Er zijn dringend hervormingen nodig om onze economische welvaart veilig te stellen. Al even belangrijk is het nieuwe marktopportuniteiten in non-profitsectoren te ontdekken. Inspiratie om daar werk van te maken staat in het boek Blue Ocean Strategy van W. Chan Kim en Renée Mauborgne.

'A sense of urgency': het lijkt wel hét codewoord van de Vlaamse ondernemers om beleidsmakers duidelijk te maken dat ze zich steeds meer zorgen maken over de economische toekomst van onze welvarende regio Vlaanderen. Ondernemers zijn terecht ongerust over een behoudsgezind Vlaanderen in een wereld die door globalisering, demografische en maatschappelijke veranderingen in een ijl tempo verandert. Al te vaak hebben die ondernemers de indruk dat noch de politiek, noch de werknemersorganisaties, noch de samenleving beseffen dat we in woelige wateren zijn verzeild.

We zijn niet het orkest van de Titanic. We willen op een ogenblik dat de ijsberg in zicht komt, koers kunnen zetten naar een veilige haven. Met zijn legendarische uitspraak 'It's the economy, stupid' gaf Bill Clinton te kennen dat de economie daarbij het kompas is. We onderschrijven dat graag. En dus zijn ondernemers voor ons als rozen in de wijngaard. De traditie wil dat Franse wijnbouwers in hun wijngaarden altijd enkele rozen laten groeien. Als de rozen verwelken, is het tijd om de bodem opnieuw zuurstof te geven. Doen ze dat niet, dan verdwijnen één na één de oude wijnranken.

Onze ondernemers op wie we rekenen voor jobcreatie, zijn zulke rozen. Hun signaalfunctie mogen we niet negeren. Meer dan wie ook en vroeger dan wie ook komen ze op nieuwe markten en voelen ze de adem van een inmiddels wereldwijde concurrentie in de nek. Vandaag stellen ze ons herhaaldelijk de vraag of ook wij die 'sense of urgency' voelen. Ja antwoorden, betekent dat we spoedig een aantal veranderingen moeten doorvoeren. Daartoe focussen wij graag op drie domeinen: lastenverlaging, creativiteit en ontgrendeling.

Een eerste domein blijft dat van de lastenverlaging, zowel administratief als financieel. We hopen daarmee zowel bedrijven als burgers ademruimte te geven om te ondernemen. Een opsteker voor de hardwerkende Vlaming is de lastenverlaging in de personenbelasting, vooropgesteld in de meerjarenbegroting van de Vlaamse regering. Werken loont straks weer net ietsje meer en dat hoort ook zo.

Creativiteit

Een tweede domein is dat van de creativiteit. Innovatie mag niet langer synoniem zijn voor technologische innovatie. Want naast een aantal bedreigingen levert deze woelige tijd ook schitterende opportuniteiten op. Opportuniteiten zien we in het opwaarderen van alle marktsectoren door vormgeving, internationalisering en digitalisering. Precies daartoe kwamen er Vlaamse kenniscentra zoals Flanders Mechatronics, Flanders Drive, Design Vlaanderen, Flanders District of Creativity, IBBT, i-city en Flanders Investment and Trade. Ons pleidooi voor waarde-innovatie stemt nogal overeen met de aanpak uit Blue Ocean Strategy van W. Chan Kim en Renée Mauborgne. Beide auteurs beschrijven de creatieve strategie om nieuwe concurrentievrije markten te creëren. Kim en Mauborgne noemen die nieuwe onontgonnen marktgebieden 'blauwe oceanen'. Ze plaatsen ze in schril contrast met bloedige rode oceanen, waarin rivalen als haaien vechten voor een alsmaar krimpende winstmarge.

Geheel terecht stellen Kim en Mauborgne: 'Door de steeds snellere technische vooruitgang is de productiviteit van het bedrijfsleven aanzienlijk verbeterd en kunnen aanbieders een ongekend spectrum van producten en diensten produceren. In steeds meer sectoren overtreft het aanbod de vraag. De trend in de richting van mondialisering verhevigt die ontwikkeling nog. Nu handelsbarrières tussen naties en regio's worden geslecht en informatie over producten en prijzen onmiddellijk mondiaal beschikbaar is, verdwijnen steeds meer nichemarkten en monopolieparadijzen. (...) Verrassend genoeg namen de scheppers van blauwe oceanen niet de concurrentie als ijkpunt. In plaats daarvan volgden zij een andere strategische logica die we waarde-innovatie noemen. Waarde-innovatie is de pijler van de blauwe oceaanstrategie. We noemen dit waarde-innovatie omdat je niet probeert de concurrentie te verslaan, maar probeert deze buitenspel te zetten door een flinke waardeverhoging te creëren voor afnemers en zo een nieuwe, onbetwiste markt opent.' Dergelijke nieuwe markten liggen ongetwijfeld ook in een aantal overheidssectoren die vandaag al te vaak nog verboden terrein zijn voor creatieve ondernemers.

Het ontgrendelen van die overheidssectoren is dan ook het derde domein waar we willen op focussen. Cultuur, volwassenenonderwijs en media zijn ongetwijfeld sectoren die in een kennismaatschappij aan betekenis winnen en producten of diensten voortbrengen die de gebruiker wel smaakt. Laat de vraag het aanbod creëren. Hetzelfde geldt voor het beleidsdomein welzijn en gezondheid. Daar zijn het vooral demografische en maatschappelijke ontwikkelingen of flexibiliseringstrends die nieuwe marktopportuniteiten aangeven. Tal van reglementeringen staan de invulling vandaag echter in de weg. Zo worden bepaalde diensten in ouderenzorg of kinderopvang decretaal exclusief gereserveerd voor vennootschappen die werken zonder winstoogmerk. Maar winstcreatie is geen verderfelijk doel. Integendeel, winstcreatie levert vaak een dynamiek op die garant staat voor groei, jobcreatie, kwaliteitsverbetering, diversificatie, specialisatie, internationalisering en vernieuwing. Marktprikkels zorgen vaak ook voor kostenefficiëntie. Bovendien levert kostenefficiëntie soms ook nog kwalitatief een meerwaarde.

Eén voorbeeld. Een profit ouderenvoorziening baat sinds kort ook een kinderdagverblijf uit. Het delen van de keuken en het personeel leveren een belangrijke kostenbesparing op. Schaalvergroting zorgt meestal voor lagere prijzen. De zorg voor dementerende ouderen kunnen afwisselen met de zorg voor baby's en peuters gaat ziekteverzuim van het personeel tegen. En alsof die voordelen nog niet genoeg zouden zijn, krijgen de oudere rusthuisbewoners zowaar pretlichtjes in de ogen bij iedere ontmoeting met het jonge volkje van het kinderdagverblijf. Een blauwe oceaan van formaat.

Weerstand

Vreemd toch dat er nog altijd weerstand is om delen van de non-profit te ontgrendelen en er blauwe oceanen van te maken. De auteurs Kim en Mauborgne verwondert dat niet. Ze wijden in hun boek een heel hoofdstuk aan 'het overwinnen van grote hindernissen' om deze strategie uit te voeren. Naar verluidt roepen verandering, innovatie en vernieuwing altijd weerstand op. Zeker in een behoudsgezind Vlaanderen.

Maar niet getreurd, het is de tegenwind die de vlieger laat stijgen. En dus zetten we met of zonder tegenwind in de zeilen koers naar marktwerking en vernieuwing in overheidssectoren. Niet het minst dat van welzijn en gezondheidszorg. We kiezen daarbij - het zal u niet verwonderen - het ruime sop van blauwe oceanen.

De auteur is VLD-fractieleidster in het Vlaams Parlement.

Patricia Ceysens

Patricia Ceysens

Links

mailto:patricia@ceysens.org