Het wetsvoorstel van de Nederlandse Partij voor de Dieren om de ontheffing voor een verdoving bij ritueel slachten te beëindigen en ook daar bedwelming verplicht te stellen, is een testcase. Geen testcase over het respect voor dieren, maar een over het respect voor de Nederlandse rechtsstaat. Mogen gelovigen een beroep doen op de constitutionele vrijheid van godsdienst om daarbij andere wetten en regels te kunnen overtreden? Met andere woorden: krijgen deze gelovigen gelijk en staat de godsdienstvrijheid inderdaad boven alle andere wetten en regels?

Er zijn gradaties waarin joden en moslims zich aan hun religieuze spijswetten houden. Sommige gelovigen eten in het geheel niet kasjroet (kosjer) of halal, andere proberen strikt de voorschriften te volgen, de ‘preciezen’. Proberen, want de omstandigheden zijn in de loop der eeuwen ingrijpend gewijzigd. Daartussen bevindt zich grote groep ‘rekkelijken’, die op wisselende manieren met de voorschriften schippert, hierin gesteund door de grote diversiteit in theologische interpretaties van de spijswetten.

Het zijn de ‘preciezen’ die bezwaar maken tegen het voorstel van Marianne Thieme (PvdD). Geen van hun argumenten is valide, populisme en demagogie vieren hoogtij. Hun stroman-argument: ‘ritueel slachten wordt verboden’. Dat doet het voorstel helemaal niet, slechts complementair aan het rituele slachten gaat een verdoving vooraf, een situatie die voor iedere andere Nederlander verplicht is. Die techniek bestond inderdaad niet in de dagen van Mozes of later, die van Mohammed. Net zo min als Jozua bij het veroveren van het Beloofde Land kalasjnikovs tot zijn beschikking had of Mohammed bij zijn beleg van Mekka. Eigentijdse ‘preciezen’ accepteren vaak wel kalasjnikovs, maar geen verdoving. Die selectieve houding wekt niet alleen de lachlust van ongelovigen, maar uiteraard ook die van hun rekkelijke geloofsgenoten.

Een andere tactiek is de overdrijving. De directeur van het Nederlandse Halal Correct spreekt op de reformatorische EO-tv over ‘miljoenen moslims’ in Nederland die worden getroffen wanneer de onverdoofde dhabiha de ontheffing verliest. Maar dit Geert Wilders-getal klopt niet. Er wonen nog geen miljoen moslims in Nederland en als gezegd, er zijn gradaties in het volgen van de spijswetten. De Nederlandse Rabbijn Jacobs waarschuwt op de publieke radio voor een emigratiegolf van jonge joodse stellen als ze geen hechsjer voedsel meer kunnen kopen. Collega’s wijzen op de Holocaust. Een internationale groep orthodoxe rabbijnen heeft op 12 april een emotionele oproep gedaan aan het Nederlandse parlement. 'Dit brengt ons terug naar de tijden waarin de joden niet vrij waren', zei Aryeh Ralbag daarbij, opperrabbijn van Amsterdam.

Andere gelovigen wijzen wat pragmatischer op de portemonnee. Nederlandse boeren blijven met hun vee zitten, als joden en moslims massaal gecertificeerd vlees gaan importeren. Wetenschappelijke argumenten pro verdoving worden onder veel misbaar weggewoven met een beroep op godsdienstvrijheid. Onze religie verplicht ons deze manier van slachten en Nederlandse wetten mogen daarin niet interfereren.

Dit is niet alleen maar een juridische kwestie. Ook empirisch onderbouwde bevindingen pro verdoving van de Landbouwuniversiteit Wageningen en de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde worden genegeerd of met obscure onderzoeksresultaten bestreden. Beschaafde mensen negeren geen empirische bevindingen, maar proberen die met wetenschappelijke argumenten te beantwoorden. Evenzo erkennen zij dat in een democratische rechtsstaat wetgeving een dynamisch verschijnsel moet zijn en vooral dat zij niet (meer) in een omgeving wonen waarin hun culturele gebruiken dominant zijn. De stelling dat jodendom, christendom en/of islam onverenigbaar zijn met een democratie mag onzinnig zijn, de ‘precieze’ minderheden binnen die religies vertonen bedroevend weinig sympathie voor de rechtsstaat.

Vergelijkbaar is de discussie over jongensbesnijdenis, eveneens een kwestie van obscurantisme en zwaaien met het vendel van godsdienstvrijheid. Terwijl het gaat om een schending van de integriteit van het menselijk lichaam, waarover het kind in kwestie geen zeggenschap heeft. Net als het dier dat onverdoofd wordt geslacht. Een onhandig mechanisme in kwesties als deze – het beperken van religieuze privileges – is de neiging van’ rekkelijken’ om de rijen te sluiten wanneer die beperking van buiten komt. Theologische en andere verschillen spelen dan geen rol meer: de status van hun godsdienst lijkt in het geding. In deze sfeer ligt ook de voornaamste reden voor de religieuze partijen Christen-Democratisch Appèl, ChristenUnie en Staatkundig Gereformeerde Partij om tegen Thiemes voorstel te stemmen, al moeten we hierbij aantekenen dat het vooral ook boerenpartijen zijn, die zich uit economische motievenen traditioneel weinig aan dierenwelzijn gelegen laten liggen.

De christelijke partijen staan er immers op dat de vrijheid van godsdienst boven andere wetten en regels verheven blijft. Een zoveelste argument om die als expliciete vermelding uit de wet te halen, omdat die vrijheid reeds via andere wetten volledig wordt gedekt. Zoals onlangs nog zo onhandig door parlementslid Jeanine Hennis-Plasschaert van de rechts-liberale VVD bepleit. Volgens die andere wetten en regels zouden praktijken als kinderbesnijdenis en onverdoofd slachten veel moeilijker kunnen worden verdedigd. Dat hebben de gelovigen scherp gezien. Hun beroep op godsdienstvrijheid om een uitzonderingspositie inzake de slachtwetten benadrukt namelijk ook een rechtsongelijkheid vergeleken met andere groepen.

Er zijn ook burgers die uit niet-religieuze motieven zowel de verdoving als het industriële slachten (met de pin in de schedel) afwijzen. Sommige milieuactivisten bijvoorbeeld. Het veel gehanteerde argument dat een tolerante, pluriforme samenleving kleine minderheden hun afwijkingen van de rechtsorde mag gunnen, zou immers ook moeten gelden voor niet-religieuze minderheden. Een ander argument is dat het wetsvoorstel van Thieme praktijken als het levend koken van kreeft ongemoeid laat. Maar die zijn nu nog aan iedere burger toegestaan, niet aan een kleine groep met een ontheffing. Uiteraard zouden ook deze praktijken, indien empirische gegevens voorhanden dat er van leed sprake is, voor iedereen dienen te worden verboden.

De rechts-populistische Partij van de Vrijheid, de sociaal-democratische Partij van de Arbeid, de linkse Socialistische Partij, het vrijzinnige GroenLinks en het centrum-liberale D66 scharen zich wel achter het voorstel van de PvdD dat daarmee een ruime meerderheid achter zich heeft gekregen. Hopelijk steunen zij ooit ook een voorstel om de expliciete vermelding van godsdienstvrijheid uit de Nederlandse Grondwet te halen. Dat is de echte testcase.

De auteur is docent en schrijver.

August Hans den Boef

August Hans den Boef

Links

mailto:ahdenboef@euronet.nl