In augustus 2004 kopte De Standaard ‘Waarom Spirit nu wel links-liberaal kan heten’. Het artikel begon letterlijk als volgt: “Spirit heeft zijn term te pakken. Het wordt dus het links-liberalisme, al is het wachten op het manifest van kandidaat-voorzitter Geert Lambert tot we weten wat dat eigenlijk betekent.” Even later schreef De Morgen “'Links-liberaal' Spirit vindt eindelijk zijn ideologie. Daarmee beslecht de kleine kartelpartner van de SP.A de vertwijfelde zoektocht naar een eigen ideologie.” Met deze twee citaten wordt onmiddellijk duidelijk wat het probleem is: Spirit werd eerst artificieel gecreëerd, pas daarna werd een ideologie gezocht. In alle andere politieke partijen gaat de ideologie vooraf aan de creatie van de partij, waarna er weliswaar nog gediscussieerd wordt over belangrijke nuances en klemtonen. Bij Spirit was het dus net omgekeerd.

Dat is op zich evenwel nog niet zo erg, aangezien de gekozen ideologie een sterke basis heeft en de mensen kan aanspreken. De ideologie probeert de complexe problemen van onze maatschappij op een genuanceerde manier op te lossen met respect voor de vrijheid van het individu, zonder het solidariteitsprincipe uit het oog te verliezen. Maar dat is tegelijkertijd de politieke zwakte van die ideologie: ze is genuanceerd en bijgevolg niet populistisch. Daardoor is het moeilijk om deze ideologie bij de kiezer ingang te laten vinden, zeker als kleine partij in een kartel met een grote broer. Het is dan belangrijk om als één blok naar voren te komen en de genuanceerde ideologie op een eenvormige manier uit te dragen. Daar knelt evenwel het schoentje bij Spirit.

Men heeft strategisch nagedacht over een ideologie, terwijl zoiets normaal gezien organisch tot stand komt. Langs de andere kant heeft men onvoldoende nagedacht over de strategie om de boodschap op een overtuigende manier aan de man te brengen. Een politiek product ‘verkopen’ begint al met de naam van de partij: Spirit verwijst naar niets. Of ja, toch wel: naar zes termen die zelfs haar leden niet kunnen onthouden. Waarom niet eenvoudigweg SLP (Sociaal-Liberale Partij)? Voor alle duidelijkheid, ik ben van mening dat het liberalisme per definitie een sociale ideologie is (niet socialistisch, dat is nog iets anders natuurlijk), maar daar is misschien niet iedereen van overtuigd en die connotatie leeft zeker niet bij het grote publiek. Daarom zou het vanuit strategisch opzicht nodig kunnen zijn om het sociale aspect van het liberalisme in de partijnaam te benadrukken.

Maar het grootste probleem, dat men ofwel écht niet ziet ofwel niet wil zien, is Bert Anciaux, nog steeds de belangrijkste man bij Spirit. Om het probleem met een understatement te verwoorden: Anciaux trekt geen politiek geïnteresseerde kiezers aan, terwijl dat net het profiel is van een kiezer die zou stemmen voor een kleine partij met een aantrekkelijk en genuanceerd programma. Spirit is op zoek naar de politieke ‘meerwaardezoeker’, zoals het profiel van Canvas indertijd werd omschreven. Maar met permissie, Canvas en Bert Anciaux: dat slaat als een tang op een varken.

Nog fundamenteler is dat Bert Anciaux nooit geloofd heeft in de sociaal-liberale ideologie. De kop van De Standaard van 21 augustus 2004 spreekt boekdelen: “Anciaux aanvaardt links-liberale koers voor Spirit’. Het artikel vervolgt: ”Voor Bert Anciaux leek die term – vooral dan het liberalisme in de term – lange tijd moeilijk aanvaardbaar. (...) (hij) legt zich er bij neer. 'Als dat de term is, dan is dat de term.' (...) Bovendien eigent hij zich het recht toe om als boegbeeld toch iets linkser van die term te gaan staan”. Vrij vertaald: “Ik moet helemaal niet weten van dat liberaal gedoe en ik ga gewoon mijn goesting doen.”

Hoe kan een kleine partij, in kartel met een grotere partner, met een genuanceerd en dus moeilijk te verkopen ideologie, die meer nog dan een andere politieke partij het juist moet hebben van die ideologie om op lange termijn leefbaar te worden, verkiezingen winnen als het voornaamste kopstuk die ideologie openlijk niet steunt? De vraag stellen, is ze beantwoorden.

Na haar verkiezing tot voorzitster van Spirit pleitte Bettina Geysen voor meer afstand van Bert Anciaux. Dat zou een begin kunnen zijn van een scherpere koers. Maar het zou nog straffer moeten; Spirit moet Anciaux voor de keuze stellen: ofwel onderschrijft hij de ideologie en geeft hij naar buiten toe geen eigen interpretatie, ofwel stelt hij zich buiten de partij. Spirit moet niet te veel consideratie hebben voor de politicus in kwestie: hij zal wel vlug onderdak vinden bij de kartelpartner. Het strategische argument dat Spirit zonder Anciaux dood is, heeft geen grond, want als Spirit echt dood zou zijn zonder haar huidig kopstuk, wat is dan de bestaansreden van Spirit?

Volgens mij is het bovenstaande de voornaamste reden voor de verkiezingsnederlaag van Spirit en voor het zwaard van Damocles dat boven haar voortbestaan hangt. Vanzelfsprekend zijn analyses als deze altijd gemakkelijk te maken door buitenstaanders. Ze gebeuren na de feiten en van op een afstand en dan is het makkelijk praten. Toch heb ik deze analyse gemaakt uit oprechte sympathie voor een kleine partij die probeert om een moeilijk verhaal te brengen. Het is veel gemakkelijker te kiezen voor een populistisch verhaal. Je moet dus lef hebben voor de keuze die Spirit maakt, maar toch hebben ze net iets te weinig lef. Spirit staat voor radicale keuzes: een duidelijke naam kiezen, haar huidig boegbeeld Anciaux voor de keuze plaatsen en als één front voor dezelfde ideologie gaan. Het is de enige kans op overleven voor Spirit.

Andreas Tirez

Andreas Tirez

Links

andreas@tirez.be