Nu de parlementaire onderzoekscommissie over het Fortis debacle en de scheiding der machten op volle toeren draait, worden een aantal zaken pijnlijk duidelijk over de manier waarop in België teruggegrepen wordt naar politieke en andere machtsmiddelen waarvan men dacht dat ze sinds enkele jaren verdwenen waren. De oude politieke cultuur is blijkbaar volledig terug en dat zou best tot wat meer weerstand van jonge denkers over de ideologische en partijgrenzen heen mogen leiden. Helaas lijkt vandaag vooral de apathie of gelatenheid te domineren. Die gemoedstoestand is echter op termijn dodelijk voor het geloof in de democratie.

Het moet gezegd zijn: de Fortis-commissie levert meer resultaat op dan wat de ondergetekende op voorhand had gedacht. De pogingen van Yves Leterme en Jo Vandeurzen om zich te rehabiliteren nog voor de commissie van start ging, beloofden immers niet veel goeds. Deze week bevestigden de personages die de val van Leterme bewerkstelligden evenwel hun stellingen. De Eerste voorzitter van het Hof van Cassatie, Ghislain Londers, herhaalde deze week zijn aantijgingen over de beïnvloeding van de magistraten die moesten oordelen over de zaak die de Fortis-aandeelhouders hadden aangespannen. Dat een ander veel besproken magistraat, procureur-generaal Marc de le Court, één en ander nuanceert doet niet echt iets af aan de terechte conclusies die Ghislain Londers getrokken heeft. Marc de le Court is immers net diegene die door meerdere anderen beschuldigd wordt van ongeoorloofde inmenging in het dossier.

Een aantal zaken zijn sedert deze week ook zonder meer bewezen. Zo staat ondermeer vast dat een kabinetsmedewerker van Yves Leterme telefonisch contact heeft opgenomen met de substituut-procureur die in eerste aanleg een belangrijk advies moest maken over de zaak. De betrokken kabinetsmedewerker bevestigde zelf in de onderzoekscommissie dat hij dat deed op instructie van de kabinetschefs (lees: de directe medewerkers) van eerste minister Yves Leterme en vice-premier Didier Reynders. De bedoeling was dus wel degelijk om de betrokken substituut attent te maken op de gevolgen indien er een – voor de regering – negatief advies zou volgen. Dit kan niet anders dan als een poging tot intimidatie worden gezien. Voorts bevestigt de substituut, de heer Paul D’haeyer, dat ook het kabinet van de minister van justitie Jo Vandeurzen zijn rechtstreekse chef had gecontacteerd om na te gaan wat diens ‘politieke kleur’ was.

Een gelijkaardig theater werd herhaald in graad van beroep, waar klaarblijkelijk een heuse komedie werd opgevoerd door één raadsheer van CD&V signatuur, mevrouw Schuermans, die zich ziek meldde in een poging om de rechtsgang te blokkeren. In beroep werd de zaak immers beoordeeld door drie raadsheren en mevrouw Schuermans stond alleen in haar opinie tegenover de twee andere raadsheren die de stelling van de Fortis-aandeelhouders juridisch en wettelijk de juiste vonden. Van mevrouw Schuermans staat het zo goed als vast – zie bijvoorbeeld de brief die Yves Leterme zelf schreef aan zijn toenmalige minister van justitie en die in het parlement werd uitgedeeld – dat zij het geheim van de beraadslaging heeft geschonden door aan haar echtgenoot vertrouwelijke informatie door te geven omtrent de visie van de twee andere raadsheren die moesten oordelen over het dossier. Die echtgenoot heeft daarop immers contact opgenomen met het kabinet van Yves Leterme om deze informatie door te geven. Als rechtstreeks gevolg, zo schetste Ghislain Londers, is procureur-generaal Marc de le Court tussengekomen in het dossier en heeft hij de twee raadsheren die over de Fortis-zaak zouden oordelen onder druk gezet om zich te laten vervangen, zodat het dossier door anderen zou beoordeeld worden.

De politieke klasse lijkt in België hervallen te zijn in de Belgische ziekte van weleer, die in de jaren ’90 nog door Guy Verhofstadt werd aangeklaagd in een gelijknamig boekje De Belgische ziekte, diagnose en remedies. De nieuwe politieke cultuur, waarvan de kiemen in de jaren ’90 werden gelegd door een aantal hervormers, lijkt vandaag echter op sterven na dood. Nochtans werden na de affaire Dutroux en bij het aantreden van de eerste paarsgroene regering in 1999 een aantal stappen genomen die ‘een nieuwe politieke cultuur’ in gang gezet hadden. Zo werd er minder politiek beraadslaagd achter gesloten deuren en meer gecommuniceerd met het publiek. Het aantal politieke benoemingen nam toen ook merkelijk af. Zo werden zelfs de kabinetten niet steeds meer bevolkt door medewerkers van eigen signatuur. Aan het hoofd van de rechterlijke macht werd een Hoge Raad voor Justitie in het leven geroepen en om magistraat te worden diende men in het vervolg minstens een stage af te leggen en succesvol een examen af te leggen. Voorheen was dat soms wel eens anders!

Jammer genoeg is de afgelopen jaren de wil om naar een vernieuwde en moderne bestuurscultuur te komen in ons land blijkbaar volledig stilgevallen. In het Fortis-verhaal blijkt vooral de betrokkenheid van CD&V-politici en CD&V-gelieerde magistraten, maar de intellectuele eerlijkheid gebiedt dat ook andere politieke partijen die voorheen mee aan de kar trokken van de bestuurlijke en politieke vernieuwing vandaag teruggrijpen naar recepten die dateren van het ‘ancien regime’ met de politieke benoemingen en de vriendjespolitiek.

Het ergste wat ons echter kan overkomen, is dat de apathie blijft overheersen. Die gemoedstoestand geeft aan de publieke opinie de indruk dat zij eerder lijdt onder haar politieke leiders, dan dat zij geleid wordt door leiders met een visie. Het wordt dan ook tijd dat diegenen die het leiderschap aan de dag willen leggen om ons land terug op het juiste spoor te plaatsen, opstaan en de voorgeschreven remedies uit lang vervlogen oppositiejaren terug opnemen. Indien dat niet lukt, zijn we gegarandeerd vertrokken voor een nieuw decennium antipolitiek en populisme, wat de politieke stabiliteit van ons land allesbehalve goed zal doen.

Egbert Lachaert

Egbert Lachaert

Links

mailto:egbert@liberales.be