Als de esbattementen rond Irak, en rond de vraag of dit land en zijn leiders al dan niet moet(en) worden aangevallen, één ding duidelijk heeft gemaakt, dan is het wel het volledige en onherroepelijke falen van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) van de Europese Unie, de befaamde tweede pijler waarop het Europese Huis sedert het Verdrag van Maastricht gebouwd is. Een en ander kan duidelijk afgeleid worden uit de totale afwezigheid van overleg, verklaringen en acties op het niveau van de Unie, met uitzondering van de vergadering die vorige week in Brussel werd belegd onder impuls van het Griekse voorzitterschap, hoewel deze ook maar resulteerde in een zwakke tekst die, zoals Tony Blair en Jacques Chirac al onmiddellijk illustreerden, voor velerlei interpretaties vatbaar was. Daarnaast is ook pijnlijk duidelijk geworden dat de verdragsartikelen onder dewelke de permanente leden van de VN-veiligheidsraad die tevens lid zijn van de Unie, rekening moeten houden met de acties van de Unie in de tweede pijler betekenisloos zijn, en tenslotte schitterde en schittert de Hoge Vertegenwoordiger voor het GBVB, Xavier Solana, evenals de Voorzitter van de Europese Commissie, de laatste weken en maanden door zijn afwezigheid in de hele Irak-kwestie. Dat de tweede pijler, waar de militaire integratie trouwens al een paar jaar vast zit, alle gepraat over de zogenaamde rapid reaction force ten spijt, gefaald heeft, hoeft trouwens niet te verbazen en is een rechtstreeks gevolg van de artikelen en het politieke compromis waarop deze gebouwd is. Samengevat komt het er op neer dat er een consensus moet zijn tussen de leden van de Unie, vooraleer er in de tweede pijler iets kan worden ondernomen op buitenlands-politiek of militair vlak, en het is juist het bereiken van zo'n consensus die niet evident is, zeker niet wanneer de grote spelers in de Unie het grondig oneens zijn met elkaar, iets wat in de Irak-kwestie duidelijk het geval is tussen Albion en zijn acolyten enerzijds, en tussen Frankrijk en zijn satellieten anderzijds (Duitsland is, nu alle federale en deelstaatsverkiezingen achter de rug zijn, opgeschoven naar een middenpositie). Door hun gedrag hebben deze twee spelers de tweede pijler niet enkel tijdelijk (tot na de oorlog in Irak) lamgelegd, maar wellicht permanent onderuit gehaald. Eens te meer is immers duidelijk geworden dat de Britten de Europese integratie op politiek en militair, maar bij uitbreiding ook op monetair, sociaal, ecologisch, politioneel en juridisch vlak niet in het hart dragen, en dat zij de VS als strategische en eerste bondgenoot blijven beschouwen, een keuze die ze trouwens al onmiddellijk na de tweede wereldoorlog maakten. In wezen willen de Britten nog steeds wat ze steeds gewild hebben, en wat ze in de jaren '50 en '60 hebben geprobeerd middels de EFTA, namelijk een puur economisch vrijhandelsblok, niets minder, maar vooral....niets meer. Deze gedachte heeft geleid tot de paradoxale constructie die de Unie nu is: een op drie pijlers gebouwd vehikel waar twee pijlers, op dit ogenblik perfect verlamd kunnen worden door één land of een (zeer) kleine minderheid van landen. Tot nu toe heeft die constructie geleid tot tijdelijke verlammingen en vertragingen, met ups en downs van de tweede pijler, maar de kans is groot dat deze crisis er, zoals reeds gezegd, één te veel was. De redenen? In eerste instantie is de kloof tussen de Atlantisten en de Europeanisten nog nooit zo groot geweest als nu, en ze is ook nooit tevoren zo acuut aan de oppervlakte verschenen, wat leidt tot de vraag of de aangerichte schade nog kan worden rechtgezet. In tweede instantie is de positie van het Verenigd Koninkrijk in de Unie, nog nooit zo sterk geweest. Immers: Tony Blair is er in geslaagd om Spanje en Italië los te weken van de Frans-Duitse as, die samen met België tot nu toe de drager is geweest van de Europese integratie, en die in belangrijke mate vorm heeft gegeven aan de Europese constructie, hierbij flink geholpen door landen als Italië. Blair's positie is dus sterk, en ze zal nog sterker worden als de landen van Centraal- en Oost- Europa tot de Unie zullen toetreden. Eens te meer, en vooral, duidelijker dan voorheen, hebben deze in de voorbije weken bewezen niet geïnteresseerd te zijn in de tweede pijler met zijn GBVB, en in de Europese integratie as such, maar louter in een economische unie, en de eraan verbonden (financiële en monetaire) voordelen, terwijl ze voor hun buitenlandse en veiligheidspolitiek in de eerste plaats blijven kijken naar de VS, en als verlengstuk van die laatste, de NAVO. Kortom: voor zover de tweede pijler niet verloren is, is hij ernstig in crisis, en de toekomst ziet er niet goed uit; tragisch... vooral als je beseft dat de Europeanen gedoemd zijn om een GBVB te ontwikkelen als ze überhaupt nog iets te betekenen willen hebben in de wereld, wat trouwens nog zo'n les is van de huidige crisis rond Irak, net zoals Kroatië, Bosnië, Kosovo, en Macedonië daarvoor...

Dirk Moyaert

Links

mailto:dirkmoyaert@yahoo.com