Volgens staatssecretaris voor Duurzame Ontwikkeling Els Van Weert (Spirit) wordt bewust consumeren de nieuwe trend in onze maatschappij. Volgens haar moeten we het geld dat we in onze economie investeren bewuster aanwenden. We moeten met andere woorden al consumerende de welvaart in de wereld rechtvaardiger verdelen.

Het consumptiegedrag van een gemiddeld Belgisch gezin en, bij uitbreiding, van een gemiddeld (West) Europees gezin, is de laatste decennia enorm veranderd. Nieuwe behoeften hebben zich meester gemaakt van onze levens waardoor de allocatie van middelen binnen het gezin grondig is gewijzigd. Meer aandacht gaat naar de dienstensector wat gepaard gaat met opvallende uitgaven voor cultuur, sport, etentjes en gezondheid. Het ethisch consumeren richt zich niet zo zeer op de samenstelling van de behoeftekorf van de gezinnen maar wel op de manier waarop deze behoeften worden ingevuld.

Ethisch consumeren houdt in dat wanneer men een bepaalde behoefte wenst te bevredigen, men rekening zal houden met ethische criteria zoals zorg voor het milieu, eerlijke handel, faire arbeidsomstandigheden, billijke vergoeding, rechtvaardige verdeling van de welvaart en dierenwelzijn. Zo kan men weigeren om bepaalde cosmeticaproducten te kopen omdat zij worden vervaardigd na proeven op levende dieren of kan men weigeren kleding te dragen die gemaakt wordt door kinderen.

Het blijft echter een individuele keuze van de mens om te consumeren wat hij of zij wil. Om toegelaten te worden op de Europese markt zijn voor veel producten zogenaamde kwaliteitslabels vereist. Het is met andere woorden de overheid die een prima facie onderzoek kan verrichten naar de oorsprong van ingevoerde producten. Ook producten die binnen de interne markt worden vervaardigd zijn onderhevig aan stringente regels en dienen conform deze normen te zijn vooraleer zij vrij kunnen worden verdeeld. De individuele consument kan vervolgens naar eigen goeddunken en volgens eigen overtuigingen vrij kiezen welke goederen zijn voorkeur wegdragen. Gezien ieder individu verschillend is, zal ook het behoeftepatroon van elk individu verschillen.

Binnen die optiek moet er dan ook op worden gewezen dat er binnen het geldende marktaanbod genoeg producten van diverse oorsprong beschikbaar blijven om diversificatie van de markt tegemoet te kunnen treden. Sommige mensen prefereren ingevoerde Braziliaanse koffie van privé boeren terwijl anderen koffie verkiezen van een multinational. Mijn inziens kan in dit dilemma de vraag niet worden gesteld of de ene vorm van consumeren ethischer is dan de andere. De basis van ethisch consumeren ligt bij de overtuiging van de individuele consument. Bij het verbruiken van de door hem gekozen producten maakt hij voor zichzelf de keuze dat hetgeen hij heeft gekocht voor hem ethisch aanvaardbaar is zonder dat dit noodzakelijk overeenstemt met het consumptiepatroon en de overtuiging van anderen.

Binnen het bankwezen is een trend ontstaan waarbij aandelenkorven worden samengesteld die bestaan uit aandelen van ‘ethisch verantwoorde’ ondernemingen. Men vindt er bijvoorbeeld geen aandelen van wapenfabrikanten, ondernemingen die producten vervaardigen door middel van kinderarbeid, ondernemingen die milieuonvriendelijk produceren en dergelijke meer. Deze evolutie dient toch met enige voorzichtigheid te worden aanschouwd. Zo worden petroleummaatschappijen dikwijls bestempeld als milieuvervuilende ondernemingen die onethisch produceren. Daarbij wordt dan vergeten dat dergelijke ondernemingen dikwijls veel geld investeren in de ontwikkeling van alternatieve energiebronnen hetwelk op lange termijn positieve gevolgen kent voor het milieu.

Tot besluit kan worden gesteld dat ethisch consumeren individueel door de consument moet worden ingevuld. Enkel hij kan oordelen welke producten voor hem een aanvaardbare oorsprong hebben en aldus het best geschikt zijn om zijn individuele behoeften te bevredigen. Andere consumenten kunnen gerust een ander consumptiepatroon hebben dat bestaat uit andere producten die beter overeenstemmen met hun persoonlijk consumptiepatroon zonder per definitie minder ethische waarde te impliceren.

Frederick Ongena

Frederick Ongena

Links

mailto:fredongena@hotmail.com