Lezers van de Liberales nieuwsbrief zullen nieuws en politiek nauwgezet volgen. Maar soms gaat er ander licht op zaken schijnen, juist door er met wat meer afstand naar te kijken. Zo zag ikzelf ineens een parallel tussen de volgende drie actuele nieuwskwesties: de Amerikaanse commissie van Republikeinen en Democraten die het eens moet worden over zo’n 1.200 miljard dollar aan bezuinigingen, het debat over de Europese schuldencrisis en ten derde de eindelijk tot een einde gekomen coalitieonderhandelingen in België. In zowat alle media worden deze drie lastige dossiers op hoofdlijnen als volgt geanalyseerd en becommentarieerd: politici staan lijnrecht tegenover elkaar, diverse partijen willen geen concessies aan elkaar doen, wat ‘bewijst’ dat er onvoldoende besef is dat de problemen zeer urgent zijn, waardoor oplossingen uitblijven en het is daarom dat de problemen (in alle gevallen: schuldenproblematiek) alleen nog maar groter worden.

Geloven in een compromis is vaak naïef

Ik zet mijn vraagtekens bij dit soort analyse. Het wordt gepresenteerd als een objectieve en neutrale analyse, maar dat is het in mijn ogen zeker niet. Allereerst wordt er gemakshalve maar aangenomen dat er voor alle meningsverschillen een compromis bestaat; en, wat nog vreemder is, dat dat compromis ook direct de oplossing voor het probleem is. Dat is echter een verkeerde en naïeve voorstelling van zaken: er is geen veilig of behaaglijk midden tussen zwanger en niet-zwanger.

Die naïveteit ontstaat als volgt, namelijk wanneer commentatoren bang zijn voor het geven van een politieke, dat wil zeggen een ideologisch gemotiveerde nieuwsduiding. Dat lijkt ‘logisch’ in het geval van journalisten die hebben geleerd vooral ‘objectief’ te moeten zijn. Maar het is ook van toepassing op de ‘direct betrokkenen’, die vaak in talkshows worden gevraag naar hun mening over, bijvoorbeeld, de Europese schuldencrisis. Zolang laatstgenoemden hun eigen falen in de crisis niet willen erkennen, zullen zij oplossingen aandragen die vooral de rol en de invloedsfactor van de politiek benadrukken – zo houden betrokkenen zichzelf uit de wind.

Ziedaar de reden waarom nieuwsanalisten veelvuldig technocratische en inhoudsloze zinsneden gebruiken in hun commentaar. Een voorbeeld: ik hoor elke dag op de radio diverse malen zogenaamde experts verklaren dat het werkelijke probleem van de Europese schuldencrisis geen economisch maar een politiek probleem is. Politici wordt verweten dat “moeilijke maar noodzakelijk besluiten” vooruit worden geschoven, of – denk aan de Belgische situatie – dat ze moeten ophouden met bekvechten en “eindelijk een compromis moeten gaan sluiten”.

Harde strijd is in het belang van de oplossing

Wat dan dat compromis juist is, dat wordt er niet bijgezegd. En ook daar is een simpele verklaring voor te geven: als je zou dóórvragen, dan moet de analist toegeven dat het compromis zeer complex is, of mogelijk zelfs niet bestaat. Neem bijvoorbeeld de situatie in de Verenigde Staten, waar Republikeinen de overheidsuitgaven flink willen saneren maar de Democraten de belastingen liever verhogen. Waar zou hier een logisch midden te vinden zijn? Een beetje saneren en tegelijkertijd de belastingen een beetje verhogen? Dat is lood om oud ijzer. De politicus die zogenaamd geen compromis wil sluiten, ziet kortom scherp dat dát compromis betekenisloos is.

Het is dan ook misplaatst om te zeggen dat ruziënde politici de urgentie van de problemen niet zien. Het tegenovergestelde is waar: doordat de politicus zo doordrongen is van de urgentie, weigert hij concessies te doen. Met concessies wordt immers een stukje van de eigen denkrichting uit handen gegeven, terwijl een politicus een democratisch mandaat heeft om zich sterk te maken voor de eigen oplossing. En als de problemen waar men zich voor gesteld ziet groot zijn, juist dan is het volstrekt logisch dat je niet zegt: “Oké, ik kan gelijk hebben, jij kan gelijk hebben, laten we elkaar dan maar ergens in het midden vinden en dan komt het vast wel goed.” We zouden – ik geef maar een voorbeeld – geen sociaal vangnet hebben gehad als de socialisten van de 19de en 20ste-eeuw zich zo gemakkelijk opzij hadden laten schuiven.

Er wordt aan de poten van de democratie gezaagd

Zo komt dan ook het mechanisme in beeld waarom een democratie traag kan zijn en dat dan vooral in tijden van Belangrijke Kwesties zoals een (dreigende) economische recessie. Ik heb al diverse malen met enig afgrijzen de krantenberichten kunnen lezen waarin de democratie een onhandig vehikel wordt genoemd; meer een sta-in-de-weg dan een verworvenheid. De technocraten geven de politiek de schuld van alle problemen. Het zou beter zijn om henzelf, de technocraten, de macht te geven. De problemen verdwijnen in dat geval als sneeuw voor de zon verdwijnen, althans dat soort gedachten zijn inmiddels zo’n beetje intellectueel salonfähig geworden. Maar stel dat we de technocraten daadwerkelijk de macht geven. De oplossingen die in dat geval worden aangedragen – en ik richt me dan maar weer specifiek op Europa – zijn de invoering van een Europese economische regering, het uitgeven van euro-obligaties en meer macht naar de Europese Commissie.

Nog los van de vraag of dit nou de manieren zijn om Europa uit de crisis te halen (ikzelf meen van niet, maar daar ga ik nu niet op in), wordt er een zwaarwegender denkfout gemaakt door het politieke karakter van dit type zogenaamd neutrale maatregelen (bewust?) te ontkennen. Zelfs áls een eurobond ons uit de crisis krijgt; is dat dan iets wat we willen? Wordt mij, bewoner van het Europese continent, nog gevraagd wat ík zou willen? Kortom het zogenaamd brave compromis, technocratisch van aard, is per definitie politieker van aard dan vaak wordt voorgesteld. De gevaarlijke consequentie hiervan is dat politiek in dat geval niet meer gemaakt wordt ‘door ons allen, voor ons allen’, maar door een kleine groep. Als de commentatoren die ik bekritiseer schrijven en praten over de niet-Westerse delen van de wereld, dan spreken zij in zulke gevallen over totalitaire systemen, corruptie en machtsmisbruik.

Mijn oproep is dus: laten we alstublieft niet vergeten dat de democratie, met onze bekvechtende politici en de traagheid in besluitvorming ons zoveel heeft gebracht. We mogen dat niet overboord zetten bij tegenwind. Laten we ons daarom niet misleiden door de naïeve bepleiters van het compromis. Aan alle politici daarom: ten strijde!

Rob Kuppens

Rob Kuppens

Links

mailto:rob-kuppens@hotmail.com