De voorbije tien dagen waren zeer bewogen voor de VlaamsProgressieven. Het begon met het ontslag van de geparachuteerde voorzitster Geysen. Vervolgens koos een meerderheid van het partijbureau voor een onafhankelijke koers, waarop de voorzitster van de sp.a de samenwerking opzegde. En na het vertrek van de meeste mandatarissen die de partij telde is er sprake van een echte leegloop. Het recente en verwachte vertrek van Bert Anciaux verandert daar in wezen niets aan.

VlaamsProgressieven is dus een partij die de facto niet meer lijkt te bestaan. Deze existentiële crisis komt echter niet als een verrassing. De problemen die nu de doodsteek lijken te geven waren al langer gekend en werden ook aangehaald in een vorige column (februari 2008). Die problemen zijn drieledig en sterk met elkaar verbonden: Bert Anciaux, de partijnaam en de ideologie.

Het eerste probleem is ondertussen opgelost: Bert Anciaux is weg. VlaamsProgressieven is een partij die ideologie, zeg maar het Grote Verhaal, erg belangrijk vindt. Ze tracht daarmee ook kiezers aan te trekken. Dat is uitzonderlijker dan op het eerste gezicht lijkt. Leterme heeft de verkiezingen van juni 2007 niet gewonnen door een beroep te doen op de christen-democratische ideologie, maar door een containerbegrip te lanceren ('goed bestuur', het pragmatisme ten top). En Lijst Dedecker zal de verkiezingen in juni 2009 niet winnen op basis van zijn libertarisch gedachtegoed, maar door het onthullen van relatief kleine schandalen. Met ideologie spreek je niet de massa aan, maar eerder de politiek geïnteresseerde kiezer, zeg maar de politieke Canvas-kijker. En dat is nu niet bepaald het profiel dat je met een boegbeeld als Bert Anciaux aantrekt. Zeker niet als dan nog eens blijkt dat hij de gekozen ideologie niet onderschrijft (Bert Anciaux presteert het te zeggen dat links-liberalisme niets met liberalisme te maken heeft...). Maar gezien Anciaux vertrokken is, heeft dit probleem zichzelf opgelost en wordt de partij in één klap een pak geloofwaardiger.

Een tweede probleem is de naam van de partij. De vroegere naam 'Spirit' stond voor niets; de naam VlaamsProgressieven zegt al niet veel meer. Mensen leggen evenmin de link tussen naam en ideologie. Waarom de partij niet gewoon omdopen tot Sociaal-Liberale Partij. Het heeft alvast het voordeel dat de afkorting 'SLP' uitspreekbaar is.

Op ideologisch vlak lijkt er mij zowel inhoudelijk als strategisch een moeilijkheid. De partij koos in 2004 onder leiding van Geert Lambert voor de ideologie van het links-liberalisme, ook wel sociaal-liberalisme of ontplooiingsliberalisme genoemd. Dat we daar vier jaar lang weinig van gehoord hebben is deels te verklaren door de ambiguë houding van Anciaux. Maar het probleem is fundamenteler, namelijk: wat betekent het links-liberalisme eigenlijk? Zijn de links-rechts tegenstellingen niet hopeloos achterhaald? Is het liberalisme, dat opkomt voor de vrijheid van élk individu, niet per definitie sociaal? Immers, liberale filosofen zoals John Stuart Mill en, recenter, John Rawls en Amartya Sen kan men moeilijk asociaal noemen. Met andere woorden, sociaal-liberalisme is een pleonasme. Maar, toegegeven, de meeste kiezers leggen niet automatisch de link tussen 'sociaal' en 'liberaal', en daarom zou het toch nuttig kunnen zijn om de partij SLP te dopen.

Daarenboven kan men zich de vraag stellen of in Vlaanderen wel plaats is voor een nieuwe liberale partij die zich duidelijk progressief en sociaal noemt. Bestaat iets dergelijks al niet in Vlaanderen? Inderdaad, Open VLD heeft zich naar aanloop van de federale verkiezingen van juni 2007 geprofileerd als een open, progressieve partij. Toch ligt daar misschien juist de kans voor de VlaamsProgressieven: onder invloed van Lijst Dedecker zou het kunnen dat Open VLD zich meer op het libertarische verhaal gaat toeleggen. Dat zou dan ruimte kunnen geven voor VlaamsProgressieven. Een tweede kans ligt in het belabberde parcours dat alle regeringspartijen aan het rijden zijn en dus ook Open VLD. Een maagdelijk witte liberale partij die duidelijk niet voor 'de postjes' gaat, kan dan als valabel alternatief gelden. Of er effectief een 'sociaal-liberaal' gat is op de Vlaamse ideologische markt, hangt dus voor een groot stuk af van de houding van Open VLD in de aanloop van de volgende verkiezingen.

Als VlaamsProgressieven besluit om verder te gaan met hun liberaal ideologisch project dan moeten ze zich op twee pijlers richten. Ten eerste is er de noodzakelijke hervorming van het overheidsapparaat: dat moet efficiënter en kleiner; en dit kan trouwens al op lokaal en regionaal vlak. Dat klinkt niet meteen 'links', maar sociaal is het wel. Het zal de overheid immers de noodzakelijke middelen geven om de belastingen op arbeid te verlagen en de pensioenen te verhogen. En dat is zeker sociaal, wetende dat ook de belastingen op de laagste inkomens tot de hoogste in Europa behoren en de pensioenen tot de laagste. Ten tweede, en daar ligt ideologisch echt een gat, moet men resoluut de kaart trekken van de sociale mobiliteit via gelijke kansen.

De kans dat VlaamsProgressieven, onder welk naam ook, levensvatbaar is, is gezien de ontwikkelingen echter bijzonder klein. Als ze toch willen gaan voor een partij waar de liberale ideologie een belangrijke plaats inneemt, is een grote dosis idealisme noodzakelijk. Dat vraagt wel een inspanning op lange termijn en dus moet de blik gericht zijn op 2011 en niet op 2009. De vraag is natuurlijk wie zich binnen de partij op dergelijke lange termijn wil engageren zonder veel kans op succes.

Andreas Tirez

Andreas Tirez