Niemand wordt beter van splitsing BHV

essay vrijdag 18 december 2009

Edward Roosens

Nu Premier Van Rompuy een nieuwe uitdaging heeft gevonden als eerste permanente voorzitter van de Europese Raad van Staatshoofden en Regeringsleiders, zijn de binnenlandse politieke schijnwerpers weer volop gericht op het prangende probleem van de splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde. Een symbooldossier dat ons land al sinds mensenheugenis teistert en dat recent opnieuw acuut is geworden door de invoering van de provinciale kieskringen in 2002 in alle provincies behalve in Vlaams Brabant. Het Grondwettelijk Hof vindt het namelijk discriminatoir dat bijvoorbeeld een Leuvenaar die kandidaat is bij federale parlementsverkiezingen zich enkel maar kan richten tot de arrondissementele kieskring Leuven, terwijl andere kandidaten kunnen opkomen in een grotere provinciale kieskring. Concreet: de Leuvense kandidaat in kwestie kan zich maar richten tot 320.334 arro-Leuven-kiezers die 7 zetels mogen verdelen, terwijl hij zich eigenlijk net zoals alle andere kandidaten in België zou moeten kunnen richten tot alle 689.921 kiezers uit de provincie Vlaams-Brabant (dis is inclusief de kiesomschrijvingen Halle en Vilvoorde) die volgens de huidige bevolkingsaantallen 15 zetels zouden mogen verdelen.

Als overal in België wordt teruggekeerd naar de oude arrondissementele kieskringen verdwijnt deze discriminatie en valt het bezwaar van het Grondwettelijk Hof weg. Als we er de kranten van de voorbije weken op nalezen, is de splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde echter een belangrijk doel OP ZICH. Terugkeren naar de arrondissementele kieskringen met een niet-gesplitst kiesarrondissement BHV zou een nieuwe kaakslag voor de Vlamingen betekenen. “Het voorliggende wetsvoorstel tot splitsing van de kieskring moet onverkort en democratisch (volgens de N-VA en Vlaams Belang meerderheid tegen minderheid*) worden gestemd”, stellen de nationalistische partijen. De andere partijen verkiezen een onderhandelde oplossing wat impliceert dat ze best bereid zijn een paar toegevingen te doen om deze ene grote trofee binnen te halen.

Het argument voor de splitsing van de kieskring BHV is drieledig en gaat, kort samengevat, als volgt: (1) Het is onaanvaardbaar dat Franstaligen in de Vlaamse randgemeenten rond Brussel mogen stemmen op kieslijsten van Franstalige partijen aangevoerd door Brusselse stemmenkanonnen. Door de splitsing van de kieskring zal het eindelijk afgelopen zijn met dit stemmengeronsel. (2) Door de splitsing van de kieskring BHV zullen de stemmen uit HV naar zetels gaan voor Vlaamse partijen in plaats van naar Franstalige. (3) De mogelijkheid om in de kiesomschrijvingen Halle en Vilvoorde op Franstalige lijsten met Brusselse kopstukken te stemmen is eigenlijk een verkapte communautaire faciliteit die de verfransing van de Vlaamse rand bestendigt en versterkt.

Laten we het eerste argument eens van naderbij bekijken. Concreet haalden de grote Franstalige lijsten van MR, PS, CdH, Ecolo en FN met onder andere de Brusselse kopstukken Maingain (MR), De Donnéa (MR), Ducarme (MR), Onkelinx (PS) en Milquet (CdH) bij de laatste federale verkiezingen 78.352 stemmen in de kiesomschrijvingen Halle en Vilvoorde, dat is 21,2% van het totaal aantal uitgebrachte stemmen aldaar. Meer bepaald ging het om 23.183 stemmen in het kanton Halle (31%), 22.077 in het kanton Zaventem (39%), 11.610 in het kanton Meise (19%), 10.934 in het kanton Asse (12%), 8.396 in het kanton Vilvoorde (16%) en 2.152 in het kanton Lennik (7%). Ongeveer de helft van al die stemmen ging naar de MR (39.993). De PS haalde er bijna 15.000, de CdH en ecolo elk iets meer dan 10.000. De MR haalt in de kiesomschrijvingen Halle en Vilvoorde in zijn eentje dus bijna 11% van alle uitgebrachte stemmen. De PS, CdH en Ecolo halen samen bijna 10%.

Tegen die achtergrond is de cruciale vraag: wat zou de splitsing van de kieskring BHV in een kieskring Brussel en een kieskring Halle-Vilvoorde (die samen met de kieskring Leuven de kieskring Vlaams-Brabant gaat vormen) aan deze situatie veranderen? Het antwoord is eenvoudig: weinig tot niets. We leven in een democratisch land dus iedereen zou ook in de nieuwe kieskring Vlaams-Brabant nog altijd het recht hebben zich aan de kiezer aan te bieden, ook Franstalige partijen. De Franstalige kopstukken uit het Brusselse zouden wel moeten kiezen waar ze zich aan de kiezer aanbieden want je mag logischerwijze niet in twee kieskringen tegelijk opkomen. Het laat zich raden dat zij vooral zouden kiezen voor de kieskring Brussel omdat daar het meeste stemmen te rapen vallen. In de kieskring Vlaams-Brabant zou je dus verkiezingen krijgen waaraan Franstalige lijsten zouden meedoen met minder bekende Franstalige kandidaten (uit Vlaams-Brabant zelf of daarbuiten want je hoeft niet te wonen in de kiesomschrijving waar je kandidaat bent). Het is onwaarschijnlijk dat veel kiezers die nu op Franstalige lijsten stemmen op dat ogenblik zouden afhaken. Mogelijk zouden wat meer lijststemmen en wat minder naamstemmen uitgebracht worden, maar dit maakt niets uit voor de zetelverdeling.

Daarmee zijn we aan het tweede argument van de BHV-splitsers aanbeland: de splitsing van de kieskring BHV zal ervoor zorgen dat de stemmen uit de kiesomschrijvingen Halle en Vilvoorde naar zetels gaan voor Vlaamse partijen. Wat is daarvan aan? Niets. Wel integendeel. De Vlaamse partijen zouden door een ‘pure en eenvoudige splitsing’ (om Bart De Wever even te parafraseren), dit is zonder apparentering (zie verder), in het federale parlement 2 à 3 zetels inleveren ten voordele van de Franstalige partijen. Hoe komt dat? Drie grote redenen kunnen worden aangehaald:

(1) Door de relatief jonge bevolking van Brussel hebben zij relatief veel bevolking voor relatief weinig kiezers. Het aantal zetels van een kiesomschrijving wordt echter toegewezen in functie van het bevolkingsaantal. De nieuwe kieskring Brussel zou dus relatief veel zetels toegewezen krijgen (14 van de huidige 22 in BHV) terwijl ze volgens haar kiezersaantal maar instaat voor iets meer dan 12 zetels. Om het eenvoudig uit te drukken: de stem van de huidige vooral Vlaamse kiezers in Halle en Vilvoorde weegt in de huidige kieskring BHV relatief zwaar door (= telt voor relatief veel zetels) dankzij het hoge bevolkingsaantal van Brussel. Na splitsing van de kieskring valt dit voordeel uiteraard weg.

(2) Een tweede reden werd hierboven al beschreven: ook na een splitsing zullen de Franstalige partijen lijsten blijven indienen in de kieskring Vlaams-Brabant. Zelfs na samenvoeging met de kieskring Leuven tot één kieskring Vlaams-Brabant blijft het gewicht van de Franstalige kiezers meer dan groot genoeg om Franstalige lijsten toe te laten 1 à 2 van de 15 beschikbare zetels in Vlaams-Brabant weg te kapen. Zonder eventuele Franstalige kiezers uit de Kieskring Leuven mee te rekenen haalde alleen de MR bij de laatste federale verkiezingen al zo’n 6 % van de Vlaams-Brabantse stemmen. Een kartel van PS-CdH-ecolo (toch niet zo onwaarschijnlijk) zou volgens de uitslag van de laatste federale verkiezingen ook meer dan 5% van de stemmen halen in Vlaams-Brabant. Hiermee zou zo’n kartel momenteel net geen zetel halen maar met enkele duizenden Franstalige kiezers uit het arrondissement Leuven erbij wordt een zetel erg waarschijnlijk. In een gesplitste kieskring Vlaams-Brabant dreigen dus maar 13 van de 15 beschikbare zetels naar Vlaamse partijen gaan.

(3) De Vlamingen die in Brussel wonen dan. Deze bevinden zich op vele vlakken in een soort spiegelsituatie van de Franstaligen in Vlaams-Brabant. Omdat er één grote kieskring BHV bestaat, konden zij in 2007 stemmen op Vlaamse kopstukken uit de kieskringen Halle en Vilvoorde (bv. op Herman van Rompuy (CD&V) uit Sint-Genesius-Rode, op Hans Bonte (SP.a) uit Vilvoorde of op Maggie De Block (Open VLD) uit Merchtem). In totaal werden in de Brusselse kieskantons 52.700 stemmen uitgebracht op de 6 grootste Vlaamse partijen (11,3% van het totaal aantal uitgebrachte stemmen). Deze stemmen zijn echter zeer sterk gespreid (Vlaams Belang: 14.587 (3,1%), Open VLD: 12.649 (2,7%), CD&V-N-VA: 9.492 (2%), SP.a: 8.916 (1,9%), Groen: 5.263 (1,1%), LDD: 1.793 (0,4%)) en de vorming van kartels tussen deze partijen is niet evident (SP.a-Groen misschien?) of zelfs volledig uitgesloten (elke combinatie met het Vlaams Belang). In de huidige kieskring BHV komen deze stemmen van de Brusselse Vlamingen samen met de Vlaamse stemmen uit Halle-Vilvoorde en zorgen zij er mee voor dat 9 van de 22 BHV-zetels naar Vlaamse partijen gaan. In een pure Brusselse kieskring zonder apparentering (zie verder) kunnen de Vlaamse partijen allicht niet rekenen op een zetel. De stemmen van de Vlaamse Brusselaars zouden dan verloren gaan.

De conclusie is dus dat bij een ‘pure en eenvoudige splitsing’ van BHV de Nederlandstalige partijen in plaats van 16 zetels in de kieskringen BHV (9) en Leuven (7), er met hetzelfde stemmenaantal nog 13 zouden overhouden in de nieuwe kieskringen Vlaams-Brabant (13) en Brussel (0). De Franstaligen zouden 16 vertegenwoordigers in het federale parlement krijgen (14 in Brussel en 2 in Vlaams-Brabant) in plaats van 13 in BHV nu.

Waarom willen de Vlaamse partijen dan toch zo graag een pure en eenvoudige splitsing van de kieskring BHV, vraagt u zich af? Wel, het Vlaamse splitsingsvoorstel is helemaal geen pure en eenvoudige splitsing. In het Vlaamse splitsingsvoorstel wordt een bescherming van de stemmen van de Vlaamse Brusselaars ingebouwd door de mogelijkheid te bieden om aan lijstverbinding (ofte apparentering) te doen volgens een schema dat de Vlaamse partijen als ‘fair’ bestempelen. Dit ‘faire’ schema houdt in dat er vanuit Brussel enkel lijstverbinding mogelijk is met één andere kieskring. De Nederlandstalige Brusselse lijsten mogen dus aan lijstverbinding doen met de Vlaams-Brabantse lijsten, maar voor de Franstalige lijsten ligt dit moeilijk want zij hebben er meer belang bij om aan lijstverbinding te doen met de Waals-Brabantse lijsten. Zij zullen dus niet aan lijstverbinding kunnen doen met de Vlaams-Brabantse lijsten.

Deze randvoorwaarde bij het Vlaamse splitsingsvoorstel betekent dus dat de Franstalige partijen er zich moeten bij neerleggen dat de Vlaamse stemmen in Brussel beschermd worden, maar dat de Franstalige stemmen in Vlaams-Brabant verloren gaan. Voor de Raad van State vormt dit een fundamenteel probleem, maar de Vlaamse voorstanders van het splitsingsvoorstel leggen deze kritiek voorlopig naast zich neer. Zij willen de ‘democratie’ laten spreken en dit voorstel meerderheid tegen minderheid goedkeuren. Na deze Vlaamsvriendelijke apparentering, zou het aantal Vlaamse zetels behouden blijven op 16 van de 29 (alle 15 in Vlaams-Brabant en 1 in Brussel**), tenzij alle Franstalige partijen zich groeperen in een Union des Francophones in Vlaams-Brabant. Dan zouden de Nederlandstalige partijen toch nog een zetel verliezen als gevolg van de splitsing van de kieskring BHV. Beter zullen de Nederlandstalige partijen qua zetelverdeling dus alleszins niet worden van een splitsing van de kieskring BHV, zelfs niet met een Vlaamsvriendelijke apparentering.

Dan maar over naar het laatste argument, namelijk dat dit een verkapte faciliteit is die de verfransing van de Rand rond Brussel bestendigt en versterkt. Dit argument houdt dus in dat een Franstalige bij zijn beslissing tot vestiging in de Vlaamse Rand of bij het afwegen van zijn inspanningen tot inburgering, zou rekening houden met het feit dat hij bij de verkiezingen nog op een Franstalige lijst met Brusselse kopstukken zal kunnen stemmen. Alsof dat feit een belangrijk element is bij dergelijke beslissingen. Ook de verkiezingspropaganda van Franstalige partijen zal niet verdwijnen na de splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde omdat de Franstalige partijen ook in de kieskring Vlaams-Brabant met Franstalige lijsten zullen blijven opkomen bij de verkiezingen. De verfransing in de Vlaamse rand rond Brussel zal dus zeker niet worden tegengegaan door de splitsing van de kieskring BHV. Wel integendeel, de verhitte discussie rond de splitsing van die kieskring zal beide taalgroepen nog verder van elkaar doen vervreemden. Nederlandsonkundig blijven zal voor vele Frans- en anderstaligen in de Rand dan niet enkel het gevolg zijn van desinteresse of misplaatste arrogantie, maar dreigt dan een actieve verzetsdaad te worden.

Het valt in deze op te merken dat de splitsing van het gerechtelijk arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde voor de dagelijkse leefwereld van de gemiddelde Nederlands- of Franstalige in de Vlaamse Rand rond Brussel veel belangrijker is dan de splitsing van de kieskring BHV. Rechtsbedeling door rechters en griffiepersoneel die de eigen moedertaal goed machtig zijn, is voor elke Nederlands- of Franstalige in de Rand ontegensprekelijk belangrijk. De splitsing van het gerechtelijk arrondissement BHV in een gerechtelijk arrondissement Halle-Vilvoorde en een gerechtelijk arrondissement Brussel zou dan bijvoorbeeld gepaard kunnen gaan met de mogelijkheid voor Franstaligen uit de Rand om te kiezen voor een rechtsgang in Brussel (met als keerzijde dat de gerechtelijke achterstand er door het groter aantal dossiers allicht belangrijker is). Alleszins zou de aandacht van de Vlaamse politici veel beter daar naar uitgaan dan naar een fetisj-dossier dat de verfransing van de Vlaamse Rand niet in het minst zal tegengaan.

De enige manier om de verfransing in de Vlaamse Rand rond Brussel op structurele wijze tegen te gaan, is er één die passeert langs wederzijds respect en wederzijdse inspanningen om elkaars taal te spreken en te begrijpen, met dien verstande dat de voertaal boven de taalgrens Nederlands is en onder de taalgrens Frans. Volgende afspraken of maatregelen zouden daar op langere termijn kunnen toe bijdragen: (a) Een afspraak dat overal in de Franse Gemeenschap en in de Vlaamse Gemeenschap de eerste niet-moedertaal die onderwezen wordt respectievelijk het Nederlands en het Frans is. Nu kan men in het franse gemeenschapsonderwijs bijvoorbeeld kiezen om eerder engels te leren dan nederlands. Bij de Jeunes MR bestaat er alvast grote bereidheid om hier werk van te maken. (b) Een afspraak dat in het lager en middelbaar onderwijs veel meer werk wordt gemaakt van taalbaden via uitwisselingsprojecten tussen Nederlandstalige en Franstalige scholen. (c) Een afspraak dat Erasmus-uitwisselingen bij hogescholen en universiteiten ook mogelijk moet worden tussen Franstalige en Nederlandstalige hogere onderwijsinstellingen. (d) Een afspraak maken dat overal in België een anderstalige zijn bestuursdocumenten de eerste 5 jaar gratis in één van de door hem gekozen landstalen mag ontvangen. Na 5 jaar wordt in principe overgeschakeld op de voertaal van de woonplaats, tenzij de burger in kwestie expliciet vraagt om een verlenging van zijn specifiek taalregime en daar ook een kleine dienstverleningsvergoeding wil voor betalen. (e) Het blijven vereisen van een goede tweetaligheid in alle openbare instellingen in het Brusselse (ziekenhuizen, politie, administraties, gerecht, …)

Conclusie

Laat ons de kieskring BHV zoals hij vandaag bestaat dus rustig intact laten en terugkeren naar arrondissementele kieskringen om de bezwaren van het grondwettelijk hof te counteren. Dat bespaart ons een hoop politiek gekrakeel en een slecht compromis. De splitsing van de kieskring lost immers niets op. De Franstaligen zullen nog altijd kunnen blijven stemmen op Franstalige lijsten die ook zonder Brusselse kopstukken zetels zullen halen. De verfransing van de Vlaamse Rand zal daardoor ook niet in het minst worden tegengegaan. Bovendien leidt de splitsing van de kieskring zonder apparentering tot een verlies van drie zetels voor de Nederlandstalige partijen en mét apparentering mogelijk nog altijd tot het verlies van één zetel én tot een vreemde en nogal ondemocratische toewijzing van de ene Vlaamse zetel in Brussel.

Een splitsing van het gerechtelijk arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde verdient wel aanbeveling en zou bijvoorbeeld kunnen gerealiseerd worden door aan de Franstaligen in de Rand toe te staan te kiezen voor een rechtsgang in het gerechtelijk arrondissement Brussel. Het echte terugdringen van de verfransing in de Vlaamse Rand kan alleen maar tot stand komen door goede langetermijnafspraken te maken met de Franstaligen om ervoor te zorgen dat alle Franstaligen in de toekomst beter Nederlands spreken en begrijpen, en dat ook de Nederlandstaligen het Frans goed meester blijven. Daar ligt de échte sleutel voor harmonieus samenleven in ons land, niet in nutteloze hanengevechten (of zijn het leeuwengevechten?) over de splitsing van een gemengde kieskring, die in se niet meer doet dan de stemmen van twee minderheden, de Franstaligen in Halle-Vilvoorde en de Nederlandstaligen in Brussel, tot hun recht te laten komen.


Noten:

* John Stuart Mill zou zich omdraaien in zijn graf als hij zou horen dat een stemming van een meerderheid tegen een minderheid zou betiteld worden als een democratisch iets. Een zekere democratische bescherming van minderheden tegen meerderheidsbeslissingen is fundamenteel in een land dat zichzelf democratisch wil noemen.

** Die ene zetel in Brussel zou dan vooral te danken zijn aan een belangrijke pot van niet-gebruikte reststemmen in Vlaams-Brabant. Bij de federale verkiezingen van 2007 had dit bijvoorbeeld betekend dat de Brusselse zetel naar LDD was gegaan, de kleinste Vlaamse partij in Brussel die de grootste resterende pot aan stemmen had in Vlaams-Brabant wegens daar geen zetel behaald. Dit splitsingsvoorstel met apparentering is dus ook allesbehalve democratisch (zie hiervoor: www.elsampe.be).

Edward Roosens

Links
mailto:edward.roosens@telenet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be