Het Manifest van Oxford van de Liberale Internationale van 1947 blijft een onvoorstelbaar tijdloos document dat de kern van het liberalisme in een notendop vervat. Het correcte spanningsveld tussen het vrij initiatief, de elementaire rechten van ieder mens en de rol van een publieke overheid worden bijzonder goed geschetst. Wel staat het vast dat de maatschappelijke uitdagingen gedurende de laatste zestig jaar veranderd zijn. De Tweede Wereldoorlog ligt al enige tijd achter ons. West-Europa werd herbouwd en het Europese integratieproces, nieuwe technologieën en multiculturele samenlevingsvormen geven onze samenleving vandaag verder vorm. Genoeg redenen voor de kernleden van Liberales om afgelopen zomer naar Oxford te gaan en daar op een zonovergoten dag na te denken over de beginselen van het manifest, alsook de uitdagingen die er nog niet konden in vermeld staan.

De Liberale Internationale zelf heeft tien jaar geleden overigens zelf ook al eens een Tweede Manifest van Oxford aangenomen. Ons opzet is evenwel anders, aangezien wij het oorspronkelijke Manifest echt nog eens wilden toetsen aan de actualiteit. Het was dan ook vrij verbazingwekkend om vast te stellen hoe weinig gedeeltes van de tekst vatbaar waren voor wijziging. Het Manifest van Oxford, opgesteld door Liberales, in 2007 wil evenwel ook waarschuwen voor de tijdsgeest waarin we ons bevinden.

In een periode van heropflakkerend conservatisme, collectivisme en populisme en dit zowel ter linker- als ter rechterzijde van het klassieke ideologische spectrum, dreigen evidente liberale beginselen verdrukt te raken. We mogen nooit uit het oog verliezen dat de Tweede Wereldoorlog en de daaraan voorafgaande decennia gekenmerkt werden door terreurdaden op massale schaal van regimes die het collectief boven de rechten van ieder mens plaatsten. Daarbij wordt in de eerste plaats gedacht aan het nationaal-socialisme en het sovjet-communisme. Op de puinhopen en massagraven die door die regimes gecreëerd werden, werd na 1945 een nieuwe wereld geboren. Nooit mogen wij vergeten wat het gekost heeft om 62 jaar vrede en stabiliteit tot stand te brengen in West-Europa.

Die stabiliteit kon er echter alleen maar komen door het toepassen van elementaire liberale beginselen, zoals respect voor de rechten van ieder mens, het vrij initiatief, de plicht tegenover de medemens en de sociale rechtvaardigheid. Dit alles binnen het kader van een overheid die zich als behoedzame toezichthouder opstelt en pas intervenieert eens het privaat initiatief faalt. De liberale democratie en de verbetering van het lot van eenieder worden op de beste manier gegarandeerd door het respecteren van deze beginselen.

Soms lijken deze, soms wat als te evident beschouwde beginselen, de afgelopen tijd in de verdrukking te komen. Wij worden in ons deel van de wereld (maar ook daarbuiten) geconfronteerd met een toenemend religieus fanatisme, intolerantie, angst omwille van de globaliseringsgolf en last but not least ecologische uitdagingen. Vanuit de liberale beweging is het absoluut noodzakelijk antwoorden te bedenken op deze vraagstukken. Indien de liberale beweging immers langs de kant blijft staan en zich niet herbront, dreigt de maatschappelijke discussie van morgen gemonopoliseerd te worden door reactionair/conservatieve, collectivistisch/conservatieve of populistische stemmen die ten gronde geen antwoord bieden op de uitdagingen en ons terug dreigen te brengen bij de gevaren die net leidden tot de conflicten die voor 1945 in onze regio bestonden.

De weg die we daarbij moeten bewandelen, is geen gemakkelijke weg. Liberalen geloven in eerste instantie in de kracht van ieder mens om zich te ontplooien, maar ook om diens verantwoordelijkheid op te nemen tegenover de medemens. Daarbij grijpen wij niet terug naar slogans of pseudo-panklare oplossingen die slechts schijnbaar een antwoord zouden vormen op de uitdagingen. Wij geloven niet dat één actor, zoals de overheid, in één klap tal van antwoorden kan bieden. De kracht om de hervormingen aan te pakken die nodig zijn, zal – zoals steeds – vanuit de samenleving zelf moeten komen.

Globalisering is daar een goed voorbeeld van. De mondialisering van de wereldeconomie leidt tot onzekerheid bij een groot deel van de bevolking van Westerse landen. In plaats van terug te grijpen naar conservatieve recepten, zoals de socialisten (die weigeren de sociaal economische uidagingen te erkennen die noodzakelijk zijn) of de christen-democraten (die terug willen naar een paternalistische samenleving) moeten liberalen een andere houvast bieden. Wij moeten radicaal durven verder gaan op de basisregels die de afgelopen 60 jaar voor vrede en veiligheid gezorgd hebben in West-Europa. Wij moeten durven – ondanks de kritiek – de sociaal en ecologisch gecorrigeerde vrije markt op mondiaal vlak verdedigen en wij moeten resoluut voor hervormingen gaan die niet ten koste moeten gaan van de welvaart, maar die onze welvaart veilig moeten stellen. Wij pleiten enerzijds voor meer globalisering, als het gaat over het stimuleren van democratische, sociale en ecologische normen. Anderzijds zijn in West-Europa eenvoudigweg maatregelen nodig om ons overheidskader aan te passen aan de eisen inzake efficiëntie op mondiaal vlak. Met enkele belangrijke hervormingen zijn mondialisering en het veilig stellen van onze welvaart wel degelijk combineerbaar!

Niet alleen globalisering en de sociaal-economische uitdagingen vormen echter een pijnpunt. Globalisering houdt ook een grotere mobiliteit van mensen in. De multiculturele samenleving is in vele wereldsteden vandaag een feit en zij valt ook niet meer weg te denken. Om diversiteit en tolerantie te kunnen garanderen, zijn echter een aantal universele morele waarden noodzakelijk en komen we zo uiteindelijk opnieuw bij enkele aloude liberale principes, zoals de scheiding van kerk en staat, individuele keuze van geloofsovertuiging, een neutraal onderwijs en respect voor ieders overtuiging. Wij, liberalen, zijn er van overtuigd dat het garanderen van tolerantie en diversiteit niet zal verlopen via de weg van het cultuurrelativisme, zoals sommige krachten ons willen voorhouden. Evenmin menen wij dat reactionaire meningen, zoals extreem rechtse opinies, een oplossing bieden. Het is niet door het prediken van intolerantie en door te pleiten voor een gesloten samenleving dat vooruitgang geboekt werd in de geschiedenis.

Naast globalisering spreekt het voor zich dat ook ecologische uitdagingen een nieuw pijnpunt vormen die in 1947 nog niet ingeschat konden worden. Er is ook hier nood aan een liberaal antwoord op deze uitdagingen, zonder het thema over te laten aan antiliberale stemmen, die de verwezenlijkingen van vandaag (die onder meer teruggaan op het Manifest van Oxford) verloren zouden kunnen laten gaan. De vrije markt disfunctioneert eens het gaat over de ecologische gevolgen van een bepaald consumptiegedrag. Dit moeten wij als liberalen ook erkennen. De oplossing ligt er evenwel niet in de marktwerking volledig te belemmeren, maar om die ecologische gevolgen te verrekenen in het hele marktproces. Een actief beleid om de gevolgen van ons menselijk gedrag op het milieu te berekenen en in aanmerking te nemen is absoluut noodzakelijk. Liberalen moeten volop participeren aan de strijd voor een beter leefmilieu en mogen ook hier niet aan de kant blijven staan.

Kort samengevat zijn dat de uitdagingen waar wij vandaag voor staan en waar wij, liberalen, snel een antwoord moeten op klaar hebben. Ons Manifest is daarbij een aanzet tot discussie.

De auteur is woordvoerder van Liberales



Liberales stelt op maandag 17 december a.s. om 19u. in het Gemeenschapscentrum De Markten te Brussel, aan de Oude Graanmarkt 5 een eigen Manifest van Oxford voor. Aanmelden kan nog via mailto:egbert@liberales.be . Ter herdenking van 60 jaar Manifest van Oxford komen ook de volgende sprekers: Baron Karel Poma (gewapend weerstander), Prof. Walter Prevenier (voorzitter Stichting het Laatste Nieuws) en Annemie Neyts (Voorzitter ELDR).

Egbert Lachaert

Egbert Lachaert

Links

mailto:egbert@liberales.be