Veronderstel dat de dochter van een van uw familieleden of vrienden wordt uitgehuwelijkt aan iemand die ze totaal niet kent. Veronderstel dat die ouders je zouden vragen haar hierbij aan te moedigen. Veronderstel dat ze je zouden vragen om jouw vrouwen en dochters in huis te houden. Veronderstel dat ze van je eisen dat je de bepalingen van de Bijbel letterlijk moet nemen en dat je bijgevolg de vrouw als ondergeschikt moet beschouwen aan de man. Zou je dit aanvaarden? Zouden je vrouw en familie dit aanvaarden? Zou je een dergelijk leven toewensen aan je eigen dochter? Neen, natuurlijk niet. Voor ons zijn mannen en vrouwen gelijk. Voor ons hebben zoons en dochters, jongens en meisjes, gelijke rechten. We maken geen verschil, we behandelen ze gelijk en we verzetten ons tegen al wie ze verschillend zou behandelen. Wat moeten we dan denken van de moslimvrouwen en -meisjes? Kunnen we aanvaarden dat zij minder rechten hebben dan hun mannelijke soortgenoten? Kunnen we aanvaarden dat ze tegen hun zin uitgehuwelijkt worden, dat hun schaamlippen aaneengenaaid worden, dat ze in het openbaar een sluier of burka moeten dragen? Moeten we als Vlamingen of Nederlanders hierover zwijgen omdat het de gebruiken en tradities zijn in andere culturen? Zijn de gelijkheid van man en vrouw alleen van toepassing in onze westerse landen of hebben ze een universele waarde? Deze vragen zijn actueel. Vooral sinds de publicatie van het boek De zoontjesfabriek van de Somalische Ayaan Hirsi Ali. Daarin gaat ze, als moslima, fel tekeer tegen de islam en haar onderdrukkende waarden en gewoontes die de vrouw ondergeschikt maken aan de man. In Nederland werd de publicatie van dit boek onmiddellijk aangevallen vanuit twee hoeken. In de eerste plaats door mannelijke moslims die zich aangetast voelen in hun eigen patriachale machtspositie. Zij willen of kunnen niet aanvaarden dat hun zusters en vrouwelijke soortgenoten een eigen leven opbouwen los van de traditionele familie of clan. In de tweede plaats door Vlaamse en Nederlandse multiculturalisten, cultuur-relativisten en linkse intellectuelen die de universaliteit van onze westerse waarden betwisten. Ze verkondigen dat culturen gelijkwaardig zijn en dat we derhalve onze waarden niet aan anderen mogen opleggen. Dit zou dan een vorm van misplaatste superioriteit betekenen. Maar is dit zo? Zijn culturen wel gelijkwaardig? Is een cultuur die de vrouwen onderdrukt gelijkwaardig met de westerse cultuur? Helemaal niet. Culturen die mensen ongelijkwaardig vinden en behandelen moeten we publiekelijk afkeuren en indien nodig bestrijden. De praktijken die Ayaan Hirsi Ali aanklaagt zijn essentieel en raken de kern van onze beschaving. Ze appeleren naar principes als de vrijheid van meningsuiting, de scheiding van kerk en staat en vooral de gelijkheid van man en vrouw. Haar strijd is dus niet een strijd voor bepaalde vrouwen in een specifieke cultuur, maar een gevecht voor de waarde van de vrouw als mens in de wereld. Haar strijd is een gevecht voor gelijkwaardigheid, emancipatie en individuele vrijheid. En niemand, van welke politieke strekking ook, kan hier onverschillig tegenover blijven. Wat Ayaan Hirsi Ali aanklaagt belangt ons allemaal aan. Het gaat om de gelijkwaardigheid tussen alle mensen en tussen man en vrouw in het bijzonder. Het betekent het verzet tegen gedwongen huwelijken, het verzet tegen weduwenverbrandingen in India, het verzet tegen de steniging van vrouwen in Nigeria omdat ze verkracht zijn, het verzet tegen de burka's die zijn opgelegd door religieuze leiders op basis van absurde 'heilige teksten'. De strijd van Hirsi Ali is een strijd voor emancipatie en ligt in het verlengde van de strijd tegen alle vormen van onderdrukking in de vorige eeuw, zoals het verzet tegen de Apartheid in Zuid-Afrika, tegen het kastensysteem in India, tegen de segregatie van de zwarten in Amerika en tegen de jodenvervolging in Duitsland. Het is het logisch gevolg van de Verlichting en de moderniteit teneinde de mens meer autonome vrijheid te verzekeren, meer keuzevrijheid, meer zelfbeschikking. Haar strijd tegen de dominante rol van de man in het moslimgezin en van de religieuze leiders in de moslimgemeenschap is in feite een liberale strijd. Waarbij elk individu als mens, en niet als lid van een groep of onderdaan van een staat, een eigen plaats heeft. Een strijd die ertoe moet leiden dat elk individu, man of vrouw, blank of zwart, rijk of arm over een aantal onvervreemdbare rechten en vrijheden beschikt. De kans om uit te groeien tot een unieke persoonlijkheid die zijn of haar talenten kan ontwikkelen en aanwenden. Om in volle vrijheid de keuzes te maken die hij of zij nuttig en goed acht. Ayaan Hirsi Ali behoeft geen standbeeld maar wel publieke bescherming en verdediging. Dat zijn we haar vanuit democratisch oogpunt verplicht. De vrijheid van vrouwen wordt hoofdzakelijk beperkt op religieuze gronden door gelovige moslims, door orthodoxe joden en evangelische christenen. Zolang religieuze teksten belangrijker worden geacht dan de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en de diverse grondwetten zullen vrouwen in de verdrukking blijven, niet alleen in de islam, maar ook in het jodendom en het katholicisme. Vandaar het pleidooi van rationele mensen in de 'universele seculiere moraal' zoals verwoord door de Nederlandse filosoof Paul Cliteur. Moderniteit betekent in essentie dat de mens de religieuze en culturele voorschriften ondergeschikt maakt aan de universele rede. Niemand kan op basis van een 'geopenbaarde tekst' de waarheid claimen. Wat mensen denken en geloven is hun privézaak. Maar in het openbare domein gelden universele seculiere waarden. Universeel in de zin dat ze overal geldig moeten zijn en dat er geen uitzondering kan op worden gemaakt. Seculier omdat ze boven en los staan van elke religie, zowel van de joods-orthodoxe, de christelijk-evangelische als de islam-fundamentalistische godsdienst. Alleen op die manier blijft een multiculturele samenleving leefbaar. Mensen die elk op hun manier geloven in de bijbel, de koran of de thora kunnen enkel overeenkomen als ze enkele generieke normen aanvaarden en er zich naar schikken. Van zodra deze houding duidelijk wordt kan de overheid, die in elk geval neutraal moet zijn, vlotter ingrijpen bij overtredingen ervan.

Dirk Verhofstadt

Links

mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be