België gaat net als de rest van de wereld door een stevige economische crisis. We worden dagelijks overspoeld door alarmerende berichten. De studiedienst van KBC becijferde een verlies van meer dan 100.000 banen in België in 2009. Werkgeversfederatie VOKA toonde maandag (12 januari 2009) in een studie aan hoe weinig vertrouwen ondernemers hebben in het beleid van onze regering. Het is de taak van de overheid om in te grijpen om wie het nodig heeft te beschermen tegen de gevolgen van zo een crisis. Maar daarenboven is een crisis ook een opportuniteit om zaken anders aan te pakken en om als land maatregelen te nemen om vooruitgang te maken. De huidige regering schiet op beide dimensies tekort en speelt met de toekomst van volgende generaties.

Een crisis als deze voelt iedereen: gezinnen, bedrijven en ook de overheid. Als een onderneming (of een gezin) een crisis ziet komen, dan gaat ze typisch een aantal maatregelen nemen. Men zal eerst proberen een inschatting te maken van wat men niet onder controle heeft, namelijk de ernst en de duur van de crisis. Gebaseerd op de op dat ogenblik beste voor handen zijnde informatie maakt men een plan (of budget) om zo goed mogelijk door de crisis heen te raken. Typisch maakt men daarin voorspellingen van inkomsten, kosten, investeringen en maakt men finaal keuzes.

Men zou verwachten dat de NV België hetzelfde doet. Het is reeds voldoende becommentarieerd dat de huidige begroting een kathedraal op drijfzand is, gezien ze niet gebaseerd is op de meest actuele informatie. Ze gaat namelijk uit van economische cijfers die geen rekening houden met wat men nu weet over de crisis. Daarenboven wordt nu gezegd dat deze begroting een tekort van 1,6 tot 2% van het bbp zal vertonen. Dit is perfect verdedigbaar, zo zegt men, want in een crisisperiode moet men durven investeren om de economie aan te zwengelen. ‘Spending ourselves out of the crisis’ heet dit. In de marge durft men zelfs gewag maken van een heus relanceplan en het te vergelijken met wat men in de VS en in onze buurlanden aan het doen is.

Ten onrechte, dit is geen relance-plan en wel om vier redenen. Ten eerste werken dergelijke Keynesiaanse aanbodsmaatregelen zeer slecht in een kleine open economie als België. Investeren in scholen en infrastructuur is natuurlijk noodzakelijk (vooral omdat we effectief een achterstand hebben), maar de impact ervan op onze economie is miniem omdat het overgrote deel van de (eventueel) positieve gevolgen ervan wegvloeien naar onze handelspartners. België gaat de internationale crisis niet oplossen door aan deficit spending te doen. Dat kan enkel door een gecoördineerde actie op Europees of mondiaal niveau.

Wat de NV België wel kan doen, is maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat we competitief zijn ten opzichte van onze buurlanden om in pole-positie uit de bocht (de crisis) te komen. Hiervoor is het cruciaal onze arbeidsmarkt aan te passen aan economisch volatiele tijden. Dit wil zeggen de uitkeringen en investeringen in werklozen verhogen, maar ook beperken in de tijd. Zo vangt men voor een stuk de economische onzekerheid op bij ontslag, maar maakt men dit ook afhankelijk van de bereidheid van de werknemer om zich om te scholen en werk te zoeken. Anderzijds moeten we ook de lasten op arbeid drastisch durven te verlagen in activiteiten die een hoog spill-over effect hebben. Jobs voor hooggeschoolden zorgen onrechtstreeks voor jobcreatie op alle niveaus.

In de begroting noch in de huidige politieke discussies is dit alles aan de orde, wat dan ook meteen de tweede reden is waarom dit geen echt relance plan is. Ten derde heeft de overheid zelf geen werk gemaakt van besparingen in haar kostenstructuur. Terwijl over de voorbije maanden alle gezinnen en ondernemingen de riem aangehaald hebben, neemt de overheid geen enkel initiatief in die richting. Dit is nochtans een fundamentele maatregel die onmiddellijk budgettaire ruimte kan creëren voor relancemaatregelen. Een grondige simplificatie van de fiscaliteit zou hiertoe bijvoorbeeld kunnen bijdragen. Tenslotte moet de overheid een inspanning doen om diegenen die het nodig hebben te beschermen tegen de crisis. Dit gebeurt echter niet door de bevolking aan te moedigen verder te consumeren zonder zorgen. Na jaren van hoogconjunctuur is deze crisis als een stevige kater na een uitbundig feest tot diep in de nacht. Je kan er dan voor kiezen opnieuw te gaan drinken, wat de pijn verzacht maar de kater naar de volgende generatie stuwt of je kan het probleem aanpakken en maatregelen nemen. In België kiest men klaarblijkelijk voor het eerste.

De NV België kan vandaag vergeleken worden met een groot containerschip. Je kan de motor stil leggen zonder dat iemand er iets van merkt, want we varen nog jaren verder op de impuls van onze historische verworvenheden, maar op een bepaald ogenblik val je stil. Op dat moment opnieuw vooruitgang proberen boeken in een context van mondiale concurrentie met een krimpende en vergrijzende bevolking zal aartsmoeilijk zijn. Het is hoog tijd dat de generatie die de lasten zal dragen, ingrijpt om de motor aan de praat te houden.

Alexander De Croo

Alexander De Croo

Links

mailto:alexander.decroo@gmail.com