Guy Van Hengel (Open Vld) uitte eerst verdoken en nu openlijk kritiek op de koers van Open Vld gedurende de afgelopen maanden. Hij is van mening dat de liberale partij samen met andere partijen de basis gelegd heeft voor het succes van de NVA. Dat klopt, maar niet op de manier zoals hij het bedoelt. Open Vld heeft zich met Cd&V (en in het verleden Sp.A) eenvoudigweg kapot geregeerd. De deelname aan twee opeenvolgende regeerperiodes waar men onvoldoende een stempel kon op drukken, werd ondermeer Open Vld fataal. Het is dus niet de nieuwe start met de nieuwe generatie die Open Vld parten speelde, maar wel de erfenis uit het verleden die nu eenmaal niet meer kon uitgewist worden uit het geheugen van de kiezer.

De klassieke politieke partijen zijn trouwens allen het slachtoffer geworden van een politiek systeem dat niet werkbaar is. De gescheiden verkiezingen regio – federatie maakten in dit land elk ernstig beleid onmogelijk. In 2003 werd Paars met een sterk mandaat bevestigd, maar socialisten en liberalen slaagden er niet in tot een voldoende krachtig en eenduidig beleid te komen ondermeer omdat in het eerste jaar van Verhofstadt II (in 2004) alweer verkiezingen gehouden werden voor de regio’s. Tot overmaat van ramp ontstonden daarna regeringen op regionaal vlak met een andere samenstelling, waarbij de Vlaamse regering onder leiding van Yves Leterme de federale regering probeerde te de loef af te steken in plaats van samen te werken. Het gevolg was politieke instabiliteit en gebekvecht.

Na 2007 verergerde de situatie nog. Twee jaar later stonden opnieuw regionale verkiezingen voor de deur en het kartel Cd&V/NVA hoopte dan nog eens stemmen bij te tanken met hetzelfde harde communautaire discours. De standpunten werden langs beide kanten van de taalgrens scherp gesteld om te scoren bij de regionale verkiezingen van 2009. Conclusie: de regionale campagne maakte elk compromis voor een staatshervorming onmogelijk gedurende twee jaar. Enkel de bankencrisis leidde ertoe dat men dan toch een regering maakte die de dringendste zaken aanpakte.

Na 2009 leek de federale regering onder leiding van Herman Van Rompuy zich tijdelijk te herpakken, maar dit is ruimschoots onvoldoende om te spreken van een goed beleid gedurende de laatste jaren. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de kiezer de partijen die symbool stonden voor de politieke impasse afstrafte. Cd&V had daarboven op nog eens zodanig veel beloofd aan de kiezer in 2007, dat zij nog eens extra afgestraft werd voor het niet nakomen van die torenhoge beloftes. Het feit dat Alexander De Croo, samen met vele anderen in zijn partij, de analyse maakte dat regeringsdeelname geen zin meer had omdat elk vertrouwen zoek was tussen de coalitiepartners verandert niets aan het uiteindelijk resultaat. De nederlaag van Open Vld, Cd&V (en in feite ook Sp.a) stond in de sterren geschreven. Was het niet dit jaar, dan was het volgend jaar.

Guy Verhofstadt besefte dit al goed in september 2009 toen hij de weg vrijmaakte voor de nieuwe generatie en voorzittersverkiezingen liet organiseren. De leden kozen massaal voor vernieuwing. Als nieuwe voorzitter was het voor Alexander De Croo de eerste prioriteit om zijn partij terug geloofwaardig te maken. Die keuze wordt intern in de partij trouwens zeer gesmaakt. De motivatie van de afdelingen en militanten was in deze verkiezingscampagne immers pakken groter dan in de vorige campagne van 2009. Alle begrip voor de mens Guy Van Hengel die graag nog even minister had willen blijven, maar het is net die reflex die Open Vld ten gronde gebracht heeft de laatste jaren. Men had eenvoudigweg nooit in de vorige federale regering mogen stappen en er zeker niet in blijven zitten toen men het Fortis-debacle meemaakte of de asielcrisis niet onder controle kreeg. Diverse jongeren schreven dit toen al in opiniestukken, ook in Liberales.

De jongeren in de partij hebben geen nood aan ministerportefeuilles, maar aan een sterke en consequente liberale partij die opnieuw kan groeien. De woorden ‘een nieuwe start’ waren niet enkel een slogan, maar een gemeende aanzet tot herbronning van de partij. Open Vld moet en zal die koers verder zetten. Alexander De Croo wordt in razendsnel tempo onmisbaar in zijn partij en zelfs indien één van de oude boegbeelden vandaag zou proberen om hem te doen struikelen, is het weinig waarschijnlijk dat de leden in de partij dit manoeuvre zouden smaken, laat staan er zouden in meegaan. Iedereen, zowel jong als oud, moet beseffen dat de tijden veranderd zijn en dat het liberalisme alleen kan winnen door opnieuw schouder aan schouder verder te werken. Waarbij de nieuwe generatie het voortouw neemt, maar ook gebruik maakt van de ruime ervaring van de oudgedienden.

De volgende regering heeft echter wel een troef waar de vorige regering niet kon op rekenen. Door het feit dat de verkiezingen dit jaar georganiseerd werden en niet volgend jaar, lonkt een periode van vier jaar zonder verkiezingen. Dit moet de mogelijkheid bieden om compromissen te maken. Zonder een nakende verkiezingscampagne zijn politici een stuk toegeeflijker. De politieke omstandigheden liggen dus gunstiger dan in 2007. Op dat vlak heeft Open Vld het land een dienst bewezen door de stekker uit de regering te trekken.

Waar wij als burgers echter moeten over waken, is dat de nationalistische logica om België te laten verdampen, niet de bovenhand haalt op het doel om een stabiele staatsstructuur te maken. Gescheiden verkiezingen zijn daarbij gewoon geen goed idee, zoals de afgelopen jaren aantoonden. België is eenvoudigweg te klein om de kiezers het onderscheid te laten inzien tussen de regionale politiek en de nationale politiek. Het kiesstelsel moet herdacht worden met het oog op stabiliteit, niet met het oog op het laten herleven van een communautair conflict. Eens zien hoe Elio en Bart het daarover eens gaan raken.

Want laat ons wel niet vergeten dat het ondermeer de Vlaams nationalisten waren die de gescheiden verkiezingen indertijd introduceerden, omdat zij goed wisten dat dit een dynamiek zou starten waarbij de Vlaamse regering de federale regering zou gaan tegenwerken. Het is ietwat cynisch dat vandaag een Vlaams-nationalistische partij profiteert van het onwerkbare politieke systeem dat zij zelf mee introduceerde bij de staatshervorming van 1993. De klassieke politieke partijen lieten zich toen al inpakken, net zoals zij dat de laatste jaren deden door mee te spelen in een spel dat zij niet meer konden winnen. Ons politiek systeem is gewoon onwerkbaar geworden en zolang daar niets aan verandert, zal het vertrouwen in de politiek (en vooral de klassieke politieke partijen) niet stijgen.

Egbert Lachaert

Egbert Lachaert

Links

mailto:egbert@liberales.be