Binnenkort moet je je schuldig voelen wanneer je met de auto rijdt. Kerstverlichting zonder LEDS is foei. Twee plasma TVs thuis: ‘hoe durf je!’ Van links en rechts verschijnen allerlei ‘minder impact’ goeroes die ‘het voorbeeld’ geven. In koor herhalen ze dat u soberder moet leven, want de aarde staat in brand. Het is misschien confronterend, maar de ‘lowest impact man’ is een dakloze. Zonder dat we er erg in hebben stappen we in een verhaal van onheilsprofeten. Wetenschap wordt misbruikt en moet plaats maken voor twee emoties: angst en nostalgie. Zijn we niet allemaal bang dat we de aarde kapot maken? Dromen we niet allemaal van dat idyllische dorpje met de hoefsmid en het spinnewiel...

In de ‘idylle’ van voor de industriële revolutie moesten kinderen vanaf drie jaar op het land werken en stierven ontelbare mensen aan bronchitis en griep. Dat wordt uiteraard verzwegen. Wat ook verzwegen wordt is de invloed van religie op ‘het ecologische denken’. Laat me dat even verduidelijken. Sinds het ontstaan van de mens is er veel veranderd. Terwijl de mens eerst onderworpen was aan de grillen van de natuur, probeert de mens steeds meer de natuur te beheersen. De mens slaagt daar zelfs in. De levensverwachting is spectaculair gestegen. Kindersterfte was nooit zo laag. De globale welvaart stijgt. Mensen worden kritischer en betrouwen meer en meer op de wetenschap dan op geloof. Religieuzen zien deze ontwikkeling met lede ogen aan. Kerken lopen immers leeg. Niet de bijbel maar het individu beslist over doen en laten. De mens, zijn rede en verstand, halen het immers van het trieste lot dat velen wacht, indien ze hun heil exclusief laten afhangen van hun religie. Een gebedje slaan, zal je kanker niet genezen.

Een tegenbeweging ontwikkelt zich die, vooral onder druk van religieuze argumenten, terug wil keren naar de tijd van toen. In ‘de tijd van toen’ was de mens slaaf van de mens én de mens slaaf van koning en kerk. Nu is de robot slaaf van de mens en de mens eigenaar van zijn lichaam en verstand. In de tijd van toen waren er geen robotten en zaten kerken vol. Terug naar die tijd dan maar? Hoewel de groene beweging oorspronkelijk niets met religie te maken heeft hebben religieuze argumenten zich ‘en stoemelings’ genesteld in het groene verhaal. Klassiekers in de groene beweging zijn de volgende ‘de mens heeft het recht niet de natuur te bedwingen’; ‘de mens moet bescheidenheid en dankbaarheid aan de dag leggen tegenover de planeet’; ‘de mens moet met de planeet omspringen volgens het voorzorgsprincipe’.

Laat ons deze beweringen eens analyseren. ‘De mens heeft het recht niet de natuur te bedwingen’. Waarom niet? Indien deze bewering klopt dan betekent dat, dat de planeet niet van de mens is. Van wie dan wel? Die vraag wordt nooit gesteld omdat het antwoord zo ingebakken is in onze cultuur. De planeet wordt immers beschouwd als een creatie van god en dus ook eigendom van god. Omdat het eigendom is van god, is het geen eigendom van de mens. Daarom mag de mens er niet mee aanvangen wat hij zou willen. Maar indien er geen god is, waarom zou de mens dan geen beslissingen mogen nemen over de planeet? Inderdaad, indien er geen god is, dan is er geen reden waarom de mens de natuur niet zou mogen beheersen. Tenzij iemand beweert dat de planeet zelf kan beslissen. Dan belanden we in de oertijd, waar de mens overgeleverd was aan de grillen van de natuur. Die mensen vonden dat blijkbaar toch niet alles, anders hadden ze geen wiel uitgevonden.

De tweede klassieker dan: ‘de mens moet bescheidenheid en dankbaarheid aan de dag leggen tegenover de planeet’. In de kersttoespraak van Kardinaal Daneels lezen we: “Om te genezen van onze kwalen hebben we nood aan zo’n nederig en eenvoudig hart van de Doper.” Waarom moet de mens bescheiden zijn? Indien de mens bescheiden moet zijn, dan betekent dat, dat er consequenties zijn indien de mens zich arrogant zou opstellen. De mens stelt zich natuurlijk uitermate arrogant op indien de mens zich boven de natuur stelt. Omdat alle wezens een creatie zijn van god is het natuurlijk niet aan de mens om zich boven de andere wezens te stellen. Weerom, indien er geen god is, zijn er geen consequenties te verwachten voor een mens die zich onvoldoende bescheiden opstelt. En de dankbaarheid? De meeste religies beschouwen het leven, de aarde, enz… als geschenken van god. Een gegeven paard kijk je niet in de bek, dus geschenken stel je niet in vraag. Opnieuw, indien er geen god is, dan is dankbaarheid voor het leven een loos begrip. Immers, dankbaarheid aan wie?

Het voorzorgsprincipe nu. Een mens moet zo voorzichtig zijn dat alle risico’s tot nul worden herleid. Elk zinnig mens weet dat zulks onmogelijk is tenzij de mens niets doet. En dat is de bedoeling. De impact van de mens kan alleen nul zijn indien de mens nergens aan komt. Onze kinderen kunnen ook niet vallen van het klimrek indien ze er niet op spelen. Het nemen van risico moet steeds afgewogen worden. De lusten en lasten moeten bekeken worden en het effect op lange termijn ingeschat. Dit kan zonder in extremen te vervallen.

Hoe gaat de humanist, die de mens centraal stelt en niet ondergeschikt maakt aan de wil van een god, om met de toekomst van onze planeet? Voor een humanist telt het leven van zichzelf, de medemens en de toekomstige generaties. De welvaart en het welzijn van de mens gaat boven de vermeende wil van een vermeende god. Diegenen die van de ontwikkelingslanden verwachten dat ze minder impact op de natuur zullen uitoefenen, vergeten dat ze hun welvaart ondergeschikt maken aan de onze. Een humanist kan dat niet en wil evenveel welvaart voor alle mensen, waar ze ook wonen. Hetzelfde geldt voor de volgende generaties. Ook zij hebben recht op een even welvarend en comfortabel leven als het onze. Dat vraagt geen onheilsprofeten en ‘minder impact’-mensen maar creatieve geesten die nadenken op welke manier aan de energiebehoefte van de toekomstige generaties zal voldaan worden. Terugkeren naar het stenen tijdperk is een gemakkelijke piste, waarvoor geen creativiteit nodig is. We hebben mensen nodig die inventief zijn en nadenken hoe oude machines kunnen vervangen worden door nieuwe die minder energie nodig hebben, zorgen voor minder gezondheidsproblemen, en dit alles zonder in te boeten aan comfort voor de mensen. Deze uitdaging is uiteraard veel moeilijker dan alle elektrische toestellen in je huis buiten te zwieren en de auto te bekijken als des duivels.

Het groene denken moet creatief en inventief zijn en de technologie in haar hart sluiten. Want technologie en ecologie gaan hand in hand. Wij moeten niet groen denken omdat het van god moet of omdat het politiek correct is, maar omdat het de enige manier is om te zorgen voor voldoende energie en een gezond leefklimaat voor mens en dier overal ter wereld én voor de generaties na ons. Het groene denken mag immers geen anti-mens verhaal zijn.

De auteur is Brussels parlementslid en gemeenteraadslid van de Stad Brussel

Els Ampe

Els Ampe

Links

mailto:els.ampe@vldbrussel.be