Meer dan 300 geïnteresseerden zakten maandagavond af naar de Lessius Hogeschool te Antwerpen voor het Liberales-debat Religieuze tradities versus individuele vrijheid. Er waren strenge veiligheidsmaatregelen getroffen want één van de deelnemers aan het debat was niemand minder dan Ayaan Hirsi Ali, Tweede Kamerlid voor de Nederlandse VVD. Sedert de moord op de Nederlandse columnist, regisseur en opiniemaker Theo Van Gogh op 2 november 2004, leeft ook Ayaan Hirsi Ali onder politie-bescherming uit vrees voor een aanslag op haar leven omwille van haar kritische houding ten aanzien van de islamitische gemeenschap. Andere deelnemers aan het debat waren S.p.a.-senator Mimount Bousakla, Mohamed Achaibi (voorzitter van de Unie van Moskeeën en Islamitische Verenigingen van Oost- en West-Vlaanderen) en Jamal Maftouhi (leraar en imam in verschillende Antwerpse moskeen). Moderator was journaliste Nadia Dala, tevens auteur van het boek Als sluiers vallen.

De openingsstelling van Ayaan Hirsi Ali was dat de islam, zoals ze vandaag wordt beleefd, onvermijdelijk de vrijheid van het individu beknot. Zij gaf daarbij ook enkele voorbeelden, zoals het gebrek aan respect voor andere geloofsvormen, atheïsme en homoseksualiteit. Imam Maftouhi en Mohamed Achaibi stelden daar echter tegenover dat in de Vlaamse moskeen wel voor tolerantie wordt gepleit en dat de aberraties uit verre landen, die in Vlaanderen en Nederland niet voorkomen, niet zomaar overplaatsbaar zijn naar hier. Het doortrekken van de gelijkenis stigmatiseerde volgens deze twee panelleden ten onrechte de hele moslimgemeenschap.

Ayaan Hirsi Ali verdedigde voorts een these die ook in haar essay De maagdenkooi uitgebreid aan bod komt, dat de islam vandaag omwille van drie eigenschappen er niet in slaagt een soort ‘verlichting’ of reformatie door te maken (zoals dit bij bijvoorbeeld het Christendom en jodendom wel is gebeurd). Ten eerste stelt Hirsi Ali dat het belangrijk is het absoluut karakter van de koran en de hadith - de overleveringen van de profeet Mohammed - te laten varen. Als men aanvaardt dat de koran niet door God is geschreven maar door mensen, dan betekent dat dat men hiervan kan afwijken en dat er interpretatiemogelijkheden bestaan. De tweede voorwaarde is dat men de stelling moet verlaten dat de profeet Mohammed de enige bron of toetssteen van goed en kwaad kan zijn. Indien men dit doet, dan kan men zich openstellen voor teksten van andersdenkenden. De derde voorwaarde ligt in het loslaten van de seksuele moraal binnen de islam. Het bijna obsessionele belang die wordt gehecht aan de maagdelijkheid van vrouwen, zorgt immers voor wantoestanden allerhande en rechtvaardigt binnen de moslimgemeenschap de onderdrukking en verminking van vrouwen.

Imam Maftouhi en Mohamed Achaibi reageerden echter afwijzend omdat indien men de eerste twee voorwaarden van Hirsi Ali zou volbrengen er weinig zou overblijven van de godsdienst islam.Het heersend onbegrip tussen de panelleden was echter ietwat tekenend voor het hele debat. Mimount Bousakla gooide nog een knuppel in het hoenderhok door te pleiten voor het herschrijven van de koran door een vrouw. Bousakla onderstreepte immers – net als Hirsi Ali - dat de interpretatie van de koran door de huidige moslimgemeenschap onaanvaardbaar vrouwvijandig is. Een vrouw zou de koran nooit zo geschreven hebben, aldus Bousakla.

Imam Maftouhi en Mohamed Achaibi onderstreepten echter op hun beurt het verschil tussen tradities en religie. Volgens hen ligt de oorzaak van vrouwenverdrukking niet zo zeer in de koran zelf, maar in de tradities die bepaalde moslims er op nahouden. Mohamed Achaibi wees in dat verband iedere parallel af met betrekking tot zogenaamde islamitische staten, aangezien wij het over een debat in het westen hadden tijdens deze avond.

Toch denk ik dat kritisch naar de eigen gemeenschap durven kijken noodzakelijk zal zijn om in de moslimgemeenschap in België en in Nederland individuele vrijheid te kunnen garanderen binnen een islamitisch religieus kader. Dit kritisch denken is in de islamwereld (maar niet alleen daar, laat ons duidelijk zijn) niet genoeg doorgedrongen. De koran is inderdaad jammer genoeg nog steeds de enige bron van kennis voor de moslims, alhoewel vele moslims zelfs op dit vlak de koran nog niet altijd goed gelezen hebben, als we imam Maftouhi mogen geloven.

De confrontatie van ideeën, geschreven vanuit verschillende interpretaties van de koran, is echter noodzakelijk om de islam een ‘verlichting’ te laten doorgaan die haar in overeenstemming kan brengen met het westerse vrijheidsdenken, dat in de organisatie van onze lekenstaat is weerspiegeld. Thans wordt elke individuele invulling van de islam volledig ondergeschikt gemaakt aan die koran en aan de morele gedragscodes die daarin worden voorgeschreven. Ondermeer daar moet de oorzaak van veel moeilijkheden binnen de moslimwereld worden gezocht en niet altijd in externe factoren.

In haar essay De maagdenkooi stelt Hirsi Ali dat de enige echte hoop voor de moslimgemeenschap bestaat uit het uitoefenen van zelfkritiek en het toetsen van de morele waarden uit de koran aan ondermeer de menselijke ratio en een meer seculiere moraal. De moslimgemeenschap zou haar leden moeten toelaten om dit te doen, zonder dat men daarbij moet vrezen voor uitsluiting, vervolging of fysieke bedreiging. Eén van de belangrijkste aspecten in dit kader is volgens Hirsi Ali de seksuele moraal en de manier waarop jongens en meisjes opgroeien.

Het organiseren van zelfkritiek is de cruciale uitdaging voor de moslims in de westerse wereld. Aangezien de burgerrechten en vrijheden in het westen toelaten om te denken en te schrijven wat men wil, moet men in Vlaanderen en Nederland dus niet voor zijn leven vrezen bij het uiten van minder gangbare ideeën. Er ligt in dat verband een belangrijke rol weggelegd voor personen als Mohamed Achaibi en imam Maftouhi. Dergelijke personen kunnen een kans op vooruitgang voor hun gemeenschap bieden. Zij mogen die niet laten liggen.

Sofie Bracke

Sofie Bracke

Links

mailto:sofie@liberales.be