De diplomatie heeft gefaald, dat was toch de boodschap die Blair, Bush en Aznar vorige zondagavond de wereld instuurden. Vrij vertaald: de Verenigde Naties zijn nog beperkt nuttig. Beperkt nuttig, in die zin dat de afgeleide organisaties van de Verenigde Naties, zoals UNICEF, de FAO, WHO, en dergelijke meer, stuk voor stuk organisaties die een praktisch doel dienen, nog nuttig zijn, maar dat de VN niet langer nuttig zijn voor hun core business, namelijk het garanderen van de collectieve veiligheid, en daaraan gekoppeld de wereldvrede middels de VN Veiligheidsraad.

Men kan dit jammer vinden, maar men kan tegelijkertijd ook niet anders dan dit logisch vinden, het zat immers ingebakken in de oprichting van de VN zelf. Immers: reeds bij de oprichting van de VN in 1945 zorgden de drie groten (de VS, het Verenigd Koninkrijk en de Sovjetunie) ervoor dat zij, samen met Frankrijk en China, een vetorecht kregen in diezelfde VN Veiligheidsraad, dit teneinde hun eigen belangen ten allen tijde te kunnen vrijwaren.

Kort daarna (1947) begon dan de Koude Oorlog, tijdens dewelke de VN er niet in slaagden om veel conflicten te vermijden, maar toch nuttig waren als ontmoetingsplaats waar de twee grootmachten, de VS en de Sovjetunie, met elkaar in contact konden treden, eventueel via hun satellieten, en potentieel gevaarlijke situaties konden ontmijnen. Aldus werden er her en der kleinere conflicten uitgevochten, waar de twee groten telkens wel de hand in hadden (Vietnam, Angola, Afghanistan,...), maar werd een open conflict met mogelijks catastrofale gevolgen tussen de VS en de Sovjetunie vermeden. Tijdens de Koude Oorlog had de VN V-Raad dus een beperkt, doch wellicht onontbeerlijk nut, een bestaansreden als het ware.

In 1989 kenden we dan de val van de Muur en het einde van de Koude Oorlog, twee gebeurtenissen die door sommigen werden aangegrepen om een nieuwe wereldorde uit te roepen, waarin de VN V-Raad en het internationaal recht centraal zouden staan, en inderdaad, er waren tekenen dat dit ook daadwerkelijk gerealiseerd zou kunnen worden: we denken hierbij aan de Eerste Golfoorlog. Tijdens deze oorlog werd ons het beeld voorgespiegeld van een wereld waarin alle landen, groot en klein, samen zouden werken om een vredevolle wereld te scheppen, en werd zelfs gesproken over vredesdividenden en wat niet al. Hoe mooi...hoe irrealistisch!

Feit is dat ten tijde van de Eerste Golfoorlog de VS vrij spel hadden: de Sovjetunie was verslagen en moest enkel nog uiteen vallen, China leefde nog in de technologische prehistorie, India stond nog nergens en de Europeanen waren, hoe kan het ook anders, onderling verdeeld... Trouwens: dat er van die nieuwe wereldorde, gebaseerd op het internationaal recht, niet te veel verwacht moest worden, moge trouwens ook blijken uit wat er in Rwanda, Somalië, en Yoegoslavië gebeurde.

Hardleers als we zijn, hebben/hadden we evenwel ook de Tweede Golfoorlog nodig om dit ten volle te beseffen. Wil dit alles dan zeggen dat we de VN dan maar moeten opdoeken. Neen. Maar we moeten realistisch zijn. De wereld is aan het veranderen: de VS zijn momenteel de enig overgebleven supermacht, en zal die macht ook willen gebruiken, iets waar we wel tegen kunnen zijn, maar, als het er op aankomt weinig tegen kunnen beginnen. Daarnaast zijn er evenwel ook al tekenen die er op wijzen dat de macht van de Verenigde Staten aan het tanen is, terwijl ondertussen andere landen, zoals China en (in mindere mate) India aan hun opmars begonnen zijn.

De verwachting is dat na een (vrij korte) periode van Amerikaanse dominantie, er een nieuwe multipolaire wereldorde zal ontstaan, zoals we die in de 19de eeuw ook gekend hebben. Toen waren het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, en Rusland de dragers van de internationale orde, in de toekomst zullen dit de VS, China, India, en wellicht een paar regionale grootmachten, zoals de EU, zijn.

In een dergelijke constellatie kan de VN, en dan meerbepaald de VN V-Raad, weerom beperkt nuttig zijn, in die zin dat ze, net als ten tijde van de Koude Oorlog, een ontmoetingsplaats kan zijn waar de (nieuwe) grootmachten mekaar kunnen ontmoeten en spanningen kunnen afbouwen, of op zijn minst onder controle kunnen houden. Een pessimistische visie? Veeleer een realistische.

Dirk Moyaert

Links

mailto:dirkmoyaert@yahoo.com