We moeten de zeven partijvoorzitters die samen met preformateur Elio Di Rupo onderhandelen over een staatshervorming nog even tijd gunnen. Het is niet abnormaal dat nu België voor één van de grootste staatshervormingen uit haar geschiedenis staat, de tijd genomen wordt om een (hopelijk goed) akkoord te onderhandelen. Haastig gesloten akkoorden of slechte compromissen kunnen we missen als kiespijn. Dat soort akkoorden heeft van de Belgische staatshuishouding een krakende kar gemaakt die nog maar moeizaam vooruit komt.

In 1993 keurden de groene partijen in ons land nog voor een beloofde eco-tax (die er uiteindelijk nooit kwam) een staatshervorming goed, die ze zich achteraf nog zouden beklagen. Dit soort kunst- en vliegwerk wordt beter vermeden en laat ons hopen dat de partijen die nu een staatshervorming gaan steunen dit ook werkelijk doen omdat zij denken dat ons land hierdoor beter bestuurd kan worden.

Voor alle duidelijkheid: het is natuurlijk nog altijd mogelijk dat er geen akkoord uit de bus komt. Toch lijkt die kans eerder klein en wel om de volgende reden. Er is helemaal geen alternatief voor de onderhandelingen die nu lopen, ook niet voor de NVA. Onafgezien van dagdromers van een Vlaamse onafhankelijkheid, begrijpt ook Bart De Wever dat een onafhankelijkheid er enkel zal komen na – nog veel zwaardere – onderhandelingen over o.m. het statuut van Brussel, de (para-)fiscale inkomsten van het Brussels Gewest, de staatsschuld, het passief in de sociale zekerheid, etc. Indien de huidige onderhandelingen mislukken, dreigen dus pas ‘echt’ moeilijke onderhandelingen.

Bovendien zal de publieke opinie bij het mislukken van de huidige onderhandelingen zich wellicht tegen de politieke onderhandelaars keren. 95% van de kiezers zit zeker niet te wachten op een crash die de welvaart en de economie in gevaar brengt door nog eens een paar jaren stilstand en besluiteloosheid omdat alle energie naar de staats(her)vorming zou gaan.

Er is dus voor de politieke onderhandelaars helemaal geen alternatief voor het vinden van een akkoord en we kunnen enkel maar hopen dat de wil die vanuit diverse hoeken aan de dag gelegd wordt om tot een akkoord te komen, gemeend is.

Een korte analyse van wat vandaag op tafel ligt, leidt bovendien tot voorzichtig optimisme. Alhoewel het nog altijd afwachten blijft wat men precies bedoelt met die ‘bijna oplossing’ voor BHV, de benoeming van de burgemeesters in de rand of de overdracht van belangrijke bevoegdheden naar de deelstaten.

Sommige voorgestelde regionaliseringen zijn ook best nuttig. In de gezondheidszorg is het inderdaad nuttig om tot homogenere bevoegdheidspakketten te komen en de regio’s meer hefbomen te geven om bijvoorbeeld de ouderenzorg te verbeteren. Bij andere regionaliseringen kan men zich meer vragen stellen. De regionalisering van de gezinsbijslag lijkt bijvoorbeeld vooral een symbolische trofee, maar op zich is de federale gezinsbijslag vandaag helemaal geen zorgenkind en kan men zich afvragen wat de regionalisering van die tak van de sociale zekerheid eigenlijk precies zal verbeteren voor de Vlaming, Waal of Brusselaar. Niemand heeft het tot hiertoe kunnen zeggen.

Er ontbreekt vandaag ook nog iets anders in de onderhandelingen. Voor zover de informatie die we via de media ontvangen volledig is, hebben de onderhandelaars ons inefficiënt politiek systeem nog niet besproken. Dat zou betekenen dat we geconfronteerd blijven met zeer frequente verkiezingen, asymmetrisch samengestelde regeringen (andere coalities op het federale en regionale niveau), overbodige politieke instellingen (zoals senaat en provincieraad), te veel politici en twee publieke opinies die op geen enkele manier verbonden zijn.

Marc Eyskens (Cd&V) deed in Le Soir vorige week nochtans een interessant voorstel om de Belgische federatie beter te laten functioneren. Eyskens stelt voor om Kamer en Senaat samen te voegen en regionale parlementsleden ook een nationaal (of confederaal) congres te laten vormen (aangevuld met een aantal mandatarissen die via een confederale kieskring verkozen worden). In één klap zouden we heel wat minder politici nodig hebben in ons land, wat gezien ons beperkte bevolkingsaantal perfect te verantwoorden valt. Bovendien pleitte hij ervoor federaal ook een vijfjarige legislatuur in te bouwen en de federale en regionale verkiezingen opnieuw te laten samenvallen. Op zich een waardevolle aanzet om tot minder overhead (of in dit geval overheids-) kosten te komen. Ook zou de discussie eens moeten worden gevoerd of het coalitiesysteem in België nog wel werkbaar is. Zou een stem niet duidelijker doorklinken in een meerderheidsstelsel? Coalities maken lukt zelfs in Nederland heel moeilijk. In België is het dubbel zo moeilijk aangezien we twee taalgroepen hebben met dubbel zo veel partijen, laat staan dat men een eenduidig beleid kan voeren op die manier.

Helaas blijft de discussie over hoe de Belgische federatie beter kan functioneren compleet afwezig. Eyskens’ partij Cd&V lijkt zich vandaag ook meer als een kloon van de NVA te gedragen, in de hoop de aan deze partij verloren stemmen terug te winnen. Bij Open Vld weten ze inmiddels dat de winnaar na-apen geen goede strategie is. Als je met drie concurrenten cola aanbiedt op de markt en je verkondigt luid en eensgezind dat cola de beste drank op de markt is, gaan misschien wel meer consumenten cola drinken maar ze zullen wel meestal kiezen voor de echte cola en niet voor derivaten. Het wordt dan ook hoog tijd dat de traditionele partijen eens zelf gaan nadenken over hoe zij de toekomst van de Belgische federatie zien in plaats van een kopie te maken van een ander programma, maar dit ter zijde.

Samengevat: de kansen op een akkoord over de staatshervorming lijken vrij gunstig. De kansen om nadien tot een beter werkende Belgische federatie lijken klein. Er zijn ook niet zo veel partijen rond de tafel aanwezig, behalve de groenen, die daar echt interesse voor lijken te hebben. Dat blijft wat jammer, want zo dreigen we de komende jaren met een zwakke Belgische federatie geconfronteerd te worden die binnen afzienbare tijd opnieuw in een politieke crisis kan belanden omwille van politieke versplintering, instabiliteit, na-ijver tussen regeringen en communautaire onenigheid.

Deze tekst verscheen ook op de opiniepagina's van www.deredactie.be

Egbert Lachaert

Egbert Lachaert

Links

mailto:egbert@liberales.be