Regelmatig komt in de media de vraag terug om vermeend dierenleed, zoals stierengevechten, het dwangvoederen, circussen met wilde dieren, pelshouderijen,... te verbieden om “ethische redenen”. Men kan zich hierbij afvragen hoe democratisch het is om je eigen ethiek inzake dierenrechten op te leggen aan een ander.

Wie tegen stierengevechten is, kan beslissen om er niet naartoe te gaan. Wie een ethisch bezwaar heeft tegen het gebruik van pelsdieren, kan eenvoudigweg weigeren om ooit bont te dragen. Wie ethische bezwaren heeft tegen het eten van vlees, kan perfect vegetariër worden. Wanneer iedereen het eens is over het onethische karakter van een bepaald gebruik van dieren, zal het zich dan ook niet meer voordoen. In een vrije maatschappij moet elke burger binnen redelijke grenzen voor zichzelf kunnen beslissen wat ethisch of onethisch is. De praktijken die door de meerderheid als amoreel ervaren worden, zullen gesanctioneerd worden door de markt zonder dat daarvoor een verbod van de overheid nodig is.

Elke vergelijking van dierenrechten met mensenrechten, waarbij we overheidsingrijpen wel nodig achten, loopt mank. Mensenrechten zijn de spelregels die binnen de menselijke samenleving gecreëerd zijn in een sociaal contract. In feite is het begrip “rechten” niet volledig correct. Het gaat om wederzijdse plichten. Het recht op leven is de plicht voor derden om niet te moorden, het recht op vrije meningsuiting is de plicht voor derden om een andere mening te respecteren enz. De meest faire spelregels zijn allicht deze waarmee iedereen zou akkoord gaan, mocht hij of zij zijn of haar eigen positie in de samenleving nog niet kennen. (het alom bekende concept van de “veil of ignorance”) Gezien van dieren niet verwacht kan worden dat ze zich aan bepaalde plichten houden, is het ten zeerste betwistbaar of dieren betrokken kunnen worden in dit sociaal contract.

De vaststelling dat dieren net als mensen pijn kunnen voelen is irrelevant voor het toekennen van rechten. Pijnprikkels zijn immers niet meer dan een overlevingsmechanisme. Een dier dat geen pijn voelt, zou ook geen verwondingen vermijden en zou snel uitsterven. Het is onzinnig om een absoluut moreel principe vast te knopen aan het feit dat een wezen pijn kan lijden.

Het is trouwens onmogelijk om vast te houden aan dierenrechten, zonder tot een aantal zeer verregaande consequenties te komen. Zo wordt het houden van elk dier in gevangenschap en het gebruik van om het even welk product afkomstig van dieren, weze het nu vlees, zuivel, wol of een plant gekweekt met behulp van dierlijke mest, amoreel. Een moraal met universele waarheidspretentie die het gebruik van dieren toelaat voor vleesproductie, maar niet voor bont, is niet consistent.

Het feit dat een filosofische basis voor dierenrechten ten zeerste betwistbaar is, neemt niet weg dat de meeste mensen ergens wel aanvoelen dat het niet geheel correct is om dieren onnodig te laten lijden. Het is echter ten zeerste de vraag waar men de grens legt tussen aanvaardbaar dierenleed en niet-aanvaardbaar dierenleed. Deze grens kan mijns inziens slechts getrokken worden dan door elk individu afzonderlijk. De situatie waarbij de overheid zelf betwistbare ethische keuzes oplegt, lijkt mij in democratisch opzicht zeer ongezond. Deze tekst is daarom geen pleidooi tegen dierenrechten, maar wel voor een individuele keuzevrijheid inzake dierenrechtenethiek.

Steven Keirse