoren van katholieke universiteiten moraalfilosoof Etienne Vermeersch en bij uitbreiding de hele vrijzinnige gemeenschap. In zijn bijdrage in De Morgen (3/02) vraagt Kurt Martens zelfs openlijk wat ‘de vrijzinnige beweging over pedofilie’ zegt, insinuerend dat de ‘ruimdenkendheid in vrijzinnige kringen’ in de voorbije decennia, zoals de tekst van Vermeersch van 1979, zou bijgedragen hebben tot meer tolerantie tegenover pedofilie.

Laat mij onmiddellijk een antwoord geven op de vraag van mijnheer Martens. Vrijzinnigen veroordelen elke daad waardoor een ander schade wordt berokkend en keuren pedofilie in welke vorm dan ook, volkomen af. Dat doen ze niet omdat een God dat heeft gezegd, maar omdat een vrijzinnige elk kind als een uniek wezen beschouwt die beschikt over onaantastbare rechten. De drijfveer voor vrijzinnigen om zo te handelen is zijn respect voor de menselijke waardigheid en zijn weigering om te aanvaarden dat een kind onrecht wordt aangedaan. Dit standpunt wordt in onze samenleving trouwens ook heel breed gedeeld door gelovigen die de Belgische en internationale wetten aanvaarden.

Neem het Verdrag van de Rechten van het Kind. Artikel 34 beklemtoont dat alle staten zich ertoe verbinden om ‘het kind te beschermen tegen alle vormen van seksuele exploitatie en seksueel misbruik.’ Dat is wat in de praktijk ook zou moeten gebeuren. Daders van pedofiele praktijken, of ze nu gelovig zijn of niet, moeten door de samenleving beschouwd worden als misdadigers die voor het gerecht moeten komen en bestraft. Getuigen van dergelijke misdaden, of ze nu gelovig zijn of niet, hebben de plicht om dergelijke praktijken te melden bij het gerecht. Doen ze dat niet, dan maken ze zich medeplichtig aan schuldig verzuim. Elke normale mens met een beetje ethisch gevoel, gelovig als niet gelovig, vindt dit dé enige correcte houding. De enige instantie die dat niet lijkt te beseffen is de katholieke Kerk. Het Verdrag van de Rechten van het Kind werd ook geratificeerd door het Vaticaan. Maar de paus heeft steeds nagelaten om ‘passende maatregelen (te nemen) om kinderen te beschermen’. Wie het rapport van de commissie Adriaensens heeft gelezen, weet dat het seksueel misbruik van kinderen door katholieke geestelijken in ons land op grote schaal gebeurde. Het ging daarbij niet over ‘onschuldige’ handelingen, maar om zware criminele feiten zoals gedwongen masturbaties, orale penetraties en regelrechte verkrachtingen.

Volgens het rapport waren de meeste slachtoffers tussen 10 en 14 jaar, vaak nog jonger. Het zijn monsterlijke feiten die zich decennialang hebben afgespeeld in sacristieën, scholen, internaten, jeugdkampen, weeshuizen en zangkoren. Telkens hadden de daders een gezagsfunctie, wat een verzwarende omstandigheid betekent. Met de onthulling van de jarenlange verkrachtingen door Roger Vangheluwe van zijn neefjes weten we dat dit ook gebeurde door een bisschop in functie. En via de geluidsbanden weten we dat kardinaal Danneels op de hoogte was van deze praktijken, maar niets ondernam. Dezelfde feiten deden zich voor in zowat alle landen met een grote aanwezigheid van katholieke kerkleiders.

Dat deze kerkleiders immoreel handelden, zal niemand ontkennen. Toch volgden ze een bepaalde logica. Het was immers de paus zelf, die via een richtlijn in 1962 en 2001 de opdracht gaf aan alle bisschoppen om gevallen van seksueel misbruik niet te melden aan de normale gerechtelijke instanties, maar aan de Congregatie van de Geloofsleer in het Vaticaan. Daarbij werd benadrukt dat iedereen, zowel daders, slachtoffers als getuigen een eeuwig stilzwijgen moesten bewaren op straffe van excommunicatie. Het gevolg was dat veel kerkelijke daders werden overgeplaatst naar andere parochies waar ze opnieuw slachtoffers konden maken. Dat de katholieke Kerk deze houding nog steeds hanteert blijkt uit het feit dat er nog steeds geen pauselijke richtlijn bestaat om gevallen van pedofilie over te maken aan de gerechtelijke instanties.

De insinuatie van mijnheer Martens, dat de ruimdenkendheid over pedofilie de schuld is van vrijzinnigen (waarbij hij verwijst naar het opiniestuk van Vermeersch van 1979) is dan ook te gek voor woorden. Uit tal van onderzoeken blijkt dat deze misdadige praktijken binnen katholieke instellingen al gaande was in de jaren 50, 60 en 70 en dat ze nadien nog toenamen. Het omgekeerde is waar. De strijd van ethici zoals Vermeersch is er altijd een geweest ten bate van het recht op zelfbeschikking van de mens voor zover geen schade wordt toegebracht aan anderen. Het begrip schade werd in de loop van de voorbije decennia onder zijn impuls trouwens steeds breder opgevat en bevat naast fysieke ook psychische schade. De hele gedachte van de onaantastbaarheid van de fysieke en psychische integriteit van de medemens en van het kind in het bijzonder, is juist zijn verdienste. Diegene die hem bekampte was juist de katholieke kerk, en vandaag de orthodoxe islam, die zich verzetten tegen dat recht op zelfbeschikking en ijveren voor een eigen parallelle rechtspraak teneinde ‘hun’ daders te onttrekken aan de normale gerechtelijke instanties.

Het komt Etienne Vermeersch zelf toe de juiste interpretatie van zijn tekst van 1979 te geven, wat hij ten andere reeds gedaan heeft. Wie zijn houding en strijd ten aanzien van ethische en andere maatschappelijke problemen wil kennen, kan dit binnenkort lezen in ons gezamenlijk boek Een zoektocht naar waarheid. Daarin zal het niet alleen gaan over de grondslagen van de moraal, over het al dan niet bestaan van God en over de strijd voor meer menselijke waardigheid, maar ook over de onmiskenbaar immorele houding van de katholieke Kerk doorheen de geschiedenis, gaande van de inquisitie en de heksenverbrandingen, over de steun van pausen aan fascistische regimes en het onderdrukken van bevrijdingstheologen, tot de doofpotpolitiek van de Kerk in gevallen van seksueel misbruik.

De auteur is Doctor in de Moraalwetenschap en kernlid van Liberales

Dirk Verhofstadt

Dirk Verhofstadt

Links

mailto:dirkv@liberales.be