Na enkele eeuwen van economische hegemonie lijkt het Westen zijn greep op de globale economie opnieuw te verliezen. Zo heeft het Oosten zich het voorbije decennium niet alleen ontpopt tot de economische motor van de wereld. Door economische groei te combineren met lage inflatie en handelsbalansoverschotten met zwakke munten tart het alle economische wetten. Tot slot ligt de sterke groei van een aantal ontluikende economieën aan de basis van de hoge grondstoffenprijzen.

Zelfs de gehele economische orde van na de Tweede Wereldoorlog, het Bretton Woodssysteem, komt onder druk. De Doha-ronde werd opgeschort. Landen als Australië, Brazilië en India verzetten zich succesvol tegen het Westerse handelsbeleid. Het IMF en de Wereldbank hervormen: China, Mexico, Turkije en Zuid-Korea, om er enkele te noemen, zullen in de toekomst zwaarder doorwegen op het beslissingsproces.

Zoals de economische orde kantelt de politieke orde. De “Nieuwe Wereldorde” op basis van het internationale recht, uitgeroepen na de val van de Sovjetunie, heeft zich nooit gerealiseerd. Geopolitieke instabiliteit met nieuwe regionale en grootmachten en met wisselende coalities is aan de orde van de dag. En terwijl mensen als Poetin en Hu Jintao hun beperkte nationale belangen verdedigen en mensen als Chavez en Ahmadinejad roepen om aandacht verdwijnt het gefluister over democratie en mensenrechten in het niets.

Zo engageert China zich meer dan ooit in de wereld, in het bijzonder in Afrika. Voor zijn goedkope producten en infrastructurele investeringen in landen die door het Westen genegeerd worden omdat ze de mensenrechten met de voeten treden, ontvangt het grondstoffen, van olie tot platina, van kobalt tot hout. Meer zelfs, gesteund door andere ontwikkelingslanden, verzet China zich tegen iedere vorm van internationale inmenging in nationale aangelegenheden, zelfs als het om de humanitaire ramp Darfur gaat.

Alleen de militaire overmacht lijkt verzekerd. Geen enkel land investeert zoveel in zijn leger als de Verenigde Staten, geen enkel land overbrugt de technologische kloof met het Amerikaanse leger. Tegelijkertijd slaagt men er maar niet in Afghanistan te beveiligen en de Taliban te verslaan. Herhaalt het Sovjet debacle van ’89 zich? In Irak is de nederlaag in elk geval totaal. Alleen de gevolgen van dit humanitaire drama zijn nog niet duidelijk.

In het Post-Post-Koude Oorlog tijdperk is er dus van een internationale orde geen sprake meer, van een hegemonie nog minder: geen enkel land combineert nog politieke, economische met militaire oppermacht. Vooral voor de ontwikkelingslanden bieden nieuwe opportuniteiten zich aan. Economisch hebben deze landen te lang beleidsmaatregelen moeten slikken die hun belangen niet dienden. Politiek verkoos het Westen stabiliteit boven democratie. Militair heerste al te dikwijls de arrogantie van de macht.

Lokale kwalen bestendigend zijn de gevolgen bekend. Na een viertal ‘decennia van de ontwikkeling’ leven miljarden mensen nog steeds in mensonwaardige omstandigheden. Terrorisme viert opnieuw hoogdagen en de eens gevierde Westerse waarden zijn overal in verval, ook en misschien vooral in het Westen.

De economische vooruitgang van een aantal ontwikkelingslanden moet echter geenszins ten koste gaan van het Westen. Ook voor de ontwikkelde landen is dit een tijdperk van nieuwe opportuniteiten. Het protectionisme afzwerend zullen nieuwe en goedkopere producten de weg vinden naar onze markten en buitenlandse markten onze meerwaarde producten kunnen opnemen. Met andere woorden, hightech producten en luxegoederen voor massagoederen. Innovatie en creativiteit zijn onze kracht en daar moeten we vanuit gaan.

In plaats van het interne gebakkelei over de christelijkheid van de Europese Unie, de regionalisering van de gezondheidszorg of de regionale verschillen in het arbeidsbeleid zullen we misschien eindelijk de structurele oorzaken aanpakken. De inburgering, de vergrijzing en de werkloosheid kunnen alsnog opgelost worden. Hoe kunnen we anders tegemoet komen aan de globale concurrentie?

Naar de buitenwereld moet het Westen haar ideaal waarlijk beleven. Is het echter niet contradictoir een open samenleving te willen opdringen? Ontbreekt die soms aan kracht om vrijwillig te worden overgenomen? En dan heb ik nog niet gesproken over de dubbelzinnigheid waarop dit gebeurt: in Afghanistan en Irak wel, in Zimbabwe en Equatoriaal Guinee niet. Het voorbeeld is de beste leerschool, het consequente voorbeeld, en vooral is het een leerschool die een gelijkheid veronderstelt.

Het is met moed en openheid dat we moeten handelen, zowel op lokaal, nationaal als internationaal vlak. Nieuwe opportuniteiten verschijnen tussen de ruïnes van de oude orde en die kunnen gegrepen door te vertrouwen op de andere. Ik geloof niet in het ten-koste-van-elkaar, maar slechts in de winst bij elkaar.

Maar of we het intellectuele klimaat kunnen keren, is de grote vraag. Bij veranderingen vrezen we immers te verliezen wat we hebben en proberen we een onstuitbare evolutie tot stilstand te brengen. Instabiliteit en angst leiden tot een gedoemd conservatisme, de twijfel en de onzekerheid heersen. In plaats van de toekomst te omarmen plooien we nostalgisch terug op een vals, doch heerlijk verleden.

China is een schoolvoorbeeld voor de gevolgen van zo’n houding: nadat het zich afsloot van de Westerse industriële revolutie bracht een neergaande spiraal China tot de afgrond van de ontbering. Wat we vooral missen, is de schoonheid en inspiratie van al die vreemde culturen.

Kevin Torck

Kevin Torck

Links

mailto:Kevin.Torck@telenet.be