De spectaculaire inval van de belastingcontroleurs in het huis van Klaus Zumwinkel, de baas van Deutsche Post, heeft voor grote ophef gezorgd in Duitsland. De verontwaardiging is groot. Een van de belangrijkste Duitse topmanagers heeft jaren gepleit voor loonmatiging in Duitsland. Nu blijkt dat deze topmanager (en hij is niet de enige) jarenlang de fiscus heeft bedrogen. Mensen zijn verontwaardigd ook omdat het topmanagement gedurende de laatste tien jaar fantastisch heeft geprofiteerd van de toenemende winstgevendheid van het bedrijfsleven. De jaarlijkse vergoedingen van de topmanagers is jaar in jaar uit gestegen met 10 procent of meer, terwijl de man in de straat zich tevreden heeft moeten stellen met 1 à 2 procent loonstijging. En nu blijkt dat diegenen die het best bediend zijn geweest, het onderste uit de kan halen door grootschalige belastingontduiking.

Het vrijemarktsysteem (dat volgens mij nog altijd het minst slechte economisch stelsel is) kan slechts blijven bestaan als het gedragen wordt door een brede maatschappelijke consensus. En zo'n consensus is er slechts als de mensen het gevoel hebben dat ze er allemaal beter van worden. Dit gevoel is de laatste jaren in Duitsland en in andere Europese landen, waaronder België, ondermijnd. De mensen hebben de indruk dat terwijl de economische elite veel heeft geprofiteerd van de economische heropleving, de gewone man in de kou is blijven staan. De belastingschandalen in Duitsland verstevigen deze perceptie. Als het waar is dat er op de cd-rom van de bank in Liechtenstein ook gefortuneerde Belgen te vinden zijn, zal deze perceptie ook bij ons aangewakkerd worden.

Het is belangrijk dat de overheid een dergelijke belastingontduiking streng aanpakt. Een strenge aanpak is noodzakelijk om de sociale consensus over het marktsysteem te bewaren. Ik heb echter twijfels of de Duitse aanpak de goede is. De informatie die de Duitse fiscus heeft vergaard is waarschijnlijk verkregen door gebruik te maken van onwettige middelen. De kans is groot dat Duitse rechtbanken verplicht zullen zijn de beklaagde fraudeurs vrijuit te laten gaan. Dat zou de verontwaardiging nog versterken en de antikapitalistische gevoelens die nu de kop opsteken in Duitsland, nog kracht bijzetten. Kunnen we belastingontduiking uit de wereld helpen? Het zal heel moeilijk zijn. Belastingontduiking zal er altijd zijn zolang er belastingen zijn. Deze creëren een verleiding om geen belastingen te betalen. En zoals Oscar Wilde ooit schreef: The only way to get rid of temptation is to yield to it (De enige manier om te ontsnappen aan de verleiding is eraan toegeven). Het is een beetje cynisch, maar het is waarschijnlijk de kern van de zaak. Als mensen 50 procent of meer moeten betalen op hun laatst verdiende euro, zal de verleiding om te frauderen nooit ver weg zijn en zal de optie om eraan toe te geven voor velen onvermijdelijk zijn. Er is een andere reden waarom belastingontduiking moeilijk te bestrijden is. En dat heeft te maken met de globalisering van de economie. Deze creëert veel meer mogelijkheden om aan de fiscus te ontsnappen. De Duitse overheid zal er misschien in slagen om Liechtenstein als belastingparadijs van de kaart te vegen. Maar er staan tientallen andere 'Liechtensteins' te trappelen van ongeduld om de rijke Duitsers (en Belgen) de kanalen te bezorgen om te frauderen. De wereldwijde financiële integratie creëert de mogelijkheden om dankzij gesofistikeerde financiële instrumenten inkomen te versassen en uit het oog van de fiscus te houden. Voor de kleine man met een vaste wedde bestaan die mogelijkheden niet; wel voor de topmanagers, de topsportlui en de vele anderen die het meest profiteren van de globalisering.

De nationale overheden zijn verwikkeld in een ongelijke strijd. Maar die overheden mogen de strijd niet staken. Er moet een redelijke pakkans blijven bestaan en de sanctie moet groot genoeg zijn om de mensen te overtuigen dat in tegenstelling met wat Oscar Wilde schreef, toegeven aan de verleiding niet de enige optie is.

De auteur is professor internationale economie aan de KU Leuven

Paul De Grauwe

Paul De Grauwe

Links

mailto:Paul.DeGrauwe@econ.kuleuven.be