Ons land heeft een bedenkelijke reputatie op het vlak van spectaculaire ontsnappingen. We herinneren ons allen de spectaculaire manier waarop publieke vijand nummer één, Marc Dutroux, enkele jaren geleden het justitiepaleis van Neufchateau ontvluchtte en achteraf ingerekend werd door een lokale boswachter. België sloeg toen geen goed figuur in het buitenland. De affaire Dutroux was voor de Belgische regering het signaal om enkele belangrijke hervormingen door te voeren in het politiewezen en op het vlak van justitie. Deze week werden de Belgische ministers van justitie en binnenlandse zaken het vuur aan de schenen gelegd omwille van ‘de ontsnapping’ van Ferhiye Erdal, een extreem-linkse DHKP-C activiste, waarover de Correctionele Rechtbank te Brugge recent oordeelde dat zij deel uitmaakte van een terroristische organisatie. Ferhiye Erdal werd gevolgd door de Staatsveiligheid en het was die dienst die haar spoor kwijt raakte. De oppositiepartij CD&V vindt dat de Staatsveiligheid of de politiediensten Fehriye Erdal nog voor de uitspraak van de correctionele rechtbank hadden moeten oppakken. De media gaan maar al te graag op deze repressieve toon in. Er dreigt een sluimerend gevaar bij de retoriek die thans ontwikkeld wordt inzake terrorismebestrijding en veiligheidsbeleid in het algemeen. Een gevaar waarbij de liberale grondrechten in het gedrang komen. Vooreerst moet één en ander in zijn juiste context geplaatst worden. Fehriye Erdal is eigenlijk niet ontsnapt, want zij was geen gevangene. Zij heeft de regels van het haar opgelegde meldingsplicht overtreden, was de Staatsveiligheid te snel af, en is nu gezocht en dus voortvluchtig. Vanzelfsprekend slaat ons land hier geen goed figuur, maar de intellectuele eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de Staatsveiligheid – die zogenaamd zou geblunderd hebben in dit dossier – helemaal geen bevoegdheid had om Fehriye Erdal op te pakken. Het zou ook wel heel erg gesteld zijn met de rechtstaat indien een organisatie in ons land de wettelijke mogelijkheid zou hebben personen op te pakken die nog niet eens veroordeeld zijn tijdens een eerlijk en open proces! Het aanhouden van personen is vooralsnog een bevoegdheid van het parket en de onderzoeksrechter. Bovendien bestaat in ons land nog altijd de gerechtelijke controle op aanhoudingen die langer duren dan wat voor administratieve of onderzoeksdoeleinden noodzakelijk is. In andere landen is dat wel anders.

In de strijd tegen terreur sneuvelden in andere landen al heel wat liberale grondrechten, zoals het recht op privacy, het recht op zelfbeschikking, het recht op een eerlijk proces, enz. Bijvoorbeeld in de Verenigde Staten worden al langer de mensenrechten met de voeten getreden. De registratie door geheime diensten van elektronische communicatie, gevangenissen waar personen in verblijven zonder uitzicht op enige vorm van proces, geheime CIA-operaties waarbij gevangenen naar het buitenland overgebracht worden, enz. Waar echter de aanslagen van 11 september 2001 in de Verenigde Staten het signaal waren om nog verdere beperkingen van de vrijheden van eenieder door te voeren, had de Europese Unie zijn alibi pas met de aanslagen in Madrid enkele jaren geleden. Sindsdien worden ook in de lidstaten van de Unie her en der maatregelen genomen die door verschillende mensenrechtenorganisaties bekritiseerd worden. De meest schrijnende uitspatting van de overdreven maatregelen en angstsfeer inzake terrorismebestrijding was het neerschieten van een Braziliaanse man in de Londense metro in juli 2005, waarbij de veiligheidsdiensten het toch maar verdacht vonden dat een iemand met een dergelijk dikke winterjas rondliep en hem neerschoten. In het zog van de overdreven media-affaire Ferhiye Erdal stelt premier Guy Verhofstadt thans voor de Staatsveiligheid te hervormen. Daarbij dient de boodschap te worden gebracht dat paniekvoetbal een slechte raadgever is voor goede hervormingen. Het Belgisch strafrecht werd recent al hervormd met het oog op het bieden van meer mogelijkheden aan de politiediensten en het parket in de strijd tegen het terrorisme. Indien bij het hervormen van de Staatsveiligheid – een organisatie waar toch niet zo veel democratische controle op bestaat – een orgaan in het leven zou worden geroepen, dat net als in de Verenigde Staten, autonoom kan beslissen om personen van hun vrijheid te beroven omdat zij een vermeend gevaar voor de veiligheid van de staat zouden zijn (bijvoorbeeld wegens lidmaatschap van een ‘verkeerde’ vereniging), dan dreigen de liberale grondrechten – de rechten van de mens – nog meer op de achtergrond te verdwijnen. Een politiestaat kan niet het einddoel zijn van terrorismebestrijding. Indien men het kwaad van de terreur (dat overigens van alle tijden is) bestrijdt door een nog erger kwaad, met name de politiestaat, betekent dat vooral dat men de strijd tegen de terreur en voor de vrijheid verloren heeft.

Egbert Lachaert

Egbert Lachaert

Links

egbert@liberales.be