De Nederlandse kardinaal Simonis stelde dat ‘het sterke individualisme de West-Europese samenleving bedreigt’. De Belgische kardinaal Danneels verklaarde dan weer dat ‘religies bijdragen aan de cohesie in de samenleving door zich tegen de doorschietende individualisering te keren’. Tegelijk benadrukte de kardinaal het groeiend zelfbewustzijn en de grotere waardering van politici voor het christendom in West Europa. Blijkbaar heeft hij het hierbij niet alleen over de leiders van de christen-democratische politici die in de Lage Landen weer aan zet zijn, maar ook over socialisten als Steve Stevaert en Job Cohen die religie zien als een middel tot integratie en emancipatie. Danneels stelt tenslotte dat de groeiende waardering voor religies voortvloeit uit het feit dat ze dichter bij de armen staan dan andere groeperingen.

Blijkbaar kennen Simonis, Danneels en al die herauten van religies hun geschiedenis niet zo goed. De grootste drama’s in de geschiedenis vloeiden net voort uit de onverdraagzaamheid die elk geloof in een absolute waarheid met zich meebrachten. De ganse westerse geschiedenis is er een van moord en doodslag op mensen die er een ander geloof op nahielden of gewoon ongelovig waren. Het boek Malleus Maleficarum, beter bekend als de Heksenhamer, heeft vanaf de vijftiende eeuw tienduizenden vrouwen het leven gekost. Heksen werden levend verbrand door de fanatieke inquisitie op basis van allerlei interpretaties van religieuze teksten. De inquisitie heeft talloze mensen de dood ingejaagd omdat ze er een eigen mening op nahielden. Boeken van Erasmus, Dante, Voltaire, Darwin en Freud stonden op de lijst van verboden boeken. Mein Kampf van Adolf Hitler vond de katholieke kerk dan weer geen probleem en geen enkele vooraanstaande nazi werd ooit geëxcommuniceerd.

Religie als middel tot integratie? Wat dan te denken van de vele radicale gelovigen die op basis van hun ‘onfeilbare’ kennis de meest gruwelijke misdaden begingen. Mahatma Ghandi werd vermoord door een radicale hindoe, Anwar Sadat door fanatieke moslims en Yithzak Rabin door een dolgedraaide jood. Theo Van Gogh werd op klaarlichte dag ritueel vermoord door Mohammed Bouyeri omdat hij ‘God had beledigd’. En hij waarschuwde Ayaan Hirsi Ali dat ze omwille van haar afvalligheid zou vermoord worden. En het blijft niet bij deze individuele gevallen. In de Verenigde Staten vermoorden evangelische christenen dokters die abortus toepassen, in Nigeria worden vrouwen gestenigd omdat ze verkracht werden door een man en bijgevolg ‘onrein’ zijn, in Irak worden families uitgemoord omdat ze een ‘verkeerd’ geloof aanhangen, en in Kashmir dreigt een kernoorlog omwille van religieuze geschillen. Religie is geen middel tot integratie, maar net een splijtzwam tussen mensen met diverse overtuigingen. Godsdienst is geen opium voor het volk dat het volk verdooft, zoals Marx beweerde, het is eerder een agressief makende drug die de grendels van het persoonlijk geweten opzij schuift waardoor mensen tot alles in staat zijn.

De pleitbezorgers voor de heropleving van religies wijzen op het positieve aspect ervan met betrekking tot de armen, de zwakken en verdrukten. Maar is dit ook zo? Dat religies dichter bij de armen en verdrukten zouden staan, zoals geestelijke leiders vaak verkondigen, is gewoon absurd. Net daar waar religies een heel grote impact hebben op het publieke en private leven van mensen, zoals in de meeste islamitische landen, bestaat de grootste armoede en de grootste verschillen tussen rijk en arm. Net in landen waar mullahs, ayatollahs of andere geestelijke leiders het voor het zeggen hebben, kent men de laagste levensverwachting, de grootste kindersterfte, het meeste analfabetisme en het hoogste aantal schendingen van mensenrechten. Net in landen en gemeenschappen waar heilige teksten de plaats innemen van een democratische rechtstaat worden vrouwen als minderwaardige wezens behandeld.

Dat alleen het katholicisme dan oog zou hebben voor de armen en verdrukten klopt ook niet. Bevrijdingstheologen zoals Gustavo Gutierrez, Don Hélder Câmara en Jean-Bertrand Aristide die nadrukkelijk opkwamen voor de armen in Latijns Amerika, werden door hun bisschoppen of de paus zwaar op de vingers getikt. Tal van priesters en andere geestelijken die al te nadrukkelijk opkwamen voor de sociale rechten van de meest kwetsbaren werden op een zijspoor gezet, en aangemaand om zich louter bezig te houden met spirituele zaken. Maar nog meer stuitend is de houding van de paus en de katholieke kerk tegenover het gebruik van voorbehoedsmiddelen die zouden kunnen zorgen voor veel minder gevallen van aids. De paus verzet zich daartegen en veroordeelt daardoor talloze armen tot een vreselijk leven van pijn en lijden. Het is het bewijs dat de kerk weinig empathie heeft voor de armen in de wereld en zich vastklampt aan het dogma van de onfeilbaarheid van de paus. Eigenlijk is de paus rechtstreeks verantwoordelijk voor de dood van miljoenen mensen die van hem de opdracht kregen om geen condooms te gebruiken.

Tenslotte blijft er de voortdurende aanval van de kerk tegen het individualisme. Het is een discours dat spoort met dat van totalitaire leiders als Hitler en Stalin die hierin een gevaar zagen voor hun eigen machtspositie. Ook de paus verwerpt het individualisme. Nochtans is dat een grote verworvenheid van de Verlichting. Het betekent dat mensen zelf meer greep krijgen over hun eigen leven. Dat ze kunnen beslissen met wie ze trouwen, of ze al dan niet kinderen wensen, welk beroep ze gaan uitoefenen en waar ze zich gaan vestigen. Het individualisme is geen manco, maar net een verrijking voor de mens, vooral voor vrouwen. Wie dit wil terugschroeven zal ook de vrijheid van de mens moeten inperken. De paus maakt duidelijk dat hij niet gelooft in de vrijheid van het individu. Zijn apologeten zitten op dezelfde lijn. Zij willen niet dat mensen voor zichzelf kunnen kiezen, zij willen gehoorzaamheid. Daar moeten ware progressieven zich blijven tegen verzetten.

Dirk Verhofstadt

Dirk Verhofstadt

Links

mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be