Op 8 September 1978 zaten Sadat (Egypte), Carter (VS) en Begin (Israël) samen in Camp David om de vrede tussen Israël en Egypte te onderhandelen. Dat zelfde moment werden demonstranten op het Jaleh plein in Teheran, Iran bloedig neergeslagen. Protesten die uiteindelijk zouden leiden tot de val van de door CIA en Amerikaans Ambassadeur Kermit Roosevelt (zoon van voormalig President Theodore Roosevelt) geïnstalleerde Sjah. Het betekende het begin van het tijdperk van de Ayatollahs. Sindsdien is het metastabiele Midden-Oosten, met notabele uitzondering Irak, niet meer veranderd. Overal hebben dezelfde partijen die toen aan de macht waren met onzachte hand de macht weten te houden. Gesteund door miljarden Amerikaanse dollars. Sinds de Camp David akkoorden van 1978 heeft de VS 60 miljard dollar steun aan Egypte gegeven. Geld waarvan het Egyptische volk maar weinig zag. Israël ontving in die periode 100 miljard.

Het lijkt een hoge prijs maar Egypte, met haar 81 miljoen inwoners en een leger-intern veiligheidsapparaat van meer dan één miljoen mensen als ruggengraat van het regime, is een belangrijke pion in de regio. Zoals Leslie Gelb, voormalig senior U.S. government official en president emeritus van de Council on Foreign Relations, het stelt: “The stakes are sky high. Egypt is the linchpin to peace in the Middle East. So long as Egypt refrains from warring against Israel, other Arab states cannot take military action by themselves...” Op Iran en Syrië na, hadden alle Arabische staten een prowesters regime; weliswaar dictaturen maar zeker in tijden van koude oorlog was dat het minste van de Westerse zorgen. Voor de burgers is het andere koek. De speelbal van de machthebbers en geplaagd door armoede, volgens de Wereldbank leeft 40% van de Egyptenaren op of onder de armoedegrens, verlangden ze al die jaren naar een stem.

De structurele problemen creëerden het klimaat, de toegenomen voedselprijzen waren de spreekwoordelijke druppel in het hete woestijnzand. Eerst in Tunesië, met Al Jazeera bijna als cheerleader van de demonstraties, riepen mensen via sociale media zoals facebook en twitter op tot protest. Op 25 januari kwamen ook in Egypte mensen op straat met hun economische eisen. Op 28 januari veranderde de toon: ook het regime moest veranderen. Na de middaggebeden slaagden de politie en de Centrale Veiligheidstroepen er nog in de demonstranten uit het centrum weg te houden, tot rond 14u00 zo’n 20’000 betogers door de barricades braken. Al Jazeera hield zich opvallend op de achtergrond. Volgens sommigen onder druk van de patroon van het netwerk, de emir van Qatar. Al Jazeera heeft ondertussen die lacune meer dan goed gemaakt, zij het dan niet zonder problemen. Op 30 januari werden reporters gearresteerd en materiaal in beslag genomen.

Ook de Egyptische oppositiepartijen waren ineffectief. De “linkse” Tagammu’ partij weigerde de demonstraties te erkennen uit respect voor de politie (25 januari is de dag van de politie in Egypte). De pro-business Wafd partij heeft nooit duidelijk partij gekozen. Enkel Ayman Nour, de leider van de Ghad (Morgen) partij die 7% haalde bij de presidentsverkiezingen in 2005 heeft de manifestaties erkend. De fysiek frijle Nour werd geslagen door de politie en belandde in het hospitaal op 25 januari. Echter, zijn partij is verdeeld en niet bijzonder populair. De Moslim Broederschap, erkend als de grootste en best georganiseerde oppositiepartij, bleef afzijdig tijdens de betogingen op 25 januari maar heeft met enige vertraging de demonstraties van 28 januari erkend. Ook Nobel Vredesprijs laureaat en voormalig hoofd van het Internationaal Agentschap van de Atoomenergie El-Baradei heeft de protesten van 25 januari niet erkend. Hij vervoegde de beweging pas nadat hij gezien had dat de beweging groter en meer succesvol was dan hij verwachtte. Hij verklaarde: "Als, in het bijzonder de jonge mensen… willen dat ik de transitie leid, zal ik hen niet teleurstellen.” De Moslim broederschap heeft El-Baradei als interim president gesteund. Een slimme zet omdat hij verkiezingen zou organiseren en hen zou laten deelnemen.

De geweldloze en seculiere betogingen van een voornamelijk jonge groep betogers (de helft van Egypte is jonger dan 24) kregen op 2 februari een dramatische wending toen pro-Mubarak betogers te paard en gewapend met kettingen, ijzeren staven, zwepen en messen inreden op de manifestanten op het Tahrir (Bevrijdings) plein in Caïro. Dat de politie en troepen lieten begaan, onderschrijft het verhaal dat het door Mubarak georkestreerde acties zijn. Barack Obama sprak zich op die dag voor het eerst duidelijk uit. Verandering moet “betekenisvol, vredevol en nu” gebeuren. Ban Ki Moon, VN Secretaris Generaal spreekt zich uit tegen het geweld gericht tegen de betogers en ook Europa’s Hoogvertegenwoordiger voor Buitenlandse zaken en Veiligheid Catherine Ashton onderschrijft dezelfde boodschap. De internationale gemeenschap kiest resoluut voor de vrijheid en het democratiseringsproces en begint luidop te denken hoe een structuur die te lang op automatische piloot stond, kan hersteld of heropgebouwd worden. Met de nieuwe communicatiemiddelen lijkt het zelfs dat er een valabel alternatief kan zijn voor de traditionele religieuze communicatiekanalen en ook anderen een kans kunnen maken. In een land dat nooit eerder vrije verkiezingen kende, is de uitkomst onzeker. In ieder geval is de democratie de beste garantie voor vrede en stabiliteit.

Jelmen Haaze

Jelmen Haaze

Links

mailto:jelmen.haaze@gmail.com