In een context van zeer gunstige macro-economische vooruitzichten en met een groot enthousiasme over de nieuwe eeuw boordevol uitdagingen van de nieuwe kenniseconomie, stelden de Europese regerings- en staatsleiders in Lissabon een nieuw strategisch doel voorop voor de komende 10 jaar: "de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld te worden die in staat is tot duurzame economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale en regionale samenhang in de EU."

Vandaag vindt normaal gezien het derde rendez-vous over deze alomvattende Lissabonstrategie plaats om te kijken of Europa haar opdrachten goed uitvoert en in hoeverre nieuwe mandaten en deadlines kunnen gegeven worden, niet alleen op sociaal en economisch vlak maar ook op ecologisch vlak.

Wat stellen we vast? De "dot.com boom" is platzak, de Europese economie stagneert, het Stabiliteits- en Groeipact wordt op de helling gezet door sommige lidstaten, de omzetting van interne markt richtlijnen gaat er fameus op achteruit in haast alle lidstaten, de grootste drie economieën van Europa lappen de Lissabonbeloftes grotendeels aan hun laars, kortom de samenhang tussen de lidstaten is ver te bespeuren.

Nu dat de EU meer dan ooit een bijsturing nodig heeft op sociaal-economisch vlak, wordt de agenda van haar jaarlijkse sociaal-economische ontmoeting totaal overschaduwd door de oorlog in Irak. De vraag is of er op de Lentetop van vandaag überhaupt nog gesproken zal worden over de verwezenlijkingen en bijsturingen van die ambitieuze Lissabonstrategie? De eenzijdige koers van de VSA, met Blair aan kop van het Europese peloton van oorlogsvoerders, legt nu ook beslag op de Europese Unie in haar eigenste identiteit: een Europa met een - sociaal - gezicht! Zelfs het toekomstdebat in de Conventie dat zeer dringend "instructies" nodig heeft van de Europese leiders wordt op de agenda van de Raad geschrapt.

De kracht en de identiteit van de Europese Unie liggen nochtans in haar sociale onderbouw van de economie en haar ecologische verantwoordelijkheid die ze daar bovendien in opneemt. Uiteraard heeft de oorlog in Irak, die de VSA gisteren éénzijdig is begonnen, een enorme invloed op de wereldorde en op de wereldeconomie. Maar is het dan niet aan Europa en haar unieke identiteit om een blijvende aandacht te schenken aan deze sociale onderbouw van haar economie? Moet Europa niet net nu er een dergelijke wereldcrisis heerst, des te meer verder gaan op de ingeslagen weg? Maar neen, ze laat zich volledig verlammen door haar onvermogen om op politiek vlak op te treden, en wel in het bijzonder op het domein van haar buitenlands en defensiebeleid.

Op die manier zal Europa in dergelijke crisissen achteraan blijven hollen en haar agenda blijvend laten bepalen door de "grillen" van de VSA. De enige mogelijke positieve noot in een dergelijke crisis is dat de Europese integratie er soms opmerkelijk goed en snel op vooruit gaat wanneer de actualiteit de eeuwige discussies inhaalt. Zo werd bijvoorbeeld het Europese aanhoudingsmandaat jaren geblokkeerd in de onderhandelingen, en na 11 september volstond een vingerknip om alle lidstaten op één lijn te krijgen in dit dossier. Nu de sociaal-economische agenda van de Lentetop toch opzij gezet wordt, is het te hopen dat de Europese Raad het momentum aangrijpt om even slagkrachtig op te treden inzake haar GBVB.

Maar vermoedelijk zal de Europese Raad ook vandaag daar niet toe dienen. Het lijkt er eerder op dat de volgende vraag daar centraal staat: wie steunt de VSA, en op welke manier? Wordt het eens geen tijd dat het Verenigd Koninkrijk een beslissing neemt over waar ze nu echt thuishoort: het kleine broertje van de VSA of een dochter van Europa? De publieke opinie laat duidelijk uitschijnen dat de Britten geen oorlog wensen, een gevoel dat haast over het gehele Europese continent gedeeld wordt. En toch is het VK niet de enige Europese lidstaat om de VSA te volgen in haar koppig éénzijdig beleid.

De EU had een unieke kans om uit te blinken als diplomatieke bemiddelaar in de VN-Veiligheidsraad, maar ze werd daarin geboycot door de Britse houding en door ieder die te grote economische belangen deelt met de VSA. Vandaar is het eens zo belangrijk dat Europa op eigen benen leert staan, ook op economisch vlak. In die zin is de houding van het kleine België op het internationale terrein zeer moedig. Gelukkig wordt ze gesteund door twee grote economieën: Frankrijk en Duitsland.

Wat moet Europa doen om in haar agendasetting niet meer ondermijnd te worden door dergelijke crisissen? Inzake het GBVB liggen vele plannen reeds lang op de tafel van de Conventie, o.a. het Frans-Duitse voorstel, maar de discussies liggen stil momenteel. Desalniettemin zou het moment van de crisis aangegrepen moeten worden om snel uitvoerbare stappen te realiseren inzake het GBVB, zoals: het oprichten van een soort van Europese "Veiligheidsraad", het formeel instellen van een Raad van Minister van Defensie - die komen nu enkel informeel bijeen zonder enige bindende besluitvorming -, een stemsysteem van gekwalificeerde meerderheid invoeren inzake materies van GBVB, de functies van de Hoge Vertegenwoordiger voor GBVB en Commissaris voor Externe Betrekkingen versmelten, de rol van deze Hoge Vertegenwoordiger versterken (budget, personeel, samenwerking met commissie) en tot slot de Hoge Vertegenwoordiger duidelijk aanstellen als enig leidend aanspreekpunt van het GBVB door hem deze nieuwe "Veiligheidsraad " te laten voorzitten. Ook zou aan de EU een rechtspersoonlijkheid moeten toegekend worden en zo lid worden van de VN, en wel in het bijzonder van de VN-Veiligheidsraad.

De impasse in de VN-Veiligheidsraad duidt trouwens aan dat er ook daar dringende hervormingen moeten doorgevoerd worden. De permanente leden zouden vervangen moeten worden door de regionale samenwerkingsverbanden in de wereld. De EU kan daarbij het voortouw nemen door haar Hoge Vertegenwoordiger erin af te vaardigen. En tot slot zou het vetorecht binnen de VN-Veiligheidsraad afgeschaft moeten worden en vervangen door een systeem van gekwalificeerde meerderheid voor beslissingen aangaande het goedkeuren van het gebruik van geweld. Op die manier had de VN-Veiligheidsraad misschien haar monopolie daarin kunnen behouden en hadden de VSA en Groot-Brittannië onder veel grotere morele druk gestaan om in te stemmen met verdere diplomatieke maatregelen in plaats van Irak éénzijdig aan te vallen. Moge men SNEL de lessen leren uit wat zich momenteel op het Europese en wereldtoneel afspeelt …

Caroline Jansen

Links

mailto:caroline.jansen@student.kuleuven.ac.be