'Mensenrechten verdedig je met vuur', is een slogan van Amnesty International die de bekende kaars met prikkeldraad vergezelt. Daarbij ondervindt de organisatie voortdurend dat verdedigers van mensenrechten ook zelf onder vuur kunnen komen te liggen. Amnesty International is een luis in de pels van machthebbers van allerlei pluimage: nationale overheden, internationale organisaties, bedrijfsleiders en religieuze leiders. Het bericht uit het Vaticaan dat gisteren door de internationale media werd verspreid, is niet buiten categorie. Maar het verdient wel enige toelichting.

In een interview stelde kardinaal Martino, voorzitter van de Pontificale Raad voor Gerechtigheid en Vrede, dat het Vaticaan niet langer steun zou verlenen aan Amnesty International. Hij riep gelovigen bovendien op om hun steun aan Amnesty in te trekken. Reden hiervoor is de recente besluitvorming binnen de mensenrechtenorganisatie in verband met werk rond abortus. Terwijl Amnesty International tot voor kort geen standpunt had over die kwestie is er sinds enkele maanden een overeenstemming die acties over dat thema mogelijk maakt in een aantal specifieke gevallen. Dat is niet in lijn met het standpunt van het Vaticaan, dat abortus in alle gevallen uitsluit.

Voor alle duidelijkheid: Amnesty International wordt niet gesubsidieerd door staten, en dus evenmin door het Vaticaan. Van het intrekken van steun door de centrale instanties van de katholieke kerk kan geen sprake zijn, aangezien dergelijke steun er gewoon niet is. De uitspraak van de kardinaal is eerder te interpreteren als een oproep tot een boycot. Een eigenaardige demarche. Zover wij weten, roept het Vaticaan niet op tot een boycot van staten die zich schuldig maken aan systematische foltering en evenmin van bedrijven die kinderen uitbuiten als schuldslaven. Wat is het dan wel dat Amnesty International doet of zegt dat zoveel erger is dan dergelijke grove schendingen van mensenrechten?

Om te beginnen gaat het niet om iets dat Amnesty doet. Amnesty is een campagneorganisatie. De uitspraak van het Vaticaan heeft geen betrekking op een van de tientallen acties of campagnes die momenteel aan de gang zijn. Het is een reactie op een standpunt dat mogelijk in de toekomst acties kan inspireren, maar dat momenteel nog niet doet. Sinds enkele jaren voert Amnesty intensief campagne over geweld tegen vrouwen. In het kader daarvan kwam van op het terrein de vraag om in concrete dossiers een standpunt over abortus te kunnen innemen. Over dat onderwerp bestonden bij onze leden uiteenlopende meningen. In een uitgebreid proces van consultatie is na twee jaar een consensus bereikt: Amnesty International spreekt zich niet uit over de morele aspecten van abortus, en komt niet op voor een 'mensenrecht op abortus'. Amnesty vraagt wel dat vrouwen die zwanger zijn als gevolg van een verkrachting of voor wie de zwangerschap levensbedreigend is (of een zeer ernstige bedreiging van de gezondheid), toegang krijgen tot abortus.

Dat laat ons toe om slachtoffers van verkrachting in een gewapend conflict meer te bieden dan de schrale troost dat hun lijden erkend wordt als mensenrechtenschending. In de tweede plaats kan Amnesty International vrouwen verdedigen die vervolgd worden omdat ze een abortus ondergingen. In Nigeria bijvoorbeeld krijgen vrouwen hiervoor de doodstraf. Die standpunten zijn niet geïsoleerd, maar kaderen in het werk rond voortplantingsrechten voor vrouwen. Het is omdat vrouwen op veel plaatsen in de wereld nog geen baas zijn over hun eigen lichaam en hun eigen seksualiteit, dat er jaarlijks 68 000 vrouwen sterven door een onveilige abortus. Voor een dergelijk mensenrechtenschandaal kan Amnesty de ogen niet sluiten. Binnen datzelfde kader van reproductieve vrijheid werkt onze organisatie overigens al jaren tégen gevallen van gedwongen abortus, bijvoorbeeld in China.

Heel wat leden van Amnesty International zijn gelovig. Velen onder hen weten al langer dan vandaag dat de standpunten van het Vaticaan op een aantal punten in een gespannen verhouding staan met de internationale mensenrechten: de rechten van holebi's, de positie van vrouwen en de behandeling van dissidenten binnen de kerk,... Als autonome individuen vinden zij voor zichzelf een evenwicht waarbij zij het nu eens oneens zijn met een kerkelijk standpunt en dan weer met een standpunt van Amnesty, zonder daarom hun geloof of hun mensenrechtenactivisme op te geven.

Wie streng dogmatisch denkt, zal stellen dat je niet tegelijkertijd alle mensenrechten én alle standpunten van het katholieke geloof kunt verdedigen. Maar wie gelooft in de kracht van mensen weet dat dergelijke verschillen in de praktijk elke dag overbrugd worden in een gezamenlijke strijd voor de waardigheid van de meest kwetsbaren.

De auteur is voorzitter Amnesty International Vlaanderen.



Deze tekst verscheen eerst in De Morgen van 15 juni 2007.

Eva Brems

Eva Brems

Links

mailto:egbert@liberales.be