De wilde staking bij het spoor van eind vorig jaar heeft het debat over de universele dienstverlening, opnieuw in het middelpunt van de belangstelling geplaatst. De nieuwe minister van overheidsbedrijven, Paul Magnette, mocht deze week zijn visie over de Belgische overheidsbedrijven geven. Hij maakte van de gelegenheid gebruik om de liberalisering van post en spoor een slechte zaak te noemen, opgelegd door Europa. Ook een minimale dienstverlening bij het spoor noemde hij onhaalbaar.

Magnette denkt kennelijk met enige nostalgie aan de jaren zeventig, toen het geloof bestond dat de overheid zowel regelgever was als, in de gedaante van staatsbedrijven, ondernemer. Wat socialisten vaak vergeten is dat deze politiek een explosie van de overheidsschuld tot gevolg had en mee aan de grondslag ligt van het verzwakken van de overheidsfinanciën. Mede daardoor zijn Europese overheden, met een schuldgraad van 100% of meer, vandaag zo kwetsbaar op de financiële markten en staat ons sociaal model vandaag op de helling.

Gezond verstand

Liberalisering en dereguleren blijven concepten van gezond verstand die goed zijn voor overheid en burger. De moderne maatschappij is dermate gecompliceerd en veelzijdig dat de overheid niet meer alles kan. De overheid moet steeds minder aandeelhouder worden en steeds meer toezichthouder. De overheid wordt niet afgeschaft of gedegradeerd, maar legt zich toe op haar kerntaak: minimale maar degelijke regelgeving maken en toezicht uitoefenen op de naleving daarvan. En ondernemen aan de ondernemers laten.

Magnette vergeet ook te melden dat de Belgische regering; waar de PS reeds jaren deel van uit maakt, deze liberalisering vanuit de Europese raad mee vorm gaf. En later omzette in Belgische wetgeving. Wat de minister ook vergat is dat Europa ook telkens voorziet in voldoende overgangsperiodes en sociale waarborgen, zoals een universele dienstverlening bij de post. Er is dus zeker geen sprake van ‘blind neo-liberalisme’ vanuit Europa. Toch niet zonder medeweten van de PS.

Liberalisering werkt

Het zijn net deze sectoren die worden afgeschermd van liberalisering en concurrentie die het slechts presteren en dikwijls de minst goede dienstverlening bieden aan de consument. Denken we maar aan het spoorvervoer, waar het passagiersgedeelte nog steeds geen concurrentie toelaat. De nationale monopolies spelen hier nog ten volle, met alle gevolgen van dien. Sprekend in dat verband is de efficiëntie-analyse die het VBO recent publiceerde. Daaruit blijkt dat de NMBS voor eenzelfde kilometer vervoer één halftijdse medewerker meer nodig heeft dan de Nederlandse collega's. Vergeleken met Zwitserland betreft het zelfs bijna een voltijds personeelslid meer.

Mocht de NMBS even efficiënt zijn als zijn evenknieën in Nederland of Zwitserland, dan zouden tussen 7.800 tot 15.700 voltijdse banen kunnen verdwijnen. Een besparing van respectievelijk 450 en 910 miljoen euro. Tegen die achtergrond stelt het recent voorgestelde besparingsplan van de NMBS, dat een kleine 100 miljoen euro moet opleveren, ironisch genoeg niet zo heel veel voor. Het lijkt wel alsof het echte herstructureringswerk nog moet beginnen. Tenzij Magnette in de overheidsbedrijven een instrument ziet voor het creëren van overheidstewerkstelling. Uit het verleden weten we dat die werkwijze geen structurele oplossing biedt om een crisis op te vangen, integendeel. Trouwens, ook Vlaanderen is in hetzelfde bedje ziek. Ook de Lijn heeft slechts een kostendekkingsgraad van 16%, terwijl onze buurlanden minstens dubbel zo goed doen. Het einde van het gratis-verhaal, ondenkbaar in een normaal bedrijf, is eindelijk in zicht.

Ook in andere sectoren speelt een gebrek aan liberalisering ons parten. Zo verloopt de productiviteitsgroei in de Belgische groot- en detailhandel, een sector die ruim 600.000 mensen tewerk stelt, zeer traag. De wetgeving op handelspraktijken en op openingstijden, registratievereisten, prijscontroles, vergunningsprocedures en dergelijke meer werken concurrentieverstorend en oefenen een negatieve invloed uit op de arbeidsproductiviteit, aldus een recente studie van het Planbureau Bovendien zijn de prijzen in ons land sinds enkele jaren sterker aan het stijgen dan in de meeste Europese landen. . Dit vormt op zijn beurt een rem op onze economische groei. De verdere liberalisering van de detailhandel is dan ook een van de zes aanbevelingen aan ons land vanuit de Europese raad.

Minimale dienstverlening

Ook van de universele dienstverlening is Magnette geen voorstander. Kan of wil de minister hier geen initiatief nemen? In andere Europese landen kan het nochtans wel, zoals in Spanje, Italië, Portugal, Groot-Brittannië en Frankrijk. In deze landen is een protocol tussen overheid en vakbond uitgewerkt dat de concrete minimale dienstverlening bepaald. Zo wordt het aantal mensen en middelen dat hiervoor nodig is vastgesteld. Ook de uurregelingen en de frequentie van de ritten moeten in dit protocol voorkomen. Ten laatste 48 uur voor het begin van de staking moet iedere werknemer meedelen of hij al dan niet aan de staking zal deelnemen. Minstens 48 uur voor het begin van de staking moeten de gebruikers van het openbaar vervoer geïnformeerd worden over de minimale dienstverlening die ze mogen verwachten. Waar wacht Magnette eigenlijk op om met onze vakbonden een dergelijke akkoord, dat ook in de private sector bestaat, af te sluiten?

Echte resultaten of populisme?

Een recente studie van Ernst & Young laat ook zien dat slechts 30% van de Belgische respondenten denkt dat overheidsbedrijven een betere dienstverlening aanbieden dan private ondernemingen. Daarmee scoren we het laagst van alle bevraagde Europese landen. Nog kritischer zijn de Belgen wanneer gepeild wordt naar de kwaliteit van de managers van overheidsbedrijven. Slechts 14% van de bevraagden is van oordeel dat managers van overheidsbedrijven beter zijn dan die van private bedrijven. Dit is wereldwijd de laagste score. Hopelijk ent Magnette zijn beleid op de deze vaststellingen om de efficiëntie en dienstverlening van overheidsbedrijven te verbeteren.

De auteur is Europees parlementslid voor Open Vld

Philippe De Backer

Philippe De Backer

Links

mailto:phil.debacker@gmail.com