De financiële crisis die deze week hard kwam overwaaien uit de Verenigde Staten brengt een belangrijk en noodzakelijk ideologisch debat op gang. Het roept wezenlijke vragen op, zoals hoe we onze samenleving inrichten, welke waarden daaraan ten grondslag liggen en hoe we de financiële markten organiseren. De vraag wordt gesteld welk wereldbeeld de beste garantie voor welvaart en welzijn van éénieder biedt? Dit debat is fundamenteel en raakt de kern van ons menszijn.

De huidige financiële crisis werd in eerste instantie aangewakkerd door een crisis op de Amerikaanse huizenmarkt. Bij gebrek aan adequate regelgeving bij het afsluiten van kredieten kwamen tal van banken in de problemen toen een groot deel van hun klanten er niet meer in slaagden de leninglast te dragen en bovendien de prijs van de huizen devalueerde. Het wantrouwen op de markt zette een sneeuwbal in werking die vandaag ook in Europa belandde.

De actualiteit van de afgelopen dagen verleidde bijvoorbeeld Rudy De Leeuw (ABVV) en Meryem Kacar (Groen!) ertoe het liberalisme als oorzaak van de crisis aan te wijzen. Ten onrechte, de huidige Amerikaanse financiële malaise legt vooral het failliet van het zogenaamde “libertarisme” bloot en niet dat van het liberalisme.

Het libertarisme verwerpt per definitie elke overheidsinterventie. Het staat een ongebreidelde vrijheid voor en hecht een blind geloof in een absoluut vrije werking van maatschappelijke en financiële krachten. Het libertarisme staat evenwel haaks op het liberalisme. Een liberaal erkent immers wel de noodzaak van een efficiënte en slagvaardige overheid. Liberalen zijn net overtuigd van de noodzaak van transparantie en toezicht op de markt om die goed te laten functioneren. Een vrije markt kan immers niet echt vrij zijn zonder adequate en efficiënte regelgeving en een overheid die daarop toeziet.

Als overtuigde liberalen verzetten we ons zelfs met klem tegen de profetie van het markfundamentalisme en het principe van een absolute vrijheid. Het liberalisme keert zich ons inziens tegen het dogmatisme van libertariërs die elke structurele verantwoordelijkheid ten aanzien van de medemens negeren.

Evenwel dient evenzeer ingegaan te worden tegen de plotse roep naar neo-marxistische recepten zoals de nationalisering van belangrijke ondernemingen en de retoriek voor een centraal geleide (financiële) markt. Deze recepten doden de creativiteit en de vrijheid van de mens en leiden, net als het libertarisme, tot rampzalige excessen ten koste van de burger. Daar hebben we in de loop van de geschiedenis voldoende voorbeelden van gezien.

Het gevaar van een gebrek aan overheid is evenwel hetzelfde als deze van een totaal dominerende, alomvattende overheid. In 1989 zagen we het failliet van de centraal geleide economie en in 2008 zien we voor de tweede maal in de recente geschiedenis (na de crash van de jaren ’30 van de 20e eeuw) het failliet van het libertarisme.

Het komt er de komende maanden en jaren dan ook op aan om vanuit de overheid voldoende grendels in te bouwen om de vrije markt te waarborgen en goed te laten functioneren. Een efficiënte kartel- en mededingingswetgeving is daarbij essentieel, net als een efficiënte wetgeving inzake consumentenkrediet en voldoende transparantie over de financiële situatie van beursgenoteerde ondernemingen (inclusief de lonen van het topmanagement). Verder dient het toezicht op het bank- en financiewezen voldoende sterk te zijn (bij voorkeur op Europees niveau) om tijdig te kunnen ingrijpen indien zich op de financiële markten scheeftrekkingen voordoen die op termijn de markt kunnen verstoren. Vrijheid betekent ook dat men verantwoordelijkheid neemt ten aanzien van anderen en de samenleving. Dat is de essentie van het liberalisme én niet – zoals diens tegenstanders voorhouden – de absolute vrijheid om zich te verrijken ten koste van alles en iedereen.

Mathias De Clercq en Egbert Lachaert

Mathias De Clercq en Egbert Lachaert

Links

mailto:egbert@liberales.be